Page 1 of 3 123 LastLast
Results 1 to 10 of 26

Thread: Historia powszechna cz.4 /1799-1918/

  1. #1
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264

    Historia powszechna cz.4 /1799-1918/

    [center:1d688dffc2]DATY KLUCZOWE

    1799-1815-EPOKA NAPOLEOŃSKA.

    1815-KONGRES WIEDEŃSKI.

    1821-NIEPODLEGŁOŚĆ MEKSYKU.

    1822-NIEPODLEGŁOŚĆ BRAZYLII.

    1830-REWOLUCJA LIPCOWA WE FRANCJI.

    1848-1849-WIOSNA LUDÓW W EUROPIE.

    1853-1856-WOJNA KRYMSKA.

    1861-ZJEDNOCZENIE WŁOCH.

    1861-1865-WOJNA SECESYJNA W USA.

    1870-1871-WOJNA FRANCUSKO-PRUSKA.

    1871-ZJEDNOCZENIE NIEMIEC. KOMUNA PARYSKA.

    1878-KONGRES BERLIŃSKI.

    1895-NARODZINY KINEMATOGRAFII.

    1896-PIERWSZA OLIMPIADA ERY NOWOŻYTNEJ.

    1904-1905-WOJNA ROSYJSKO-JAPOŃSKA.

    1905-1907-REWOLUCJA W ROSJI.

    1914-1918-I WOJNA ŚWIATOWA.

    1917-REWOLUCJA LUTOWA I PAŹDZIERNIKOWA W ROSJI
    [/center:1d688dffc2]

    [center:1d688dffc2]SYMBOLICZNE ZDJĘCIE Z EPOKI


    Wielka Czwórka - premier Wlk. Brytanii David Lloyd George, premier Włoch Vittorio Orlando, premier Francji Georges Clemenceau, prezydent USA Thomas Woodrow Wilson[/center:1d688dffc2]

    1799 Projekt nowej konstytucji we Francji (BONAPARTE, PIERRE FRANÇOIS CLAUDE DAUNOU) – (13.XII.), ogłoszenie końca I Republiki przez BONAPARTEGO (15.XII.), nowa konstytucja we Francji (utworzenie 4 zgromadzeń prawodawczych, władza wykonawcza na 10 lat dla trzech konsuli – pierwszym BONAPARTE, drugim JEAN JACQUES RÉGIS DE CAMBACÉRÉS, trzecim CHARLES FRANÇOIS LEBRUN, projekty praw wysuwane tylko przez pierwszego konsula, redakcja Rady Stanu, omawianie przez Trybunał, przyjmowanie lub odrzucanie przez Ciało Prawodawcze, wybory stopniowe, decydujący wpływ pierwszego konsula na władzę prawodawczą) – (24.XII. – 4 nivose’a roku VIII), rządy Konsulatu we Francji (do 1804), JOSEPH ks. D’OTRANTE FOUCHÉ ministrem policji Francji (do 1802). Śmierć WASHINGTONA. Exodus części niewolników jamajskich z Nowej Szkocji do Sierra Leone. Spisek niepodległościowy w Meksyku. Krótkie rządy TEKLE GIJORGISA (po raz piąty) i SALOMONA III (po raz drugi) w Etiopii, DYMITRIUSZ nowym cesarzem (do 1800). „Combination Laws” w Anglii (zakaz tworzenia strajków i organizacji robotniczych. ALEKSANDER MORUZI (po raz drugi) hospodarem Wołoszczyzny (do 1801). Wyprawa niemiecka (ALEXANDER bar. VON HUMBOLDT) do Ameryki Płd. (do 1804). Powstanie antyfrancuskie w Neapolu (FRA DIAVOLO). KONSTANTYN YPSILANTI hospodarem Mołdawii (do 1801). GIRWAN DŻUDDHA królem Nepalu (do 1816). MAKSYMILIAN IV JÓZEF elektorem Bawarii (do 1805). Śmierć GIUSEPPE PARINIEGO – pisarza włoskiego, JOSEPHA BLACKA – lekarza i chemika szkockiego, JEAN’A FRANÇOISA MARMONTELA – pisarza francuskiego (Powiastki moralne), LAZZARO SPALLANZANIEGO – biologa włoskiego, PIERRE’A AUGUSTINE’A BEAUMARCHAISA – pisarza francuskiego (Cyrulik sewilski, Wesele Figara), KARLA DITTERSA VON DITTERSDORFA – kompozytora austriackiego, CASPARA FREDERIKA HARSDORFFA – architekta duńskiego.
    XVIII-XIX WIEK
    1800 - 1823 PONTYFIKAT PIUSA VII.
    1800 Ludność: Azja – 602 mln, Europa – 187 mln, Afryka – 90 mln, Ameryka Płn. i Płd. – 25 mln, Rosja europejska – 29 mln, Francja – 27 mln, monarchia habsburska – 23 mln, Rzesza (ogólnie) – 22 mln, Italia (ogólnie) – 18 mln, Hiszpania – 10,5 mln, Anglia i Walia – 9 mln, Prusy – 8,7 mln, Nowa Hiszpania (Meksyk) – 6,8 mln, Ameryka środkowa – 6 mln, Irlandia – 5 mln, Brazylia – 4 mln, Antyle – 3 mln, Czechy – 3 mln, Belgia – 3 mln, Portugalia – 2,9 mln, La Plata – 2,9 mln, Nowa Granada – 2,6 mln, Szwecja – 2,35 mln, Holandia – 2,1 mln, Szkocja – 1,7 mln, Szwajcaria – 1,7 mln, Peru z Chile – 1,4 mln, Dania – 1 mln, Prusy Wsch. – 930 tys., Norwegia – 880 tys., Finlandia – 830 tys., Londyn – 1 mln, Paryż – 600 tys., Neapol – 426 tys., Moskwa – 400 tys., Wiedeń – 240 tys., Amsterdam – 220 tys., Dublin – 200 tys., Sankt Petersburg – 200 tys., Lizbona – 180 tys., Berlin – 172 tys., Aleksandria – 15 tys. Formalny zakaz handlu opium w Chinach. Pierwsze ogniwo elektryczne (ALESSANDRO VOLTA). Konwencja francusko-turecka w El Araisz (wycofanie się Francuzów z Kairu w ciągu 45 dni, z Egiptu w ciągu 90 dni) – (I.), złamanie konwencji przez Francję (przesłanki Anglii do potraktowania ewakuujących się Francuzów jako jeńców wojennych), bitwa pod Kairem – zwycięstwo Francji (KLÉBER) nad Turcją, antyfrancuskie powstanie w Kairze (I-IV.), reforma administracji i sądów we Francji, utworzenie Banku Francji (13.II.), utworzenie Republiki Wysp Jońskich tzw. Republiki Heptanezu – protektorat rosyjsko-turecki (21.III.) – (do 1807), ugoda francusko-mamelucka (uznanie władzy MURADA nad Górnym Egiptem w zamian za część podatków, furaż, konie i żywność) – (IV.). Nieudany zamach na JERZEGO III w Londynie (15.V.). Przekroczenie przeł. Św. Bernarda przez armię francuską (20.V.), marsz na Mediolan, I faza bitwy pod Marengo – zwycięstwo armii austriackiej (MICHAEL FRIEDRICH BENEDIKT MELAS) nad Francuzami (BONAPARTE), zwycięstwo Francji (LOUIS CHARLES ANTOINE DESAIX DE VEYGOUX DESAIX) w II fazie bitwy (14.VI.), ofensywa francuska w Rzeszy, bitwy: pod Bruchsal (VI.), Philipsburgiem (VI.), Hochstädt (19.VI.) – zwycięstwa armii francusko-polskiej (KNIAZIEWICZ MOREAU) nad Austrią, francuska propozycja ugody z nowym papieżem, PIUSEM VII (25.VI.), bitwy pod Frankfurtem (7.VII.), Offenbach (12.VII.) – zwycięstwa armii francusko-polskiej (MOREAU, KNIAZIEWICZ) nad Austrią, rozejm francusko-austriacki w Parsdorf (15.VII.), kapitulacja francuskiego garnizonu na Malcie przed Anglikami (4.IX.), angielska okupacja wyspy (do 1802), nabycie Luizjany przez Francję od Hiszpanii, oblężenie Peschiery, Ferrary i Mantui przez wojska francusko-polskie (do 1801). Założenie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie (1.XI.). Wydanie deklaracji o zbrojnej neutralności w stosunku do Anglii przez państwa bałtyckie (Szwecja, Dania, Prusy, Rosja) – (XII.). Wznowienie walk, bitwa pod Hohenlinden – zwycięstwo armii francusko-polskiej (MOREAU, KNIAZIEWICZ) nad Austriakami (JOHANN KOLLOWRATH) – (3.XII.), rozejm francusko-austriacki w Steyr (XII.), nieudany zamach na konsula BONAPARTEGO w Paryżu (24.XII.). Spisek niepodległościowy w Meksyku (do 1801). Misja angielska w Persji. Krótkie rządy TEKLE GIJORGISA (po raz szósty) w Etiopii, DYMITRIUSZ (po raz drugi) cesarzem (do 1801). „Union Act” (unia realna Wielkiej Brytanii z Irlandią). SUNJO królem Korei (do 1834). Powstanie murzyńskie (GABRIELLI) w płd. stanach USA. Wynalazek krosna automatycznego (PIERRE JACQUARD). Śmierć EINAKE VEKERESCU – poety wołoskiego, JEAN’A BAPTISTE’A VALLINA DE LA MOTHE – architekta francuskiego, NOËLA LEMIRE’A – rytownika francuskiego, NICOLO PICCINIEGO – kompozytora włoskiego, LORENZO MASCHERONIEGO – matematyka włoskiego.
    XIX WIEK
    1801 Unia Wielkiej Brytanii (Anglii, Szkocji, Walii) z Irlandią, powstanie Zjednoczonego Królestwa (United Kingdom) – (1.I.). THOMAS JEFFERSON prezydentem USA (do 1809). Kapitulacja austriackiej twierdzy Peschiera przed wojskami francusko-polskimi (22.I.). Układ polityczny i handlowy brytyjsko-perski (nie dopuszczanie Francuzów do Persji, wysłanie wojsk na Afganistan w razie napaści Afganów na Indie, zwolnienie kupców angielskich od podatków, prawo swobodnego osiedlania się w portach perskich, wwóz bez cła wielu towarów angielskich). Reorganizacja Legionów Polskich w Italii z inspiracji BONAPARTEGO, powołanie Generalnego Inspektoratu Wojsk Polskich (DĄBROWSKI) w Mediolanie (II.). HENRY ADDINGTON wicehr. SIDMOUTH premierem Wielkiej Brytanii (do 1804). Pokój francusko-austriacki w Lunéville (potwierdzenie warunków z Campo Formio, otrzymanie przez FERDYNANDA TOSKAŃSKIEGO – salzburskiego księstwa duchownego, granica francuska z Rzeszą wzdłuż lewego brzegu Renu, zachowanie Wenecji przez Austrię) – (9.II.). Zamordowanie PAWŁA I w Sankt Petersburgu w wyniku szerokiego spisku (PANIN, PIOTR VON DER PAHLEN) – (11.II.), ALEKSANDER I carem Rosji (do 1825). Kapitulacja austriackich twierdz Ferrara (II.) i Mantua (17-18.II.) przed oddziałami francusko-polskimi, powstanie Królestwa Etrurii w miejsce Wielkiego Księstwa Toskanii, MARIA LUDWIKA królową (do 1807), wydanie kodeksu handlowego i karnego we Francji. Bitwa morska pod Kopenhagą – zwycięstwo floty brytyjskiej (NELSON) nad duńską, zbombardowanie Kopenhagi przez Anglików (2.IV.), wycofanie się Danii ze związku zbrojnej neutralności państw bałtyckich. Przybycie PIUSA VII do Rzymu (3.VII.), restytuowanie Państwa Kościelnego przez BONAPARTEGO, ogłoszenie konstytucji na Haiti (8.VII.), TOUSSAINT-LOUVERTURE dożywotnim gubernatorem generalnym wyspy, nominalne zwierzchnictwo Francji nad Haiti, konkordat francusko-papieski (swoboda kultu we Francji, wyrażenie zgody papieża na dokonany przez rewolucję zabór dóbr kościelnych obowiązek przysięgi biskupów na wierność i posłuszeństwo rządowi, prawo mianowania biskupów przez I konsula, przyznanie pensji duchowieństwu) obowiązywał (do 1905) – (15.VII.), kapitulacja armii francuskiej w Egipcie przed wojskami brytyjsko-tureckimi, ewakuacja Francuzów z Egiptu, pokój francusko-turecki (status quo), okupacja Egiptu przez Wielką Brytanię (do 1803), wywiezienie Kamienia z Rosetty do Londynu, preliminaria pokojowe między Wielką Brytanią a Francją, Hiszpanią i Republiką Batawską w Londynie (X.), pokój francusko-rosyjski w Paryżu (nie podjęcie żadnych wrogich działań na terytorium obu państw, status quo) – (8.X.), inkorporacja księstwa Piombino i Elby do Francji. Włączenie Karnataku, Tandżauru i części Audhu do posiadłości brytyjskich w Indiach, Hajdarabad lennem. Zwolnienie z poddaństwa chłopów z dóbr państwowych i dworskich w Korei. Powstanie plemienia Fulbe (OSMAN DAN-FODIO) w krajach Hausa (Nigeria) – (do 1809). Reformy ALEKSANDRA I w Rosji (powstanie Tajnego Komitetu (książę ADAM CZARTORYSKI, MIKOŁAJ NOWOSILCOW, PAWEŁ STROGANOW, WIKTOR KOCZUBEJ), organu doradczego cara, wydanie dekretu o prawie kupców, mieszczan i chłopów państwowych do nabywania ziemi, ale bez chłopów poddanych. Powstanie janczarów w Belgradzie (XII.). Podbój Gruzji przez Rosję. MAHMUD-SZAH emirem Afganistanu (do 1803). YGUALE TSYJON cesarzem Etiopii (do 1818). ALEKSANDER SUŢU hospodarem Mołdawii (do 1802). MICHAŁ SUŢU (po raz trzeci) hospodarem Wołoszczyzny (do 1802). Śmierć GEORGA VELTENA – architekta rosyjskiego, DANIELA CHODOWIECKIEGO – malarza i rytownika niemieckiego, DOMENICO CIMAROSY – kompozytora włoskiego, IGNACEGO KRASICKIEGO – pisarza polskiego.
    1802 Równowaga budżetowa we Francji, proklamowanie Republiki Włoskiej (Lombardia, Modena, Bolonia, ujście Padu, Rawenna) w miejsce Republiki Cisalpińskiej przez BONAPARTEGO, istniała (do 1805), pokój między Francją, Hiszpanią, Republiką Batawską a Wielką Brytanią w Amiens (zatrzymanie przez Wielką Brytanię – Trynidadu, Tobago, części Gujany, Cejlonu, Saint Vincent, Malediwów, Malakki, Malajów, Koczinu i Kannanuru w Indiach, zwrot Seszeli, Martyniki i Gwadelupy – Francji, Malty – zakonowi joannitów, Minorki – Hiszpanii, Kapsztadu – Republice Batawskiej, otrzymanie udziału przez Anglików w zarządzie tejże kolonii, umożliwienie powrotu wojskom francuskim z Egiptu, zrzeczenie się przez Francję roszczeń do Egiptu, wycofanie się armii francuskiej z Państwa Kościelnego i Neapolu) – (25.III.), koniec II koalicji antyfrancuskiej, część legionów polskich w służbie Republiki Włoskiej (20.IV.), ogłoszenie restytucji niewolnictwa w koloniach francuskich (BONAPARTE), powstanie murzyńskie na Haiti (HENRI CHRISTOPHE JEAN JACQUES DESSALINES) – (do 1803) i na Gwadelupie, proklamacja niepodległości Santo Domingo (TOUSSAINT), zdobycie Gwadelupy przez oddziały francuskie (ANTOINE RICHEPANSE), wysłanie 20 tys. francusko-polskiego korpusu ekspedycyjnego (CHARLES VICTOR EMMANUEL LECLERC) w celu obrócenia Haiti w zwykłą kolonię (V.), aresztowanie TOUSSAINTA i jego deportacja do Francji, BONAPARTE dożywotnim konsulem według plebiscytu (VIII.), inkorporacja Piemontu i Parmy do Francji, Republika Wallis (płd. kantony Republiki Helweckiej) – (do 1810), wprowadzenie Orderu Legii Honorowej (BONAPARTE). Pokój brytyjsko-maracki w Bassein (utrzymywanie wojsk brytyjskich na terytorium Maharasztry w wysokości 2 600 000 rupii rocznie, zrzeczenie się przez Marathów praw do miasta Surat, podporządkowanie całej polityki zagranicznej kontroli brytyjskiej). Zjednoczenie Wietnamu przez NGUYEN PHUC ANHA, dynastia Nguyen (do 1945), GIA LONG królem (do 1804). Założenie uniwersytetu w Dorpacie. Pierwszy statek parowy – „Charlotte Dundas” na kanale Forth-Clyde w Szkocji. Krótkie rządy ALEKSANDRA SUŢU na Wołoszczyźnie, KONSTANTYN YPSILANTI nowym hospodarem (do 1806). Reorganizacja administracji państwowej w Rosji, likwidacja kolegiów – powołanie ministerstw, utworzenie Komitetu Ministrów. WIKTOR EMANUEL I królem Sardynii (do 1821). ALEKSANDER MORUZI (po raz drugi) hospodarem Mołdawii (do 1806). Śmierć JOSEPHA SIFFREINA DUPLESSISA – malarza francuskiego, GEORGE’A ROMNEY’A – malarza angielskiego, ERASMUSA DARWINA – biologa, lekarza i pisarza angielskiego, ALEKSANDRA RADISZCZEWA – pisarza rosyjskiego.
    1803 Dekret „o wolnych oraczach” w Rosji (możliwość nadania wolności osobistej i określonej działki ziemi poddanym chłopom przez szlachtę), reforma oświaty (4 typy szkół – parafialne (na wsi), powiatowe, gubernialne (gimnazja) i uniwersytety, utworzenie sześciu okręgów szkolnych na czele z kuratorami)), odnowienie działalności uniwersytetu w Wilnie (z polskim językiem nauczania). Ustalenie wartości kruszcowej franka germinala we Francji (waga 5 g, 90% srebra) – (28.III.). Mediatyzacja i sekularyzacja dóbr kościelnych w Rzeszy (wcielenie posiadłości rycerzy Rzeszy lub zbyt drobnych państewek, w tym 45 wolnych miast do państw większych, koniec istnienia 112 stanów Rzeszy (Reichsstände), pozostawienie 6 wolnych miast Rzeszy (Hamburg, Lubeka, Brema, Frankfurt n/Menem, Norymberga, Augsburg) – (25.IV.). Nabycie terenu Luizjany przez USA od Francji za sumę 80 000 000 franków germinali (30.IV.), zerwanie traktatu pokojowego z Amiens, powrót do stanu wojny między Wielką Brytanią a Francją (V.), ofensywa francuska w Rzeszy – zajęcie Hanoweru (opcja przekazania go Prusom), utworzenie przez BONAPARTEGO 150 tys. armii Anglii i zebranie flotylli 2000 okrętów w porcie Boulogne – zamysł desantu na Wielką Brytanię (do 1805), obsadzenie portów na Morzu Adriatyckim i Tyrreńskim przez wojska francuskie (groźba brytyjskiego desantu) – (VI.), zamordowanie TOUSSAINTA we Francji – nasilenie walk wyzwoleńczych na Haiti, konkordat włosko-papieski (16.IX.). Pierwszy długodystansowy przelot powietrzny (GARNERIN) balonem, 300 km od Moskwy (3-4.X.). Epidemia żółtej febry na Santo Domingo, kapitulacja francusko-polskiego korpusu ekspedycyjnego wobec oddziałów powstańczych (DESSALINES) – (13.XI.), układ brytyjsko-afgański (zobowiązanie się Afganistanu do poparcia zbrojnego Wielkiej Brytanii w przypadku ataku Francji i Persji na Indie). Opanowanie Tasmanii przez Wielką Brytanię. Elektorat Hessen-Kassel w Rzeszy (do 1866). Utworzenie stanu Ohio w USA. Pług ROBERTA RANSOME’A. Wyprawa rosyjska (IWAN KRUSENSTERN, JERZY LISIAŃSKI) dookoła świata (do 1806). Wyprawa amerykańska (MERIWETHER LEWIS, WILLIAM CLARKE) w celu zbadania Luizjany (do 1806). SŻUDZA-SZAH emirem Afganistanu (do 1809). RADAMA I królem Madagaskaru (do 1828). SAUD I WIELKI emirem Nedżdu (do 1814). Ogłoszenie konstytucji w Szwajcarii. Śmierć GASPARO ANGIOLINIEGO – choreografa włoskiego, VITTORIO ALFIERIEGO – pisarza włoskiego, HANSA CASPARA HIRZELA – pisarza szwajcarskiego, JAMESA BEATTIE – pisarza angielskiego (Minstrel), MILLE CLAIRON – francuskiej aktorki teatralnej, LOUISA ANTOINE’A CARACCIOLIEGO – pisarza francuskiego (Paryż, wzór dla innych narodów, czyli Europa francuska), PIERRE’A AMBROISE’A CHODERLOS DE LACLOSA – pisarza francuskiego, JEAN’A FRANÇOISA DELHARPE’A – pisarza francuskiego, JEAN’A FRANÇOISA DE SAINT-LAMBERTA – pisarza francuskiego, GOTTFRIEDA VAN SWIETENA – kompozytora austriackiego, JOHANNA GOTTFRIEDA VON HERDERA – filozofa i pisarza niemieckiego, FRIEDRICHA GOTTLIEBA KLOPSTOCKA – pisarza niemieckiego (Messyada), JULIENA DAVIDA LE ROYA – architekta i archeologa francuskiego.
    1804 Ogłoszenie niepodległości Haiti w Gonaives (1.I.), DESSALINES dożywotnim gubernatorem generalnym. Założenie Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego (British and Foreign Bible Society) w Wielkiej Brytanii. Wybuch antytureckiego powstania (JERZY CZARNY KARADJORDJEVIĆ) w Serbii (III.) – (do 1815), starcia z wojskami tureckimi pod Szabacem, Požarevacem i Waljewem. Schwytanie księcia LOUISA ANTOINE’A HENRI DE BOURBONA (CONDE D’ENGHIEN) w Badenii pod zarzutem spisku przeciw BONAPARTEMU (14/15.III.) i jego rozstrzelanie (21.III.), załamanie się dobrej opinii BONAPARTEGO w Europie, ogłoszenie kodeksu cywilnego (napoleońskiego) we Francji (wolność osobista, świecki charakter małżeństwa, nienaruszalność własności prywatnej, równość obywateli wobec prawa, wolność sumienia, swoboda wyboru zawodu, podkreślenie roli męża i ojca w rodzinie, ponowienie zakazu tworzenia robotniczych stowarzyszeń zawodowych i organizowania strajków) – (27.III.). PITT MŁODSZY premierem Wielkiej Brytanii (do 1806). Założenie uniwersytetu w Kazaniu. Przyłączenie Megrelii, Chanatu Gandżyjskiego i Imeretii do Rosji. Wojna rosyjsko-perska o wpływy na Zakaukaziu (do 1813). GIA LONG cesarzem Wietnamu (do 1820), koronowanie się za zgodą Chin, przeniesienie stolicy z Thang-long do Hue, wydanie Kodeksu Annamickiego. Przyłączenie terenów w dolinie Gangesu (m.in. Delhi) i Kattaku do posiadłości brytyjskich w Indiach, Wielki Mogoł na utrzymaniu Kompanii Wschodnioindyjskiej. Podbój państwa Zaria przez Fulbe w Afryce Zachodniej (OSMAN DAN-FODIO). Antymameluckie powstanie w Kairze, przywrócenie władzy tureckiego paszy, wpływy MOHAMMADA ALI. Statut żydowski w Rosji (instytucjonalizacja dyskryminacji). Misja rosyjska (RIEZANOW) do Japonii. Zbudowanie pierwszej lokomotywy szynowej (RICHARD TREVITHICK). Wniosek członka Trybunału, CURÉEGO o przyznaniu tytułu cesarza BONAPARTEMU i poparcie tego wniosku przez Senat (18.V.), ogłoszenie konstytucji we Francji (przyznanie tytułu cesarza NAPOLEONOWI I BONAPARTE, z prawem dziedziczenia tronu, w razie braku następcy godność cesarza przekazana JÓZEFOWI, starszemu bratu). Pierwsze wykorzystanie balonu do celów naukowych (ZACHAROW, ROBERTSON); badanie atmosfery przez 3 godziny na wys. 2,5 km) – (30.VI). BADR sułtanem Omanu (do 1806). FRANCISZEK II (I) dziedzicznym cesarzem Austrii (11.VIII.) – (do 1835). JAKUB I (DESSALINES) cesarzem Haiti (do 1806). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Francją przez Rosję (IX.), włączenie się Hiszpanii do wojny po stronie Francji, koronacja NAPOLEONA I na cesarza Francuzów w obecności papieża PIUSA VII w Paryżu (2.XII.), rządy (do 1814), powołanie do wojska we Francji 2 mln 200 tys. ludzi (do 1815), I Cesarstwo we Francji (do 1814/15), przyjęcie przysięgi wierności od armii przez NAPOLEONA I (5.XII.). Koronacja FRANCISZKA I na cesarza Austrii w Wiedniu (8.XII.). FOUCHÉ ministrem policji we Francji (do 1810). Śmierć IMMANUELA KANTA – filozofa niemieckiego, JOHANNA ADAMA HILLERA – kompozytora niemieckiego.
    1805 Traktat szwedzko-rosyjski w Sankt Petersburgu (możliwość korzystania ze szwedzkiego portu Stralsund przez wojska rosyjskie) – (1.III.), przymierze angielsko-rosyjskie w Sankt Petersburgu (11.IV.), przeciwko Francji występuje III koalicja (Austria, Rosja, Szwecja, Neapol z Sycylią + Wielka Brytania od 1803), po stronie Francji – Hiszpania (od 1804), Badenia, Wirtembergia i Bawaria, aneksja Republiki Liguryjskiej przez Francję, Republika Lukki – Księstwem Lukki (do 1847), MARIE ANNE ELISE BONAPARTE (BACCIOCHI) na tronie, Republika Włoch – Królestwem Włoch (do 1814), koronacja NAPOLEONA I na króla Włoch w Mediolanie (26.V.), EUGÉNE DE BEAUHARNAIS – wicekrólem Włoch (do 1814). Rewolta antyturecka w Kairze (V.), wygnanie paszy, MOHAMMAD ALI namiestnikiem Egiptu (do 1848). Traktat rosyjsko-neapolitański (zgoda Neapolu na wysadzenie wojsk rosyjskich z Wysp Jońskich na teren królestwa) – (10.IX.), traktat o neutralności między Francją a Neapolem (IX.), Wielka Armia we Francji (do 1808), nasilenie działań wojennych w Italii i Rzeszy, przymierze szwedzko-rosyjskie w Beckasgog (3.X.), bitwa pod Ulm – zwycięstwo Francji (NAPOLEON) nad armią austriacką (KARL VON MACK LEIBERICH) – (15.X.), bitwa morska k/przyl. Trafalgar – zwycięstwo floty brytyjskiej nad połączoną flotą francusko-hiszpańską, śmierć NELSONA (21.X.), krach planów NAPOLEONA inwazji na Anglię, sojusz prusko-rosyjski w Poczdamie (życzliwa neutralność Prus dla Rosji) – (3.XI.), zdobycie Wiednia przez wojska francuskie. Spotkanie ALEKSANDRA I z FRYDERYKIEM WILHELMEM III przy grobie FRYDERYKA WIELKIEGO (4.XI.). Dotarcie LEWISA i CLARKE’A do wybrzeży Pacyfiku (7.XI.). Rokowania francusko-angielskie (XII.), oburzenie na dworze pruskim, bitwa pod Austerlitz (Slavkov u Brna) – zwycięstwo Francji (NAPOLEON) nad armią austriacko-rosyjską (FRANCISZEK II, ALEKSANDER I) – (2.XII.), spotkanie NAPOLEONA z FRANCISZKIEM II w celu zawarcia pokoju (4.XII.), bitwa pod Castel Franco – zwycięstwo armii francusko-polskiej nad armią austriacką (24.XII.), pokój francusko-austriacki w Preszburgu (utrata Istrii i Dalmacji przez Austrię na rzecz Francji, Wenecji na rzecz Włoch, Voralbergu i Tyrolu na rzecz Bawarii, przyznanie Austrii księstwa salzburskiego i Berchtesgaden, utrata znaczenia w Rzeszy i Italii) – (26.XII.), koniec III koalicji antyfrancuskiej, 20 tys. desant brytyjsko-rosyjski na terenie Neapolu, zagrożenie dla władzy francuskiej w płd. Italii, nowe organizmy państwowe w Rzeszy: Królestwo Wirtembergii (do 1871), Królestwo Bawarii (do 1871), mediatyzacja 70 drobnych stanów Rzeszy, Hanower pod okupacją pruską (do 1806). Rozwiązanie nowego korpusu armii w Turcji. II wyprawa MUNGO PARKA wzdłuż rzeki Niger (do 1806). Podbój państwa Katsina przez Fulbe w Afryce Zachodniej. Pierwsze starcie wojenne Aszanti z Brytyjczykami na Złotym Wybrzeżu. Opracowanie techniki oświetlenia gazowego (WILLIAM MURDOCK). Zbudowanie kanału Londyn-Birmingham. Założenie uniwersytetu w Charkowie. Amerykańska wyprawa badawcza (ZEBULON MONTGOMERY PIKE) rzeki Missisipi do ujścia Missouri (do 1806). JAN I księciem Liechtensteinu (do 1836). Śmierć MANUELA MARII BARBOSA DU BOCAGE – pisarza portugalskiego, FRIEDRICHA SCHILLERA – pisarza niemieckiego, PAK DZI WONA – filozofa koreańskiego, JEAN’A BAPTISTE’A GREUZE’GO – malarza francuskiego, CLAUDE’A CHAPPE’A – fizyka francuskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  2. #2
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1806 Republika Batawska – Królestwem Holandii (do 1810), LUDWIK BONAPARTE królem (do 1810). Śmierć PITTA MŁODSZEGO (23.I.). Zamknięcie portów pruskich dla floty brytyjskiej (II.). Walki wojsk francusko-polskich w Neapolu przy odpieraniu desantu brytyjsko-rosyjskiego (II-VII.), upadek panowania dynastii burbońskiej w Neapolu, JÓZEF BONAPARTE nowym królem (do 1808). WILLIAM WYNDHAM bar. GREENVILLE premierem Wielkiej Brytanii (do 1807). Królestwo Sycylii (do 1816). Zdobycie Cattaro przez desant rosyjski (III.), bitwa pod Campo Tenese – zwycięstwo armii francusko-polskiej (JÓZEF) nad Neapolem (9.III.), ustawa o utworzeniu przez nauczycieli jednej korporacji o określonych obowiązkach we Francji (10.V.), ataki floty brytyjskiej na hiszpańskie okrety pod Montevideo i Buenos Aires (VI.), bitwa pod Maidą – zwycięstwo armii brytyjskiej nad wojskami francusko-polskimi (4.VII.), powstanie Związku Reńskiego (wystąpienie 16 państw płd. i zach. niemieckich z Rzeszy) pod protektoratem Francji (12.VII.), Wielkie Księstwo Badenii (do 1871), Wielkie Księstwo Kleve i Bergu (do 1815), Wielkie Księstwo Hessen-Darmstadt (do 1871), Księstwo Nassau (do 1866), Księstwo Anhalt (do 1871), koniec istnienia I Rzeszy Niemieckiej (1.VIII.), zrzeczenie się tytułu cesarza rzymskiego przez FRANCISZKA II (I) – (6.VIII.), ultimatum FRYDERYKA WILHELMA III dla NAPOLEONA (żądanie zniesienia Związku Reńskiego, wycofania się Francji z terytoriów niemieckich, zgoda na utworzenie związku państw północnoniemieckich pod przewodnictwem Prus) – (26.IX.-1.X.), odrzucenie tego ultimatum, tzw. I wojna polska – przeciwko Francji występuje IV koalicja (Prusy, Saksonia + Rosja i Szwecja od 1805, Wielka Brytania od 1802), wyprawa francuska na Prusy, bitwy: pod Jeną i Auerstädt – zwycięstwa Francji (NAPOLEON, LOUIS NICOLAS DAVOUT) nad armią pruską (FRIEDRICH LUDWIG HOHENLOHE) – (14.X.), ucieczka FRYDERYKA WILHELMA III do Królewca, wkroczenie armii francuskiej (NAPOLEON) do Berlina (27.X.), kapitulacja Szczecina przed wojskami francuskimi (ANTOINE CHARLES LOUIS DE LASALLE) – (28.X.), odezwa DĄBROWSKIEGO i WYBICKIEGO do Polaków w zaborze pruskim (3.XI.), wojska francuskie w Poznaniu (XI.), kapitulacja Lubeki (GEBHARD BLÜCHER) przed Francuzami (7.XI.), antypruskie powstanie w Kaliszu (XI.), dekret o blokadzie kontynentalnej Wielkiej Brytanii dany w Berlinie przez NAPOLEONA (zerwanie wszelkich kontaktów handlowych) – (21.XI.), Francuzi w Warszawie (28.XI.), przyjazd NAPOLEONA do Warszawy (19.XII.), nierozstrzygnięta bitwa pod Pułtuskiem między armią francuską a rosyjską (26.XII.), misja francuska do Teheranu (do 1807), zajęcie Kapsztadu przez flotę brytyjską, aneksja księstwa Neuenburg (Neuchâtel) przez Francję, Hol. Indie Wsch. (Indonezja) pod kontrolą Francji (do 1811). Spisek niepodległościowy w Wenezueli (DE MIRANDA). Wyprawa rosyjska do Japonii (do 1807). Wojna rosyjsko-turecka (do 1812), ofensywa wojsk rosyjskich na Bałkanach – obalenie władzy ALEKSANDRA SUŢU (po raz drugi) i KONSTANTYNA YPSILANTI (po raz drugi) na Wołoszczyźnie, okupacja rosyjska tego kraju (do 1812), wkroczenie wojsk rosyjskich do Mołdawii, walki rosyjsko-tureckie (Swisztow, Silistra). Wyzwolenie paszałyku belgradzkiego (bez Belgradu) od władzy Turcji przez Serbów, Serbska Rada Rządowa (do 1813). SCARLAT CALLIMACHI hospodarem Mołdawii. Zajęcie Wielkiej Kabardy, Osetii, Chanatu Szekińskiego, Kubińskiego i Szyrwańskiego przez Rosję. AKBAR II padyszachem Indii (do 1837). Zamach na JAKUBA I na Haiti, anarchia w kraju. Współrządy SALIMA I i SAIDA II WIELKIEGO w Omanie (do 1811). Budowa kolumny Vendôme w Paryżu (do 1810). Osiągnięcie przez brytyjskiego żeglarza, WILLIAMA SCORESBY’EGO 81ş 30’ N na statku „Resolution” (między Grenlandią a Spitsbergenem). Reforma wojskowa w Austrii. Powstanie antyfrancuskie w Neapolu (FRA DIAVOLO). MAKSYMILIAN JÓZEF królem Bawarii (do 1825). Amerykańska wyprawa badawcza (PIKE) do obszarów między Saint Louis a Górami Skalistymi, do źródeł rzeki Arkansas (do 1807). Śmierć CHARLESA AUGUSTINE’A DE COULOMBA – fizyka francuskiego, CARROGISA CARMONTELLA – malarza i pisarza francuskiego, CARLO GOZZIEGO – pisarza włoskiego (Księżniczka Turandot, Miłość do trzech pomarańczy, Zielony ptak), JEAN’A HONORE’A FRAGONARDA – malarza francuskiego, CLAUDE’A NICOLASA LEDOUX – architekta francuskiego, JOSEPHA GOTTLIEBA KOELREUTERA – biologa niemieckiego, LOUISA GIUSEPPE ZOLI – teologa włoskiego, NICOLASA RESTIFA DE LA BRETONNE’A – pisarza francuskiego, MICHELA ADANSONA – biologa francuskiego.
    1807 Dekret o powołaniu Komisji Rządzącej i Izby Edukacyjnej na terenach polskich zaboru pruskiego (14, 23.I.), nierozstrzygnięta bitwa pod Pruską Iławą między armią francuską (NAPOLEON) a rosyjską (LEONTIJ BENNIGSEN) (7-8.II.), zdobycie Tczewa i Chełmna przez oddziały francusko-polskie (23.II.-III.). Wojna brytyjsko-turecka, flota brytyjska w cieśninach pod Stambułem, brytyjski desant pod Aleksandrią i Rosettą rozbity przez wojska egipskie. Zdobycie Belgradu przez Serbów (III.), uznanie faktycznej niezależności Serbii przez Turcję. Zdobycie Słupska przez oddziały francusko-polskie (20.III.). Zniesienie handlu niewolnikami w Wielkiej Brytanii (27.III.). Sojusz francusko-perski (zobowiązanie się Persji do wypowiedzenia wojny Wielkiej Brytanii, zmuszenia Afganistanu do przepuszczenia oddziałów francuskich do Indii, wysłania posiłków w Indiach stronie francuskiej, udostępnienie wszystkich portów Zatoki Perskiej okrętom francuskim, obiecanie Persji broni, instruktorów oraz zmuszenia Rosji do przekazania Persji – Gruzji i chanatów Zakaukazia przez Francję) – (4.V.), układ handlowy francusko-perski, oblężenie i zdobycie Kołobrzega przez oddziały francusko-polskie, bitwa pod Gdańskiem – zwycięstwo armii francusko-polskiej nad armią rosyjsko-pruską (26-27.V.). Bunt janczarów w Stambule (V.), obalenie SELIMA III, zahamowanie procesu reform, MUSTAFA IV nowym sułtanem (do 1808). Bitwa pod Frydlądem – zwycięstwo armii francusko-polskiej pod wodzą NAPOLEONA nad armią rosyjsko-pruską (14.VI.), spotkanie NAPOLEONA z ALEKSANDREM I na tratwie na rzece Niemen (ustalenie warunków pokoju) – (25.VI.), traktat pokojowy francusko-rosyjski w Tylży (otrzymanie obwodu białostockiego przez Rosję w zamian za udział w blokadzie kontynentalnej Wielkiej Brytanii, zerwaniu stosunków dyplomatycznych, zrzeczenie się przez Rosję Wysp Jońskich i Cattaro na rzecz Francji) – (7.VII.), traktat pokojowy francusko-pruski w Tylży (utrata ziem na zachód od Łaby i ziem zagarniętych przez Prusy w drugim i trzecim rozbiorze Polski, kontrybucja wojenna) – (9.VII.), koniec IV koalicji antyfrancuskiej, Królestwo Saksonii (do 1871), Wolne Miasto Gdańsk (do 1813) pod protektoratem francusko-prusko-saskim, Księstwo Warszawskie (do 1815), FRYDERYK AUGUST I księciem (do 1815), konwencja elbląska (uzupełnienie traktatu tylżyckiego w sprawach polskich) – (10-13.VII.), nadanie konstytucji Księstwu Warszawskiemu wg wzoru NAPOLEONA (22.VII.), Królestwo Westfalii (do 1813), HIERONIM BONAPARTE królem (do 1813) – (8.VIII.). Rozejm rosyjsko-turecki (status quo) – (24.VIII.). Żądanie zawarcia przymierza od Danii i wydania floty duńskiej przez Wielką Brytanię, odmowa Danii, zbombardowanie Kopenhagi przez flotę brytyjską (CATHCART) – (1-6.IX.), kapitulacja duńskiego garnizonu (PEYMANN) – (6.IX.), splądrowanie Kopenhagi przez Brytyjczyków (7.IX.), zajęcie Helgolandu przez flotę brytyjską. HEINRICH FRIEDRICH KARL VON UND ZUM STEIN kierownikiem rządu w Prusach (do 1808), reformy gospodarczo-społeczne (do 1814), zniesienie dziedzicznego poddaństwa chłopów (9.X.). Książę PORTLAND premierem Wielkiej Brytanii (do 1809). Reforma armii (GERHARD VON SCHARNHORST) w Prusach (zniesienie bicia żołnierzy, wprowadzenie możliwości awansu dla wszystkich bez względu na urodzenie, założenie szkoły wojennej) – (do 1810). Ofensywa armii francuskiej na Portugalię, przekroczenie granicy hiszpańskiej (18.X.), traktat francusko-hiszpański w Fontainebleau (zgoda Hiszpanii na udział w wojnie z Portugalią) – (27.X.), przejście wojsk francuskich przez Hiszpanię, obsadzenie na stałe części Hiszpanii przez Francuzów, wkroczenie do Portugalii (XI.), rozciągnięcie blokady kontynentalnej na statki neutralne przez NAPOLEONA w Mediolanie (23.XI, 17.XII.), zajęcie Lizbony przez armię francuską (JEAN ANDOCHE JUNOT) – (30.XI.), ucieczka rodziny królewskiej Bragança do Brazylii, aneksja Etrurii do Francji, nadanie konstytucji Westfalii (NAPOLEON). Kryzys polityczny w Hiszpanii (do 1808). „Reden an die deutsche Nation” (Mowy do narodu niemieckiego) JOHANNA GOTTLIEBA FICHTE w Berlinie (do 1808). Krótkie rządy ALEKSANDRA HANGERLI w Mołdawii, SCARLAT CALLIMACHI (po raz drugi) hospodarem (do 1810). „Fenomenologia ducha” FRIEDRICHA HEGLA. Rozpad Haiti na 2 dzielnice (do 1820): północną (Państwo Haiti) – CHRISTOPHE prezydentem (do 1811) i południową (Republika Haiti) – ALEXANDRE PÉTION prezydentem (do 1818). Pierwszy rejs parowca ROBERTA FULTONA po rzece Hudson. Rosyjska misja duchowna (BICZURIN) do Chin (do 1821). MICHAŁ SPERAŃSKI doradcą ALEKSANDRA I (do 1812). Zniesienie poddaństwa chłopów w Księstwie Warszawskim. Podbój państwa Kano przez Fulbe w Afryce Zachodniej. Incydent brytyjsko-amerykański (zatrzymanie przez Brytyjczyków na otwartym morzu amerykańskiej fregaty „Chesapeake” pod zarzutem przewożenia dezerterów z ich armii). Podróż dookoła świata (Rosjanin, WASYL GOŁOWNIN) – (do 1811). HERMAN WILLEM DAENDELS gubernatorem Hol. Indii Wsch. (do 1811). Śmierć ANGELIKI KAUFMANN – malarki szwajcarskiej, NIKLASA LAFRENSENA – malarza szwedzkiego, JOHANNESA NIKOLAUSA TETENSA – filozofa niemieckiego, FRÉDERICA MELCHIORA DE GRIMMA – pisarza francuskiego (Correspondence littéraire), ANTONA GRASSIEGO – rzeźbiarza austriackiego.
    1808 Obowiązywanie uchwały o zniesieniu handlu niewolnikami (Abolition Act of Slavery) w Wielkiej Brytanii (od 1.I.). Udanie się hiszpańskiej rodziny królewskiej z Madrytu do Aranjuez (I.), decyzja NAPOLEONA o interwencji w Hiszpanii (I.), wprowadzenie kodeksu napoleońskiego w Księstwie Warszawskim (27.I.), nadanie ostatecznej organizacji korporacji nauczycieli (l’Universite) we Francji (17.III.), zamieszki w Aranjuez (17/18.III.), upadek wpływów MANUELA GODOYA na dworze hiszpańskim (18.III.), abdykacja KAROLA IV (19.III.), nowym władcą Hiszpanii – FERDYNAND VII (III-V.), wkroczenie armii francuskiej (JOACHIM MURAT) do Madrytu (23.III.), przybycie FERDYNANDA VII do Madrytu, odwołanie abdykacji przez KAROLA IV (24.III.), udanie się rodziny królewskiej na pertraktacje do Bayonne (Francja) na życzenie NAPOLEONA (IV.), antyfrancuskie powstanie w Madrycie (2.V.), konferencja francusko-hiszpańska w Bayonne: szybka abdykacja FERDYNANDA VII (6.V.), potwierdzenie abdykacji KAROLA IV (10.V.), JÓZEF BONAPARTE nowym królem Hiszpanii (do 1813), MURAT królem Neapolu (do 1815), wywiezienie w głąb terytorium Francji hiszpańskiej rodziny królewskiej, ogólnonarodowe powstanie hiszpańskie przeciw obecności Francuzów w kraju tzw. Levantamiento (Oviedo, Walencja, Murcja, Kartagena, Aragonia, Sewilla, Saragossa, Valladolid, Asturia, Kadyks, Badajoz, Baleary, Grenada, La Coruńa, Barcelona) – (V-VI.), utworzenie Junty Rządzącej Hiszpanią i Indiami – Sewilla (PEDRO CEBALLOS) – (V.), wydanie dekretu o masowym poborze, bitwa pod Alcoleą – zwycięstwo Francuzów (PIERRE ANTOINE DUPONT DE L’ETANG) nad powstańcami (6.VI.), splądrowanie Kordoby przez Francuzów (7.VI.), ofensywa francuska w Aragonii – zajęcie Tudeli (8.VI.), zwycięstwa pod Mallen (13.VI.), Alagon (14.VI.) i Epilą (24.VI.), liczne walki w Kastylii – bitwa pod Cabezon – zwycięstwo Francji (MERLE) nad powstańcami (28.VI.), nieudane oblężenie Saragossy przez wojska francusko-polskie (VII-VIII.), bitwa pod Medina del Rio Seco – zwycięstwo armii francusko-polskiej (BESSIČRES) nad powstańcami (14.VII.), przybycie JÓZEFA BONAPARTE do Madrytu (20.VII.), koncentracja sił hiszpańskich na płd. kraju (VII.), kapitulacja wojsk francuskich (DUPONT) przed Hiszpanami w Baylen (22.VII.), desant brytyjski (ARTUR WELLESLEY książę WELLINGTON) u wybrzeży Portugalii (VIII.), wycofanie się JÓZEFA z Madrytu (9.VIII.), zwycięstwo Francuzów pod Rolica nad wojskami brytyjsko-portugalskimi (17.VIII.) i ich porażka pod Vimeiro (VIII.), konwencja francusko-brytyjska w Cintra (ewakuacja armii francuskiej JUNOTA z Portugalii) – (30.VIII.), wkroczenie armii powstańczych do Madrytu – utworzenie Najwyższej Junty Centralnej (junta suprema central) Hiszpanii i Indii (IX.), premierem MANUEL LUIS DE URQUIJO (do 1814), powstanie Centralnej Junty Wojskowej (CASTANOS), układ francuski-pruski w Paryżu (określenie wysokości zaległej kontrybucji na 140 000 000 franków germinali, wydanie 3 twierdz: Szczecina, Kostrzynia, Głogowa aż do czasu zapłacenia kontrybucji, ustalenie siły zbrojnej Prus na 42 tys. żołnierzy (8.IX.), uroczyste spotkanie NAPOLEONA z ALEKSANDREM I w Erfurcie przy współudziale królów Wirtembergii, Saksonii i Bawarii (poparcie pretensji rosyjskich do Mołdawii i Wołoszczyzny przez Francję, konwencja o wzajemnej pomocy militarnej w wypadku zaatakowania któregoś z państw, obietnica rosyjska w sprawie podziału Turcji) – (27.IX.-14.X.), zajęcie Rzymu przez wojska francuskie, rozwiązanie Wielkiej Armii (X.), NAPOLEON w Hiszpanii (4.XI.), bitwy: pod Gamonal – zwycięstwo Francuzów (NICOLAS JEAN DE DIEU SOULT) nad powstańcami (11.XI.), pod Espinosą - zwycięstwo Francji (SOULT) nad Brytyjczykami (XI.). Rozporządzenie o samorządzie miast w Prusach (19.XI.). Bitwa pod Tudelą – zwycięstwo wojsk francusko-polskich (LANNES) nad powstańcami (23.XI.). Zniesienie królewskiej rady gabinetowej i kolegialnego zarządu ministerstw w Prusach (24.XI.). Szarża wojsk francusko-polskich (NAPOLEON, JAN KOZIETULSKI) pod Somosierrą, zdobycie przełęczy (30.XI.), wkroczenie NAPOLEONA do Madrytu (2.XII.), bezwarunkowa kapitulacja madryckich powstańców (3.XII.), przyłączenie Ankony do Włoch, bitwa pod Benavente – zwycięstwo Brytyjczyków nad Francją (30.XII.), nadanie konstytucji Hiszpanii, Neapolowi i Bawarii przez NAPOLEONA, ograniczenie równouprawnienia Żydów we Francji, inkorporacja Republiki Raguzy (Dubrownika) do Francji. Ogłoszenie się przez JERZEGO CZARNEGO dziedzicznym władcą Serbii. „New System of Chemical Philosophy” (Nowy system filozofii chemicznej) JOHNA DALTONA. Wojna rosyjsko-szwedzka (do 1809), ofensywa rosyjska w Finlandii. FRYDERYK VI królem Danii (do 1839) i Norwegii (do 1814). Bunt janczarów w Turcji (Rumelia), obalenie MUSTAFY IV, MAHMUD II nowym sułtanem (do 1839). Proklamacja Królestwa Portugalii i Algarve w Brazylii (do 1815), MARIA I królową (do 1815). Bunt mamelucki w Egipcie. Reforma rolna (MOHAMMAD ALI) w Egipcie. Zniesienie handlu niewolnikami w USA. Usunięcie hiszpańskiego wicekróla (mianowanego przez JÓZEFA) w Buenos Aires. Zamordowanie wielkiego wezyra Turcji, MUSTAFY BAJRAKTARA. Koniec Casa da India (instytucji handlowej) w Lizbonie. Podbój państwa Gobir przez Fulbe w Afryce Zachodniej. Śmierć GUSTAFA FREDERIKA GYLLENBORGA – poety szwedzkiego, MELCHIORRE CESAROTTIEGO – pisarza i filozofa włoskiego (Zarys filozofii języków), KARLA GOTTHARDA LANGHANSA – architekta niemieckiego, IWANA STAROWA – architekta rosyjskiego.
    1809 Ofensywa francuska w Hiszpanii (SOULT, MICHEL NEY), nierozstrzygnięta bitwa pod La Coruńa, odwrót wojsk brytyjskich (16.I.), powrót NAPOLEONA do Paryża (23.I.), przeniesienie siedziby Najwyższej Junty Centralnej do Sewilli, zdobycie Saragossy i Gerony przez wojska francusko-polskie (II.), zwycięstwa francuskie pod Ocanią i Medelin, porażka pod Talaverą, kapitulacja resztek korpusu francusko-polskiego na Haiti. JAMES MADISON prezydentem USA (do 1817). Wyjazd misji francuskiej z Teheranu, zawarcie układu tymczasowego między Wielką Brytanią a Persją (obietnica wysokich subwencji dla armii perskiej na kontynuację wojny z Rosją, zobowiązanie Persji do zerwania wszelkich kontaktów z Francją) – (III.). Wkroczenie wojsk rosyjskich do rdzenne tereny szwedzkie, detronizacja GUSTAWA IV w Szwecji (III.), KAROL XIII nowym królem (do 1818). Nasilenie walk rosyjsko-tureckich na Bałkanach (IV.). Antybawarskie powstanie w Tyrolu (IV-XI.). Brytyjska okupacja Wysp Jońskich (bez Korfu) – (do 1814). Wypowiedzenie wojny Francji przez Austrię (6.IV.), przeciwko Francji występuje V koalicja (Austria + Wielka Brytania od 1802, Hiszpania i Portugalia od 1808), opanowanie Bawarii przez Austrię, kontrofensywa NAPOLEONA – zwycięstwa francuskie pod Landshut, Eggmühl i Ratyzboną (19-23.IV.), operacja austriacka (arcyksiążę FERDYNAND KAROL JÓZEF D’ESTE) w Księstwie Warszawskim, nierozstrzygnięta bitwa pod Raszynem (19.IV.), oddanie Warszawy dla wojsk austriackich (24.IV.), ofensywa polska (książę JÓZEF PONIATOWSKI) w Galicji (V-VII.), zdobycie Lublina (14.V.), Sandomierza (18.V.) i Zamościa (20.V.), aneksja Państwa Kościelnego przez Francję (V.), potępienie agresorów przez PIUSA VII, nieudany desant brytyjski w Walcheren (Holandia), nieudana wyprawa austriacka na Toruń (V.), zdobycie Wiednia przez armię francuską (NAPOLEON), bitwy: pod Aspern i Essling – zwycięstwa Austrii nad Francją (21-22.V.), wkroczenie armii polskiej do Lwowa (27.V.), wtargnięcie armii rosyjskiej do Galicji pod pretekstem pomocy Francji (3.VI.), bitwa pod Raab – zwycięstwo Francji (BEAUHARNAIS) nad Austrią (JAN) – (14.VI.), zdobycie Radomia przez wojska polskie (4.VII.), uwiezienie papieża PIUSA VII do Savony przez Francuzów (5.VII.), a stamtąd do Fontainebleau, bitwa pod Wagram – zwycięstwo Francji (NAPOLEON) nad Austrią (5-6.VII.), zdobycie Kielc przez Polaków (8.VII.), rozejm francusko-austriacki (12.VII.), zajęcie Krakowa przez wojska polskie mimo „asysty” armii rosyjskiej (15.VII.). Powstanie niepodległościowe w koloniach hiszpańskich, utworzenie Państwa Quito w Ekwadorze (10.VIII.) – (do 1812), JUAN PIO MONTÚFAR przewodniczącym junty (do 1810). Pokój szwedzko-rosyjski w Fredrikshamn (utrata Finlandii z Wyspami Alandzkimi na rzecz Rosji, przystąpienie Szwecji do blokady kontynentalnej Wielkiej Brytanii) – (5.IX.). Reforma podatkowa (opodatkowanie dóbr instytucji religijnych i ziem gminnych) i konfiskata ziemi należącej do bejów mameluckich w Egipcie. SPENCER PERCEVAL premierem Wielkiej Brytanii (do 1812). Pokój francusko-austriacki w Schönbrunn (obwód tarnopolski dla Rosji, księstwo Salzburg dla Bawarii, prowincje iliryjskie dla Francji, ziemie III rozbioru Polski tzw. Galicja Zach. dla Księstwa Warszawskiego) – (14.X.), koniec V koalicji antyfrancuskiej, okupacja Gujany Francuskiej przez Portugalię (do 1817). AHMAD II AL-MUTAWAKKIL sułtanem Jemenu (do 1816). RAMA II (ITSARASUNTHON) królem Syjamu (do 1824). Przyznanie Finlandii konstytucji i autonomii (Wielkie Księstwo) przez ALEKSANDRA I. MAHMUD-SZAH (po raz drugi) emirem Afganistanu (do 1818). Ostateczny podbój państw Hausa przez Fulbe (OSMAN DAN-FODIO), Sułtanat Sokoto (MOHAMMAD BELLO) i Gwandu (ABDULLAH) – (do ok.1903), wspólna wyprawa na Bornu. Spisek niepodległościowy w Meksyku. Wzlot statku powietrznego cięższego od powietrza (szybowiec GEORGE’A CAYLEY’A). Projekt reform SPERAŃSKIEGO w Rosji (podział organów władzy na ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze, władza ustawodawcza dla cara i powołanej Dumy Państwowej, wykonawcza dla gubernatorów, naczelników powiatowych i zarządów gromadzkich, sądownicza dla trzystopniowych sądów z Senatem jako sądem najwyższym, wprowadzenie nowego podziału społecznego (3 stany: szlachecki, średni, lud roboczy), utworzenie Rady Państwa) – (do 1812). KLEMENS LOTHAR VENZEL VON METTERNICH-WINNEBURG-BEILSTEIN ministrem spraw zagranicznych Austrii (do 1848). Uchwalenie konstytucji (Forma Rządu) w Szwecji. Lampa łukowa (sir HUMPHRY DAVY). Wsch. część Haiti (Santo Domingo) pod kontrolą Hiszpanii (do 1821). Śmierć JOSEPHA HAYDNA – kompozytora austriackiego, JOSEPHA MARIE VIENA – malarza francuskiego, THOMASA PAINE’A – publicysty angielskiego.
    1810 Kryzys gospodarczy w Wielkiej Brytanii. Konwencja francusko-rosyjska „o nieodbudowywaniu Królestwa Polskiego” w Sankt Petersburgu (I.), odmowa ratyfikacji dokumentu przez NAPOLEONA, rozstrzelanie przywódcy powstania ludowego w Tyrolu, ANDREASA HOFERA przez Francuzów (20.II.), włączenie płd. Tyrolu do Włoch, przyłączenie Ried i Braunau do Bawarii, inkorporacja Republiki Wallis do Francji, przeniesienie siedziby Najwyższej Junty Centralnej z Sewilli do Kadyksu, bitwy: pod Torres Védras w Portugalii – zwycięstwo Francji (MASSENA) nad armią brytyjską (WELLINGTON), pod Fuengirolą – zwycięstwo wojsk francusko-polskich nad powstańcami hiszpańskimi, rozwód NAPOLEONA z JÓZEFINĄ BEAUHARNAIS (IV.), poślubienie MARII LUDWIKI, córki cesarza FRANCISZKA II (I) – (2.IV.). Podbój Abchazji i Gurii przez Rosję. Sekularyzacja majątków kościelnych i ewangelickich w Prusach (KARL AUGUST VON HARDENBERG). Powstanie Kreolów przeciwko arystokracji hiszpańskiej w koloniach (za wyjątkiem Peru i Boliwii) – (do 1811). Powołanie Rady Państwa w Rosji wg projektu SPERAŃSKIEGO. Powstania niepodległościowe w koloniach hiszpańskich: utworzenie Zjednoczonych Prowincji La Platy (25.V.) – (do 1852), rządy I i II Junty pod kierunkiem CORNELIO SAAVEDRY (do 1811). Nieudany zamach na ERNESTA AUGUSTA, księcia Cumberland (31.V.). Kongres ogólnokrajowy w Asuncion – uchwalenie niezależności Paragwaju (VI.). Obalenie władzy SCARLATA CALLIMACHI w Mołdawii, okupacja rosyjska (do 1812). Adopcja marszałka Francji, JEAN’A BAPTISTE’A JULESA BERNADOTTE przez króla Szwecji, KAROLA XIII i wybranie jego następcą tronu szwedzkiego. Usunięcie SCHARNHORSTA z Ministerstwa Wojny i ze Sztabu Generalnego w Prusach (VI.). Zamordowanie hr. AXELA FERSENA (wielkiego marszałka dworu) w Sztokholmie przez wzburzony tłum (20.VI.). Zatarg francusko-holenderski, ucieczka LUDWIKA BONAPARTE z Holandii do Czech (2.VII.), wcielenie Holandii do Francji (9.VII.). Utworzenie Nowego Królestwa Granady (20.VII.) – (do 1811), krótka władza ANTONIO AMARA Y BORBÓNA, JOSÉ MIGUEL PEY prezydentem Junty Najwyższej (do 1811). Proklamacja Królestwa Chile (do 1812), MATEO DE TORO Y ZAMBRANO przewodniczącym junty rządzącej (do 1811). Powstanie Kapitanii Generalnej Wenezueli (do 1811), władza najwyższej junty (do 1811). Dekret NAPOLEONA w Saint Cloud zaostrzający rygory blokady kontynentalnej Wielkiej Brytanii (1.VIII.), odebranie Mauritiusu i Seszeli Francji przez flotę brytyjską i zajęcie Wysp Czagos, ostry kryzys gospodarczy we Francji (do 1811). Powstanie narodowowyzwoleńcze w Meksyku (16.IX.) – (do 1815) obwołanie się księdza MIGUELA HIDALGO Y COSTILLI generalissimusem Ameryki hiszpańskiej (kapitanem generalnym) – (do 1811). Krótka władza JUANA JOSÉ GUERRERO w Quito, RUIZ DE CASTILLA nowym przewodniczącym junty (do 1811). Secesja departamentu południowego w Republice Haiti (do 1812), ANDRÉ RIGAUD szefem rządu (do 1811). Przyłączenie byłych miast Hanzy (Hamburg, Brema, Lubeka) i całego wybrzeża Niemiec aż po granicę z Danią do Francji (XII.), kryzys stosunków francusko-rosyjskich, rozporządzenie ALEKSANDRA I: otwarcie portów rosyjskich dla towarów kolonialnych, obłożenie wysokim cłem prohibicyjnym towarów z Francji (31.XII.), otwarte zerwanie blokady kontynentalnej Wielkiej Brytanii przez Rosję, poufna korespondencja marszałka BERNADOTTE z ALEKSANDREM I, utrata wpływów FOUCHÉ we Francji. „De l’Allemagne” (Niemcy) GERMAINE DE STAËL (konfiskata i zniszczenie dzieła przez cenzurę). Zjednoczenie plemion hawajskich (KAMEHAMEHA), utworzenie królestwa (do 1893). Żądania zniesienia monopolu handlowego Kompanii Wschodnioindyjskiej przez angielską burżuazję. Pierwsza kobieta (MARIE PARADIS) na szczycie Mont Blanc. Początek instalacji oświetlenia gazowego w miastach Wielkiej Brytanii. Powstanie biura tłumaczeń książek zagranicznych w Japonii. Śmierć FRIEDRICHA HENRY’EGO CAVENDISHA – chemika angielskiego, JOSEPHA JOHNA HOPPNERA – malarza angielskiego, AUGUSTA DARBESA – malarza niemieckiego.
    1811 MICHAŁ GOLENISZCZEW-KUTUZOW naczelnym wodzem rosyjskim na froncie tureckim, walki pod Ruse. Klęska głodu w Wielkiej Brytanii. Powstanie chłopskie (HONG GION NE) w Korei (do 1812). Walki Fantów z Aszanti na wybrzeżu Białej Wolty (Ghana). Reorganizacja ministerstw w Rosji. Wprowadzenie zakazu handlu z Wielką Brytanią przez USA. Podporządkowanie Górnego Egiptu przez MOHAMMADA ALI, likwidacja najpotężniejszych feudałów mameluckich. Brytyjska subwencja dla Persji w wysokości 600 000 tumanów, przysłanie dział i instruktorów wojskowych. Narodziny syna NAPOLEONA, zw. później Orlątkiem, nadanie mu tytułu króla rzymskiego (20.III.). Bitwa pod Taqari – zwycięstwo oddziałów paragwajskich nad La Platą (III.), wystąpienie Paragwaju ze związku La Plata (V.), krótka władza triumwiratu w Paragwaju (JOSÉ GASPAR RODRÍGUEZ DE FRANCIA, BERNARDO DE VELASCO, JUAN VALERIANO ZEBALLOS), rządy junty (FULGENCIO YEGROS, DE FRANCIA, JUAN CABALLERO, FRANCISCO JAVIER BOGARÍN, FERNANDO DE LA MORA) – (do 1813). MAXIMILIEN BORGELLA prezydentem departamentu południowego w Republice Haiti (do 1812). Rządy I Triumwiratu (JUAN PASO, FÉLIX CHICLANA, MANUEL SARRATES) w La Placie (do 1812). JOSÉ CUARO Y CAÍCEDO przewodniczącym junty w Quito (do 1812). Powstanie przeciw maszynom (NED LUDD) w Wielkiej Brytanii nazwane ruchem luddystów (do 1812). HENRYK I (CHRISTOPHE) królem Państwa Haiti (do 1820). Krótka władza FERNANDO MÁRQUEZA DE LA PLATA Y OROZCO, JUANA MARTÍNEZA DE ROZASA i MARTÍNA CALVO ENCALADY w Chile, JOSÉ MIGUEL CARRERA nowym przewodniczącym junty rządzącej (do 1812). Ogłoszenie proklamacji niepodległości Konfederacji Stanów Wenezueli – I Republika (5.VII.) – (do 1812), rządy triumwiratu (do 1812). Bitwy: pod Fuentes de Ońora – zwycięstwo armii brytyjskiej nad Francją, pod Albuerą – zwycięstwo powstańców hiszpańskich nad Francją. Okupacja Holenderskich Indii Wschodnich (Indonezji) przez flotę brytyjską (VIII.) – (do 1819), sir THOMAS STAMFORD RAFFLES gubernatorem Jawy (do 1816). Podbój państwa Ojo (Joruba) przez Fulbe i Hausa w Afryce Zachodniej. Bitwa nad rzeką Lermą – zwycięstwo wojsk powstańców meksykańskich nad Hiszpanami, złapanie i rozstrzelanie ks. HIDALGO przez Hiszpanów, krótka władza IGNACIO JOSÉ ALLENDE w Meksyku, obwołanie się przez IGNACIO LÓPEZA RAYÓNA przewodniczącym Najwyższej Narodowej Junty Amerykańskiej (rządził do 1813). SAID II WIELKI sułtanem Omanu (do 1856). Edykt królewski w Prusach (zwolnienie chłopów posiadających grunty niedziedziczne od pańszczyzny, możliwość stania się właścicielami ziemi pod warunkiem oddania od 1/3 do 1/2 posiadanych gruntów) – (14.IX.). Choroba umysłowa króla Wielkiej Brytanii i Irlandii, JERZEGO III – regencja jego syna, JERZEGO (do 1820). Założenie huty żelaza w Essen (FRIEDRICH KRUPP). Wojny indiańskie w USA: wygrana wojsk amerykańskich w bitwie nad rzeką Tippecanoe nad Shawnee (TECUMSEH). Antyhiszpańskie powstanie w Urugwaju pod wodzą JOSÉ GERVASIO D’ARTIGASA (do 1825), interwencja armii Portugalii. Fort Ross w Kalifornii pod kontrolą Rosji (do 1841). Ogłoszenie proklamacji niepodległości Państwa Cundinamarki w Nowej Granadzie (11.XI.) – (do 1814), krótka władza JORGE TADEO LOZANO, ANTONIO NARIŃO prezydentem wiceregentem (do 1812). Śmierć THOMASA PERCY’EGO – pisarza angielskiego (Zabytki dawnej poezji angielskiej), JEAN’A FRANÇOISA CHALGRINA – architekta francuskiego.
    1812 Ustalenie kształtu flagi państwowej USA (zmiana poprzez dodawanie nowych gwiazd w miarę tworzenia się nowych stanów). Konwencja francusko-pruska w Paryżu (prawo przemarszu na Rosję, 20 tys. korpus posiłkowy dla Francji, żywność, środki komunikacji i amunicja) – (24.II.). Organizacja gimnazjów w Prusach (JOHANN WILHELM SÜVERN). Uchwalenie konstytucji hiszpańskiej w Kadyksie, użycie po raz pierwszy w znaczeniu politycznym wyrazu liberalizm (11.III.). Skazanie SPERAŃSKIEGO na zesłanie na Syberię (III.). Wojna amerykańsko-brytyjska tzw. II wojna o niepodległość (do 1814). Konwencja francusko-austriacka w Paryżu (30 tys. korpus posiłkowy dla Francji) – (14.III.), tajny układ szwedzko-rosyjski (IV.), ultimatum rosyjskie dla Francji (żądanie wycofania armii francuskiej za Łabę) – (8.IV.), odrzucenie ultimatum przez NAPOLEONA, utworzenie Wielkiej Armii (674 tys. żołnierzy), Wielka Brytania po stronie Rosji i Szwecji (V.), bitwy: pod Salamanką – zwycięstwo armii brytyjskiej (WELLINGTON) nad Francją, pod Walencją – zwycięstwo Francji nad powstańcami hiszpańskimi. Zamordowanie premiera brytyjskiego, PARCEVALA (11.V.). ROBERT BANKS JENKINSON hr. LIVERPOOL premierem Wielkiej Brytanii (do 1827). Pokój rosyjsko-turecki w Bukareszcie (nadanie ograniczonej autonomii Serbii przez Turcję, uzyskanie Besarabii i szeregu okręgów Zakaukazia aż do rzeki Achurjan przez Rosję, potwierdzenie protektoratu rosyjskiego nad Mołdawią i Wołoszczyzną) – (28.V.), sprzeciw Francji wobec traktatu. Odezwa NAPOLEONA do armii (22.VI.), wyprawa francuska na Rosję tzw. II wojna polska, przejście głównych sił armii przez Niemen (24.VI.), wycofywanie się armii rosyjskiej w głąb kraju, wkroczenie wojsk francuskich (MURAT) do Wilna (28.VI.), zawiązanie Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego w Warszawie (28.VI.), Komisja Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie (1.VII.), bitwy: pod Witebskiem i pod Smoleńskiem – zwycięstwa Francji (NAPOLEON) nad Rosją (MICHAŁ BARCLAY DE TOLLY) – (16-19.VIII.), KUTUZOW wodzem naczelnym armii rosyjskiej, choroby i dezercje w Wielkiej Armii (topnienie sił z 674 tys. do 160 tys.), początek marszu wojsk francuskich na Moskwę (24.VIII.), nierozstrzygnięta bitwa pod Borodino (5-7.IX.), śmierć BAGRATIONA, odwrót armii rosyjskiej, wkroczenie NAPOLEONA do Moskwy (14.IX.), pożar w części miasta (15.IX.). Bitwa pod Asłanduz – zwycięstwo armii rosyjskiej nad Persją (X.), ofensywa rosyjska na Zakaukaziu. Zarządzenie odwrotu armii przez NAPOLEONA (19.X.), bitwy: pod Małojarosławcem (24.X.) i Wiaźmą (4.XI.) – zwycięstwo Rosji (KUTUZOW) nad Francją (NAPOLEON), dotarcie 30 tys. armii francuskiej do Smoleńska (12.XI.), przeprawa Francuzów przez Berezynę (Studziankę) pomyślna dzięki manewrowi cesarza (16-28.XI.), opuszczenie armii przez NAPOLEONA i udanie się go do Paryża (XII.), oddanie dowództwa MURATOWI, zastosowanie po raz pierwszy miejscowego znieczulenia (chirurdzy cesarscy, PIERRE FRANÇOIS PERCY i DOMINIQUE LARREY) przez bezboleśnie obłożone lodem kończyny, prakonwencja prusko-rosyjska o zawieszeniu broni między wojskami pruskimi a rosyjskimi (JOHANN VON YORCK – IWAN DYBICZ) – (30.XII.), nie uznanie jej przez FRYDERYKA WILHELMA III. Edykt żydowski w Prusach (ograniczona emancypacja bez pełnych praw obywatelskich). Likwidacja secesji departamentu płd. w Republice Haiti (PÉTION). Krótka władza MANUELA BENITA DE CASTRO w Cundinamarce, NARIŃO dyktatorem (do 1814). SCARLAT CALLIMACHI (po raz trzeci) hospodarem Mołdawii (do 1819). Obalenie Państwa Quito, przywrócenie panowania Hiszpanii (do 1820). Obalenie władzy dyktatora DE MIRANDY w Wenezueli, przywrócenie panowania Hiszpanii (do 1813). Powstanie Zjednoczonych Prowincji Nowej Granady (do 1818), CAMILO TORRES prezydentem (do 1814). Rządy II Triumwiratu w La Placie (ALVÁREZ JONTE, PASO, NICOLÁS RODRÍGUEZ PEŃA) – (do 1814). Utworzenie stanu Luizjana w USA. Spadek pogłowia bydła w Wenezueli o połowę (do 1823). JAN CARAGEĂ hospodarem Wołoszczyzny (do 1818). Powstanie Państwa Chile (do 1814), tymczasowa junta rządząca (JOSÉ PABLO JARAQUEMADA, JOSÉ SANTIAGO PORTALES), CARRERA przewodniczącym junty rządzącej (do 1813). Śmierć STANISŁAWA TREMBECKIEGO – pisarza polskiego, HUGO KOŁŁĄTAJA – pisarza i pedagoga polskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  3. #3
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1813 Wkroczenie wojsk rosyjskich (KUTUZOW) na teren Księstwa Warszawskiego (13.I.), tajny układ dowództwa rosyjskiego i austriackiego w sprawie wspólnego działania (30.I.), powołanie pod broń w Prusach mężczyzn od 17 do 40 roku życia (die Landwehr) – (II.), przymierze prusko-rosyjskie w Kaliszu (28.II.), powołanie Rady Najwyższej Tymczasowej Ks. Warszawskiego (ALEKSANDER I), wypowiedzenie wojny Francji przez Prusy (16.III.), nowa armia francuska nad Łabą (IV.), bitwy pod Lützen (2.V.), Bautzen (20.V.) – zwycięstwa Francji (NAPOLEON) nad armią rosyjsko-pruską, zawieszenie broni między Francją a Rosją i Prusami (4.VI.-10.VIII.), nieudane rokowania francusko-austriackie w Dreźnie (VI.), bitwa pod Vitorią – zwycięstwo armii brytyjskiej (WELLINGTON) nad Francją (JOURDAN) – (VI.), fiasko zjazdu pełnomocników pruskich, francuskich, rosyjskich i austriackich w Pradze (VII-VIII.), stan wojny między Francją a Austrią (12.VIII.), przeciwko Francji występuje VI koalicja (Austria, Prusy + Wielka Brytania od 1802, Hiszpania i Portugalia od 1808, Rosja i Szwecja od 1812), bitwa pod Dreznem – zwycięstwo Francji (NAPOLEON) nad armią koalicji (16-27.VIII.), proklamacja wzywająca Włochów do walki o niepodległość kraju (BEAUHARNAIS) – (X.), rokowania austriacko-neapolitańskie, wkroczenie wojsk brytyjsko-hiszpańskich (WELLINGTON) na terytorium Francji (7.X.), wystąpienie Bawarii z sojuszu z Francją – koniec Związku Reńskiego (8.X.). Nadanie Hadze praw miejskich przez LUDWIKA BONAPARTE jako tzw. rekompensatę za przeniesienie (na krótko) siedziby rządu Niderlandów do Amsterdamu. Pokój rosyjsko-perski w Gulistanie (Dagestan, Gruzja i płn. Azerbejdżan dla Rosji, wyłączne prawo utrzymywania floty wojennej na Morzu Kaspijskim przez Rosję, prawo swobodnego wjazdu i handlu dla kupców rosyjskich i perskich) – (12.X.). Zniesienie handlu niewolnikami w Szwecji. Zmiana systemu ściągania podatków w Egipcie. Bitwa pod Lipskiem tzw. „Bitwa Narodów” – zwycięstwo armii koalicji (książę KARL PHILIPP SCHWARZENBERG) nad wojskami francuskimi (NAPOLEON) – (16-19.X.), śmierć księcia PONIATOWSKIEGO (19.X.), opowiedzenie się Badenii, Saksonii i Wirtembergii po stronie koalicji, bitwa pod Hanau – zwycięstwo Francji (NAPOLEON) nad armią austriacko-bawarską (30.X.), szwedzka okupacja Gwadelupy (do 1814), antyfrancuskie powstanie w Holandii (wezwanie księcia WILHELMA z Londynu). Kongres w Asuncion, powstanie Republiki Paragwaju, konsulat (DE FRANCIA, YEGROS) – (do 1814). Zdobycie Belgradu przez Turków, likwidacja autonomii Serbii. Wojna duńsko-szwedzka (do 1814). Włączenie Bantamu, Banka i Belitung do posiadłości brytyjskich w okupowanych Hol. Indiach Wsch. (RAFFLES). Zniesienie przez parlament brytyjski monopolu Kompanii Wschodnioindyjskiej na handel z Indiami. Powstanie sekty Rozumu Niebios w Chinach. Restauracja dynastii orańskiej w Holandii, WILHELM I królem (do 1840). Powstanie chłopskie na wyspie Dzedzu w Korei. Uniezależnienie się Wenezueli od Hiszpanii, II Republika (do 1814), SANTIAGO MARIŃO najwyższym naczelnikiem (do 1814). Krótka władza FRANCISCO ANTONIO PÉREZA w Chile, JOSÉ MIGUEL INFANTE nowym przewodniczącym junty rządzącej (do 1814). Ponad 40-krotny wzrost liczby brytyjskich warsztatów tkackich w Indiach (do 1833). JOSÉ MARÍA MORELOS Y PAVÓN generalissimusem i rzeczywistym szefem rządu Meksyku (do 1815). Interwencja La Platy w Urugwaju. Śmierć wodza Shawnee, TECUMSEHA w bitwie z Amerykanami nad rzeką Thames w płd. Ontario w Kanadzie. „Giaur” GEORGE’A GORDONA BYRONA. Powstanie ludowe „Białego Lotosu” we wsch. Chinach. Ogłoszenie wieczystej neutralności przez Szwajcarię. Śmierć JACQUESA DELILLA – pisarza francuskiego, ANDRÉ ERNESTA MODESTA GRÉTRY’EGO – kompozytora belgijskiego, JOSEPHA LOUISA DE LAGRANGE’A – matematyka i astronoma francuskiego.
    1814 Układ neapolitańsko-austriacki (gwarancja posiadania przez MURATA – Królestwa Neapolu) – (11.I.). Prawa zbożowe (corn laws) w Wielkiej Brytanii (niskie ceny zboża rodzimego, wysokie cło na zboża importowane). Walki Fantów z Aszanti na wybrzeżu Białej Wolty w Ghanie. Pokój duńsko-szwedzki w Kilonii (Pomorze Szwedzkie z Rugią dla Danii, uzyskanie Norwegii przez Szwecję) – (14.I.). Powstanie Przyjacielskiego Stowarzyszenia (Filike Etaireia) w Odessie (ALEKSANDER YPSILANTI). Układ brytyjsko-prusko-austriacko-rosyjski w Chaumont (rozdział sprawy francuskiej od sprawy NAPOLEONA) – (9.III.), zwycięstwa francuskie nad koalicją pod Château-Thierry, Montmirail, Champaubert, Brienne i Montereau, porażki pod Laon i La Fere Champpenoise (III.). Nowa konstytucja w Holandii (WILHELM) – (30.III.). Początek kolonizacji Nowej Zelandii przez Wielką Brytanię. Bitwa pod Paryżem – zwycięstwo armii koalicji (BLÜCHER) nad Francją (AUGUSTE FRÉDÉRIC LOUIS VIESSE DE MARMONT, EDOUARD ADOLPHE MORTIER, BON-ADRIEN JEANNOT DE MONCEY) – (30.III.), kapitulacja Paryża przed koalicją (31.III.), wystąpienie Neapolu (MURAT) przeciw Królestwu Włoch (IV.), detronizacja NAPOLEONA przez Senat francuski (2.IV.) i jego abdykacja na rzecz syna (4.IV.), zdrada MARMONTA – otoczenie siedziby cesarskiej w Fontainebleau przez armię austriacką (4/5.IV.), bezwarunkowa abdykacja cesarza (6.IV.), restauracja Burbonów we Francji, LUDWIK XVIII królem (do 1815), bitwa pod Tuluzą – zwycięstwo wojsk brytyjskich (WELLINGTON) nad Francją (SOULT) – (10.IV.), ugoda ALEKSANDRA I z NAPOLEONEM w Fontainebleau (zachowanie przez NAPOLEONA tytułu cesarskiego, otrzymanie przez niego dożywotnio wyspy Elby, pensja w wysokości 2 000 000 franków germinali, 400 ludzi ze swojej gwardii, Księstwo Parmy dla MARII LUDWIKI i jej syna, wyznaczenie pensji matce cesarza i jego braciom) – (11.IV.), powrót PIUSA VII do Rzymu, restytuowanie zakonu jezuitów, antyfrancuskie powstanie w Mediolanie (20.IV.), ugoda BEAUHARNAISA z Austrią (zrzeczenie się władzy w Królestwie Włoch), restauracja Burbonów w Hiszpanii, FERDYNAND VII (po raz drugi) królem (do 1833), zawieszenie konstytucji z 1812 r., powrót króla WIKTORA EMANUELA I do Turynu, kapitulacja wojsk francuskich (DAVOUT) w Hamburgu przed koalicją (V.), Królestwo Hanoweru (do 1866). Ogłoszenie proklamacji niepodległości Norwegii i liberalnej konstytucji (17.V.), CHRYSTIAN FRYDERYK królem, pertraktacje norwesko-szwedzkie, abdykacja CHRYSTIANA FRYDERYKA, unia personalna Norwegii ze Szwecją w Moss (do 1905), zachowanie konstytucji, KAROL XIII królem (do 1818). Pokój Francji z Wielką Brytanią, Austrią, Rosją i Prusami w Paryżu (powrót Francji do granic z 1792 r., zapowiedź powiększenia terytorium Holandii, Saint Lucia pod kontrolą Wielkiej Brytanii, Szwajcaria federacją 22 suwerennych kantonów) – (30.V.), pokój francusko-szwedzki w Paryżu (zwrot wyspy Gwadelupy Francji) – (8.VI.), pokój francusko-portugalski w Paryżu (ustalenie granicy między Gujaną francuską a Brazylią) – (12.VI.), połączenie Belgii z Holandią w Królestwo Niderlandów (do 1830) – (26.VI.), WILHELM I królem (do 1830), pokój francusko-hiszpański w Paryżu (status quo) – (20.VII.), układ niderlandzko-brytyjski (odzyskanie Indii Wschodnich przez Holandię w zamian za przekazanie Koczinu w Indiach) – (VIII.). Wkroczenie Brytyjczyków (JOHN ROSS) do Waszyngtonu (24.VIII.), spalenie Kapitolu, Białego Domu i innych budynków publicznych, nieudany atak brytyjski na fort Mc Henry w Baltimore, pieśń „The Star Spangled Banner” FRANCISA SCOTTA KEY’A (hymn narodowy USA) – (IX.). Początek obrad kongresu wiedeńskiego (IX.), pobyt NAPOLEONA na Elbie (X-II.1815). Układ brytyjsko-perski (roczna subwencja dla szacha w wysokości 200 000 tumanów na wypadek konfliktu, potwierdzenie postanowień układu z 1809 r., zapraszanie instruktorów wojskowych wyłącznie z Anglii i ich sojuszników, wysłanie armii perskiej na odsiecz w wypadku wojny brytyjsko-afgańskiej) – (14.XI.). Pokój brytyjsko-amerykański w Gandawie (status quo) – (24.XII.). Konstrukcja pierwszej lokomotywy (GEORGE STEPHENSON). DŻABIR I emirem Kuwejtu (do 1859). ABDULLAH I emirem Nedżdu (do 1818). Krótkie rządy OSMANA w Tunisie, MAHMUD nowym bejem (do 1824). HONORIUSZ IV księciem Monako (do 1819). Restauracja dynastii Bragança w Portugalii. 65-krotny wzrost eksportu tkanin brytyjskich do Indii (do 1835). Ogłoszenie tzw. Karty Konstytucyjnej (Charte Constitutionelle) we Francji (LUDWIK XVIII). Konfiskata ziemi wielkich właścicieli na rzecz państwa w Egipcie. Krótka władza ANTONIO DE IRISARRIEGO, FRANCISCO DE LA LASTRY i CARRERY w Chile, panowanie hiszpańskie (do 1817). Obalenie Republiki Wenezueli i władzy dyktatora SIMÓNA BOLÍVARA, panowanie hiszpańskie (do 1816). Zniesienie handlu niewolnikami w Niderlandach. GERVASIO DE POSADAS naczelnym przywódcą La Platy (do 1815). Upadek Państwa Cundinamarki w Nowej Granadzie i rządów MANUELA BERNARDO DE ALVAREZA. Wojna brytyjsko-nepalska (do 1816). Krótka władza triumwiratu (MANUEL RODRÍGUEZ TORICES, CUSTODIO GARCÍA ROVIRA, JOSÉ MANUEL RESTREPO) w Zjedn. Prow. Nowej Granady, rządy nowego triumwiratu (JOSÉ FERNANDEZ MADRID, JOAQUÍN CAMACHO, JOSÉ MANUEL DEL CASTILLO Y RADA) – (do 1815). Pamflet „O Buonapartem i Burbonach” FRANÇOISA RENÉ DE CHATEAUBRIANDA. FRANCISCO RAMÓN DE EGUIA premierem Hiszpanii (do 1816). DE FRANCIA dyktatorem Paragwaju (do 1840). PIERRE LOUIS hr. DE BLACAS D’AULPS premierem Francji (do 1815). Ogłoszenie konstytucji w Meksyku (MORELOS Y PAVÓN). Śmierć TEODORA JANKOVICIA MIRIJEVSKIEGO – pedagoga serbskiego, ANTÔNIO FRANCISCA DA COSTA LISBOA – rzeźbiarza brazylijskiego, ALPHONSE’A FRANÇOISA DE SADE’A DONATINA – pisarza francuskiego, JEAN’A MICHELA MOREAU – malarza i rytownika francuskiego, CHARLESA PALISSOTA DE MONTENOY’A – pisarza francuskiego (Philosophes), THOMASA SPENCE’A – pisarza i pedagoga angielskiego (Prawdziwe prawa człowieka), LOUISA SÉBASTIENA MERCIERA – pisarza francuskiego (Rok 2240 albo marzenie, jeśli on nastąpi), BENJAMINA THOMPSONA RUMFORDA – fizyka amerykańskiego.
    1815 Utworzenie Zjednoczonego Królestwa Portugalii, Brazylii i Algarve, MARIA I królową (do 1816). Tajne przymierze brytyjsko-austriacko-francuskie w Wiedniu (3.I.), później przystępują Bawaria, Niderlandy i Hanower, kongres wiedeński: uchwalenie deklaracji o zniesieniu handlu niewolnikami (Wielka Brytania, Francja, Prusy, Austria, Rosja, Hiszpania, Portugalia, Szwecja) – (8.II.), ustalenia w sprawie Księstwa Warszawskiego i Saksonii: uzyskanie przez Prusy departamentu poznańskiego, bydgoskiego (Wielkie Księstwo Poznańskie), Gdańska, Torunia i 2/5 terytorium Saksonii (850 tys. mieszkańców), otrzymanie przez Austrię obwodu tarnopolskiego i salin wielickich, utworzenie Wolnego Miasta Kraków (tzw. Rzeczpospolitej Krakowskiej), powstanie Królestwa Polskiego (związanego unią personalną z Rosją) – (11.II.), postanowienia w sprawie ziem niemieckich: utworzenie Deutscher Bund (Związku Niemieckiego), złożonego z 34 państw (później 35) i czterech wolnych miast, organem Związku – Bundestag, złożony z 2 izb: rada (po jednym delegacie z 11 państw i sześciu delegatów razem z pozostałych 28 państw), plenum (4 przedstawiciele pięciu państw i po jednym z państw pozostałych), przewodnictwo w Związku należy do Austrii, uzyskanie Nadrenii, Westfalii i Pomorza szwedzkiego z Rugią przez Prusy, odzyskanie Salzburga i Tyrolu przez Austrię, otrzymanie Księstwa Lauenburg przez Danię, uzyskanie Palatynatu Reńskiego i Würzburga przez Bawarię, postanowienia w sprawie ziem włoskich: restytucja pełnego terytorium Państwa Kościelnego dla PIUSA VII, otrzymanie Lombardii, Wenecji, Dalmacji i Raguzy przez Austrię, przywrócenie Wielkiego Księstwa Toskanii i Piombino (FERDYNAND III), restytucja Księstwa Modeny (FRANCISZEK IV), przywrócenie Księstwa Parmy (MARIA LUDWIKA), odzyskanie Piemontu przez Królestwo Sardynii, przywrócenie Księstwa Lukki, inne kwestie: potwierdzenie związku Belgii z Holandią (Królestwo Niderlandów), utworzenie Wielkiego Księstwa Luksemburg (w składzie Niderlandów), przyznanie Malty Wielkiej Brytanii, Wyspy Jońskie pod protektoratem brytyjskim, odzyskanie Księstwa Neuchâtel przez Prusy, potwierdzenie panowania brytyjskiego nad Helgolandem, Krajem Przylądkowym (Kapsztadem) i Cejlonem, uznanie unii norwesko-szwedzkiej (II.), ucieczka NAPOLEONA z wyspy Elby, wylądowanie wraz z 700 żołnierzami we Francji (zatoka Juan) – (1.III.), marsz NAPOLEONA na Paryż przez Grenoble i Lyon, ucieczka LUDWIKA XVIII ze stolicy, manifest przedstawicieli 8 państw na kongresie w Wiedniu (NAPOLEON wrogiem oraz burzycielem porządku publicznego w świecie) – (13.III.), wkroczenie armii NAPOLEONA do Paryża (20.III.), powstanie rojalistyczne w Wandei, w dolinie Rodanu i wokół Tuluzy, przymierze między Wielką Brytanią, Austrią, Prusami i Rosją w Wiedniu zw. VII koalicją (25.III.), Królestwo Neapolu po stronie NAPOLEONA, ogłoszenie manifestu MURATA do Włochów w Rimini (30.III.). Powstanie antytureckie w Serbii (IV.), walka o autonomię (do 1817), dynastia Obrenoviciów (do 1842), MIŁOSZ OBRENOVIĆ księciem (do 1839), Kragujevac stolicą (do 1833). Traktat Rosji, Prus i Austrii w sprawie powołania Królestwa Polskiego (3.V.), bitwa pod Tolentino – zwycięstwo Austrii nad Neapolem (3.V.), ucieczka MURATA na Korsykę, bitwa pod Quatre-Brâs – zwycięstwo Francji (NEY) nad armią brytyjską (WELLINGTON). Rząd Tymczasowy Królestwa Polskiego (20.V.). Kongres wiedeński: uchwalenie regulaminu dyplomatycznego, akt końcowy kongresu (9.VI.). Założenie Związku Studentów (Burschenschaft) na uniwersytecie w Jenie (12.VI.). Ofensywa francuska w Belgii, bitwy: pod Ligny (16.VI.) – zwycięstwo Francji (NAPOLEON) nad armią pruską (BLÜCHER), nieudany pościg francuski (33 tys. korpus EMMANUELA DE GROUCHY) za armią pruską, pod Waterloo (18.VI.) – zwycięstwo armii brytyjsko-pruskiej (WELLINGTON, BLÜCHER) nad armią francuską (NAPOLEON, NEY). Uroczysta proklamacja Królestwa Polskiego w Warszawie (20.VI.). Ostateczna abdykacja NAPOLEONA (22.VI.) i uwiezienie jego na Wyspę Świętej Heleny przez Brytyjczyków, pobyt pod nadzorem (HUDSON LOWE) – (do 1821), LUDWIK XVIII (po raz drugi) królem Francji (do 1824) – (8.VII.), złożenie aktu końcowego kongresu wiedeńskiego w archiwum kanclerskim w Wiedniu (20.VIII.), Akt Świętego Przymierza między Rosją, Austria i Prusami w Paryżu (10, 26.IX.), przystąpienie do aktu przez 16 większych państw (bez Turcji) – (do 1817), odmowa udziału Brytyjczyków i PIUSA VII, powrót MURATA do Neapolu, jego schwytanie i rozstrzelanie przez Austriaków (13.X.), pokój Francji z Prusami, Rosją, Wielką Brytanią i Austrią w Paryżu (powrót Francji do granic z 1790 r., odzyskanie Sabaudii i Nicei przez Sardynię, przyjęcie zasady o wieczystej neutralności Szwajcarii w zamian za zobowiązanie do ochrony najważniejszych przełęczy Alp, kontrybucja wojenna w wysokości 700 000 000 franków germinali, zwrot zagarniętych dzieł sztuki i archiwaliów) – (20.XI.), rozstrzelanie NEY’A w Paryżu (7.XII.). Nowe organizmy polityczne w Niemczech: Wielkie Księstwo Oldenburg (do 1871), Wielkie Księstwa Meklemburg-Schwerin i Strelitz (do 1871). Nadanie liberalnej konstytucji Królestwu Polskiemu przez ALEKSANDRA I (24.XII.). Opanowanie Wyspy Wniebowstąpienia (Ascension) przez Wielką Brytanię. Ucieczka BOLÍVARA na Jamajkę, kryzys ruchu niepodległościowego w koloniach hiszpańskich. Krótka władza triumwiratu (ROVIRA, PEY, TORICES) w Nowej Granadzie, TORRES prezydentem (do 1816). Dynastia orańska w Luksemburgu (do 1890), WILHELM I wielkim księciem (do 1840). Państwo Masina (AMADU LOBBO) w Afryce Zachodniej (do 1862). SOBHUZA I królem Suazi (Ngwane) w Afryce płd. (do 1839). Wwóz przeciętnie 4420 skrzyń opium do Chin przez Brytyjczyków (do 1819). Biały terror wobec bonapartystów we Francji. Panowanie hiszpańskie w Meksyku (do 1821), egzekucja MORALESA Y PAVÓNA. „Baśnie dla dzieci” braci WILHELMA i JACOBA GRIMM (I tom). Krótka władza CARLOSA DE ALVEARA i JOSÉ RONDEAU w La Placie, IGNACIO ALVÁREZ THOMAS naczelnym przywódcą państwa (do 1816). Pierwszy skok kobiety (ELIZA GARNERIN) ze spadochronem. Wpływy hr. ALEKSIEJA ARAKCZEJEWA w Rosji (do 1825). Ograniczenie emancypacji Żydów w Związku Niemieckim, wypędzenie ich z Lubeki i Bremy. Wielki książę KONSTANTY de facto namiestnikiem Królestwa Polskiego (do 1831). Utworzenie stowarzyszenia Atmija Sabha (Zgromadzenie Duchowne) w Bengalu bryt. (RAMMOHAN ROY). Krótkie rządy BENJAMINA CONSTANTA DE REBEQUE we Francji, ARMAND DU PLESSIS książę DE RICHELIEU nowym premierem (do 1818). Ludność: Rosja – 47 mln, Paryż – 500 tys. Śmierć JOHNA SINGELTONA COPLEY’A – malarza amerykańskiego, JANA POTOCKIEGO – pisarza polskiego.
    1816 Opanowanie wysp Tristan da Cunha i całości dorzecza Gambii przez Wielką Brytanię. JAN VI królem Portugalii (do 1826) i Brazylii (do 1821). Utworzenie tajnego Związku Ocalenia Publicznego (NIKITA MURAWIOW, SERGIUSZ MURAWIOW-APOSTOŁ) w Sankt Petersburgu. Państwo Mfecane w Afryce płd. (do ok. 1879), ekspansja Zulusów pod przywództwem CZAKI (do 1828), zniszczenia i ruchy uciekinierów. Utworzenie banku narodowego w Norwegii i otrzymanie prawa emisji własnej waluty. Zniesienie poddaństwa chłopów w Kurlandii, Semigalii, Inflantach i Estonii (do 1819). Utrata 1,62 mln. morgów ziemi przez chłopów w Prusach w wyniku reformy (do 1859). Zakaz handlu niewolnikami w koloniach francuskich. „Restauration der Staatswissenschaft” KARLA LUDWIGA VON HALLERA (I tom). Udzielenie finansowej pomocy ruchom niepodległościowym w koloniach hiszpańskich przez Haiti (PÉTION). Kongres w Tucumán – proklamacja niepodległości Zjednoczonych Prowincji La Platy (9.VII.), krótka władza ANTONIO GONZÁLEZA BALCARCE, JUAN DE PUEYRREDÓN nowym naczelnym przywódcą (do 1819). Powstanie osadników wojskowych w Staraja Russa i Nowogrodzie Wielkim. Klęska głodu w Austrii. Nakaz znania języka czeskiego przez nauczycieli uczących w gimnazjach w Czechach. Utworzenie stanu Indiana w USA. Powstanie chłopskie w Korei. Obalenie panowania hiszpańskiego w Wenezueli, proklamowanie niepodległości Republiki Wenezueli, BOLÍVAR dyktatorem (do 1819). Antybrytyjski bunt w Rohilhandzie (Indie). Wojna Wielkiej Brytanii z Marathami w Indiach (do 1817). Powstanie Amerykańskiego Towarzystwa Kolonizacyjnego. Krótka władza JOSÉ FERNÁNDEZA MADRIDA, ROVIRY i LIBORIO MEJÍI w Nowej Granadzie, FERNANDO SERRANO nowym prezydentem (do 1818). Wprowadzenie monopolu państwowego w Egipcie na zbyt wyrobów rzemieślniczych. Pierwszy welocyped (bar. DRAIS VON SAUERBRONN). Układ brytyjsko-nepalski w Sagauli (oddanie terenów na podgórzu Himalajów i uznanie zwierzchnictwa Wielkiej Brytanii). Utworzenie Królestwa Obojga Sycylii (Neapol i Sycylia) – (8.XII.), FERDYNAND I królem (do 1825). Odmowa USA w kwestii przystąpienia do Świętego Przymierza. Rozwiązanie Izby Deputowanych we Francji (LUDWIK XVIII). Założenie Bathurst w Gambii przez Brytyjczyków. Użycie chlorku srebra do tworzenia negatywów na papierze, początki fotografii (NICÉPHORE NIPCE). MARTIN DE GARAY premierem Hiszpanii (do 1818). RAJENDRA królem Nepalu (do 1847). ABDULLAH I AL-MAHDI sułtanem Jemenu (do 1835). Klęski głodu i epidemie chorób (dżuma, dyfteryt, tyfus, ospa, cholera) w Afryce Płn. i na Bałkanach (do 1819). MANGTHATURAT królem Luang Prabang (do 1837). Uchwalenie konstytucji na Haiti. Śmierć GAWRIŁO DZIERŻAWINA – pisarza rosyjskiego, RICHARDA BRINSLEY’A SHERIDANA – pisarza angielskiego (Szkoła obmowy), PERA HILLESTRÖMA – malarza szwedzkiego, ADAMA FERGUSONA – filozofa i historyka szkockiego.
    1817 Powstanie osadników wojskowych w Jezaliwetgradzie i Nikołajewie. Zniesienie niewolnictwa w Hiszpanii. Kryzys gospodarczy w Europie. Przyznanie ograniczonej autonomii Serbii przez Turcję. JAMES MONROE prezydentem USA (do 1825). III Republika w Wenezueli, władza duumwiratu. Podbój Małej Kabardy przez Rosję. Rewolucja w Brazylii skierowana przeciw arystokracji portugalskiej tzw. republika 75-dniowa. Utworzenie stanu Missisipi w USA. Opanowanie Urugwaju przez wojska portugalskie. Wyprawa La Platy na Chile, zwycięstwo w bitwie pod Chacabuco (JOSÉ DE SAN MARTÍN Y MATORRAS, BERNARDO O’HIGGINS RIQUELME) – (II.), obalenie panowania hiszpańskiego, powstanie Państwa Chile, krótka władza HILARIÓNA DE LA QUINTANY, LUISA DE LA CRUZA,O’HIGGINS najwyższym naczelnikiem (do 1823). Wielka manifestacja publiczna na Górze Wartburskiej w Turyngii (18.X.), zaniepokojenie krajów niemieckich i ALEKSANDRA I – śledztwa i aresztowania. „Baśnie dla dzieci” braci GRIMM (II tom). Zwrot Gujany Francji przez Portugalię. Uzależnienie Maharasztry przez Kompanię Wschodnioindyjską. Powstanie Korpusu Górniczego w Krakowie. Pełne opanowanie terenu Senegalu przez Francję. Założenie Sydney w Australii przez Brytyjczyków. Antyangielskie powstanie chłopskie w Orissie (do 1818). Założenie Biblioteki Ossolińskich we Lwowie. Traktat senegalski między Niderlandami, Francją i Wielką Brytanią (Mauretania we francuskiej strefie wpływów). Powstanie konserwatorium w Wiedniu. Przystąpienie Szwajcarii do Świętego Przymierza. Falklandy pod kontrolą La Platy (do 1833). Asam pod kontrolą Birmy (do 1826). Powstanie uniwersytetów w Ličge i Gandawie. Hegemonia Fulbe (Sułtanatu Sokoto) w Afryce Zachodniej. Powstanie Związku Przyjaciół (Panta Koina) w Warszawie (LUDWIK MAUERSBERGER). Stracenie POLIKARPY SALAVARRIETY w Bogocie przez władze hiszpańskie. NINKO cesarzem Japonii (do 1846). Utworzenie Towarzystwa Filomatów w Wilnie (ADAM MICKIEWICZ). Rosyjska podróż dookoła świata (GOŁOWNIN, OTTO KOTZEBUE) – (do 1819). Powstanie Hindu College w Kalkucie. Zamordowanie JERZEGO CZARNEGO w Serbii przez brata przyrodniego MIŁOSZA OBRENOVICIA. Uzależnienie Radżastanu przez Brytyjczyków w Indiach. Śmierć GIACOMO QUARENGHI – architekta włoskiego, PIERRE’A ALEXANDRA MONSIGNI – kompozytora francuskiego.
    1818 Proklamacja niepodległości Chile (12.II.), bitwa pod Maipu – zwycięstwo La Platy (SAN MARTÍN) nad armiami hiszpańskimi (IV.). Zniesienie niewolnictwa w Wenezueli. Dynastia Bernadotte w Szwecji (do dzisiaj) i Norwegii (do 1905), KAROL XIV JAN królem (do 1844). Utworzenie Muzeum Narodowego w Pradze. Wymiana terytoriów między USA a Wielką Brytanią (część Kanady za część Dakoty Płn. i Minnesoty). Nadanie konstytucji Wolnemu Miastu Kraków. Pierwsze próby budowania okrętów głównie z żelaza. Kongres państw Świętego Przymierza w Aachen (Akwizgran), przyjęcie Francji do „koncertu mocarstw” i Świętego Przymierza. Konstrukcja maszyn do masowej produkcji osad do karabinów, początek wytwarzania produktów z częściami zamiennymi w USA (BLANCHARD). Zniesienie ceł wewnętrznych w Prusach. GHESO królem Dahomeju (do 1858). Budowa Pałacu Namiestnikowskiego w Warszawie (do 1819). JEAN PIERRE BOYER prezydentem Republiki Haiti (do 1843). Założenie uniwersytetu w Warszawie. Przywrócenie panowania hiszpańskiego w Nowej Granadzie (do 1819). Wojna brytyjsko-maracka, przyłączenie Maharasztry do posiadłości Kompanii Wschodnioindyjskiej. Powstanie tajnej organizacji Wzniosłych Mistrzów Doskonałych (Sublimi Maestri Perfetti) w Italii (BUONARROTI). Rozpad Stowarzyszenia Prawdziwych i Wiernych Synów Ojczyzny (dawnego Związku Ocalenia Publicznego) w Sankt Petersburgu, założenie Związku Dobra Publicznego (książę SERGIUSZ TRUBECKI, MURAWIOW-APOSTOŁ, PAWEŁ PESTEL, MURAWIOW, KONDRAT RYLEJEW, ALEKSANDER BESTUŻEW, MICHAŁ BESTUŻEW-RIUMIN). Odkrycie źródeł Senegalu, Gambii i Rio Grande (MOLLIEN). Utworzenie stanu Illinois w USA. 5000-krotny wzrost eksportu przędzy angielskiej do Indii (do 1836). Wojna domowa w Afganistanie (do 1826), rozpad państwa na 4 księstwa dzielnicowe: Kabul, Kandahar, Peszawar i Herat. Nieudana misja brytyjska (lord AMHERST) do Chin. ALEKSANDER SUŢU (po raz trzeci) hospodarem Wołoszczyzny (do 1821). Pierwsze fabryki państwowe w Egipcie. JOAS II cesarzem Etiopii (do 1821). Kryzys rządowy w Hiszpanii (do 1820). Podporządkowanie Multanu, Kaszmiru i Peszawaru przez Pendżab (RANGIT SINGH) – (do 1823). Nedżd w składzie Turcji (do 1824). Wyznaczenie przez rząd brytyjski nagrody w wysokości 20 000 funtów szt. dla śmiałka, który dokona odkrycia Przejścia Płn-Zach. JEAN JOSEPH PAUL AUGUSTINE mar. DESSOLLES premierem Francji (do 1819). Wyprawa brytyjska (sir JOHN ROSS) w poszukiwaniu Przejścia Płn-Zach. (dotarcie do cieśniny Lancaster) – (do 1819). Silne trzęsienie ziemi w Meksyku (Guadalajara). Uchwalenie konstytucji w Bawarii. Śmierć MARCELLO BACCIARELLIEGO – malarza włoskiego, NIKOŁAJA NOWIKOWA – pisarza rosyjskiego, JACQUESA GONDOUINA – architekta francuskiego.
    1819 Układ handlowy między Wielką Brytanią a Aszanti. „Traktat o osłuchaniu medycznym” RENÉ LAENNECA. Protektorat rosyjski nad Wielką Ordą Kazachską (do 1854). Utworzenie stanu Alabama w USA. Ostateczne zwrócenie Indii Wschodnich (Indonezji) Niderlandom przez Wielką Brytanię. Kasata organizacji cechowych w Księstwie Nassau (Niemcy). Prawo ograniczające pracę dzieci w przemyśle tekstylnym, zakaz używania ich do prac w nocy i utworzenie urzędu inspektorów pracy w Wielkiej Brytanii. Kongres państw Świętego Przymierza w Karlsbadzie. Założenie brytyjskiej faktorii handlowej w Singapurze (RAFFLES). Zamordowanie reakcyjnego dramaturga niemieckiego, AUGUSTA VON KOTZEBUE’A w Mannheim przez KARLA LUDWIGA SANDA (23.III.), utworzenie policyjnego nadzoru nad uniwersytetami w Niemczech (VIII.). Traktat amerykańsko-hiszpański (uzyskanie Florydy przez USA, potwierdzenie zrzeczenia się roszczeń do Oregonu przez Hiszpanię). Założenie uniwersytetu w Sankt Petersburgu. Antyżydowskie rozruchy w środkowych Niemczech. Proklamacja niepodległości Kolumbii (7.VIII.), „Wspaniała Kampania” BOLÍVARA, zwycięstwa pod Pantano de Vargas i Boyaca (VIII.), kres panowania hiszpańskiego. Pierwszy rejs parowca przez Atlantyk. Rozpędzenie mityngu publicznego zw. Peterloo w Saint-Petersfields k/Manchesteru przez wojska brytyjskie (11 ofiar, kilkaset rannych) – (16.VIII.). Założenie Wolnomularstwa Narodowego w Warszawie (WALERIAN ŁUKASIŃSKI). MICHAŁ SUŢU (po raz drugi) hospodarem Mołdawii (do 1821). Pierwsze drogi z nawierzchnią tłuczniową. RONDEAU prezydentem La Platy (do 1820). „Six acts” w Wielkiej Brytanii (zakaz zebrań, nałożenie wysokich opłat na czasopisma). Powstanie osadników wojskowych w Czugujewie i Taganrogu. HONORIUSZ V księciem Monako (do 1841). Wyprawa rosyjska FADDIEJA BELLINGHAUSENA (opłynięcie Antarktydy) – (do 1821). Zbudowanie kanału łączącego Aleksandrię z Nilem. BAGJIDAW królem Birmy (do 1837). Wyprawy brytyjskie: sir WILLIAMA EDWARDA PARRY’EGO (do 1820) i sir JOHNA FRANKLINA (do 1822) w poszukiwaniu Przejścia Płn-Zach. ÉLIE DECAZES książę DE GLÜCKSBJERG premierem Francji (do 1820). Zniesienie niewolnictwa w Kolumbii (BOLÍVAR). Umowa polityczna Wielkiej Brytanii z sułtanatem Atjeh na Sumatrze (uzależnienie polityki zagranicznej). Kongres w Angostura – połączenie Kolumbii i Wenezueli, powstanie Republiki Wielkiej Kolumbii (do 1830) – (19.XII.), uchwalenie konstytucji, BOLÍVAR prezydentem (do 1830), FRANCISCO DA PAULA SANTANDER wiceprezydentem kraju (do 1827), rządy JOSÉ ANTONIO PÁEZA w dep. Wenezueli (do 1830). Śmierć JOHNA JEFFERIESA – fizyka i aeronauty amerykańskiego, JAMESA WATTA – wynalazcy angielskiego.
    1820 II rewolucja w Hiszpanii (do 1823), ogłoszenie powstania przez oficerów-spiskowców (RAFAELO DEL RIEGO Y NÚŃEZ) w Kadyksie (1.I.), marsz z Kadyksu na Andaluzję, AGOSTINO ARGUELLES premierem Hiszpanii (do 1822), przywrócenie konstytucji z 1812 r. (FERDYNAND VII). „Oda do młodości” MICKIEWICZA. Zamordowanie następcy tronu Francji, KAROLA FERDYNANDA księcia Berry przez robotniko-republikanina. JERZY IV królem Wielkiej Brytanii, Irlandii i Hanoweru (do 1830), nieudane unieważnienie małżeństwa z KAROLINĄ BRUNSZWICKĄ (do 1821). Powstanie węglarzy w Neapolu i na Sycylii (do 1821). Odkrycie pola magnetycznego wytwarzanego przez prąd elektryczny (HANS CHRISTIAN OERSTED). Utworzenie stanu Maine w USA. Rewolucja liberalna w Portugalii, powrót JANA VI do Lizbony, regencja syna PEDRA w Brazylii (do 1821). Założenie Malabo w Afryce Równikowej przez Brytyjczyków. „Missouri compromise” w USA (zakaz niewolnictwa w Maine, przyjęcie zasady, że na terytorium Luizjany niewolnictwo nie może się rozciągać na północ od równoleżnika 36˚ 30’, dozwolone niewolnictwo w Missouri). Układ pokojowy o ochronie handlu między Wielką Brytanią a Bahrajnem i Wybrzeżem Piratów (Adżman, Abu Zabi). Antytureckie powstanie (ALI PAŞA Z TEPELENY) w Albanii (do 1822). Pierwsza kasa chorych w Prusach. Stworzenie teorii elektromagnetyzmu przez ANDRÉ MARIE AMPERE’A. Napływ osadników brytyjskich do Kraju Przylądkowego (Kapsztadu). Kongres państw Świętego Przymierza w Opawie (zgoda cara ALEKSANDRA I na interwencję austriacką w Królestwie Obojga Sycylii) – (X.). Zdławienie ruchu partyzanckiego w Meksyku przez Hiszpanię tzw. plan z Iguali (sojusz Kreoli, posiadaczy ziemskich, wyższego kleru i armii). Założenie dziennika portugalskiego „Diario do Baverno”. Napływ osadników amerykańskich na Hawaje. Odkrycie wyspy Rarotonga w arch. Wysp Cooka przez Brytyjczyków. Śmierć GIA LONGA, ostra walka o władzę w Wietnamie, MINH MANG cesarzem (do 1841). TAO KUANG cesarzem Chin (do 1850). Władza w La Placie w ręku gubernatorów prowincji Buenos Aires (do 1826), krótkie rządy MANUELA SARRATESA, ILDEFONSA RAMOSA MEJÍI, FULANO MESÍI, MIGUELA SOLERA i MANUELA DORREGO, MARTÍN RODRÍGUEZ nowym prezydentem (do 1824). Obalenie panowania Hiszpanii w Ekwadorze, Państwo Guayaquil (do 1822), przemienna władza JOSÉ JOAQUÍNA OLMEDO i GREGORIO ESCOBEDO, OLMEDO przewodniczącym junty (do 1822). Samobójstwo HENRYKA I, zjednoczenie Haiti (BOYER). Książę DE RICHELIEU premierem Francji (do 1821). Wyprawa egipska na Nubię (Sudan) – (do 1822). Spadek dochodów z kopalń srebra i złota w Meksyku o połowę. Założenie Port Elizabeth w Kraju Przylądkowym przez Brytyjczyków. Rozdźwięki na naradzie Związku Dobra Publicznego w Sankt Petersburgu. Odkrycie Wenus z Milo. 5 projektów budowy Kanału Panamskiego (VON HUMBOLDT). Represje wobec opozycji sejmowej w Królestwie Polskim. Śmierć ARTHURA YOUNGA – pisarza angielskiego, CONSTANTINA FRANÇOISA DE CHASSEBOEUFA VOLNEY’A – pisarza francuskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  4. #4
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1821 Wojna turecko-perska (do 1823). Nasilenie wojen domowych (Joruba) w zachodniej Nigerii (do 1893). Antykrólewskie powstanie w Piemoncie. Kongres państw Świętego Przymierza w Lublanie (prośba króla Obojga Sycylii, FERDYNANDA I o interwencję mocarstw w celu zaprowadzenia porządku) – (I.). Akcja austriacka w Neapolu i Piemoncie, przywrócenie status quo. Utworzenie stanu Missouri w USA. Powstanie tajnej organizacji karbonariuszy (Charbonnerie) we Francji (LA FAYETTE). METTERNICH kanclerzem Austrii (do 1848). Rozpad Związku Dobra Publicznego w Rosji na Towarzystwo Północne (MURAWIOW, TRUBECKI, BESTUŻEW, RYLEJEW) w Sankt Petersburgu i Towarzystwo Południowe (PESTEL, MURAWIOW-APOSTOŁ, BESTUŻEW-RIUMIN) w Tulczynie. Wystąpienia antytureckie na Bałkanach (ALEKSANDER YPSILANTI), obalenie rządów ALEKSANDRA SUŢU w Mołdawii (III.), SCARLAT CALLIMACHI hospodarem, obalenie władzy MICHAŁA SUŢU na Wołoszczyźnie, TUDOR VLADIMIRESCU nowym hospodarem, wybuch powstania w Grecji (bp Patras – GHERMANOS) – (25.III.), masakra chrześcijan na Cyprze (Nikozja) przez Turków. Obalenie panowania hiszpańskiego na Santo Domingo, Niepodległe Państwo Haiti Hiszpańskiego (do 1822), JOSÉ NÚŃEZ DE CÁCERES prezydentem (do 1822). Abdykacja WIKTORA EMANUELA I na Sardynii, KAROL FELIKS nowym królem (do 1831). Śmierć NAPOLEONA w Longwood na wyspie Św. Heleny (5.V., 17.51). Założenie Chartumu jako obozu wojskowego przez Egipcjan. Aneksja północnych sułtanatów malajskich przez Syjam. Bitwa pod Carabobo – zwycięstwo Kolumbii (BOLÍVAR) nad rojalistami hiszpańskimi (24.VI.). Przekształcenie „Züricher Zeitung” w „Neue Züricher Zeitung” w Szwajcarii. Ofensywa armii La Platy (SAN MARTÍN), wyzwolenie Limy, proklamowanie niepodległości Peru (28.VII.), SAN MARTÍN protektorem (do 1822). Założenie akademii w San Salvador, uniwersytetów w Buenos Aires i Managui. Przywrócenie Brazylii statusu kolonii przez Portugalię, wzburzenie w Rio de Janeiro, włączenie Urugwaju w skład Brazylii jako autonomicznego Królestwa Cisplatańskiego (do 1823). Powstanie antyhiszpańskie (AGUSTÍN DE ITURBIDE) w Meksyku, uznanie niezależności Meksyku przez Hiszpanię (24.VIII.). Pierwsza gazeta w języku bengalskim (ROY) – „Shombat-Koumundi” (Światło Wiedzy). Proklamacja niepodległości Gwatemali, Salwadoru, Hondurasu, Kostaryki i Nikaragui (15.IX.). Państwo Kostaryki (do 1823), JUAN DE CAŃAS prezydentem (do 1823). Stan Salwadoru (do 1841), krótka władza PEDRO BARIERO, JOSÉ MATÍAS DELGADO nowym prezydentem (do 1824). Ogłoszenie niepodległości Meksyku (28.IX.), Cesarstwo Meksykańskie (do 1823), regencja Najwyższej Tymczasowej Junty Rządzącej (DE ITURBIDE) – (do 1822). Unia Panamy z Kolumbią (do 1840). Walki grecko-tureckie w Morei (Tripolitsa, Monemwasia). GIGAR cesarzem Etiopii (do 1826). Przekształcenie Wolnomularstwa Narodowego na Narodowe Towarzystwo Patriotyczne (ŁUKASIŃSKI) w Warszawie. Napływ osadników amerykańskich do meksykańskiego Teksasu (do 1836). Opera „Wolny strzelec” KARLA MARII VON WEBERA. Powrót SPERAŃSKIEGO z zsyłki, prace nad kodyfikacją prawa rosyjskiego. JOSEPH hr. DE VILLÉLE premierem Francji (do 1828). Pierwsze zastosowanie gazu świetlnego do napełniania balonu, wzlot balonu z gazem świetlnym (CHARLES GREEN) w Londynie. Wyprawa brytyjska (PARRY) w poszukiwaniu Przejścia Płn-Zach. (do 1823). Pierwszy okręt parowy we flocie brytyjskiej. Założenie tygodnika „The Guardian” w Londynie. Bitwa morska pod Chios – zwycięstwo Grecji (KONSTANTINOS CANARIS) nad Turcją. Śmierć FRANCISZKA ZABŁOCKIEGO – pisarza polskiego.
    1822 Kongres w Epidauros – proklamowanie niepodległości Grecji, zniesienia niewoli, uchwalenie konstytucji (13.I.), ALEXANDROS MAVROKORDATOS przewodniczącym Zgromadzenia Narodowego (do 1827), rzezie Greków w Stambule (ponad 10 tys. ofiar) i na Chios, opowiedzenie się opinii publicznej Europy po stronie Grecji. Kongres państw Świętego Przymierza w Weronie (wezwanie Francji do stłumienia rewolucji w Hiszpanii). Rozwiązanie wolnomularstwa w Rosji (ALEKSANDER I). Bitwa pod Pichincha – zwycięstwo Kolumbii (ANTONIO JOSÉ DE SUCRE Y DE ALCALÁ) nad armią hiszpańską (24.V.), wyzwolenie Quito (16.VI.), włączenie Ekwadoru w skład Wielkiej Kolumbii (do 1830), rządy SUCRE i JUANA JOSÉ FLORESA w departamencie Quito (do 1830). Wycofanie się SAN MARTÍNA z kampanii wyzwoleńczej pod wpływem BOLÍVARA (spotkanie w Guayaquil) i jego wyjazd do Francji (VII.), junta rządząca (RUDESINDO ALVARADO, MANUEL SALAZAR Y BAQUIJANO, JOSÉ DE LA MAR) w Peru (do 1823). Ogłoszenie liberalnej konstytucji w Portugalii. ABD AR-RAHMAN sułtanem Maroka (do 1859). DE ITURBIDE jako AUGUSTYN I cesarzem Meksyku (do 1823). Zjednoczenie Niepodległego Państwa Haiti Hiszpańskiego (Santo Domingo) z Haiti (do 1844). Uchwalenie konstytucji w Chile. Wyprawa brytyjska (HUGH CLAPPERTON, DENHAM) z Trypolisu przez Saharę, Bornu, okolice jez. Czad, rzekę Niger do krajów Kano i Sokoto (do 1827). Akcja Amerykańskiego Towarzystwa Kolonizacyjnego osiedlania wyzwolonych Murzynów z południowych stanów USA w Liberii (do 1892), założenie Monrovii przez osadników. Rozszyfrowanie części inskrypcji hieroglificznych na kamieniu z Rosetty (JEAN FRANÇOIS CHAMPOLLION). GRZEGORZ DYMITR GHICA hospodarem Wołoszczyzny (do 1828). Powstanie Królewskiej Akademii Muzycznej w Londynie. JAN SANDU STURDZA hospodarem Mołdawii (do 1828). FRANCISCO MARTINEZ DE LA ROSA premierem Hiszpanii (do 1823). „Święta wojna” Afganów z Sikhami. Inspekcja regenta PEDRA w Ipiranga, hasło „Wolność albo śmierć”, powstanie antyportugalskie, proklamacja niepodległości Brazylii (7.IX.), ogłoszenie Cesarstwa Brazylii (istniało do 1889) – (1.XII.), PEDRO I cesarzem (do 1831), Rio de Janeiro stolicą (do 1960). Fala aresztowań działaczy opozycyjnych (ŁUKASIŃSKI) przez Rosjan w Królestwie Polskim. Powstanie ludowe „Białego Lotosu” we wsch. Chinach. Śmierć DMITRIJA LEWICKIEGO – malarza rosyjskiego.
    1823 Założenie Academia Filipina w Manili. „Imnos is tin Eleftherian” (Se gnorizo apó tin kópsi) DIONISIOSA SOLOMOSA (późniejszy hymn narodowy Grecji). Budowa gmachu British Museum (SMIRKE) w Londynie (do 1847). Chrystianizacja Wysp Cooka przez Brytyjczyków. Układ pokojowy turecko-perski w Erzurum (status quo) – (III.). Utworzenie Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej (Provincias Unidas de América Central) – (do 1839), Gwatemala w składzie (do 1839), Nikaragua (do 1838), Honduras (do 1838), Kostaryka (do 1838), Salwador (do 1839), rząd tymczasowy (JUAN VILLACORTA, PEDRO MOLINA, ANTONIO RIVERA CABEZAS), rządy tymczasowe (MANUEL JOSÉ ARCE, TOMÁS O’HORAN, JOSÉ CECILIO DEL VALLE), (O’HORAN, SANTIAGO MILLA, JOSÉ FRANCISCO BARRUNDIA), (O’HORAN, MILLA, VILLACORTA) w Zjednoczonych Prowincjach (do 1825), Guatemala stolicą federacji (do 1834), krótka władza junty w Stanie Kostaryki (HERMENEGILDO BONILLA, MANUEL PERALTA, RAFAEL OSEJO), JUAN MORA FERNÁNDEZ nowym prezydentem (do 1833). Interwencja wojsk francuskich w Hiszpanii (Barcelona, Kadyks, Grenada, Kartagena, Alicante), krótkie rządy RIEGO Y NÚŃEZA i VICTORA SÁENZA, stłumienie rewolucji – pojmanie i stracenie RIEGO Y NÚŃEZA, odwołanie konstytucji z 1812 r. przez FERDYNANDA VII, CARLOS MARIA MARTINEZ mar. DEL CASA-IRUJO premierem (do 1824). Skroplenie chloru (MICHAEL FARADAY). Obalenie cesarza AUGUSTYNA I w Meksyku, I Republika (do 1863), rządy triumwiratu (NICOLÁS BRAVO, GUADALUPE VICTORIA, PEDRO CELESTINO NEGRETE) w Meksyku (do 1824). Powstanie Stowarzyszenia Katolickiego w Irlandii pod wodzą DANIELA O’CONNELLA). Śmierć PIUSA VII (20.VIII.).
    1823- 1829 PONTYFIKAT LEONA XII.
    1823 Reforma wojskowa w Egipcie. Antybrytyjska agitacja sekty wahhabitów (SAID AHMAD) w Indiach Północnych (do 1831). Obalenie dyktatury O’HIGGINSA w Chile, wojna domowa między liberałami a konserwatystami (do 1830), krótka władza AGUSTÍNA DE EYZAGUIRRE, RAMÓN FREIRE najwyższym naczelnikiem (do 1825). Wyprawa brytyjsko-fantijska (MC CARTHY) na Aszanti (do 1824). Krótka władza JOSÉ DE LA RIVY AGÜERO i SUCRE Peru, JOSÉ BERNARDO DE TAGLE mar. DE TORRE TAGLE najwyższym naczelnikiem i prezydentem (do 1824). Zniesienie handlu niewolnikami w koloniach portugalskich. „Himnusz” FERENCA KÖLCSEY’A (późniejszy hymn Węgier). Doktryna MONROE (Stany Zjednoczone nie mieszają się do spraw Europy, ale będą uważały wszelkie próby państw europejskich mieszania się w sprawy polityczne państw amerykańskich lub nabywania nowych terytoriów w Ameryce za akt wrogi w stosunku do Stanów Zjednoczonych) w USA – (2.XII.). Otrzymanie wodoszczelnej, podgumowanej tkaniny (CHARLES MACINTOSH). Opublikowanie wspomnień NAPOLEONA we Francji. Przekształcenie Towarzystwa Filomatów w Związek Patriotyczny w Wilnie, aresztowania wśród członków. Urugwaj prowincją Brazylii (do 1825). Zniesienie niewolnictwa w Chile. Powstanie ludowe „Białego Lotosu” we wsch. Chinach. Śmierć bohatera narodowego Grecji, MARKOSA BOCARISA w czasie walk pod Misolungi. Zbudowanie pierwszego na świecie mostu kolejowego (STEPHENSON). Rosyjska podróż dookoła świata (KOTZEBUE) – (do 1826). Wyprawa brytyjska (JAMES WEDDELL) do wybrzeży Antarktydy, dotarcie do 74ş 15’ S. Śmierć DAVIDA RICARDO – ekonomisty angielskiego, LAZARE’A NICOLASA MARGUERITE’A CARNOTA – inżyniera i matematyka francuskiego.
    1824 Klęska wyprawy brytyjsko-fantijskiej na Aszanti, śmierć gubernatora Sierra Leone, MC CARTHY’EGO (I.). Porozumienie brytyjsko-niderlandzkie (rozgraniczenie posiadłości w Azji Płd-Wsch., przekazanie ostatnich faktorii na Półwyspie Indyjskim – Wielkiej Brytanii, prawo swobodnego handlu dla kupców brytyjskich w Indonezji poza Molukami, gwarancja niepodległości sułtanatu Atjeh na Sumatrze). Uchwalenie konstytucji w Meksyku i Brazylii. Prośba Turcji o pomoc w tłumieniu buntu greckiego, akcja floty i armii egipskiej (IBRAHIM PAŞA) wobec powstańców (do 1829), bitwa morska pod Psarą – zwycięstwo Egiptu nad Grekami, okupacja egipska Krety (do 1840), wojna domowa między powstańcami greckimi. Wojna brytyjsko-birmańska (do 1826). Pierwsze prywatne teatry (Berlin). Zrzeczenie się roszczeń do Oregonu przez Rosję. Założenie Niderlandzkiego Towarzystwa Handlowego. Rozwiązanie wolnomularstwa w Hiszpanii przez króla FERDYNANDA VII. Bitwa na równinach Junin – zwycięstwo Kolumbii (BOLÍVAR) nad armią hiszpańską (VIII.), BOLÍVAR dyktatorem Peru (do 1826). Sprzedaż Singapuru Wielkiej Brytanii przez Johor. Włączenie Małej Ordy Kazachskiej do Rosji. Stan Hondurasu (do 1839), DIONISIO HERRERA prezydentem (do 1827). VICTORIA prezydentem Meksyku (do 1829). Stan Gwatemali (do 1839), JUAN BARRUNDIA prezydentem (do 1827). Rządy JUANA RODRÍGUEZA i MARIANO PRADO w Salwadorze. Rządy gubernatora Buenos Aires, JUANA LAS HERASA w La Placie (do 1826). KAROL X królem Francji (do 1830). Uniezależnienie się Nedżdu od Turcji, TURKI emirem (do 1834). „Mądremu biada” ALEKSANDRA GRIBOJEDOWA. RAMA III (CHETSADABODIN) królem Syjamu (do 1851). Założenie Teatru Małego w Moskwie. „IX Symfonia” LUDWIGA VAN BEETHOVENA. HUSAJN II bejem Tunisu (do 1835). Prawo o organizacjach robotniczych w Wielkiej Brytanii (legalizacja związków zawodowych, prawo do strajków). Bitwa pod Ayacucho (Huamanga) – zwycięstwo Kolumbii (SUCRE) nad wojskami hiszpańskimi (9.XII.), ostateczny triumf ruchu niepodległościowego w koloniach hiszpańskich w Ameryce. Krótkie rządy NARCISO DE HEREDÍA hr. DE OFALII w Hiszpanii, FRANCISCO CEA BERMÚDEZ nowym premierem (do 1834). Założenie Durbanu (Portu Natal) w Kraju Przylądkowym przez Brytyjczyków. Wyprawa brytyjska (PARRY) w poszukiwaniu Przejścia Płn-Zach. Bitwa morska pod Samos – zwycięstwo Grecji (CANARIS) nad Turcją. Rozstrzelanie byłego cesarza AUGUSTYNA I w Meksyku. Śmierć ANICETA CHARLESA GABRIELA LEMONNIERA – malarza francuskiego, GEORGE’A GORDONA BYRONA – poety angielskiego (w twierdzy greckiej Misolungi).
    1825 Wprowadzenie prawa o miliardzie odszkodowania dla emigrantów i karaniu śmiercią za świętokradztwo we Francji. Oficjalne uznanie Meksyku, Wielkiej Kolumbii i La Platy przez Wielką Brytanię. Uznanie niepodległości Brazylii przez Portugalię, wycofanie się wojsk portugalskich z Brazylii. Kryzys gospodarczy we Francji, Niderlandach i Niemczech (do 1832). Założenie Teatru Wielkiego w Moskwie. Wyodrębnienie się Tasmanii z Nowej Południowej Walii. Antyniderlandzkie powstanie jawajskie pod wodzą DIPO NEGORO (do 1830).Powstanie Węgierskiej Akademii Nauk w Budapeszcie. „Chiny” bar. DE MALPIČRE’A. Sejm w Preszburgu, powstanie stronnictwa reformatorskiego na Węgrzech (hr. ISTVAN SZÉCHENYI, LAJOS KOSSUTH). Rozporządzenie o ostrzeliwaniu obcych okrętów zbliżających się do wybrzeży Japonii. Łączenie się związków zawodowych, ograniczenie możności strajków w Wielkiej Brytanii. Bitwa morska pod Modonem – zwycięstwo Egiptu nad Grekami, desant armii egipskiej w Morei. Ogłoszenie niepodległości Górnego Peru – Republiki Bolivar (Boliwii) – (6.VIII.), BOLÍVAR prezydentem (do 1826). JOHN QUINCY ADAMS prezydentem USA (do 1829). Zakończenie „rewolucji rolniczej” w Wielkiej Brytanii. Wyprawa „trzydziestu trzech” – proklamacja niezależności Urugwaju od Brazylii (25.VIII.), prośby o przyłączenie do La Platy (do 1828), wojna Brazylii z La Platą o Urugwaj (do 1828). Zdobycie twierdzy Misolungi przez wojska egipskie. Budowa tunelu pod Tamizą (sir MARC ISAMBARD BRUNEL) w Londynie (do 1843). Otwarcie pierwszej linii kolejowej na świecie (Darlington-Stockton) przez STEPHENSONA. Tajemnicza śmierć ALEKSANDRA I w Taganrogu (XI.). MIKOŁAJ I carem Rosji (do 1855). Powstanie dekabrystów na Placu Senackim w Sankt Petersburgu (14.XII.) stłumione wobec niezdecydowania powstańców, nieudane powstanie pułku czernihowskiego w Kijowie (29.XII.). Powstanie Republiki Chile, FREIRE prezydentem (do 1826), INFANTE wiceprezydentem (do 1826). Stan Nikaragui (do 1838), MANUEL ANTONIO DE LA CERDA prezydentem (do 1826). Likwidacja jawności obrad Sejmu w Królestwie Polskim (naruszenie konstytucji). VILLACORTA prezydentem Salwadoru (do 1826). FRANCISZEK I królem Obojga Sycylii (do 1830), uchwalenie konstytucji. Wyprawa brytyjska (FRANKLIN) w poszukiwaniu Przejścia Płn-Zach. (do 1826). CHALIFA emirem Bahrajnu (do 1843). Wypędzenie Europejczyków z Wietnamu. ARCE prezydentem Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej (do 1828). Śmierć CLAUDE’A HENRI DE ROUVROY DE SAINT-SIMONA – francuskiego filozofa (socjalisty utopijnego), FRANCISZKA KARPIŃSKIEGO – pisarza polskiego, JACQUESA LOUISA DAVIDA – malarza francuskiego, JOHANNA HEINRICHA FÜSSLIEGO – malarza szwajcarskiego.
    1826 Określenie stosunku między napięciem prądu a jego siłą motoryczną i oporem (GEORG SIMON OHM). Kongres państw Ameryki Łacińskiej w Panamie (fiasko pomysłu zjednoczenia całej Ameryki hiszpańskiej). Bitwa pod Dodową – zwycięstwo armii brytyjskiej i plemion Fanti, Akim i Denkira nad Aszanti. Aresztowanie czołowych przywódców dekabrystów i ich stracenie (BESTUŻEW-RIUMIN, MURAWIOW-APOSTOŁ, RYLEJEW, PESTEL), ok. 100 innych osób na zesłaniu, okres reakcji w Rosji: dekret o cenzurze, utworzenie Korpusu Żandarmów, Trzeciego Oddziału Kancelarii Osobistej Jego Cesarskiej Mości (ALEKSANDER BENCKENDORFF). Protokół brytyjsko-rosyjski w Sankt Petersburgu (żądanie nadania autonomii Grecji przez Turcję), późniejsze przyłączenie się Francji. Reforma armii w Turcji na wzór pruski, ostatnie powstanie janczarów (15.VI.), krwawo stłumione (10 tys. ofiar). Uchwalenie konstytucji w Boliwii. Pokój brytyjsko-birmański (Tenasserim, Manipur, Arakan i Assam do posiadłości Kompanii Wschodnioindyjskiej). Wojna rosyjsko-perska (do 1828), ofensywa Persji na Zakaukaziu (ABBAS MIRZA) – (IX.). Pierwsza w historii fotografia (NIPCE). Konwencja rosyjsko-turecka w Akermanie (przestrzeganie postanowień pokoju w Bukareszcie z 1812 r., potwierdzenie autonomii Mołdawii, Wołoszczyzny i Serbii) – (25.IX.). Kres dyktatury BOLÍVARA w Peru i Boliwii, SUCRE prezydentem Boliwii (do 1828), ANDRÉS DE SANTA CRUZ Y CALAHUMANA tymczasowym prezydentem Peru (do 1827). Założenie gazety „Le Figaro” we Francji. Zjednoczenie Afganistanu, dynastia Barakzajów (do 1973), DOST MOHAMMAD CHAN emirem (do 1839). Chrystianizacja na wyspach Tonga. Pierwsza czeska opera (ŠKROUP). Powstania antytureckie w Kurdystanie (do 1885). Utworzenie Królewskiej Akademii Szkockiej w Edynburgu. Śmierć JANA VI, PEDRO I jako PIOTR IV królem Portugalii (do 1828), zastąpienie konstytucji Kartą Konstytucyjną, zrzeczenie się tronu na rzecz córki MARII, regencja MICHAŁA (do 1828), wojna domowa między zwolennikami MARII i MICHAŁA w Portugalii (do 1834), utrzymanie się władzy MARII na Azorach. Pierwsza żniwiarka mechaniczna PATRICKA BELLA. Krótkie rządy BEYDE MARJAMA III w Etiopii, GIGAR (po raz drugi) cesarzem (do 1830). MANUEL BLANCO ENCALADA i DE EYZAGUIRRE tymczasowymi prezydentami Chile (do 1827). PRADO prezydentem Salwadoru (do 1829). JUAN ARGÜELLO prezydentem Nikaragui (do 1829). BERNARDINO RIVADAVIA prezydentem La Platy (do 1827). Rosyjska podróż dookoła świata (FIODOR LÜTKE) – (do 1829). Wynalezienie kotła płomienicowego (MARC SEGUIN), zwiększenie mocy trakcji parowej. Wyprawa francuska (JULES SÉBASTIEN DUMONT D’URVILLE) na Ocean Spokojny (do 1829). Śmierć STANISŁAWA STASZICA – pisarza, filozofa i biologa polskiego, JOHANNA HEINRICHA VOSSA – pisarza niemieckiego, NIKOŁAJA KARAMZINA – pisarza i historyka rosyjskiego.
    1827 Reskrypt MIKOŁAJA I zabraniający przyjmowania do gimnazjów i uniwersytetów dzieci ludności poddanej w Rosji. Rozwiązanie Gwardii Narodowej, odrzucenie prawa ograniczające wolność prasy we Francji przez Izbę Parów. Powstanie uniwersytetu w Toronto. Założenie politechniki w Sztokholmie. „Podróż zimowa” FRANZA SCHUBERTA. JOANNIS hr. CAPO D’ISTRIA (KAPODISTRIAS) prezydentem Grecji (do 1831). Krótkie rządy GEORGE’A CANNINGA w Wielkiej Brytanii, FREDERICK JOHN ROBINSON GODERICH nowym premierem (do 1828). 3-krotny wzrost produkcji przemysłowej we Francji (do 1843). Zdobycie Aten przez wojska egipskie. Układ brytyjsko-francusko-rosyjski w Londynie (żądanie przerwania działań wojennych przez Turcję i Grecję) – (VII.). Konspiracyjne kółko braci KRITSKICH w Moskwie. 2,5-krotny wzrost importu brytyjskich artykułów włókienniczych do Persji (do 1834). Incydent francusko-algierski, blokada Algieru przez flotę francuską. Bitwa morska pod Navarino – zwycięstwo floty brytyjsko-francusko-rosyjskiej (sir EDWARD CODRINGTON) nad flotą turecko-egipską (20.X.), ogłoszenie „świętej wojny” przez MAHMUDA II, ofensywa rosyjska w Persji i na Zakaukaziu, zajęcie Erewania, Tabriz, Choj i Marandu (X.). Wyprawa francuska RENÉ
    CAILLIÉ do Timbuktu (do 1829). Krótka władza JUSTO MILLI w Hondurasie, FRANCISCO MORAZÁN nowym prezydentem (do 1828). FREIRE tymczasowym prezydentem Chile, FRANCISCO ANTONIO PINTO nowym prezydentem (do 1829). Wyprawa brytyjska (PARRY) ze Spitsbergena do bieguna płn. (do 1828), dotarcie do 82ş 45’ N. JOSÉ MARÍA PÉREZ DE URDÍNINEA prezydentem (uzurpacja) Boliwii (do 1828). MARIANO AYCINENA prezydentem Gwatemali (do 1829). Dekret ograniczający prawo obszarników w Rosji do zsyłania swoich poddanych na Syberię. Dwuwładza w La Placie: VICENTE LÓPEZ PLANES prezydentem (do 1828), rządy gubernatora Buenos Aires, DORREGO (do 1828). Fernando Po pod kontrolą Wielkiej Brytanii (do 1844). Antytureckie powstanie w Albanii (do 1831). Podbój Bałkarii przez Rosję. SALAZAR Y BAQUIJANO tymczasowym prezydentem Peru, DE LA MAR nowym prezydentem (do 1829). Śmierć PIERRE’A SIMONA DE LAPLACE’A – matematyka i astronoma francuskiego, ALESSANDRO VOLTY – fizyka włoskiego, CHARLESA WILSONA PEALE’A – malarza amerykańskiego, WILLIAMA BLAKE’A – poety i malarza angielskiego (Pieśni niewinności, Pieśni doświadczenia), LUDWIGA VAN BEETHOVENA – kompozytora niemieckiego (9 symfonii, 32 sonaty fortepianowe, 16 kwartetów smyczkowych, opera Fidelio, Msza D-dur), PIETRO TAMBURINIEGO – teologa włoskiego.
    1828 Pierwsza synteza związku organicznego – mocznika (FRIEDRICH WÖHLER). Powołanie Głównego Urzędu Cenzury w Rosji (MIKOŁAJ I). Traktat pokojowy rosyjsko-perski w Turkmanczaju (nałożenie kontrybucji wojennej na Persję w wysokości 20 000 000 rubli, potwierdzenie prawa Rosji do utrzymywania floty na Morzu Kaspijskim, granica wzdłuż rzeki Araks – Chanaty: Nachiczewański, Erewański i Karabachski w składzie Rosji) – (10.II.), układ handlowy rosyjsko-perski (przywileje gospodarcze i polityczne dla Rosjan przebywających w Persji). Założenie pierwszej arabskiej gazety „Wydarzenia Egipskie”. Utworzenie Elphinstone College w Bombaju. Założenie przez ROY’A Brahma Samadź (Stowarzyszenia Brahmy) w Bengalu bryt. Początek budowy linii kolejowych we Francji. Unia celna Prus z Hessen-Darmstadt. Podbój Vientiane przez Syjam. Zerwanie konwencji akermańskiej przez Turcję, wojna rosyjsko-turecka (do 1829), ewakuacja armii tureckiej z Grecji, ofensywa rosyjska na Bałkanach (IWAN DYBICZ) i na Zakaukaziu (IWAN PASKIEWICZ). Nieudany zamach na BOLÍVARA. Założenie uniwersytetu w Helsinkach. Równouprawnienie dysydentów z
    anglikanami w Wielkiej Brytanii. Budowa jednego z pierwszych elektromagnesów (JOSEPH HENRY). Sąd sejmowy w Warszawie (niskie wyroki dla opozycjonistów), sprzeciw MIKOŁAJA I i wielkiego księcia KONSTANTEGO. Proklamacja niepodległości Urugwaju (4.X.), uznanie Urugwaju przez Brazylię. I wyprawa STUARTA w głąb Australii. Wyspa Man terytorium zależnym Wielkiej Brytanii. MICHAŁ królem Portugalii (do 1834), próby wprowadzenia absolutyzmu w kraju. MOSHOESHOE I królem Lesotho w Afryce płd. (do 1870). WELLINGTON premierem Wielkiej Brytanii (do 1830). JOSÉ MARIA DEL CASTILLO Y RADA wiceprezydentem Wielkiej Kolumbii (do 1829). JEAN BAPTISTE wicehr. DE MARTIGNAC premierem Francji (do 1829). MARIANO BELTRANENA prezydentem Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej. Rządy gubernatora Buenos Aires, JUANA LAVALLE’A w La Placie (do 1829). Dymisja SUCRE w Boliwii, krótka władza DE SANTA CRUZA, wiceprezydenta JOSÉ MIGUELA DE VELASCO FRANCO i PEDRO BLANCO SOTO, FRANCO nowym prezydentem (do 1829). Powstanie tajnego sprzysiężenia (PIOTR WYSOCKI) w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie (15.XII.). RANAVALONA I królową Madagaskaru (do 1861). Utworzenie niewyznaniowego „University College” w Londynie. Wyprawa brytyjska (ROSS) w poszukiwaniu Przejścia Płn-Zach. (do 1833), odkrycie Płw. Boothia oraz Wyspy Księcia Williama. Śmierć JOSÉ DE GOI Y LUCIENTESA – malarza hiszpańskiego (Rodzina Karola IV, 3 maja 1808 – rozstrzelanie powstańców madryckich, Okrucieństwa wojny), FRANZA PETERA SCHUBERTA – kompozytora niemieckiego (21 sonat fortepianowych, 600 pieśni, 15 kwartetów smyczkowych, 9 symfonii), FRANCISCO JEAN’A ANTOINE’A HOUDONA – rzeźbiarza francuskiego.
    1829 Próba budowy kanału łączącego Atlantyk z Pacyfikiem przez Nikaraguę (zastrzeżenia Wielkiej Brytanii). „A letter from Sydney” (list z Sydney) EDWARDA GIBBONA WAKEFIELDA. ANDREW JACKSON prezydentem USA (do 1837). Pogłębienie się kryzysu gospodarczego w Wielkiej Brytanii. Zdobycie szczytu Ararat (Büyük Ağri Daği) w Turcji. Śmierć LEONA XII (10.II.).
    1829 - 1830 PONTYFIKAT PIUSA VIII.
    1829 Zabójstwo posła rosyjskiego w Persji, GRIBOJEDOWA w Teheranie (11.II.), Parowóz „Rocket” STEPHENSONA. Walka republikanów z niewolnictwem w USA. Przejście feudałów na stronę Holendrów w powstaniu jawajskim. Wprowadzenie równouprawnienia katolików w Wielkiej Brytanii (prawa obywatelskie). Utworzenie uniwersytetu w Kapsztadzie. Założenie politechnik w Kopenhadze i Göteborgu. Konferencja brytyjsko-francusko-rosyjska w Londynie (obiecanie Grecji niepodległości w granicach do linii Arta-Volo z obowiązkiem płacenia Turcji rocznego trybutu) – (22.III.). Nieudany spisek koronacyjny w Warszawie (próba zamachu na MIKOŁAJA I) – (20.V.). Zniesienie niewolnictwa w Meksyku. JULES AUGUSTE książę DE POLIGNAC premierem Francji (do 1830). Układ brytyjsko-sikhijski (granica z Kompanią Wschodnioindyjską na rzece Satledż). II wyprawa STUARTA w głąb Australii (do 1830). Krótka władza JUANA JOSÉ VIAMONTE w La Placie jako gubernatora Buenos Aires, JUAN MANUEL DE ROSAS nowym gubernatorem (do 1832). Okupacja rosyjska Mołdawii i Wołoszczyzny (do 1833), zdobycie Erzurum (PASKIEWICZ) i Edirne (Adrianopolu) przez Rosję (DYBICZ) – (19.VIII.), traktat pokojowy rosyjsko-turecki w Edirne (wolność handlu dla Rosjan i żeglugi dla wszystkich statków w cieśninach morskich Turcji, potwierdzenie autonomii Serbii, uznanie autonomii Wołoszczyzny i Mołdawii pod wojskowym protektoratem rosyjskim, przyjęcie uchwał konferencji londyńskiej w sprawie Grecji przez Turcję, uzyskanie, Adżarii wsch., Poti, płn-wsch. wybrzeża Morza Czarnego i Delty Dunaju przez Rosję) – (14.IX.). Krótka władza MORAZÁNA w Zjednoczonych Prowincjach Ameryki Centralnej, BARRUNDIA nowym prezydentem (do 1830). Krótka secesja Kostaryki ze Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej (FERNÁNDEZ). Krótka władza VICENTE GUERRERO i JOSÉ MARÍI BOCANEGRY w Meksyku, triumwirat (LUCAS ALAMÁN, LUIS QUINTANA, PEDRO VÉLEZ) – (do 1830). JOSÉ CORNEJO prezydentem Salwadoru (do 1830). DIEGO VIGIL prezydentem Hondurasu (do 1832). DE SANTA CRUZ dyktatorem Boliwii (do 1836). DIONISIO HERRERA prezydentem Nikaragui (do 1834). Krótka władza ANTONIO GUTIÉRREZA DE LA FUENTE jako najwyższego naczelnika Peru, AGUSTÍN GAMARRA prezydentem (do 1833). PEDRO MOLINA prezydentem Gwatemali (do 1830). Wyprawa niemiecka (VON HUMBOLDT) na Ural, do Dżungarii i Syberii płd-zach. Likwidacja obyczaju sati (palenia żywcem wdów na pogrzebowych stosach ich mężów) przez Brytyjczyków w Indiach. Założenie kolonii brytyjskiej – Australia Zachodnia, powstanie Perth. Nieudany bunt przeciw BOLIVAROWI w Kolumbii (JOSÉ MARÍA CORDOBA). Śmierć JEAN’A LOUISA DEMARNE’A – malarza belgijskiego, JEAN’A BAPTISTE’A DE MONETA CHEVALIERA DE LAMARCKA – biologa francuskiego, JUANA IGNAZIO MOLINY – biologa chilijskiego, CARLA GUSTAFA LEOPOLDA – pisarza i historyka szwedzkiego, JOHANNA HEINRICHA WILHELMA TISCHBEINA – malarza niemieckiego.
    1830 Zakończenie się rewolucji przemysłowej w Wielkiej Brytanii. Zastępowanie koła łopatkowego statków – śrubą okrętową. Założenie Stowarzyszenia Kolonizacyjnego (Colonization Society) przez GIBBONA-WAKEFIELDA w Londynie. Ogłoszenie konstytucji w La Placie. Odsunięcie od sukcesji tronu hiszpańskiego, KAROLA na korzyść córki FERDYNANDA VII, IZABELI. Protokół londyński (zgoda na niepodległość Grecji Wielkiej Brytanii i państw Świętego Przymierza) – (3.II.). Budowa Walhalli (miejsca poświęconego bohaterom narodu niemieckiego) k/Ratyzbony (do 1842). Uchwalenie adresu stawiającego zasadę odpowiedzialności ministrów przed Izbą Deputowanych we Francji – rozwiązanie Izby przez KAROLA X (III.). Ostateczny upadek powstania na Jawie, uwięzienie NEGORO przez Holendrów. Początek stosowania systemu kultur na Jawie i Sumatrze (1/3 ziemi każdego rolnika pod uprawę określonych produktów (trzcina cukrowa, kawa, herbata, tytoń, pieprz, bawełna) i sprzedaż ich państwu po z góry ustalonych cenach) przez JANA VAN DER BOSCHA. Dymisja BOLÍVARA w Wielkiej Kolumbii (IV.), rozpad państwa – ogłoszenie niepodległości Wenezueli (6.V.), PÁEZ prezydentem (do 1835), proklamacja niepodległości Ekwadoru (13.V.), FLORES prezydentem (do 1834), dwuwładza w Kolumbii: JOAQUIN MOSQUERA i RAFAEL URDANETA prezydentami kraju (do 1831), DOMINGO CAICEDO wiceprezydentem (do 1831). JOSÉ FRUCTUOSO RIVERA prezydentem Urugwaju (do 1834), uchwalenie konstytucji. PIOTR II władyką-metropolitą Czarnogóry (do 1851). Zamordowanie SUCRE w Ekwadorze. WILHELM IV królem Wielkiej Brytanii, Irlandii i Hanoweru (do 1837). Wyprawa francuska na Algier (VI-VII.), desant armii francuskiej (LOUIS DE GHAISNES BOURMONT) pod Algierem (14.VI.), zdobycie miasta (5.VII.), wysiedlenie deja, Algier francuską kolonią (do 1962). Rozwój przemysłu włókienniczego w Egipcie. Ogłoszenie 4 ordonansów KAROLA X we Francji (m.in. wprowadzenie cenzury prewencyjnej, zmiana ordynacji wyborczej, rozwiązanie parlamentu) – (26.VII.), zamieszki w Paryżu, początek rewolucji lipcowej (27.VII.), wzięcie ratusza przez powstańców (28.VII.), wycofanie się wojska z Paryża (29.VII.) – tzw. les trois glorieuses (trzy dni chwały), abdykacja KAROLA X (2.VIII.), krótka władza mar. LA FAYETTE’A i ACHILLE CHARLESA VICTORA księcia DE BROGLIE, JACQUES LAFFITTE nowym premierem (do 1831), LUDWIK FILIP królem (do 1848) – (7.VIII.), liczne zamieszki i rozruchy w kraju (do 1835). Ostatnie rozruchy agrarne w Anglii (hrabstwo Kent). Demonstracje w Warszawie (VIII-XI.). Wystawienie opery „Niema z Portici” DANIELA AUBERA w Brukseli, wybuch rewolucji antyholenderskiej (25.VIII.), obrona Brukseli przed armią holenderską (23-26.IX.), prośba Niderlandów do Rosji, Prus, Austrii i Wielkiej Brytanii o pomoc w stłumieniu buntu (IX.). Powstanie w Brunszwiku (IX.). Proklamowanie niepodległości Belgii (4.X.). Zaburzenia w Niemczech (Hanower, Hesja, Saksonia) – (X.). „Kurs filozofii pozytywnej” AUGUSTE’A COMTE’A (I tom). Otwarcie obrad belgijskiego Kongresu Narodowego (10.XI.), dynastia sasko-koburska w Belgii (do dzisiaj), LEOPOLD I królem (do 1865), CHARLES ROGIER pierwszym premierem (do 1831). „Wolność wiodąca lud na barykady” EUGÉNE DELACROIX. Śmierć PIUSA VIII (30.XI.). Utworzenie Niemieckiego Związku Ludowego w Paryżu. Powstanie listopadowe w Królestwie Polskim (do 1831), wyzwolenie Warszawy (29-30.XI.), JÓZEF CHŁOPICKI dowódcą wojsk polskich (30.XI.), utworzenie Rządu Tymczasowego (3.XII.), CHŁOPICKI dyktatorem (5.XII.), utworzenie Gwardii Narodowej Warszawskiej (11.XII.). CHARLES lord GREY premierem Wielkiej Brytanii (do 1834). Rozruchy w Szwajcarii (do 1831). Koncentracja wojsk pruskich w Wielkim Księstwie Poznańskim (XII.). Obalenie rządów FRANCISZKA I w Neapolu, FERDYNAND II królem Obojga Sycylii (do 1859). Śmierć BOLÍVARA (17.XII.). JEZUS IV cesarzem Etiopii (do 1832). Założenie uniwersytetu w La Paz. Zwycięstwo konserwatystów w Chile, krótka władza FRANCISCO RUIZA TAGLE jako tymczasowego prezydenta, JOSÉ TOMÁS OVALLE nowym tymczasowym prezydentem (do 1831). FERDYNAND I królem Węgier (do 1848). Upowszechnienie się mechanicznego krosna w Wielkiej Brytanii. Powstanie konserwatorium w Madrycie. Konferencja londyńska (Wielka Brytania, Rosja, Prusy, Francja, Austria), uznanie niepodległości Belgii (20.XII.), ogłoszenie jej wieczystej neutralności (21.XII.). MORAZÁN prezydentem Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej (do 1839). Początek rozwoju plantacji kawy w Brazylii. ANTONIO RIVERA CABEZAS prezydentem Gwatemali (do 1831). ANASTASIO BUSTAMANTE prezydentem Meksyku (do 1832). Krótka władza DAMIANA VILLACORTY w Salwadorze, CORNEJO prezydentem (do 1832). Chartum stolicą Sudanu. Otrzymanie przez Gibraltar statusu kolonii brytyjskiej. Założenie dziennika „Aftonbladet” w Szwecji. Założenie Akmolińska w Kazachstanie przez Rosjan. Zajęcie płd. Dagestanu przez Rosję. Nauplia stolicą Grecji (do 1834). Pierwsze teatry w Australii (Sydney). Śmierć JANA ŚNIADECKIEGO – matematyka i astronoma polskiego, BENJAMINA HENRI COSTANTA DE REBEQUE’A – pisarza i filozofa francuskiego, JEAN’A PIERRE’A NORBLINA DE LA GOURDAINE’A – malarza francuskiego, JAMESA RENNELLA – geografa angielskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  5. #5
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1831 - 1846 PONTYFIKAT GRZEGORZA XVI.
    1831 Ukazanie się w USA, pierwszego numeru pisma „Liberator”, organu abolicjonistów (GARRISON) – (1.I.). Ogłoszenie Regulaminu organicznego dla Mołdawii i Wołoszczyzny (pierwszej liberalnej ustawy konstytucyjnej) opracowanej pod kierunkiem rosyjskiego konsula PAWŁA KISIELOWA. Przedstawienie zasady indukcji elektromagnetycznej (FARADAY). Układ pokojowy Wielkiej Brytanii z Aszanti (zrzeczenie się przez Aszanti zwierzchnictwa nad Denkira i Asin, zezwolenie dla kupców brytyjskich na prowadzenie handlu wewnątrz kraju). Sprowadzenie 1 mln Murzynów (niewolników) do Brazylii (do 1851). Uchwalenie liberalnej konstytucji w Szwajcarii (wprowadzenie we wszystkich kantonach zasady niemożności zmiany konstytucji bez uchwalenia jej przez zgromadzenia kantonalne wszystkich obywateli). Złożenie dyktatury przez CHŁOPICKIEGO w Polsce (18.I.), MICHAŁ RADZIWIŁŁ wodzem naczelnym (20.I.-26.II.), wielka manifestacja uliczna w Warszawie, detronizacja cara MIKOŁAJA I przez sejm (25.I.), Rząd Narodowy w Polsce (książę ADAM CZARTORYSKI, TEOFIL MORAWSKI, JOACHIM LELEWEL, STANISŁAW BARZYKOWSKI, WINCENTY NIEMOJOWSKI) – (30.I.-15.VIII.), armia rosyjska (DYBICZ) w Królestwie Polskim (5/6.II.), wojna polsko-rosyjska. Uchwalenie konstytucji w Belgii (7.II.). Rewolucje i powstania w Państwie Kościelnym, Modenie i Parmie (II.), ogłoszenie zniesienia władzy doczesnej papieża przez rząd powstańczy w Bolonii (8.II.), akcja austriacka w Italii. Bitwy: pod Stoczkiem (14.II.), Dobrem, Kałuszynem (17.II.), Wawrem (19.II.) – zwycięstwa wojsk polskich (JÓZEF DWERNICKI, JAN SKRZYNECKI, FRANCISZEK ŻYMIRSKI) nad Rosją, nierozstrzygnięta bitwa pod Grochowem (25.II.), SKRZYNECKI wodzem naczelnym (26.II.-11.VIII.), ofensywa armii polskiej (DWERNICKI) w Małopolsce – zwycięstwo pod Kurowem (3.III.), wzięcie Lublina i Zamościa (twierdzy), nieudana misja polska we Francji (6.III.), wybuch powstania antyrosyjskiego na Litwie (26.III.), nieudana misja polska w Wielkiej Brytanii (29.III.), ofensywa sił polskich (IGNACY PRĄDZYŃSKI) – zwycięstwa pod Wawrem i Dębem Wielkim (31.III.) nad armią rosyjską (FIODOR GEISMAR, ROSEN). Abdykacja PEDRA I w Brazylii (7.IV.), PEDRO II nowym cesarzem (do 1889). Bitwa pod Iganiami – zwycięstwo wojsk polskich (PRĄDZYŃSKI) nad Rosją (10.IV.), wyprawa polska na Wołyń, zdobycie Włodzimierza (15.IV.), zwycięstwo Rosji pod Kazimierzem Dolnym (CYPRIAN KREUTZ) – (18.IV.), zwycięstwo wojsk polskich (DWERNICKI) pod Boremlem (19.IV.), klęska powstańców litewskich pod Połągą (10-14.V.) i podolskich pod Daszowem (14.V.). Memorandum dla papieża od konferencji 6 państw (doradzenie pewnych reform) – (21.V.). Bitwa pod Ostrołęką – zwycięstwo Rosji (DYBICZ) nad wojskami polskimi (SKRZYNECKI) – (26.V.), powstanie litewskie: zwycięstwo pod Rajgrodem (29.V.), ostateczna klęska sił powstańczych w Górach Ponarskich pod Wilnem (20.VI.), powołanie pospolitego ruszenia przez Rząd Narodowy (21.VI.), manifestacja w Warszawie przeciw zdrajcom (29.VI.), śmierć DYBICZA, PASKIEWICZ naczelnym wodzem armii rosyjskiej (VII.). Przyjęcie 18 artykułów pokoju z Holandią przez kongres belgijski (9.VII.). Przekroczenie przez Rosjan (techniczna pomoc Prus) Wisły pod Osiekiem w Kujawach z zamiarem zaatakowania Warszawy od zachodu (17-18.VII.). Atak Holandii na Belgię (VIII.), usunięcie wojsk holenderskich z Belgii przez armię francuską tzw. kampania 10-dniowa. Powstanie niewolników NATA TURNERA w Wirginii (VIII.). HENRYK DEMBIŃSKI tymczasowym wodzem naczelnym (12-16.VIII.), upadek Rządu Narodowego w Warszawie (15-16.VIII.), powołanie na prezesa Rady Ministrów JANA KRUKOWIECKIEGO (17.VIII.), wiec w Londynie dla poparcia walczącej Polski (20.VIII.), MAŁACHOWSKI tymczasowym wodzem naczelnym (20.VIII.-10.IX.), zwycięstwo polskie nad Rosją pod Rogoźnicą (29.VIII.), szturm stolicy Polski przez Rosjan (PASKIEWICZ) – (6-8.IX.), kapitulacja Warszawy (8.IX.), BONAWENTURA NIEMOJOWSKI prezesem Rządu Narodowego (8-23.IX.), MACIEJ RYBIŃSKI wodzem naczelnym (10-23.IX.), marsz głównych oddziałów polskich w stronę granicy pruskiej, manifestacje w Paryżu dla poparcia sprawy polskiej przez rząd Francji (IX.), RYBIŃSKI ostatnim dyktatorem powstania (24.IX.-5.X.), internowanie armii polskiej w Prusach (5.X.), kapitulacja twierdzy Modlin (9.X.). Uchwalenie granic Belgii na konferencji mocarstw w Londynie (przyznanie jej walońskiej części Luksemburga) – (14.X.). Kapitulacja twierdzy Zamość (21.X.). Uchwalenie konstytucji w Hesji, Brunszwiku i Saksonii. Powstanie robotnicze w Lyonie (2.XI.-3.XII.). Powstanie niewolników na Jamajce, Antigui i Martynice. Zamordowanie prezydenta Grecji, KAPODISTRIASA, anarchia w kraju (do 1832), regencja AUGUSTINOSA hr. KAPODISTRIASA (do 1832). Założenie w Marsylii przez GIUSEPPE MAZZINI’EGO organizacji rewolucyjnej „Giovine Italia” (Młode Włochy). Podróż dookoła świata CHARLESA ROBERTA DARWINA na pokładzie statku „Beagle” (do 1836). Początek tzw. Wielkiej Emigracji (polscy działacze polit.). Organizacja episkopatu koreańskiego przez GRZEGORZA XVI. Spalenie pałacu arcybiskupa paryskiego. Bunty chłopskie w Rosji. Pierwszy motor elektryczny (DAL NEGRO). Powstanie Komitetu Narodowego Polskiego (LELEWEL) w Paryżu (15.XII.). Zamknięcie uniwersytetu w Wilnie. Wyprawa syryjska wojsk egipskich, włączenie Syrii, Libanu i Palestyny do Egiptu, wojna turecko-egipska (do 1833). Powstanie rzemieślników w Damaszku. Utworzenie Ministerstwa Robót Publicznych we Francji. Wkroczenie armii marokańskiej na terytorium Algieru, misja francuska – wynegocjowanie zgody Maroka na objęcie Algieru w posiadanie Francji. Konflikt La Platy z Wielką Brytanią o Falklandy i Urugwaj (do 1845). ERASME LOUIS bar. SURLET DE CHOKIER premierem Belgii. OTTO JOACHIM VON MOLTKE premierem Danii (do 1842). CASIMIR PÉRIER premierem Francji (do 1832). „Los simbolos nacionales” FRANCISCO MANUELA DA SILVY (późniejszy hymn narodowy Brazylii). Założenie gazety „The Sydney Morning Herald” w Australii. Zatarg graniczny między Kolumbią a Ekwadorem (do 1840). Założenie niewyznaniowego „Kings College” w Londynie. MARIANO GÁLVEZ prezydentem Gwatemali (do 1838). Oficjalne powstanie Gujany brytyjskiej. KAROL ALBERT królem Sardynii (do 1849). Opanowanie Lakkadiwów przez Wielką Brytanię. Konspiracyjne kółko MIKOŁAJA SUNGUROWA w Moskwie. CAICEDO i JOSÉ MARÍA OBANDO tymczasowymi prezydentami Kolumbii (do 1832). FERNANDO ERRÁZURIZ ALDUNATE tymczasowym prezydentem Chile, JOAQUÍN PRIETO VIAL prezydentem (do 1841). Rozstrzelanie GUERRERO w Meksyku. Śmierć GEORGA WILHELMA FRIEDRICHA HEGLA – filozofa niemieckiego, GEORGA HERMESA – filozofa i teologa niemieckiego, GEORGA BARTHOLDA NIEBUHRA – historyka i filozofa niemieckiego, FRIEDRICHA MAXIMILIANA KLINGERA – pisarza niemieckiego (Sturm und Drang),MATHERA BROWNA – malarza amerykańskiego.
    1832 Pierwsza linia kolejowa w Austrii (Budweiss-Linz). Nieudany bunt w Wandei przeciw LUDWIKOWI FILIPOWI (MARIA KAROLINA DE BERRY). Groźba secesji Karoliny Płd. z USA. Pamiętnik „Le mie prigioni” (Moje więzienia) SILVIO PELLICI’EGO. Dynastia Wittelsbachów w Grecji (do 1862), OTTON królem (do 1862). Republika Nowej Granady w Kolumbii (do 1858), SANTANDER dyktatorem (do 1837), ogłoszenie konstytucji (rozdział Kościoła od państwa). Krótka władza MELCHIORA MÚZQUIZA w Meksyku, MANUEL GÓMEZ PEDRAZA nowym prezydentem (do 1833). Krótka władza JOSÉ MÁRQUEZA w Hondurasie, FRANCISCO MILLA nowym prezydentem (do 1833). Rządy JUANA RAMÓNA GONZÁLEZA BALCARCE w La Placie jako gubernatora Buenos Aires (do 1833). Krótka władza MORAZÁNA w Salwadorze, PRADO prezydentem (do 1833). Epidemia cholery w Paryżu. Założenie konserwatorium w Brukseli. Black Hawk War (Wojna Czarnego Jastrzębia) w USA (Illinois), wyparcie Indian za Missisipi, powstanie Biura do Spraw Indian. Antyfrancuskie powstanie (ABD EL-KADER) w Algierze (do 1834). Zezwolenie na przewóz towarów po rzece Indus dla Brytyjczyków wg układu z emirami Sind. Klęska głodu w Dekanie (do 1834). Klęska głodu i epidemie cholery w Korei (do 1841). Misja francuska do Turcji. Powstanie Akademii Nauk Moralnych i Politycznych w Paryżu. Nowe powstanie w Państwie Kościelnym, akcja austriacka, francuska ekspedycja wojskowa w Ankonie (do 1838). Towarzystwo Demokratyczne Polskie (WIKTOR HELTMAN) w Paryżu (17.III.) – (do 1857). Ustalenie położenia północnego bieguna magnetycznego (JAMES ROSS). Wydanie Statutu organicznego dla Królestwa Polskiego przez MIKOŁAJA I (25.III.), koniec autonomii, zamknięcie uniwersytetu w Warszawie, PASKIEWICZ namiestnikiem (do 1856), podwyższenie taryfy celnej na eksportowane towary z Królestwa Polskiego do Rosji (zwłaszcza na sukno). Demonstracja 25-30 tys. liberałów i demokratów niemieckich w Hambach w Palatynacie Renu (pochód ze sztandarami: czarno-czerwono-złotym, biało-czerwonym i czarnym, domaganie się zjednoczenia Niemiec jako państwa konstytucyjno-liberalnego, poparcie dla polskich dążeń wolnościowych (Noch ist Polen nicht verloren) – (27.V.), tzw. Vormärz w Niemczech. Uchwalenie rozszerzenia prawa wyborczego w Wielkiej Brytanii (gwarancja prawa wyborczego dla posiadaczy dużych i średnich majątków (także nieruchomości miejskich)), zwiększenie brytyjskiego elektoratu o ok. 50% (do ponad 600 tys. osób) – (4.VI.). Budowa Cytadeli Warszawskiej (więzienia politycznego) dla terroryzowanej ludności Warszawy przez Rosjan (do 1836). Powstanie Towarzystwa Literackiego Polskiego w Paryżu. Próba powstania republikańskiego w Paryżu w czasie pogrzebu gen. LAMARQUE’A (5-6.VI.). Encyklika papieska „Cum primum” (potępienie wszelkich ruchów rewolucyjnych dążących do obalenia porządku kongresu wiedeńskiego) – (9.VI.). Zakaz zebrań i mów politycznych oraz zaostrzenie cenzury w Niemczech przez sejm Związku Niemieckiego (VII.). Śmierć NAPOLEONA II w zamku Schönbrunn na gruźlicę (22.VII.). Encyklika papieska „Mirari vos” (potępienie doktryny liberalizmu ks. FÉLICITÉ ROBERTA DE LAMENNAIS) – (15.VIII.). Nieudany zamach na LUDWIKA FILIPA w Paryżu (19.XI.). Bitwy: pod Damaszkiem i Konya – zwycięstwa armii egipskiej nad Turcją (XII.), prośba sułtana Turcji, MAHMUDA II o interwencję mocarstw europejskich, uzyskanie poparcia Rosji. Odebranie Antwerpii Holandii przez wojska francuskie i przekazanie jej Belgii (XII.). Rozwiązanie Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu przez policję francuską i wydalenie przywódcy, LELEWELA z Francji (XII.). ROGIER premierem Belgii (do 1834). SOULT premierem Francji (do 1834). Powstanie chłopskie (USTYM KARMALUK) na prawobrzeżnej Ukrainie (do 1835). Krótkie rządy GEBRE KRYSTOSA w Etiopii, SAHLE DYNGYL nowym cesarzem (do 1840). Włączenie Wysp Galapagos w skład Ekwadoru. Śmierć NICOLASA LEONARDA SADI CARNOTA – fizyka francuskiego, JEREMY BENTHAM’A – filozofa angielskiego (Wprowadzenie do zasad moralności i prawodawstwa), JOHANNA JEAN’A ANTOINE’A CHAPTALA – chemika francuskiego, WOLFGANGA VON GOETHE – niemieckiego poety i dramaturga (Cierpienia młodego Wertera, Faust), GEORGESA DE CUVIERA – biologa francuskiego.
    1833 Desant 10-tys. korpusu rosyjskiego na azjatyckim brzegu Turcji, akcja przeciw armii egipskiej (II.). Reforma w administracji Kompanii Wschodnioindyjskiej (wprowadzenie radcy prawnego, powołanie przy gen. gubernatorze 12-osobowego organu doradczego, uchwalenie aktu parlamentarnego w Wielkiej Brytanii o możliwości zajmowania stanowisk przez Hindusów w służbie Kompanii), pozbawienie Kompanii monopolu na handel z Chinami oraz zakaz działalności handlowej w Indiach. Próby odnowienia posłania Kościoła anglikańskiego, „Ruch Oksfordzki” JOHNA HENRY’EGO NEWMANA, EDWARDA PUSEY’A i JOHNA KEBLE’A. Zniesienie niewolnictwa w koloniach brytyjskich. Wojna domowa w Wietnamie (do 1835). „Etiuda c-moll op.10 nr 12” tzw. rewolucyjna FRYDERYKA CHOPINA. Próby uzyskania od Syjamu korzystnych umów handlowych (USA, Wielka Brytania). Powstanie Węglarstwa Demokratycznego Powszechnego (Charbonnerie Democratique Universelle) w Paryżu (BUONARROTI). Zajęcie Falklandów przez flotę brytyjską. Uchwalenie konstytucji w Hanowerze i Chile. Utworzenie Niemieckiego Związku Celnego pod przewodnictwem Prus (22.III.). Nieudana próba wywołania antyrosyjskiego powstania w Królestwie Polskim (JÓZEF ZALIWSKI) – (III.). Powstanie kolejnego osiedla wyzwolonych Murzynów amerykańskich – Maryland w Liberii. Koniec rosyjskiej okupacji wojskowej w Mołdawii i Wołoszczyźnie. Kilkugodzinna „rewolucja niemiecka” we Frankfurcie n/Menem, uchwalenie represji przeciw liberalnej opozycji przez Sejm Rzeszy (3.IV.), tworzenie komitetów do walki z ruchami rewolucyjnymi. Założenie uniwersytetu w Zurychu. Pokój turecko-egipski w Kutayeh (Palestyna, Syria i Cylicja dla Egiptu do zgonu MOHAMMADA ALI w zamian za uznanie zwierzchności Turcji) – (V.). Organizacja pierwszych misji katolickich w Oceanii przez GRZEGORZA XVI. Wojna domowa w Szwajcarii między patrycjatem a chłopstwem w kantonie Bazylei. Początki ustawodawstwa robotniczego w Wielkiej Brytanii, zakaz zatrudniania dzieci do lat 10, ograniczenie czasu pracy dzieci powyżej lat 10. Uniezależnienie się prawosławnego Kościoła w Grecji od zwierzchnictwa patriarchy w Stambule. Utworzenie Amerykańskiego Stowarzyszenia Antyniewolniczego. Konstrukcja telegrafu elektrycznego (CARL FRIEDRICH GAUSS). Badanie zjawiska elektrolizy (FARADAY). Modyfikacja konstytucji Wolnego Miasta Krakowa przez Rosję, Prusy i Austrię (likwidacja tendencji liberalnych). Tajny układ rosyjsko-turecki w Hünkiar-Iskelessi (potwierdzenie warunków dotychczasowych układów, gwarancja pomocy Turcji w wypadku napaści na nią, zgoda Turcji na opiekę Rosji nad wyznawcami religii prawosławnej, zobowiązanie Turcji do zamknięcia cieśnin Bosfor i Dardanele dla flot wojennych innych państw) – (8.VIII.). Przyłączenie do Serbii kilku powiatów spod panowania Turcji, Belgrad stolicą. Śmierć FERDYNANDA VII, IZABELA II królową Hiszpanii (do 1868), regencja MARII KRYSTYNY (do 1841), ogłoszenie królem przez opozycję przebywającego w Portugalii DON CARLOSA jako KAROLA V, wojna domowa (do 1839). Konwencja Prus, Rosji i Austrii w Münchengrätz (Mnichovo Hradište), uzgodnienie ścisłej współpracy w zwalczaniu ruchów rewolucyjnych w Europie, zwłaszcza dążeń wolnościowych na ziemiach polskich (6.IX.). JOSÉ DE GALLEGOS prezydentem Kostaryki (do 1835). JOAQUÍN RIVERA prezydentem Hondurasu (do 1834). Okres anarchii władzy w Meksyku (do 1855), przemienne rządy VALENTÍNA GÓMEZA FARÍASA i ANTONIO DE PADUI SEVERINO LÓPEZA SANTA ANNY PÉREZA DE REJÓN, FARÍAS prezydentem (do 1834). JOSÉ LUIS DE ORBEGOSO prezydentem Peru (do 1837). Rządy VIAMONTE w La Placie jako gubernatora Buenos Aires (do 1834). Powstanie kanału Ren-Rodan we Francji. Zbudowanie maszyny do pisania dla niewidomych. JOAQUÍN SAN MARTÍN prezydentem Salwadoru (do 1834). Śmierć JAKUBA KUBICKIEGO – architekta polskiego.
    1834 Założenie kolonii brytyjskiej – Australia Południowa. Powstanie uniwersytetów w Brukseli, Kijowie i Bernie. Lepszy model żniwiarki (CYRUS MC CORMICK). Obalenie władzy MICHAŁA w Portugalii przez wojska PEDRA I (byłego cesarza Brazylii), MARIA II DA GLORIA królową (do 1853), zniesienie klasztorów i zakonów. Ateny stolicą Grecji. Zawarcie czwórprzymierza przez Francję, Wielką Brytanię, Hiszpanię i Portugalię. Rozszerzenie praw wyborczych chłopów w Szwecji. Powstanie Wielkiego Narodowego Zjednoczenia Związku Zawodów w Wielkiej Brytanii. Antyrosyjskie powstanie plemion kaukaskich pod wodzą imama SZAMILA w Dagestanie i Czeczenii (do 1859). Usunięcie z Krakowa i Galicji Polaków nie bedących stałymi mieszkańcami przez Austrię (pierwsze grupy polskiej emigracji do USA). Powstania robotnicze w Paryżu i Lyonie (IV.). Pierwsi stypendyści tureccy w Europie Zachodniej (do 1838). Prawo o ubogich w Wielkiej Brytanii (zakaz wypłacania pomocy finansowej przez gminy wiejskie tym robotnikom, którzy przebywali poza tworzonymi specjalnie domami pracy (workhouses)). DE LA ROSA premierem Hiszpanii (do 1835). ROBERT PEEL premierem Wielkiej Brytanii (do 1835). BARTHOLOMÉE THÉODORE hr. DE THEUX DE MEYLANDT premierem Belgii (do 1840). Utworzenie tajnej organizacji „Młoda Europa” w Bernie (Młode Włochy, Młoda Francja, Młode Niemcy, Młoda Polska) przez MAZZINIEGO. Epidemia cholery w środkowej Hiszpanii. Nieudana wyprawa wojsk rewolucjonistów (GIROLAMO RAMORINO) ze Szwajcarii do Sabaudii (próba wywołania powstania antykrólewskiego), protest Austrii, Prus, Rosji i Sardynii przeciw Szwajcarii, akcja francusko-brytyjska w obronie Szwajcarii – usunięcie większości emigrantów polit. z tego kraju. Kryzys rządowy we Francji, krótka władza ÉTIENNE’A MAURICE’A hr. GÉRARDA i HUGUESA BERNARDA MARETA, ÉDOUARD ADOLPHE CASIMIR MORTIER książę DE TREVISO nowym premierem (do 1835). „Kordian” JULIUSZA SŁOWACKIEGO. „Pan Tadeusz” MICKIEWICZA. Zerwanie DE LAMENNAISA z Kościołem (socjalizm chrześcijański). „Staats-Lexikon” KARLA VENZLA VAN ROTTECKA i FRIEDRICHA CHRISTOPHA DAHLMANNA. Powstanie Niemieckiego Związku Banitów (Deutscher Bund der Gächteten) w Paryżu (TEODOR SCHUSTER, JACOB VENEDEY). Ogłoszenie Algieru – posiadłością francuską przez LUDWIKA FILIPA (22.VII.). Uchwała sejmu Związku Niemieckiego o zakazie rozpowszechniania pism „Młodych Niemiec”. Powstanie chłopskie w Palestynie. Konferencja ministrów państw niemieckich w Wiedniu (zaostrzenie cenzury, zwiększenie kary za należenie do tajnych organizacji politycznych w Niemczech). Oficjalne obowiązywanie ustawy o zniesieniu niewolnictwa w koloniach brytyjskich (1.VIII.). Wydanie wspólnych przepisów liturgicznych dla luteran i kalwinistów w Prusach. Traktat pokojowy Francji z ABD EL-KADEREM (uznanie Algieru Zachodniego za wyjątkiem 3 miast nadmorskich za terytorium państwa arabskiego ABD EL-KADERA). MICHAŁ STURDZA hospodarem Mołdawii (do 1849). 2-krotny wzrost eksportu indyjskich artykułów rolnych (do 1856). MOHAMMAD szachem Persji (do 1848). Manifest z Tamworth (przyjęcie nazwy Partii Konserwatywnej przez torysów w Wielkiej Brytanii). ALEKSANDER DYMITR GHICA hospodarem Wołoszczyzny (do 1842). Obalenie rządów FLORESA w Ekwadorze, dwuwładza w kraju: JOSÉ FÉLIX VALDIVIESO i VICENTE ROCAFUERTE Y BAJERANO najwyższymi naczelnikami (do 1835). Krótkie rządy MISZARI w Emiracie Nedżd, FAJSAL nowym emirem (do 1837). Krótka władza JOSÉ NÚŃEZA w Nikaragui, JOSÉ ZEPEDA nowym prezydentem (do 1838). Rządy MANUELA MAZY w La Placie jako gubernatora Buenos Aires (do 1835). CARLOS ANAYA prezydentem Urugwaju (do 1835). Krótka władza GREGORIO SALAZARA i JOAQUÍNA ESCOLÁNA w Salwadorze, DIONISIO HERRERA nowym prezydentem (do 1835). PEDRO BERMÚDEZ najwyższym naczelnikiem Peru. HONJONG królem Korei (do 1849). SANTA ANNA prezydentem Meksyku (do 1835). FRANCISCO FERRERA prezydentem Hondurasu (do 1837). „Kde domov můj” ŠKROUPA (późniejszy hymn narodowy Czech). Założenie siedziby zakonu joannitów w Rzymie. Śmierć FRIEDRICHA SCHLEIERMACHERA – teologa i filozofa niemieckiego, THOMASA ROBERTA MALTHUSA – ekonomisty angielskiego.
    1835 Nieudany zamach na prezydenta USA, JACKSONA w Waszyngtonie (30.I.). Misja afgańska do Rosji, Persji i Wielkiej Brytanii (prośba o pomoc w walce z Sikhami). 60-krotny wzrost przywozu brytyjskich tkanin bawełnianych do Indii (do 1857). Wojna Francji z ABD EL-KADEREM w Algierze (do 1837). Bunt osadników amerykańskich w meksykańskim Teksasie, oblężenie i zdobycie Fortu Alamo przez wojska meksykańskie. Konstrukcja rewolweru w USA (SAMUEL COLT). Import 35 445 skrzyń opium rocznie przez Chiny (do 1838), wzrost dochodów Kompanii Wschodnioindyjskiej do kwoty 5 200 000 srebrnych liangów rocznie (ok. 200 tys. kg srebra). Wprowadzenie waluty Kompanii Wschodnioindyjskiej w Indiach. Śmierć FRANCISZKA I. FERDYNAND I cesarzem Austrii i królem Czech (do 1848) – (2.III.). Zasada 10-godzinnego dnia pracy w Filadelfii. Stowarzyszenie Ludu Polskiego w Krakowie (do 1841) – (15.IV.). Nieudany zamach na LUDWIKA FILIPA (GIUSEPPE FIESCHI) w Paryżu (28.VII.), zaostrzenie polityki Francji wobec ruchów ludowych, ustawy ograniczające swobody obywatelskie. Uchwalenie liberalnej konstytucji w Serbii, zaostrzenie walki między konserwatystami a liberałami. Pierwsza narodowa szkoła bułgarska w Gabrowie. Powstanie w płd. Brazylii (do 1844), walka o republikę i zniesienie niewolnictwa. Utworzenie pierwszej wielkiej agencji prasowej na świecie – Havas (Francja). Wykrycie spisku VEŁCZO ATANASOWA w Bułgarii przez Turków, lokalne starcia. Powstanie Polskiego Komitetu Narodowego Stanów Zjednoczonych (niesienie pomocy polskim emigrantom). Ekspansja Burów (potomków holenderskich kolonistów) w głąb płd. Afryki tzw. „wielki trek” (do 1848), Republika Natalu (do 1843). Książę DE BROGLIE premierem Francji (do 1836). „Kalewala” ELIASA LÖNNROTA. WILLIAM LAMB wicehr. MELBOURNE premierem Wielkiej Brytanii (do 1841). Obalenie dynastii Karamanlich w Trypolitanii i Cyrenajce, dynastia As-Sanusich (do 1969), wprowadzenie teokracji muzułmańskiej, MOHAMMAD bejem (do 1859). Rozszerzenie praw wyborczych na wszystkich obywateli płacących podatki miejskie w Wielkiej Brytanii tzw. prawo o miastach. Wojna z Indianami na Florydzie w USA (do 1842). Odnowienie traktatu o ochronie handlu przez Wielką Brytanię, Bahrajn i Wybrzeże Piratów (Adżman i Abu Zabi). Zniesienie autonomii uniwersytetów oraz wprowadzenie wielu ograniczeń w programach wykładanych przedmiotów w Rosji. MUSTAFA bejem Tunisu (do 1837). Krótkie rządy JOSÉ MARII QUEIPO DE LLANO RUÍZA DE SARAVIA hr. DE TORENO w Hiszpanii, JUAN ALVÁREZ MENDÍZÁBAL nowym premierem (do 1836). Włączenie Średniej Ordy Kazachskiej do Rosji. ALI II AL-MANSUR sułtanem Jemenu (do 1837). MEI królem Kambodży (do 1847). Krótka władza JOSÉ MARII SILVY i NICOLÁSA ESPINOZY w Salwadorze, DIEGO VIGIL nowym prezydentem (do 1837). Krótka władza FLORESA w Ekwadorze, ROCAFUERTE prezydentem (do 1839). GAMARRA samozwańczym prezydentem Peru, FELIPE SANTIAGO SALAVERRY najwyższym naczelnikiem kraju (do 1836). JOSÉ MANUEL VARGAS prezydentem Wenezueli (do 1837). MIGUEL BARRAGÁN prezydentem Meksyku (do 1836). BRAULIO CARILLO prezydentem Kostaryki (do 1837). Dyktatura gubernatora Buenos Aires, DE ROSASA w La Placie (do 1852). „Gromady Ludu Polskiego” (STANISŁAW GABRIEL WORCELL) w Portsmouth i na Wyspach Normandzkich (do 1846). Założenie Melbourne w Australii przez osadników brytyjskich. MANUEL ORIBE prezydentem Urugwaju (do 1838). Śmierć KARLA WILHELMA VON HUMBOLDTA – filologa niemieckiego, RICHARDA COBBETTA – pisarza i publicysty angielskiego.
    1836 Objęcie przez Związek Celny (Zollverein) – 26 państw niemieckich. Kryzys gospodarczy w Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii i Niemczech (do 1839). Okupacja Wolnego Miasta Krakowa (w następstwie zamordowania carskiego konfidenta) przez wojska austriacko-prusko-rosyjskie (do 1841) – (17.II.). Krótkie rządy ADOLPHE THIERSA we Francji, LOUIS MATHIEU hr. DE MOLÉ nowym premierem (do 1839). Przywrócenie konstytucji 1812 r. w Hiszpanii. Proklamowanie niepodległości Teksasu (2.III.), SAMUEL HOUSTON prezydentem (do 1845). „Historia Czech” FRANTIŠKA PALACKÝ’EGO (I tom). Powstanie Londyńskiego Stowarzyszenia Robotniczego w Wielkiej Brytanii (WILLIAM LOVETT), ruch czartystów (do 1848). Powstanie gazety „Danica iliryjska” (LJUDEVIT GAJ), początek propagowania ruchu iliryjskiego, dążenie do ugruntowania ruchu narodowego Chorwatów i Serbów. Antyrosyjskie powstanie Adygejczyków (MOHAMMAD EKMIN) na Kaukazie (do 1859). Rozłam w Niemieckim Związku Banitów, utworzenie Związku Sprawiedliwych (Bund der Gerechten) o tendencjach komunistycznych (SCHUSTER). „List filozoficzny” PIOTRA CZAADAJEWA w czasopiśmie „Teleskop” (przedstawienie czarnego obrazu Rosji). Krótkie rządy FRANCISCO JAVIERA ISTÚRIZA Y MONTERO w Hiszpanii, JOSÉ MARIA CALATRAVA nowym premierem (do 1837). Modernizacja armii tureckiej (HELMUT VON MOLTKE), sprowadzanie pruskich oficerów. Laos (Vientiane) lennem Syjamu. Rozwój szkolnictwa w Bengalu bryt. (Kalkuta). Obelisk z Luksoru (dar MOHAMMADA ALI dla Francji) na Placu Zgody w Paryżu (25.X.). Nieudany zamach stanu w Strasburgu (LUDWIK NAPOLEON BONAPARTE) – (29.X.). Utworzenie stanu Arkansas w USA. Pierwszy przelot powietrzny ponad 500 km (balon „Vauxhall” napełniony gazem świetlnym, z Londynu do Weilburga w księstwie Nassau – GREEN, HOLLOND, MONCK MASON) – (7-8.XI.), najdłuższy przelot XIX wieku. Zniesienie prawa zakazującego zebrań i nakładającego wysokie opłaty na czasopisma oraz odebranie Kościołowi Anglikańskiemu aktów stanu cywilnego wszystkich nieanglikanów i oddanie ich prowadzenia urzędom państwowym w Wielkiej Brytanii. „Wielki Manifest” TDP (4.XII.). JOSÉ JUSTO CORRO prezydentem Meksyku (do 1837). Nieudana ofensywa francuska w Algierze, odwrót spod Konstantyny. Unia Peru i Boliwii (do 1839): podział Peru na Państwo Północne i Południowe (do 1839), DE SANTA CRUZ najwyższym protektorem Konfederacji Peruwiańsko-Boliwijskiej (do 1839), protesty La Platy (DE ROSAS), wojna chilijsko-boliwijska (do 1839). ALOJZY II księciem Liechtensteinu (do 1858). Włączenie Peszawaru do ziem Sikhów, misja afgańska o pomoc do Rosji, Persji i Wielkiej Brytanii, misja rosyjska (JAN WITKIEWICZ) do Kabulu (do 1837). Założenie Adelaide w Australii przez osadników brytyjskich. Początek rywalizacji Partido Blanco i Colorado w Urugwaju. Czasopismo„Sowremiennik” w Rosji (do 1866). Wyprawa brytyjska (sir ROBERT JOHN LE MESURIER MC CLURE) do Arktyki (do 1837). 2 nieudane zamachy na króla Francji, LUDWIKA FILIPA w Paryżu. Śmierć JAMESA MILLA – filozofa i ekonomisty angielskiego, EMMANUELA JOSEPHA SIEYČSA – publicysty francuskiego, ANTOINE’A LAURENTA DE JUSSIEU – botanika francuskiego, WILLIAMA GODWINA – pisarza politycznego angielskiego (Rozwiązanie o sprawiedliwości politycznej), ANTOINE’A LOUISA DESTUTTA DE TRACY’EGO – filozofa francuskiego, DZON JAK JONA – teologa koreańskiego.
    1837 Układ handlowy amerykańsko-omański. Zjednoczenie Emigracji Polskiej we Francji pod przewodnictwem LELEWELA (do 1846). Pierwsza linia telegraficzna (sir WILLIAM FOTHERGILL COOKE, sir CHARLES WHEATSTONE) na świecie (Londyn-Blackwall). Powstanie ludowe (OSIO HEIHATIRO) w Japonii. Pierwsza linia kolejowa w Rosji (Carskie Sioło-Sankt Petersburg) i we Francji (Paryż-Saint Germain). Konstrukcja telegrafu elektromagnetycznego (SAMUEL MORSE). Antyrosyjskie powstanie w Kazachstanie. Bitwa pod San Sebastian – zwycięstwo karlistów nad wojskami rządowymi w Hiszpanii (III.). Zniesienie pańszczyzny chłopów w Serbii. Antybrytyjskie powstanie w Górnej Kanadzie i Quebecu „deklaracja reformatorów” – ogłoszenie niepodległości (WILLIAM LYON MACKENZIE, LOUIS JOSEPH PAPINEAU), interwencja wojsk brytyjskich. Aresztowanie i internowanie w Minden, abp. Kolonii, KLEMENSA AUGUSTA VON DROSTE-VISCHERINGA przez rząd pruski (konflikt z Kościołem). Ogłoszenie „Karty Ludu” (People’s Charter) na masowym zebraniu czartystów w Glasgow (150 tys. ludzi). Zmiana województw na gubernie w Królestwie Polskim. Zerwanie unii personalnej brytyjsko-hanowerskiej, WIKTORIA królową Wielkiej Brytanii i Irlandii (do 1901), ERNEST AUGUST II królem Hanoweru (do 1851). „Starożytności słowiańskie” PAVLA SAFÁRIKA. Reformy KISIELOWA w Rosji (do 1841), zwiększenie nadziałów ziemi chłopów państwowych, akcja osuszania błot i likwidacji ugorów, zakładanie na wsi szkół i szpitali, ułatwienie przesiedleń. Powstanie chłopskie w Libanie. Wyprawa perska na Herat (do 1838), nasilenie rywalizacji brytyjsko-rosyjskiej o wpływy na Środkowym Wschodzie. Kryzys polityczny w Hanowerze, zniesienie konstytucji – „oświadczenie siedmiu z Getyngi”. 9 tys. Koreańczyków-chrześcijan. Powstanie Konfederacji Powszechnej Narodu Polskiego w Galicji (10.VI.). Układ pokojowy Francji z ABD EL-KADEREM (uznanie władzy ABD EL-KADERA nad Zachodnim i Środkowym Algierem). Połączenie wszystkich osad wyzwolonych Murzynów amer. na wybrzeżu Liberii pod zarządem gubernatora. Pług ze stalowym lemieszem (JOHN DEERE). Powstanie stanu Michigan w USA. AHMAD I bejem Tunisu (do 1855). MARTIN VAN BUREN prezydentem USA (do 1841). THARRAWADDY królem Birmy (do 1846). CHALID emirem Nedżdu (do 1841). BAHADUR SZAH II padyszachem Indii (do 1858). JUSTO JOSÉ HERRERA prezydentem Hondurasu (do 1838). Krótkie rządy BALDOMERO ESPARTERO księcia DE VITORII i EUSEBIO BARDAI w Hiszpanii, hr. DE OFALIA nowym premierem (do 1838). CARLOS SOUBLETTE prezydentem Wenezueli (do 1839). Głód w płn-zach. prowincjach Indii (kilka mln ofiar) – (do 1838). Krótka władza TIMOTEO MENÉNDEZA w Salwadorze, VIGIL prezydentem (do 1838). Krótka władza JOAQUÍNA MORY FERNÁNDEZA w Kostaryce, MANUEL AGUILAR nowym prezydentem (do 1838). BUSTAMANTE prezydentem Meksyku (do 1839). SUKSOEM królem Luang Prabang (do 1850). ABDULLAH II AN-NASIR sułtanem Jemenu (do 1840). DE LA FUENTE najwyższym naczelnikiem tymczasowym Peru, DE ORBEGOSO prezydentem Państwa Płn-peruwiańskiego (do 1838), RAMÓN HERRERA prezydentem Państwa Płd-peruwiańskiego (do 1838). JOSÉ IGNACIO DE MÁRQUEZ prezydentem Nowej Granady (do 1841). Pożar Pałacu Zimowego w Sankt Petersburgu. Wolna Republika Oranii (Burowie) w płd. Afryce (do 1848). Zdobycie najwyższego szczytu Persji, Damawand Kuh (5604 m) przez Austriaka KOTSCHY’EGO. Wyprawa francuska (DUMONT D’URVILLE) na Ocean Spokojny (do 1840). Śmierć LUDWIGA BÖRNE – pisarza, krytyka i publicysty niemieckiego, ALEKSANDRA PUSZKINA – poety rosyjskiego (w pojedynku), CHARLESA FOURIERA – francuskiego socjalisty utopijnego, PIERRE’A LAROMIGUIČRA – filozofa francuskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  6. #6
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1838 Wprowadzenie wojsk brytyjskich do Sindu pod pretekstem ochrony linii komunikacyjnych. Antybrytyjskie powstanie w Kolhapurze (płd. prowincji bombajskiej). Nieudana misja brytyjska (BURNES) do Afganistanu, zawarcie antybrytyjskiego trójprzymierza między Kabulem, Persją i Kandaharem, pomoc wojskowa dla Brytyjczyków od Sikhów (5 tys. korpus) w konflikcie z Afganistanem, zajęcie perskiej wyspy Kharg przez flotę brytyjską – odstąpienie armii perskiej od oblężenia Heratu. Wielka Brytania – 790 km linii kolejowych. Pierwsze faktorie handlowe Francji – Wybrzeże Kości Słoniowej (do 1842). Konwencja drezdeńska (wprowadzenie jednego systemu monetarnego w Niemczech). Brytyjsko-turecka konwencja handlowa (ograniczenie do minimum cła wwozowego i wywozowego na towary brytyjskie, brak ceł wewnętrznych i wszelkich zakazów w transakcjach handlowych), odrzucenie objęcia działaniem tej konwencji terytorium Egiptu (MOHAMMAD ALI). Założenie Spółki Bazarowej w Poznaniu. Edykt cesarski w Chinach (określenie taksy opłat na najważniejsze stanowiska). Opracowanie alfabetu „kropek i kresek” (MORSE). Pierwsze zdjęcia fotograficzne tzw. dagerotypy (LOUIS JACQUES MANDÉ DAGUERRE). Pierwsza niemiecka książka komunistyczna – „Die Menscheit, wie sie ist und wie się sein solle” (Ludzkość, jaka jest i jaka być powinna) WILHELMA WEITLINGA. VALDIVIESO najwyższym naczelnikiem Ekwadoru. JOSÉ VALENZUELA prezydentem Gwatemali (do 1839). Secesja Nikaragui (30.IV.), Hondurasu (26.X.) i Kostaryki (14.XI.) ze Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej; Państwo Kostaryki (do 1842), CARRILLO prezydentem (do 1842); krótka władza EVARISTO ROCHY i PATRICIO RIVASA w Nikaragui, Państwo Nikaragui (do 1858), HILARIO ULLOA prezydentem (do 1839). Obalenie władzy ORIBE w Urugwaju, krótkie rządy GABRIELA PEREIRY, RIVERA prezydentem (do 1839). PIO TRISTAN prezydentem Państwa Płd-peruwiańskiego (do 1839). Krótka władza JOSÉ MARÍI GALDEANO (wiceprezydent), AGÜERO (prezydent) i BERMÚDEZA (wiceprezydent) w Państwie Płn-peruwiańskim, obalenie rządów DE ORBEGOSO, GAMARRA prezydentem-odnowicielem Peru (do 1841), FRANCISCO VIDAL najwyższym naczelnikiem. Budowa linii kolejowej Warszawa-Wiedeń (do 1848). Rozwój ruchu czartystów w Wielkiej Brytanii (O’CONNOR). Powstanie Rady do Spraw Reform w Turcji. Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Persją przez Wielką Brytanię (XI.). Republika Transwalu w Afryce płd. (Burowie) – (do 1856). Konfiskata 20 tys. skrzyń opium brytyjskim i amerykańskim kupców przez LIN CE-SÜ (specjalny pełnomocnik cesarza) w Chinach, ogromne oburzenie w Wielkiej Brytanii (XII.). „Oliver Twist” CHARLESA DICKENSA. Amerykańska wyprawa dookoła świata (CHARLES WILKES) – (do 1842). MENÉNDEZ prezydentem Salwadoru (do 1839). Krótkie rządy BERNARDINO FERNÁNDEZA DE VELASCO księcia DE FRIASA w Hiszpanii, EVARISTO PÉREZ DE CASTRO nowym premierem (do 1840). Śmierć JĘDRZEJA ŚNIADECKIEGO – publicysty, chemika i biologa polskiego, FRÉDÉRICA CÉSARA DE LAHARPE’A – filozofa i pedagoga szwajcarskiego.
    1839 Likwidacja Kościoła unickiego w Królestwie Polskim, przymusowe nawracanie unitów na prawosławie. Pierwszy statek – śrubowiec. Założenie Biblioteki Polskiej w Paryżu. Krótka władza PEREIRY w Urugwaju, RIVERA nowym prezydentem (do 1843), tzw. „Wielka wojna” z La Platą (do 1852). Utworzenie nadzoru państwowego nad szkołami, które otrzymują zasiłki od państwa w Wielkiej Brytanii. PÁEZ prezydentem Wenezueli (do 1843). Zakaz zatrudniania dzieci poniżej lat 9 w fabrykach, górnictwie i hutnictwie w Prusach (młodzież od lat 9 do 12 pracuje tylko 10 godzin na dobę, z przerwą obiadową 1,5 godz.). Powstanie w Turcji pierwszych szkół świeckich dla kształcenia urzędników. Prześladowania chrześcijan w Korei. JOAQUÍN COSIO prezydentem Nikaragui (do 1840). Krótka władza JOSÉ MARTINEZA w Hondurasie, Państwo Hondurasu (do 1865), rządy LINO MATUTE i JUANA MOLINY, JUAN ALVARADO prezydentem (do 1840). Krótka władza SANTA ANNY i BRAVO w Meksyku, BUSTAMANTE prezydentem (do 1841). Rozpad Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej, secesja Gwatemali i Salwadoru (13.IV.), krótka władza CARLOSA SALAZARA w Gwatemali, Państwo Gwatemali (do 1847), MARIANO RIVERA PAZ prezydentem (do 1844), krótka władza ANTONIO CAŃASA w Salwadorze, MORAZÁN prezydentem (do 1840). FLORES prezydentem Ekwadoru (do 1845). Wojna brytyjsko-chińska tzw. I opiumowa (do 1842), starcia flot na morzach. Dwuwładza w Nowej Granadzie: OBANDO prezydentem (do 1841). Rezygnacja księcia MIŁOSZA OBRENOVICIA z władzy w Serbii, zwycięstwo frakcji konstytucjonalistów, krótka władza MILANA, MICHAŁ nowym księciem (do 1842). Konferencja mocarstw w Londynie (przyznanie Belgii walońskiej części Luksemburga, uznanie przez Holandię niepodległości Belgii, potwierdzenie jej neutralności) – (19.IV.). Fiasko radykalnego powstania w Paryżu (Stowarzyszenie Pór Roku LOUISA AUGUSTA BLANQUI’EGO i ARMANDA BARBČSA) – (12.V.). Rozpad unii Peru i Boliwii, wygnanie DE SANTA CRUZA z Boliwii, krótka władza JOSÉ BALLIVIÁNA SEGUROLI, FRANCO prezydentem (do 1841). I wojna brytyjsko-afgańska (do 1842), SZUDŻA-SZACH (po raz drugi) emirem Afganistanu (do 1842), zajęcie Kandaharu, Gazny i Kabulu przez armię brytyjską, wycofanie się wojsk DOST-MOHAMMADA do Turkiestanu. Wojna egipsko-turecka (do 1840), bitwa pod Nizib – zwycięstwo armii egipskiej nad Turcją, poddanie się floty tureckiej, apel Turcji o pomoc do krajów europejskich, początek mediacji mocarstw w konflikcie (27.VII.). Bunt plemion dajackich i warstw malajskich w Sarawaku, pomoc Brytyjczyków (JAMES BROOKE) dla Brunei w stłumieniu powstania, objęcie władzy nad Sarawakiem przez Wielką Brytanię. Wojna Francji z ABD EL-KADEREM w Algierze (do 1847). Okupacja Adenu przez wojska brytyjskie. Śmierć RANGIT SINGHA, wojna domowa w Państwie Sikhów (do 1845). Konwencja z Vergara (kres wojny domowej w Hiszpanii), ucieczka DON CARLOSA do Francji. ABDULMEDŻID sułtanem Turcji (do 1861). Powstanie plemienia Bhilów w prowincji bombajskiej w Indiach (do 1846). Utworzenie Komitetu LIBELTA w Poznaniu (konspiracja ogólnokrajowa na ziemiach polskich). Wyprawa brytyjska (EDWARD JOHN EYRE) w głąb Australii. Czasopismo „Otieczestwiennyje zapiski” w Rosji (do 1884). CHRYSTIAN VIII królem Danii (do 1848). Ogłoszenie świętego dekretu (chatt-i-szerif) przed sułtańskim pałacem Gülchane w Stambule (trzy reformy MUSTAFY RESZIDA PASZY: sprawiedliwy rozdział podatków, zapewnienie bezpieczeństwa czci i majątku wszystkim poddanym imperium, niezależnie od wyznania, unormowanie poboru rekruta wraz z skróceniem służby wojskowej) – (3.XI.), I etap tanzimatu w Turcji (do 1856). Nieudane powstanie górników angielskich w Newport (14 ofiar, 50 rannych) – (3.XI.). Wyprawa brytyjska (sir JAMES CLARKE ROSS) na Antarktydę (do 1843), odkrycie Ziemi Wiktorii i Lodowca Szelfowego. „Nicholas Nickleby” DICKENSA. Wyprawa francuska (RÉGIS ÉVARISTE HUC) do Mongolii, Chin i Tybetu (do 1852). MSWATI II królem Suazi (do 1865). SOULT premierem Francji (do 1840). Utworzenie Międzynarodowego Towarzystwa Antyniewolniczego dla Ochrony Praw Człowieka – Londyn. Śmierć LEONOR DE ALMEIDA DE ALORNA – pisarki portugalskiej.
    1840 Odkrycie złota w Kalifornii. Dziennik „Dacia Literatura” (idea zjednoczenia ziem rumuńskich) MICHAŁA KOGĂLNICEANU (do 1848). Unia kanadyjska: połączenie dwu części Kanady – o przewadze ludności angielskiej i francuskiej, wprowadzenie rządów parlamentarnych pod zwierzchnictwem gubernatora (10.II.). Dotarcie wyprawy WILKESA do brzegów Antarktydy. Powstanie partii abolicjonistów w USA. Zawiązanie radykalnej konspiracji narodowej na Wołoszczyźnie. Sprowadzenie prochów NAPOLEONA do Francji. Utworzenie Ogólnokrajowego Stowarzyszenia Czartystów (National Charter Association) w Wielkiej Brytanii. „Qu’est-ce que la propriéte?” (Co to jest własność?) PIERRE’A JOSEPHA PROUDHONA. FRYDERYK WILHELM IV królem Prus (do 1861). Strajki robotnicze w Paryżu. Kres deportacji więźniów do Nowej Południowej Walii (Australia). Antybrytyjski opór w płd. Afganistanie i Beludżystanie, wycofanie się Brytyjczyków z części zajętych ziem afgańskich, powstanie ludowe w Kuhistanie, pojmanie DOST MOHAMMADA i uwiezienie go do Indii. Powstanie robotniczej spółdzielni produkcyjnej w Paryżu (pismo „Atelier”). Pierwszy elektrodynamometr (WILHELM EDUARD WEBER). Hasło nowej organizacji pracy (JEAN JOSEPH LOUIS BLANC). Próba oderwania się Panamy od Nowej Granady, Państwo Przesmyku (do 1841), TOMÁS HERRERA naczelnikiem (do 1841). FERRERA prezydentem Hondurasu (do 1845). WILHELM II królem Holandii (do 1849). Wprowadzenie znaczków pocztowych w Wielkiej Brytanii (ROWLAND HILL). Początek brytyjskiej kolonizacji Nowej Zelandii. Nieudany zamach na WIKTORIĘ w Londynie (10.VI.). Traktat londyński (Wielka Brytania, Austria, Rosja, Prusy), obrona status quo w Turcji, ultimatum dla Egiptu (15.VII.), poparcie Francji dla Egiptu, powstanie antyegipskie w Syrii, desant brytyjsko-turecko-austriacki w Libanie, zbombardowanie Bejrutu, obalenie władzy BASZIRA II przez feudałów druzyjskich w Libanie, blokada Aleksandrii przez flotę brytyjską, wycofanie się wojsk egipskich z Syrii, traktat pokojowy egipsko-turecki (zwrot Krety, Syrii, Palestyny i Cylicji – Turcji, likwidacja stoczni przez Egipt, redukcja armii z 200 tys. do 18 tys., uznanie protektoratu Turcji oraz układu handlowego brytyjsko-tureckiego z 1838 r.) – (XI.). Rządy junty w Paragwaju (do 1841). Wyprawa brytyjska (EYRE) w głąb Australii (do 1841). TOMÁS VALLADARES prezydentem Nikaragui (do 1841). MOHAMMAD IV AL-HADI sułtanem Jemenu (do 1844). Blokada Kantonu przez flotę brytyjską, zajęcie przez desant brytyjski Tinghaj na wyspie Czouszan (do 1842). Krótka władza SILVY, CAŃASA i NORBERTO RAMÍREZA w Salwadorze. Krótkie rządy ANTONIO GONZÁLEZA i MODESTO CORTÁZARA w Hiszpanii, ESPARTERO premierem (do 1841). JOSEPH LEBEAU premierem Belgii (do 1841). Krótkie rządy THIERSA we Francji, SOULT premierem (do 1847). Pieśń „Wacht am Rein” w Niemczech. Zbudowanie silnika elektrycznego (GUSTAVE FROMENT). Afera damasceńska (oskarżenia Żydów o morderstwa rytualne). Zakaz zatrudniania dzieci jako kominiarczyków w Wielkiej Brytanii. Pierwsze dźwigi towarowe na świecie (Wielka Brytania, USA). Państwo Matabele w Zimbabwe (do 1897), MOSELEKATSE królem (do 1869). Założenie Moçamedes w Angoli przez Portugalczyków. Powstanie Stowarzyszenia dla Zniesienia Unii (O’CONNELL) w Irlandii. Przyjęcie nazwy Partii Liberalnej przez wigów w Wielkiej Brytanii.
    1841 Opuszczenie Hiszpanii przez MARIĘ KRYSTYNĘ i udanie się jej na emigrację, regencja ESPARTERO w kraju (do 1843), sekularyzacja dóbr kościelnych i zakonnych. Ustawa o ochronie pracy dzieci we Francji (zakaz zatrudniania w fabrykach, górnictwie i hutnictwie dzieci poniżej 8 lat). Likwidacja Rady Stanu, Sądu Apelacyjnego i polskiego systemu monetarnego w Królestwie Polskim (MIKOŁAJ I), wprowadzenie rosyjskiego systemu monetarnego. Panama departamentem Nowej Granady (do 1903). Układ handlowy między Wielką Brytanią a Omanem. „Podróż do Ikarii” ÉTIENNE’A CABETA (ideał pełnego komunizmu). Bunty „kartoflane” chłopów w guberniach Rosji (nacisk administracji na wprowadzenie upraw ziemniaka). Powstanie związku zawodowego górników w Wielkiej Brytanii. Antytureckie powstania: Bułgarów na pograniczu z Serbią i Greków na Krecie. Krótkie rządy WILLIAMA HENRY’EGO HARRISONA w USA, JOHN TYLER nowym prezydentem (do 1845). Krótkie istnienie Republiki Salwadoru (JUAN LINDO), Państwo Salwadoru (do 1856), LINDO prezydentem (do 1842). Wojna domowa w Libanie (do 1842). JAN III cesarzem Etiopii (do 1842). Misja brytyjska (HARRIS) do Etiopii, zawarcie układu o przyjaźni. Zajęcie przez armię brytyjską w Chinach, okolic Kantonu, Siamen, powtórnie Tinghaj oraz Ningpo, pierwszy bunt mieszkańców w prowincji kantońskiej przeciw wojskom brytyjskim (30.V.). Konwencja londyńska (Wielka Brytania, Rosja, Francja, Austria, Prusy, Turcja) w sprawie cieśnin tureckich (międzynarodowa kontrola nad statusem cieśnin w czasie pokoju, zakaz przepływania okrętów wojennych wszystkich państw, prawo kontroli cieśnin przez Turcję w czasie wojny) – (15.VII.). Walki partyzantki afgańskiej z Brytyjczykami. GONZÁLEZ premierem Hiszpanii (do 1842). Bunt armii w Państwie Sikhów w Indiach, uzyskanie wypłaty żołdu w Lahaur, zorganizowanie lahaurskiego panczajatu wojskowego (komitetu), opór wobec posunięć Kompanii Wschodnioindyjskiej. Układ handlowy między Wielką Brytanią a Aszanti. 110 buntów i powstań chłopskich w Chinach (do 1849). JEAN BAPTISTE bar. VON NOTHOMB premierem Belgii (do 1843). PEEL premierem Wielkiej Brytanii (do 1846). PABLO BUITRAGO prezydentem Nikaragui (do 1843). Wznowienie brytyjsko-perskich stosunków dyplomatycznych (X.), układ handlowy (eksterytorialność dla kupców brytyjskich, zwolnienie z ceł wewnętrznych, ustalenie 5% cła na towary brytyjskie wwożone do Persji). Wybuch antybrytyjskiego powstania w Afganistanie (2.XI.), wyparcie oddziałów brytyjskich z Kabulu, Kandaharu i Gazny, zamach na gubernatora BURNESA, ofensywa powstańców (do 1842). Otwarcie „Bazaru” Poznańskiego (XII.). MANUEL IGNACIO VIVANCO najwyższym naczelnikiem Peru, MANUEL MENÉNDEZ tymczasowym prezydentem kraju (do 1842). Krótka władza JAVIERA ECHEVERRÍI w Meksyku, SANTA ANNA prezydentem (do 1842). MANUEL BULNES PRIETO prezydentem Chile (do 1851). Krótka władza ROMUALDO DURÉ, triumwiratu i dyktatury MARIANO ROQUE ALONSO w Paragwaju, konsulat (ALONSO, CARLOS ANTONIO LÓPEZ) – (do 1844). Krótka władza DE SANTA CRUZA, SEBASTIÁNA AGREDY jako tymczasowego prezydenta i AGUSTÍNA GAMARRY w Boliwii, BALLIVIÁN prezydentem (do 1847). FLORESTAN księciem Monako (do 1856). PEDRO ALCÁNTARA HERRÁN prezydentem Nowej Granady (do 1845). THIĘU TRI cesarzem Wietnamu (do 1847). ABDULLAH II emirem Nedżdu (do 1843). Pierwszy projekt zastosowania odrzutu do napędzania statku latającego (CHARLES GOLITHLY). „Lied der Deutschen” AUGUSTA HEINRICHA HOFFMANA VON FALLERSLEBENA (późniejszy hymn narodowy Niemiec). Śmierć JULIANA URSYNA NIEMCEWICZA – pisarza polskiego (Powrót posła, Śpiewy historyczne), FRANZA XAVERA VON BAADERA – filozofa i teologa niemieckiego, MICHAIŁA LERMONTOWA – poety rosyjskiego.
    1842 Francja – 570 km linii kolejowych. Konstrukcja młota parowego (JAMES NASMYTH). Umowa amerykańsko-brytyjska w sprawie wyznaczenia granicy stanu Maine. Odkrycie usypiających właściwości chloroformu oraz eteru. Wprowadzenie powszechnego obowiązku nauczania w 5-letnich szkołach publicznych w Szwecji. „Garantien der Harmonie und Freiheit” (Gwarancje harmonii i wolności) WEITLINGA. Zajęcie wysp Tahiti i Markiz w Oceanii przez Francję. Częściowe ograniczenie władzy gubernatorów w Australii. Premiera opery GIUSEPPE VERDI’EGO „Nabucco“ w Mediolanie (9.III.), wzrost ducha narodowego w Italii. Edykt w kwestii obcych okrętów w Japonii (nakaz zaopatrywania w wodę oraz żywność, później żądanie opuszczenia wód japońskich). 3 nieudane zamachy na WIKTORIĘ w Londynie (29, 30.V., 2.VI.). Zajęcie przez desant brytyjski Wusungu, Czenciangu i Szanghaju, traktat pokojowy brytyjsko-chiński w Nankinie (otwarcie 5 portów chińskich – Kantonu, Szanghaju Siamenu, Fuczou i Ningpo dla handlu z Wielką Brytanią i pobytu brytyjskich obywateli, prawo utrzymywania w tych portach własnej floty wojennej, nałożenie na Chiny kontrybucji wojennej w wysokości 20 000 000 funtów, zobowiązanie władz chińskich do rozwiązania organizacji kupieckiej „Kohong”, otrzymanie wyspy Hongkong przez Brytyjczyków w „wieczyste władanie”, rezygnacja z autonomii celnej – cła na towary importowane nie większe niż 5% ich wartości) – (29.VIII.). Wprowadzenie armii tureckiej do Libanu, likwidacja emiratu, Liban zwykłą prowincją turecką. 1,5-krotny wzrost wwozu towarów brytyjskich do Turcji. Zamordowanie SŻUDZY-SZAHA przez powstańców afgańskich, umowa brytyjsko-afgańska (wycofanie się armii brytyjskiej z Afganistanu), DOST MOHAMMAD-CHAN (po raz drugi) emirem (do 1863). Obalenie władzy Obrenoviciów w Serbii, dynastia Karadjordjeviciów (do 1858), ALEKSANDER nowym księciem (do 1858). 3,5-krotny wzrost wwozu brytyjskich tkanin bawełnianych i wełnianych do Chin (do 1845). JERZY BIBESCU hospodarem Wołoszczyzny (do 1848). SAHLE DYNGYL (po raz drugi) cesarzem Etiopii (do 1855). Zakaz pracy dzieci poniżej lat 7 i kobiet pod ziemią w Wielkiej Brytanii. ADAM WILHELM VON MOLTKE premierem Danii (do 1852). Założenie „Młodej Irlandii” (JAMES FINTON LALOR). Przemienna władza DIONISIO VILLACORTY, ESCOLÁSTICO MARÍNA i JUANA GUZMÁNA w Salwadorze. Mar. DEL RODIL premierem Hiszpanii (do 1843). BRAVO prezydentem Meksyku (do 1843). Wpływy ANTONIO BERNARDA DA COSTY Y CABRALA w Portugalii (do 1846). Wyprawa rosyjska (ALEKSANDER MIDDENDORF) na Syberię, Daleki Wschód (badania na Płw. Tajmyr i w Górach Stanowych) – (do 1845). Krótkie istnienie Republiki Kostaryki (CARRILLO), nieudana próba przywrócenia w państwie – Zjednoczonych Prowincji Ameryki Centralnej przez MORAZÁNA, jego ujęcie i rozstrzelanie, Państwo Kostaryki (do 1848), JOSÉ ALFARO prezydentem (do 1844). JUAN CRISOSTOMO TORRICO naczelnikiem narodu w Peru, VIDAL tymczasowym prezydentem (do 1843). Śmierć JEAN’A CHARLESA LEONARDA SIMONDE’A DE SISMONDI’EGO – ekonomisty i historyka szwajcarskiego, STENDHALA (MARIE HENRI BEYLE) – pisarza francuskiego (Czerwone i czarne), ELISABETH VIGÉE-LEBRUN – malarki francuskiej.
    1843 Rozwój rumuńskiego ruchu narodowego w formie towarzystwa literackiego (NICOLAE BĂLCEŞCU) na Wołoszczyźnie. Pierwsza publiczna linia telegraficzna (Paddington-Slough). Rozbicie antyrosyjskiej konspiracji w Królestwie Polskim w wyniku aresztowań. Nieudane powstanie antypapieskie w Bolonii. Budowa linii kolejowej Moskwa- Sankt Petersburg (do 1851). „Del primato morale e civile degli Italiani” (O prymacie moralnym i kulturalnym Włochów) VINCENZO GIOBERTA. „Delle speranza d’Italia” (O nadziejach Włoch) CESARE BALBO. Wzrost opozycji parlamentarnej (demokratów i socjalistów) we Francji. Rewolucja na Haiti, obalenie władzy BOYERA, rządy junty (CHARLES RIVIČRE HÉRARD, PHILIPPE GUERRIER, SEGRETTIER VOLTAIRE, IMBERT), powstanie we wsch. części wyspy (PEDRO SANTANA) – (do 1844). Wzmocnienie się irlandzkiego ruchu narodowego. Wynalazek wrębiarki do węgla. Ucieczka regenta Hiszpanii, ESPARTERO do Wielkiej Brytanii, rządy osobiste IZABELI II w kraju (do 1868), faktyczny koniec wojny domowej, kryzys rządowy – przemienna władza JOAQUÍNA MARII LOPEZA, ALVARO GÓMEZA BECERRY i SEBASTIANO OLÓZAGI, LUIS GONZÁLEZ BRAVO nowym premierem Hiszpanii (do 1844). JULES JOSEPH bar. D’ANETHAN premierem Belgii (do 1845). Udział legionu włoskiego (GIUSEPPE GARIBALDI) w „Wielkiej wojnie” w Urugwaju (do 1846). Antykrólewskie powstanie w Atenach, zmuszenie OTTONA do odesłania wojsk bawarskich z Grecji i zgody na konstytucję. Rozwój szerokich kontaktów dyplomatycznych między Japonią a Holandią (do 1845). Opera „Okręt widmo” RICHARDA WAGNERA. Wynalazek maszyny do pisania (CHARLES THURBER). Powstanie Towarzystwa Monarchicznego 3 Maja w Paryżu (CZARTORYSKI), Hotel Lambert – skupiskiem prawicy polskiej emigracji (do 1870). Traktat brytyjsko-chiński w Hungmen (eksterytorialność dla obywateli brytyjskich na terytorium Chin, wprowadzenie dla nich jurysdykcji konsula i wyjęcie spod kompetencji sądów chińskich, możliwość tworzenia własnych osiedli w tzw. portach otwartych przez Brytyjczyków, uzyskanie klauzuli najwyższego uprzywilejowania przez Wielką Brytanię). Utworzenie sekty „Chwała Władcy Niebios” w Kuangsi (Chiny) przez HUNG SIU-Ć’ÜANA. Aneksja burskiej Republiki Natalu w płd. Afryce przez Wielką Brytanię. Wojna Wielkiej Brytanii z Sindem, włączenie Sindu do posiadłości Kompanii Wschodnioindyjskiej. Podział Libanu na 2 okręgi, rezygnacja z bezpośredniego zarządzania państwem przez Turcję (władza lokalnych gubernatorów). Spisek ks. PIOTRA ŚCIEGENNEGO w Królestwie Polskim (do 1844). FAJSAL (po raz drugi) emirem Nedżdu (do 1865). Początek kolonizacji Dahomeju przez Francję. Krótka władza PEDRO ARCE w Salwadorze, GUZMÁN prezydentem (do 1844). JOAQUÍN SUÁREZ prezydentem Urugwaju (do 1852). VALENTIN CANALIZO prezydentem Meksyku (do 1844). MOHAMMAD I emirem Bahrajnu (do 1868). MANUEL PÉREZ prezydentem Nikaragui (do 1844). Obalenie rządów PÁEZA, SOUBLETTE prezydentem Wenezueli (do 1847). Bunt szkolny w Bratysławie. JUSTO FIGUEROLA tymczasowym prezydentem Peru, VIVANCO najwyższym dyrektorem (do 1844), DOMINGO NIETO prezydentem Najwyższej Junty Rządu Tymczasowego (do 1844). Założenie tygodnika polityczno-gospodarczego „Economist” w Londynie. „Trittst im Morgenrot daher” LEONHARDA WIDMERA (późniejszy hymn narodowy Szwajcarii). Antytureckie powstanie w Albanii (do 1844).
    1844 Zorganizowanie pierwszego stowarzyszenia spółdzielczego przez brytyjskich tkaczy w Rochdale. Odłączenie się prowincji wsch. od Haiti, proklamacja niepodległości Republiki Dominikańskiej (27.II.), krótka władza TOMÁSA BOBADILLI jako przewodniczącego głównej junty rządzącej, SANTANA najwyższym naczelnikiem republiki i prezydentem (do 1848). Uchwalenie liberalnej konstytucji w Grecji, zapoczątkowanie rządów parlamentarnych. Budowa linii telegraficznej Baltimore-Waszyngton (MORSE). Układ handlowy francusko-omański. Początek rozwoju szwedzkiego przemysłu zapałczanego. Nieudany zamach na FRYDERYKA WILHELMA IV w Prusach. Powstanie Towarzystwa Przyjaciół Chłopa, dążącego do równouprawnienia chłopów w Danii. Krótka władza RIVIČRE HÉRARDA na Haiti, GUERRIER prezydentem (do 1845). Uznanie panowania brytyjskiego na Złotym Wybrzeżu (zach. Afryka) przez 7 władców niewielkich państw nadbrzeżnych. Wizyta MIKOŁAJA I w Londynie. OSKAR I królem Szwecji i Norwegii (do 1859), masowe demonstracje w Oslo żądające republiki i powszechnego prawa wyborczego oraz zerwania unii ze Szwecją. Bunt tkaczy śląskich w Prusach (4-6.VI.). Powstanie antykrólewskie w Neapolu (Cosenza). Program ILII GARAŠANINA (idea zjednoczenia wszystkich Słowian płd.) w Serbii. Początek wykorzystywania silnika elektrycznego w przemyśle do napędu maszyn. Zaostrzenie walki między radykalnymi (protestanckimi) a umiarkowanymi (katolickimi) kantonami w Szwajcarii (do 1847). Strajki robotników w Saksonii i Berlinie (VI-VIII.). Pierwsze zastosowanie pary do napędzania statku powietrznego (LE BERRIER) – (9.VI.). III wyprawa STUARTA w głąb Australii (do 1846). Traktat amerykańsko-chiński w Wangsia (przyznanie Amerykanom identycznych praw jak w układzie nankińskim i hungmeńskim) – (3.VII.). Faktyczne opanowanie całości ziem Państwa ABD EL-KADERA w Algierze przez wojska francuskie, ucieczka ABD EL-KADERA do Maroka, odmowa wydania go Francuzom przez sułtana Maroka, ABD AR-RAHMANA, interwencja francuska – bitwa nad rzeką Isli – zwycięstwo Francji (BUGEAUD) nad Marokiem (VIII.), zbombardowanie Tangeru i Mogadoru przez flotę francuską, wycofanie się Francuzów wskutek ostrego sprzeciwu Wielkiej Brytanii. Fernando Po pod kontrolą Hiszpanii (do 1968). Rozbicie związku ks. ŚCIEGENNEGO w Królestwie Polskim przez Rosjan (X.). Traktat francusko-chiński (przyznanie Francuzom takich samych praw co w układzie nankińskim i hungmeńskim) – (24.X.). Wywłaszczenie 200 tys. ha ziemi w okręgu algierskim przez Francję (podobne operacje w innych częściach kraju). RAFAEL CARRERA dyktatorem Gwatemali (do 1847). RAMÓN MARÍA NARVÁEZ książę DE VALENCIA premierem Hiszpanii (do 1846). Zakaz pracy dzieci w niektórych gałęziach przemysłu w Wielkiej Brytanii. Krótka władza SANTA ANNY, JOSÉ JOAQUÍNA HERRERY i CANALIZO w Meksyku, HERRERA prezydentem (do 1846). JOSÉ LEÓN SANDOVAL prezydentem Nikaragui (do 1847). Przemienna władza FERMÍNA PALACIOSA, JOAQUINA GUZMÁNA i FRANCISCO MALESPÍNA w Salwadorze, GUZMÁN prezydentem (do 1845). Krótka władza FRANCISCO OREAMUNO w Kostaryce, RAFAEL MOYA MURILLO nowym prezydentem (do 1845). ALI II AL-MANSUR (po raz drugi) sułtanem Jemenu (do 1845). Krótka władza DOMINGO ELÍASA, MENÉNDEZA i FIGUEROLI w Peru, dwuwładza w kraju: MENÉNDEZ (do 1845), RAMÓN CASTILLA Y MARQUESADO (do 1851). LÓPEZ dyktatorem Paragwaju (do 1862). Wybuch na amerykańskiej fregacie „Princeton” podczas wizyty prezydenta TYLERA (8 ofiar, 17 rannych). Powstanie sekty babitów w Persji (ALI MOHAMMAD). „Opowieść wigilijna” DICKENSA. „Nad Tatrou sa blýska” JANKO MATUŠKA (późniejszy hymn narodowy Słowacji). „Du gamla, du fria” RICHARDA DYBECKA (późniejszy hymn narodowy Szwecji). Śmierć BERTELA THORVALDSENA – rzeźbiarza duńskiego, JERNEJA BARTŁOMIEJA KOPITARA – filologa słoweńskiego, JOHNA DALTONA – chemika i filozofa angielskiego (twórca nowożytnej atomistyki).
    1845 Studia FARADAY’A nad rozszczepieniem światła. Koło inteligentów i studentów o ideologii rewolucyjno-demokratycznej w Sankt Petersburgu (MICHAIŁ BUTASZEWICZ-PIETRASZEWSKI) – (do 1849). Uchwalenie nowej konstytucji w Hiszpanii (umocnienie centralizacji administracji i silnej pozycji dworu królewskiego). Wielki głód w Irlandii (do 1848). „Powstanie Stowarzyszenia Braci Demokratów (Fraternal Democrats) w Paryżu, skupiającego czartystów i rewolucjonistów różnych narodowości, głoszącego międzynarodową solidarność robotników. Zwycięstwa floty brytyjsko-francuskiej nad La Platą, uznanie władzy Wielkiej Brytanii nad Falklandami przez La Platę. Powstanie tkaczy we Francji (Lodčve). Unia Teksasu (HOUSTON) z USA, ostry sprzeciw Meksyku. Die Lage der arbeitenden Klassen in England” (Położenie klasy robotniczej w Anglii) FRIEDRICHA ENGELSA. JAMES POLK prezydentem USA (do 1849). Ugoda syjamsko-wietnamska (wspólna opieka nad Kambodżą). Położenie pierwszego podmorskiego kabla telegraficznego (pod kanałem La Manche). Kryzys rolniczy w Europie (do 1847). Zniesienie niewolnictwa w pozostałych krajach Ameryce Łacińskiej (bez Brazylii) pod naciskiem Wielkiej Brytanii. Upoważnienie prezydenta USA przez Kongres do nawiązania stosunków handlowych z Japonią i Koreą. Antypapieskie powstanie w Rimini. Francusko-perski układ handlowy (eksterytorialność dla kupców francuskich, zwolnienie z ceł wewnętrznych, ustalenie 5% cła na towary brytyjskie wwożone do Persji). SYLVAIN VAN DE WEYER premierem Belgii (do 1846). Zerwanie korespondencji z Holandią przez Japonię. Antyfrancuskie powstanie w Algierze Zachodnim (ABD EL-KADER, BU MAAZA) – (do 1847). Powstanie chłopskie w Libanie. Pierwsza opona (gumowa rura napełniona powietrzem i przyklejona do obręczy) ROBERTA THOMSONA. I wojna brytyjsko-sikhijska w Indiach (do 1846). Wynalazek lampy żarowej (STARR, KING). Klęska głodu w Hajdarabadzie. CORNELIO CHÁVEZ prezydentem Hondurasu (do 1847). JOSÉ DE GALLEGOS prezydentem Kostaryki (do 1846). Krótka władza PALACIOSA w Salwadorze, GUZMÁN prezydentem (do 1846). MOHAMMAD V AL-MUTAWAKKIL sułtanem Jemenu (do 1849). JEAN-LOUIS PIERROT prezydentem Haiti (do 1846). Obalenie władzy FLORESA w Ekwadorze przez liberałów, krótka władza junty (OLMEDO, VICENTE RAMÓN ROCA, DIEGO NOBOA Y ARTETA) i PABLO MERINO, ROCA prezydentem (do 1849). „Sybil” BENJAMINA DISRAELI’EGO hr. BEACONSFIELD. Utworzenie stanu Floryda w USA. TOMÁS CIPRIANO MOSQUERA Y ARBOLEDA prezydentem Nowej Granady (do 1849). Dynastia Tupou na wyspach Tonga (do dzisiaj), JERZY TUPOU I królem (do 1893). Założenie Turgaja w Kazachstanie przez Rosjan. Wojna domowa w państwie-mieście Lagos (do 1851). Wyprawa brytyjska (FRANKLIN) w poszukiwaniu Przejścia Płn-Zach.; 129 osób na statkach „Erebus” i „Terror” (do 1847). Śmierć JACQUESA DOMINIQUE’A DE CASSINI’EGO – geografa francuskiego, NIKOLAUSA BECKERA – poety niemieckiego, PIERRE’A PAULA ROYERA-COLLARDA – filozofa francuskiego, NICOLASA THEODORE’A DE SAUSURE’A – fizjologa francuskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  7. #7
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1846 Bitwa pod Monterrey – zwycięstwo USA nad Meksykiem (10.I.). Rabacja galicyjska (wystąpienie chłopskie (JAKUB SZELA) przeciw szlachcie) – (II-IV.). Prześladowania wobec chrześcijan w Korei, demonstracja zbrojna floty Francji (do 1847). Zbudowanie linii telegraficznej między Paryżem a Lille.„Systéme des contradictions economiques, ou philosophie de la misére” (System sprzeczności gospodarczych czyli filozofia nędzy) PROUDHONA. Utworzenie Demokratycznego Komitetu Odrodzenia Polski w Wielkiej Brytanii. Bitwa pod Sobraonem – zwycięstwo armii brytyjskiej nad Sikhami (II.), wkroczenie Brytyjczyków do Lahauru, zapłacenie olbrzymiej kontrybucji przez Sikhów. Nieudana próba wybuchu powstania trójzaborowego na ziemiach polskich (LUDWIK MIEROSŁAWSKI) wskutek aresztowań konspiratorów i niezdecydowania (II.). Układ chińsko-francuski (zezwolenie dla duchownych francuskich na kult i misje katolickie) – (20.II.). Manifest Rządu Narodowego w Krakowie (JAN TYSSOWSKI), proklamowanie powstania (22/23.II.), akcja austriacka – rozbicie wojsk powstańczych (26.II.), kapitulacja powstańców krakowskich na granicy pruskiej (3/4.III.), wkroczenie wojsk austriacko-rosyjsko-pruskich do Krakowa (4.III.), konwencja o likwidacji autonomii Wolnego Miasta Krakowa i włączeniu do Austrii (15.IV.), Rozbicie demokratycznego spisku w Wilnie. Upadek władzy DA COSTY Y CABRALA w Portugalii i jego ucieczka do Hiszpanii (V.), powstanie chłopskie (do 1847). Bitwa pod Palo Alto k/Matamoros – zwycięstwo USA nad Meksykiem (8.V.), wypowiedzenie wojny Meksykowi przez USA (13.V.), wojna amerykańsko-meksykańska o Teksas (do 1848). Zniesienie ustaw zbożowych w Wielkiej Brytanii (wpływających na wysokie ceny zboża na rynku wewnętrznym) – (25.V.). Śmierć GRZEGORZA XVI (1.VI.).
    1846 - 1878 PONTYFIKAT PIUSA IX.
    1846 Powstanie tajnej organizacji Repeal w Czechach (celem: walka z absolutyzmem, wyzwolenie chłopów, utworzenie republiki demokratycznej). Blokada portów meksykańskich przez flotę amerykańską (do 1848). Rozkwit anarchizmu we Francji. Układ brytyjsko-amerykański o podziale terytorium Oregonu. Ogłoszenie przez ABDULMEDŻIDA likwidacji kontroli duchowieństwa muzułmańskiego nad szkolnictwem w Turcji (24.VI.), decyzja władz o założeniu pierwszego świeckiego uniwersytetu. Pierwsza fabryka pieców hutniczych (JEAN-BAPTISTE ANDRÉ GODIN). Zaburzenia na Jamajce (do 1854). Odstąpienie wyspy Labuan Wielkiej Brytanii przez Brunei. Wynalazek maszyny do szycia (ELIAS HOWE, ISAAC SINGER). Zwiększenie się liczby przestępstw w Berlinie (10% ludności żyje z prostytucji i rozbojów). Import 165 mln litrów zboża przez Niemiecki Związek Celny. JOHN lord RUSSELL premierem Wielkiej Brytanii (do 1852). Mar. DE MIRAFLORES i NARVÁEZ premierami Hiszpanii. Emigracja 93 tys. ludności niemieckiej do USA. Hr. DE THEUX DE MEYLANDT premierem Belgii (do 1847). Objawienie Najświętszej Marii Panny w La Salette (Sabaudia). Ogłoszenie amnestii dla przestępców politycznych przez PIUSA IX w Państwie Kościelnym (17.VII.). Wcielenie Wolnego Miasta Krakowa do Austrii (16.XI.), protesty Wielkiej Brytanii i Francji. Zamieszki antyaustriackie w Mediolanie (XII.). Bitwa pod Sao Pasqual – zwycięstwo Meksyku nad USA (6.XII.), ofensywa sił amerykańskich, bitwy: pod Valverne (12.XII.) i El Brazito k/El Paso (25.XII.) – zwycięstwa USA nad Meksykiem. Założenie Węgierskiej Partii Konserwatywnej (prohabsburska). Pierwszy silos do składowania ziarna (USA, Buffalo). Nikobary pod kontrolą Danii (do 1869). Przemienna władza EUGENIO AGUILARA i PALACIOSA w Salwadorze, AGUILAR prezydentem (do 1848). Krótka władza MARIANO PAREDESA ARRILLAGI i JOSÉ MARIANO SALASA w Meksyku, FARÍAS prezydentem (do 1847). JEAN-BAPTISTE RICHÉ prezydentem Haiti (do 1847). PAGAN królem Birmy (do 1853). ALFARO prezydentem Kostaryki (do 1847). KOMEI cesarzem Japonii (do 1867). Utworzenie stanu Iowa w USA. Uzależnienie Kaszmiru przez Brytyjczyków w Indiach. Bunt chorasański (SOLAR) w Persji (do 1850). Założenie Fortu Aleksandrowskij n/Morzem Kaspijskim w Kazachstanie przez Rosjan. Bractwo Cyryla i Metodego w Kijowie (TARAS SZEWCZENKO) – (do 1847).
    1847 Kryzys przemysłowy w Europie. Import 250 mln litrów zboża przez Niemiecki Związek Celny. Emigracja 100 tys. ludności niemieckiej do USA. Wspólne obrady delegatów sejmów stanowych w Prusach. Powstanie Konfederacji Irlandzkiej (WILLIAM SMITH O’BRIEN) – (I.). Bitwy: pod San Gabriel (8.I.) i pod Sacramento k/Chihuahua (22.II.) – zwycięstwo USA nad Meksykiem. Misja brytyjska (lord GILBERT MINTO) do monarchów Italii. Utworzenie „Młodych Węgier” (SÁNDOR PETÖFI, MÓR JÓKAI). Rewolucja kartoflana w Berlinie (21-24.IV.). Bitwa pod Buena Vista – zwycięstwo USA nad Meksykiem (23.IV.). Rzeź Mulatów na Haiti (IV.). Powstanie Węgierskiej Partii Opozycyjnej (LAJOS KOSSUTH, FERENC DEÁK). Pierwsze zastosowanie chloroformu w chirurgii (JAMES SIMPSON). Zasada zachowania energii HERMANNA LUDWIGA FERDINANDA VON HELMHOLTZA. Żądanie rozwiązania się Sonderbundu (związku 7 kantonów katolickich) i usunięcia jezuitów przez pozostałe kantony Szwajcarii (V.). Nieudany zamach na królową Hiszpanii, IZABELĘ II w Madrycie (V.). Kodeks Kar Głównych i Poprawczych dla Królestwa Polskiego, pełna unifikacja z kodeksem Rosji (MIKOŁAJ I) – (12-24.VII.). GUILLAUME GUIZOT premierem Francji (do 1848). Początek kampanii bankietowej we Francji (masowe zebrania opozycji) – (19.VII.). Proklamacja niepodległości Liberii (26.VII.), ROBERT JENKINS prezydentem (do 1856), uchwalenie konstytucji. Przyjęcie 10,5-godzinnego dnia pracy jako maksimum dla kobiet i młodzieży w przemyśle tekstylnym w Wielkiej Brytanii. Założenie Związku Komunistów (dawny Związek Sprawiedliwych) w Londynie. Proces 254 polskich działaczy niepodległościowych w Berlinie tzw. proces moabicki (8 wyroków śmierci) – (2.VIII.-2.XII.). Konkordat między Państwem Kościelnym a Rosją (3.VIII.). Rozruchy w Messynie, Neapolu i Mediolanie (1-9.IX.). Postulat utworzenia parlamentu ogólnoniemieckiego na zebraniu lewicowych liberałów badeńskich w Offenburgu (GUSTAV VON STRUVE, FRIEDRICH HECKER) – (12.IX.). Epidemia cholery w Belgii, Rosji, Wielkiej Brytanii i Francji (do 1851). Desant amerykański w Vera Cruz, zajęcie stolicy Meksyku – Ciudad de México przez wojska USA (IX.). Powstanie antyfeudalne w Bengalu bryt. Założenie Towarzystwa Demokratycznego w Belgii (X.). Zjazd liberałów z płd-zach. i płd. Niemiec w Hoppenheim k/Darmstadt (10.X.). Pojmanie ABD EL-KADERA przez Francuzów i jego kapitulacja (23.X.), wywiezienie go do Francji, zamieszki w Algierze (do 1849). rządowy w Hiszpanii, krótkie władza JUANA PEDRO SÁNCHEZA-PLEITÉSA księcia DE SOTOMAYORA, JOAQUÍNA FRANCISCO PACHECO Y GUTIÉRREZA CALDERONA i FLORENCIO GARCII GOYENY, NARVÁEZ premierem (do 1849). Ostra zima w Europie (do 1848). Kryzys Wprowadzenie znaczków pocztowych w USA. Rozgromienie związku Sonderbund w wojnie domowej w Szwajcarii (XI.), noty protestacyjne Austrii, Prus i Rosji. Zjazd Związku Komunistów w Londynie: ogłoszenie statutu, praca nad programem (ENGELS, KARL HEINRICH MARX) – (XI-XII.). FAUSTIN ROBESPIERRE NAPOLEON SOULOUQUE prezydentem Haiti (do 1849). DUANG królem Kambodży (do 1860). Założenie gazety „Il Risorgimento”(Odrodzenie) w Turynie (CAMILLO BENSO DI CAVOUR) – (XII.), propagowanie walki o liberalną konstytucję oraz o zjednoczenie i niepodległość ziem Włoch. TU DÚC cesarzem Wietnamu (do 1883). Utworzenie Republiki Gwatemali, CARRERA dyktatorem (do 1848). Przemienne rządy SANTA ANNY, PEDRO MARÍI ANAYA i MANUELA PEŃA Y PEŃA w Meksyku, ANAYA prezydentem (do 1848). SURENDRA królem Nepalu (do 1881). JOSÉ CASTRO MADRIZ prezydentem Kostaryki (do 1848). JOSÉ GUERRERO prezydentem Nikaragui (do 1848). EUSEBIO GUILARTE prezydentem Boliwii (do 1848). ROGIER premierem Belgii (do 1852). JUAN DE LINDO ZELAYA prezydentem Hondurasu (do 1852). Ogłoszenie się prorokiem przez przywódcę sekty babitów w Persji, ALI MOHAMMADA, rola księgi „Bejan” – aresztowanie go przez władze perskie. JOSÉ TADEO MONAGAS prezydentem Wenezueli (do 1851). Zaginięcie wyprawy FRANKLINA w Arktyce kanadyjskiej. Powieści sióstr BRONTË, ANNE (Agnes Grey), EMILY (Wichrowe wzgórza), CHARLOTTE (Dziwne losy Jane Eyre). Śmierć SAMUELA BOGUMIŁA LINDE – filologa polskiego, JOSEFA JUNGMANNA – filologa, historyka literatury i poety czeskiego, FELIXA MENDELSSOHNA- BARTHOLDY’EGO – kompozytora niemieckiego (Marsz weselny).
    1848 - 1849 WIOSNA LUDÓW W EUROPIE.
    1848 Wielka Brytania – 8000 km linii kolejowych. Ostatni rok blokady wybrzeża La Platy przez flotę brytyjsko-francuską (obrona Urugwaju). Wprowadzenie znaczków pocztowych w Rosji. II wojna brytyjsko-sikhijska w Indiach (do 1849). Wynalezienie zapałek fosforowych. Klęska głodu w Hol. Indiach Wsch. (do 1850). Powstanie Tajnego Komitetu do poprawiania utworów w Rosji (DYMITR BUTURLIN) z inicjatywy MIKOŁAJA I. Aneksja Wolnej Republiki Oranii przez Wielką Brytanię, wycofanie się Burów do Transwalu. JAMES ANDREW BROWN RAMSAY mar. DALHOUSI generalnym gubernatorem Indii (do 1856). Ofensywa sił francuskich w Algierze (okręg Konstantyny). Pierwszy statek powietrzny cięższy od powietrza, które sobą wypiera, z napędem mechanicznym (JOHN STRINGFELLOW). Ludność: Aleksandria – 60 tys. Bunty chłopskie w Chinach. Państwo EL-HADJ OMARA w Afryce Zach. (do 1891), propagowanie idei „świętej wojny z niewiernymi”. Wiosna Ludów w Europie: zamieszki w Wenecji (2-4.I.), powstanie antykrólewskie na Sycylii w Palermo (12.I.), bunty antyaustriackie w Mediolanie, wydanie „Manifest der Kommunistischen Partei” (Manifestu partii komunistycznej) MARXA i ENGELSA w Londynie (II.). Pokój amerykańsko-meksykański w Guadaloupe Hidalgo (zatrzymanie Teksasu przez USA oraz uzyskanie Arizony, Kalifornii, Nevady, Nowego Meksyku, Utah, Kolorado i Wyoming, granica na rzece Rio Grande) – (2.II.). Sejm Dolnej Austrii (żądanie reform), sejm węgierski w Preszburgu (żądanie konstytucji) – (3.II.), wyrażenie zgody na konstytucję w Sardynii przez KAROLA ALBERTA (II.),uchwalenie konstytucji w Neapolu (10.II.), parlament w Badenii: złożenie wniosku o powołaniu przedstawicielstwa narodowego (BASSERMANN) – (12.II.), powołanie rządu w Sardynii (CESARE DE VINADIO BALBO) – (16.II.), uchwalenie konstytucji w Toskanii i Lukce (17.II.), stan wyjątkowy w Lombardii i Wenecji (JOSEF WENZEL hr. RADETZKY) – (22.II.), wprowadzenie zakazu odbywania się bankietów opozycji we Francji (GUIZOT), rewolucja lutowa – manifestacje antyrządowe w Paryżu (22.II.), walki manifestantów z wojskiem (52 ofiary, 74 rannych) – (23.II.), krótka władza MATHIEU, THIERSA i JACQUESA CHARLESA DUPONTA DE L’EURE (II.), abdykacja LUDWIKA FILIPA we Francji (24.II.), Rząd Tymczasowy (ALPHONSE DE LAMARTINE, MARTIN ALBERT, ALEXANDRE LEDRU-ROLLIN, BLANQUI, BLANC, GARNIER-PAGÉS, DOMINIQUE FRANÇOIS JEAN ARAGO, FRANÇOIS RASPAIL), skrócenie dnia pracy do 10 godzin w Paryżu i 11 na prowincji, zniesienie kary śmierci, likwidacja niewolnictwa w koloniach francuskich, proklamacja II Republiki we Francji (25.II.) – (do 1852), utworzenie warsztatów narodowych przez rząd w celu zatrudnienia bezrobotnych, demonstracja polska w Paryżu (26.II.), rozruchy antyfeudalne w Nassau, Wirtembergii, Brunszwiku, Hessen-Darmstadt, Badenii, Oldenburgu, Hanowerze, Weimarze, Bawarii, Nadrenii, Brandenburgii, Westfalii, Saksonii, na Pomorzu, Meklemburgii, Śląsku, w Czechach i Austrii (27.II.-15.III.), przyjęcie zasady powszechnego głosowania do parlamentu Francji (prawo głosu dla mężczyzn powyżej 21 roku życia, bierne prawo wyborcze po ukończeniu 25 lat) – (2.III.), wniesienie wniosku o petycję do cesarza Austrii przez KOSSUTHA (nadanie konstytucji Węgrom) – (3.III.), ogłoszenie „Statutu fundamentalnego królestwa” w Sardynii (4.III.), zjazd w Heidelbergu 51 liberałów z Badenii, Hesji, Nassau, Wirtembergii, Bawarii, Austrii i Prus (inicjatywa zwołania ogólnoniemieckiego parlamentu, powołanie komisji złożonej z 7 członków, przygotowanie projektu) – (5.III.), „Manifest do Europy” DE LAMARTINE’A (zapewnienie mocarstw o nieeksportowaniu rewolucji) – (5.III.), otwarcie warsztatów w Paryżu (6.III.), mobilizacja armii rosyjskiej (MIKOŁAJ I), publiczne żądanie zwołania sejmu czeskiego i zniesienia cenzury (Repeal) – (8.III.), petycja do cesarza Austrii przez Czechów w Pradze (sejm, zniesienie pańszczyzny wolność słowa, organizacji i zebrań) – (11.III.), język węgierski ponownie językiem narodowym na Węgrzech (III.), przedłożenie Radzie Związku Niemieckiego projektu utworzenia parlamentu (12.III.), oddzielenie się Neuchâtel od Prus (III.), petycja studencka w Wiedniu do cesarza (III.), uchwalenie ustaw konstytucyjnych przez węgierski sejm w Preszburgu – (III.), masowe demonstracje w Norwegii (III.), nieudana próba powstania demokratów i socjalistów w Belgii – zmniejszenie cenzusu wyborczego (III.), manifestacje ludowe w Danii (III.), I rewolucja wiedeńska (13-15.III.), ustąpienie kanclerza METTERNICHA, obietnica nadania konstytucji przez FERDYNANDA I, premierem Austrii FRANZ ANTON hr. VON KOLOWRATH (III-IV.), wpływy w kraju ALFREDA CANDIDUSA FERDINANDA księcia VON WINDISCHGRÄTZA (do 1849), fala rozruchów w Budapeszcie (15.III.), manifestacja robotnicza w Paryżu przeciw gwardii narodowej (17.III.), zniesienie ciężarów feudalnych na Węgrzech (17.III.), bunt w Wenecji (17.III.) i Krakowie (17.III.), utworzenie Komitetu Narodowego w Krakowie (18.III.), rozruchy we Lwowie (18.III.) i Berlinie (18.III.), antyaustriacka rewolta w Mediolanie (LUCIANO MANARA) – (18-22.III.), bunty w Sztokholmie (18-21.III.), odezwa FRYDERYKA WILHELMA IV: zniesienie cenzury prasy w Prusach, obietnica nadania liberalnej konstytucji i reform, ogłoszenie zwołania sejmu, powstanie gwardii narodowej (19.III.), demonstracje propolskie w Berlinie – wypuszczenie więźniów moabickich (20.III.), rozruchy w Poznaniu, powstanie Komitetu Narodowego (20.III.), starcia w Parmie i Modenie (20.III.), ogłoszenie republiki w Wenecji (22.III.), wypowiedzenie wojny Austrii przez Sardynię i Toskanię (23.III.), początek reorganizacji Wielkiego Księstwa Poznańskiego (23.III.), powołanie dla Szlezwika-Holsztyna tymczasowego rządu niemieckiego (24.III.), wysłanie przez Prusy korpusu ekspedycyjnego dla ochrony niemieckich obywateli w tych księstwach przed Danią, petycja Chorwatów (JOSIP hr. JELAČIĆ) do cesarza Austrii, żądanie utworzenia osobnej armii chorwackiej – (25.III.), ogłoszenie powstania Królestwa Dalmatyńsko-Chorwacko-Slawońskiego przez sobór chorwacki (26.III.), JELAČIĆ banem (do 1849), powołanie gwardii ruchomej przez Rząd Tymczasowy we Francji (26.III.), manifest antyrewolucyjny MIKOŁAJA I w Rosji (26.III.), upadek parlamentu (NARVÁEZ) w Hiszpanii, powstanie ludowe w Madrycie (26.III.), fiasko rewolucji w Jassach (Mołdawia) – (27.III.), wymarsz emigrantów polskich z Francji do Galicji, Krakowa i Poznańskiego (28.III.), patent cesarski w Czechach (ogłoszenie prawa chłopów do wykupu pańszczyzny i pozostałych ciężarów feudalnych) – (28.III.), sprawa legionu polskiego w Rzymie (MICKIEWICZ) – (29.III.), obrady przedparlamentu niemieckiego we Frankfurcie n/Menem (30.III.-3.IV.), etap reform w Prusach (zatwierdzenie wolności prasy, zebrań, stowarzyszeń i wyznania oraz podkreślenie roli liberałów w sprawie uchwalania budżetu) – (2.IV.), stan oblężenia w Poznańskim (5.IV.), przybycie MAZZINI’EGO do Mediolanu (7.IV.), ratyfikacja konstytucji węgierskiej przez FERDYNANDA I (7.IV.), wypowiedzenie wojny Austrii przez Neapol i Sycylię (7.IV.), obietnica nadania konstytucji Czechom przez FERDYNANDA I (8.IV.), walki sardyńsko-austriackie (Goito, Valeggio) – (8-9.IV.), fiasko manifestacji czartystów w Londynie (10.IV.), LAJÓS hr. BATTHÁNY premierem Węgier (11.IV.-IX.), ugoda polsko-pruska w Poznańskiem (redukcja polskich sił zbrojnych) – (11.IV.), wybuch lewicowego powstania w Badenii (HECKER, STRUVE) – (12.IV.), ogłoszenie niezależności Sycylii od Neapolu (13.IV.), powstanie Rady Narodowej we Lwowie (13.IV.), podział Poznańskiego na część polską i niemiecką (14.IV.), manifestacja za utworzeniem organizacji pracy w Paryżu (16.IV.), porażki powstańców badeńskich pod Dessenbach i Kandern w walce z armią hesko-wirtemberską – upadek powstania (20.IV.), święto braterstwa w Paryżu (20.IV.), wybory do Konstytuanty we Francji (uprawnionych do głosowania 9 mln, frekwencja wyborcza – 84%, w parlamencie ok. 500 umiarkowanych zwolenników istniejącego porządku, 200 orleanistów, 100 legitymistów i 100 lewicowców) – (23.IV.), zamieszki w Rouen, upadek Rządu Tymczasowego, utworzenie 5-osobowej Komisji Wykonawczej (m.in. LEDRU-ROLLIN, DE LAMARTINE), nowy podział Poznańskiego, walki polsko-pruskie – wybuch powstania wielkopolskiego (25.IV.), ogłoszenie nowej konstytucji w Austrii (26.IV.), wybuch powstania w Krakowie – bombardowanie miasta i jego kapitulacja przed wojskami austriackimi, likwidacja Komitetu Narodowego (26-29.IV.), odwrót PIUSA IX z wojny przeciw Austrii, ogłoszenie manifestu pokojowego i antyrewolucyjnego (29.IV.), bitwa pod Miłosławiem – zwycięstwo oddziałów polskich (MIEROSŁAWSKI) nad Prusami (30.IV.), zajęcie Szlezwiku-Holsztynu przez armię pruską (IV.) i wkroczenie wojsk do Jutlandii (V.), protesty Wielkiej Brytanii, bitwa pod Sokołowem – zwycięstwo wojsk polskich (MIEROSŁAWSKI) nad Prusami (2.V.), żądania swobody rozwoju narodowego Serbów w składzie monarchii habsburskiej (JOSIP RAJAČIĆ) – (V.), bunt przeciw oktrojowanej konstytucji w Wiedniu (2.V.), powołanie rządu PILLERSDORFFA w Austrii (3.V.), pacyfikacja Wielkiego Księstwa Poznańskiego przez Prusy (4.V.), zebranie się konstytuanty w Paryżu (4.V.), walki sardyńsko-austriackie (Werona) – (6.V.), powstanie ludowe w Madrycie (7.V.), kapitulacja powstańców wielkopolskich w Bardo (9.V.), II rewolucja wiedeńska, starcia studentów i robotników z wojskiem (15.V.), manifestacja propolska w Paryżu, nieudana próba zamachu stanu przez lewicę, stłumienie powstania robotniczego (EUGČNE LOUIS CAVAIGNAC) w mieście (15.V.), nieudane powstanie w Neapolu (15.V.), ucieczka austriackiego dworu cesarskiego z Wiednia do Innsbrucku (17.V.), początek obrad plenarnych ogólnoniemieckiego parlamentu we Frankfurcie n/Menem (18.V.), założenie gazety „Neue Rheinische Zeitung” w Kolonii (MARX), otwarcie obrad pruskiego Zgromadzenia Narodowego w Berlinie (22.V.), rozruchy w Wiedniu – utworzenie Komitetu Bezpieczeństwa Publicznego (26.V.), powołanie Rządu Tymczasowego w Pradze (29.V.), walki sardyńsko-austriackie (Goito, Curtatone) – (29-30.V.), obwołanie KAROLA ALBERTA królem Włoch (30.V.), I Kongres Słowiański w Pradze (2-12.VI.), kontrofensywa wojsk austriackich (RADETZKY) w Italii (VI.), utworzenie Rządu Tymczasowego w Bukareszcie (11.VI.), nieudane powstanie w Pradze, bombardowanie miasta przez wojska austriackie (WINDISCHGRÄTZ), rozpędzenie zjazdu słowiańskiego (12-17.VI.), Austria: wybory do parlamentu (VI.), powstanie serbskie w Wojwodinie (12.VI.), starcia w Berlinie (zdobycie arsenału przez powstańców) – (15.VI.), rozwiązanie warsztatów narodowych w Paryżu, tzw. akt banicji (robotnicy od 18 do 25 roku życia mogą wstąpić do wojska lub będą skreśleni z listy ludzi bezrobotnych, wszyscy inni mają być odesłani na prowincję przy pracach nad osuszaniem bagien i budowy dróg i mostów lub w razie odmowy również skreśleni z listy) – (21.VI.), wybuch powstania robotniczego w mieście, walki na barykadach (7300 zabitych i rannych), pacyfikacja Paryża wojskami rządowymi, aresztowania 25 tys. podejrzanych (22-26.VI.), CAVAIGNAC dyktatorem (VI-XII.), zdobycie Peschiery przez wojska sardyńskie (VI.), wkroczenie wojsk tureckich na Wołoszczyznę (VII.), ogłoszenie detronizacji dynastii Burbonów na Sycylii (21.VII.), debata polska na forum parlamentu frankfurckiego (24-28.VII.), zwycięstwo armii Austrii (RADETZKY) w bitwie pod Custozą z wojskami sardyńskimi (KAROL ALBERT) – (27.VII.), zaburzenia w Świdnicy (31.VII.), próba powstania Młodej Irlandii w Munsterze (VIII.), wkroczenie Austriaków do Mediolanu (6.VIII.), nowy rząd państwa niemieckiego (książę KAROL VON LEINING) – (9.VIII.), przekroczenie granicy sardyńskiej przez armię austriacką (9.VIII.), zawieszenie broni między Austrią a Sardynią (status quo) – (VIII.), powrót dworu cesarskiego do Wiednia (12.VIII.), dyktatura DANIELE MANINA w Wenecji (do 1849), manifestacje robotnicze w Wiedniu (21.VIII.), zawieszenie broni między Związkiem Niemieckim a Danią (rządy nad Szlezwikiem-Holsztynem w ręku komisji prusko-duńskiej) – (26.VIII.), ostateczne złamanie ruchu czartystów w Wielkiej Brytanii (IX.), kryzys w stosunkach węgiersko-austriackich (4.IX.), ratyfikacja przez cesarza FERDYNANDA I zniesienia praw feudalnych za odszkodowaniem właścicieli ziemskich w Austrii (7.IX.), bombardowanie Messyny przez siły neapolitańskie (8.IX.), ofensywa chorwacka (JELAČIĆ) na Węgrzech (11.IX.), dyktatura KOSSUTHA w Budapeszcie (12-22.IX.). Uchwalenie nowej konstytucji w Szwajcarii (państwo związkowe) – (12.IX.). Powstanie babitów w Persji (do 1849). Reformy PELLEGRINO ROSSIEGO – Rzym (16.IX.-15.XI.), powstanie we Frankfurcie n/Menem (18.IX.), bitwa pod Pakozd – zwycięstwo armii węgierskiej nad Chorwatami (20.IX.), drugie powstanie w Badenii (21.IX.), demonstracje robotnicze w Wiedniu (21-23.IX.), powołanie 6-osobowego Komitetu Obrony Narodowej na Węgrzech (KOSSUTH) – (22.IX.), stłumienie rewolucji w Bukareszcie przez wojska turecko-rosyjskie (IX.), odmowa rozmów z Austrią przez parlament węgierski, wybuch antywęgierskiego powstania w Siedmiogrodzie (25.IX.), zamordowanie komisarza cesarskiego, hr. FRANZA LAMBERGA w Budapeszcie (28.IX.), manifest cesarski o rozwiązaniu parlamentu węgierskiego (3.X.), III rewolucja wiedeńska (6.X.-1.XI.), ucieczka austriackiego dworu cesarskiego do Ołomuńca (Olomouc) – (X.), bitwa pod Ozora – zwycięstwo armii węgierskiej nad Chorwatami (7.X.), umowa z Węgrami w sprawie legionu polskiego (20.X.), całkowite otoczenie Wiednia przez wojska rządowe (WINDISCHGRÄTZ) – (21.X.), walki o Wiedeń (26-31.X.), odparcie odsieczy węgierskiej pod Schwechat przez Chorwatów (30.X.), pacyfikacja Wiednia siłami rządowymi – krwawy terror (31.X.), rewolucja galicyjska we Lwowie (1-2.XI.), uchwalenie konstytucji we Francji (4-letnia kadencja prezydenta wybieranego plebiscytem, jednoizbowy parlament) – (4.XI.), przeniesienie obrad parlamentu pruskiego do Brandenburga (9.XI.), ogłoszenie stanu oblężenia w Berlinie (10.XI.), wejście w życie nowej konstytucji francuskiej (12.XI.), zasztyletowanie ministra ROSSI’EGO w Rzymie (15.XI.), wybuch powstania w mieście (16.XI.), przeniesienie obrad parlamentu Austrii do Kromieryża (22.XI.), ucieczka papieża PIUSA IX z Rzymu do Gaety (Neapol) – (24.XI.), książę FELIX SCHWARZENBERG premierem Austrii (do 1852) – (27.XI.), zrzeczenie się tronu przez FERDYNANDA I w Austrii, FRANCISZEK JÓZEF I cesarzem Austrii, królem Czech i Węgier (do 1916) – (2.XII.), ofensywa austriacka na Węgrzech – przeniesienie obrad sejmu węgierskiego do Debreczyna (3.XII.), apel PIUSA IX o przywrócenie porządku w Państwie Kościelnym do państw europejskich (4.XII.), rozwiązanie parlamentu pruskiego – nadanie konstytucji (równość wobec prawa, wolność prasy, stowarzyszeń, nauczania i wyznań, odpowiedzialność ministrów przed 2-izbowym parlamentem) – (5.XII.), pierwsze wybory prezydenckie we Francji (BONAPARTE – 5,57 mln głosów, CAVAIGNAC – 1,4 mln, LEDRU-ROLLIN – 400 tys., RASPAIL – 40 tys., DE LAMARTINE – 18 tys.) – (10.XII), BONAPARTE prezydentem Francji (do 1852), operacja oddziałów węgierskich (JÓZEF BEM) w Siedmiogrodzie (18.XII.), zniesienie zobowiązań służebnych chłopów na Śląsku (20.XII.), zdobycie Cluj (Kolozsvăru) przez armię węgierską (25.XII.), ogłoszenie podstawowych praw narodu niemieckiego we Frankfurcie (28.XII.), bitwa pod Mor – zwycięstwo armii austriackiej nad Węgrami (30.XII.). Przybycie oficjalnych osiedleńców do Nowej Zelandii. Śmierć MOHAMMADA ALI. Krótkie rządy IBRAHIMA w Egipcie, ABBAS I HILMI nowym namiestnikiem (do 1854). NASIR AD-DIN szachem Persji (do 1896). Krótkie rządy SCHIMMELPENNICKA w Holandii, DE KEMPENAR nowym premierem (do 1849). Utworzenie stanu Wisconsin w USA. FRYDERYK VII królem Danii (do 1863). Powstanie republikanów w Brazylii (Pernambuco) – (do 1849). Odkrycie złota w Kalifornii. Krótka władza FRANCO w Boliwii, MANUEL ISIDORO BELZÚ nowym prezydentem (do 1855). MANUEL JIMÉNEZ prezydentem Dominikany (do 1849). Krótka władza JUANA MARTÍNEZA w Gwatemali, BERNARDO ESCOBAR nowym prezydentem (do 1849). NORBERTO RAMÍREZ prezydentem Nikaragui (do 1851). Krótka władza PEŃA w Meksyku, HERRERA prezydentem (do 1851). Powstanie Republiki Kostaryki, CASTRO MADRIZ prezydentem (do 1849). Krótka władza TOMÁSA MEDINY i FÉLIXA QUIROZA w Salwadorze, DOROTEO VASCONCELOS nowym prezydentem (do 1850). Podział Algieru na 3 departamenty przez Francuzów. Podróż GUSTAVE’A FLAUBERTA i MAXIME’A DU CAMPA wokół Morza Śródziemnego (do 1851). Badania chemiczne procesów trawienia przez CLAUDE’A BERNARDA. Przyłączenie Konkanu (okolic Bombaju) do posiadłości Kompanii Wschodnioindyjskiej. Wyprawa brytyjska (MC CLURE) do Arktyki (do 1849). „Maamme” FREDRIKA PACIUSA (późniejszy hymn narodowy Finlandii). Wyprawa brytyjska (JAMES ROSS) na poszukiwanie FRANKLINA do Arktyki kanadyjskiej (do 1849). Śmierć JOHANNA JOSEPHA VON GÖRRESA – filozofa, historyka i publicysty niemieckiego, WISSARIONA BIELIŃSKIEGO – filozofa i pisarza rosyjskiego, GEORGE’A STEPHENSONA – wynalazcy angielskiego, BERNARDO BOLZANO – filozofa i matematyka niemieckiego, JÖNSA JACOBA BERZELIUSA – chemika, mineraloga i lekarza szwedzkiego.
    1849 „Fratelli d’Italia” GOFFREDO MAMELI’EGO (późniejszy hymn narodowy Włoch). Wprowadzenie znaczków pocztowych we Francji. Pierwsze miejsce Wielkiej Brytanii w handlu zagranicznym Egiptu. Aneksja Państwa Sikhów (Pendżabu) przez Wielką Brytanię. Początek produkcji zbrojnego betonu (JOSEPH MONIER). Podbój algierskiej Sahary przez wojska francuskie. Nieudana próba opanowania Jemenu przez Turcję. Układ handlowy między Wielką Brytanią a Etiopią (misja agenta PLOWDENA). Wzrost inflacji w Chinach. Wyprawa do Afryki DAVIDA LIVINGSTONE’A (do 1856), odkrycie jez. Ngami. Początek obrad parlamentu austriackiego w Kromieryżu (1.I.), zniesienie sądownictwa szlacheckiego we wsiach Prus (2.I.), bitwa pod Koszycami – zwycięstwo armii węgierskiej nad Austrią (4.I.), ofensywa austriacka – zwycięstwo pod Budapesztem (5.I.) i zajęcie miasta (5-6.I.), wybory do Konstytuanty w Rzymie (15.I.), bitwy: pod Galfalvą (17.I.) – zwycięstwo Węgier nad Austrią, pod Sybinem (21.I.) – zwycięstwo Austrii nad Węgrami, pod Szolnokiem – zwycięstwo Węgier nad Austrią, zatrzymanie ofensywy austriackiej, dekret KAROLA ALBERTA, sprawa legionu polskiego w Sardynii (22.I.), interwencja wojsk rosyjskich w Siedmiogrodzie (1.II.), bitwy: pod przełęczą Braniską (5.II.) i Piskami (9.II.) – zwycięstwa Węgier nad Austrią, pewne ograniczenie wolności ekonomicznej właścicieli fabryk w Prusach (9.II.), zniesienie władzy doczesnej papieża w Rzymie, przekształcenie Państwa Kościelnego w Republikę Rzymską (9.II.), prośba PIUSA IX o pomoc do Austrii, Francji, Hiszpanii i Królestwa Obojga Sycylii, ucieczka wielkiego księcia LEOPOLDA II z Toskanii do Gaety, powstanie Rządu Tymczasowego, proklamacja Republiki Florenckiej (18.II.), nowy parlament w Prusach (26.II.), wielki strajk blacharzy w Wielkiej Brytanii, bitwa pod Kapolną – triumf Austrii (WINDISCHGRÄTZ) nad Węgrami (HENRYK DEMBIŃSKI) – (26-27.II.), ogłoszenie konstytucji w Austrii (FRANCISZEK JÓZEF I) – (4.III.), manifest ołomuniecki (włączenie Węgier do ziem Austrii) – (4.III.), kres zawieszenia broni austriacko-sardyńskiego (12.III.), zniesienie ciężarów feudalnych na wsi pruskiej (14.III.), zwycięstwo Węgier (BEM) pod Sybinem, wzięcie twierdzy (15.III.), założenie „La Tribune des Peuples” (Trybuna Ludów) w Paryżu (MICKIEWICZ) – (19.III.), zdobycie Braşov przez armię węgierską (BEM), wyparcie Austriaków i Rosjan z Siedmiogrodu (20.III.), bitwa pod Novarą – zwycięstwo Austrii nad Sardynią (RAMORINO), abdykacja KAROLA ALBERTA, WIKTOR EMANUEL II królem Sardynii (do 1861) – (23.III.), nieudane powstanie w Brescii – masakra mieszkańców przez oddziały austriackie (JULIUS VON HAYNAU), zawieszenie broni austriacko-sardyńskie (26.III.), wybranie FRYDERYKA WILHELMA IV cesarzem Niemców i uchwalenie niemieckiej konstytucji przez parlament frankfurcki (28.III.), rządy triumwiratu (CARLO ARMELLINI, AURELIO SAFFI, MAZZINI) w Rzymie (29.III.-30.VI.), etap kontrofensywy węgierskiej nad Dunajem (III.), bitwy: pod Hatvan (2.IV.), Tapobicske (4.IV.), Isašeg, Vác, Gödöllö (6-7.IV.) zwycięstwa Węgier (ARTUR GÖRGEY) nad Austrią, odmowa przyjęcia korony cesarskiej przez króla Prus (pod naciskiem Rosji) – (3.IV.), odrzucenie konstytucji przez Bawarię, Saksonię, Prusy, Austrię i Hanower – odwołanie posłów tych państw z Frankfurtu (IV.), klęska armii powstańców sycylijskich (MIEROSŁAWSKI) w bitwie pod Katanią z Neapolem (5.IV.), zajęcie Modeny i Parmy przez wojska austriackie (IV.), kontrrewolucja we Toskanii (11.IV.), detronizacja Habsburgów na sejmie w Debreczynie (14.IV.), bitwa pod Nagysallo – zwycięstwo Węgier nad Austrią (19.IV.), wkroczenie niemieckich wojsk związkowych do Szlezwiku (20.IV.), proklamacja niepodległości Węgier (IV.), desant oddziałów francuskich (NICOLAS CHARLES VICTOR OUDINOT) na terytorium Państwa Kościelnego (20.IV.), wkroczenie sił węgierskich do Budapesztu (24.IV.), bitwa pod Komarnem – zwycięstwo Węgier nad Austrią (26.IV.), rozwiązanie drugiej izby parlamentu pruskiego (27.IV.), zwrócenie się Austrii (SCHWARZENBERG) o pomoc w tłumieniu rewolty węgierskiej do Rosji (V.). Konwencja rosyjsko-turecka (zniesienie na Wołoszczyźnie i w Mołdawii wyboru hospodarów oraz wybieralnych zgromadzeń narodowych, mianowanie hospodarów przez sułtana w układzie z rządem rosyjskim) – (V.). Powstanie w Palatynacie (2.V.), Badenii (2.V.-VII.) i Dreźnie (3-5.V.) i Elberfeldzie (9.V.) podjęcie walki powstańczej w obronie parlamentu frankfurckiego, utworzenie Komitetu Obrony w Badenii, deklaracja MIKOŁAJA I o udzieleniu pomocy Austrii przeciw Węgrom i „polskim buntownikom” (9.V.), wybory do Zgromadzenia Prawodawczego we Francji (przewaga monarchistów i katolików) – (13.V.), ostatni numer „Neue Rheinische Zeitung” (V.), pełna likwidacja oporu powstańców na Sycylii przez wojska neapolitańskie (15.V.), interwencja pruska w Badenii (V-VII.), bitwa pod Velletri – zwycięstwo armii rzymskiej nad Neapolem; nieudany zamach na WIKTORIĘ w Londynie (19.V.). Spotkanie władców Rosji i Austrii w Warszawie (21.V.), przymierze prusko-sasko-hanowerskie (26.V.), rozwiązanie się Konstytuanty we Francji (26.V.), nowe prawo wyborcze w Prusach (trójklasowe) – (30.V.), legion polski w Badenii (VI.), oblężenie Rzymu przez Francuzów (4.VI.), uchwalenie konstytucji w Danii (5.VI.), kadłubowy niemiecki parlament w Stuttgarcie (6-18.VI.), stłumienie powstania w Palatynacie przez Prusy (11-18.VI.), bitwy: pod Fehertemplom (12.VI.) i Csorna (13.VI.) – zwycięstwa Węgier nad Austrią, wystąpienie republikanów przeciw rządom BONAPARTEGO w Paryżu (13.VI.), rozpędzenie parlamentu stuttgarckiego przez wojska pruskie (18.VI.), bitwa pod Waghäusel – zwycięstwo Prus nad powstańcami badeńskimi (MIEROSŁAWSKI) – (21.VI.), zdobycie Karlsruhe przez Prusaków (25.VI.), klęska Węgrów pod Bystrzycą w walce z armią rosyjską (27-28.VI.), klęska powstańców badeńskich nad rzeką Murg (27-28.VI.), początek oblężenia twierdzy Rastatt przez armię pruską, nowy triumwirat w Rzymie (30.VI.-3.VII.), zwycięstwo armii węgierskiej pod Komarnem z Austrią (2.VII.), armia francuska w Rzymie (OUDINOT), likwidacja Republiki Rzymskiej (3.VII.), zawieszenie broni między Prusami a Danią (10.VII.), zwycięstwo wojsk austriackich pod Komarnem (11.VII.), ponowne wybory parlamentarne w Prusach (17-27.VII.), zdobycie Budapesztu przez armię austriacką (19.VII.), zajęcie Nagyszeben przez Rosjan (21.VII.), wypad armii węgierskiej (BEM) do Mołdawii (23-28.VII.), poddanie się twierdzy Rastatt w Badenii, kres powstania (23.VII.), restytucja porządku przez wojska austriackie w Italii (VII.), klęska armii węgierskiej (BEM) w bitwie pod Segesvărem (Sighişoarą) w walce z Rosją (31.VII.), odwrót Węgrów, ofensywa austriacka – zdobycie Szegedynu (5.VIII.), pokój w Mediolanie między Austrią a Sardynią (zapłata wysokiej kontrybucji przez Sardynię) – (6.VIII.), klęska pod Nagyszeben (6.VIII.), odwrót armii z Siedmiogrodu, bitwy: pod Temesvarem (Timişoarą) – zwycięstwo Austrii (HAYNAU) nad Węgrami (9.VIII.), pod Debreczynem – zwycięstwo Rosji (PASKIEWICZ) nad armią węgierską (12.VIII.), kapitulacja wojsk węgierskich (GÖRGEY) pod Vilăgos (13.VIII.), koniec dyktatury KOSSUTHA, emigracja głównych dowódców węgierskich do Turcji (VIII.), kapitulacja Wenecji (MANIN) przed armią austriacką (28.VIII.), koniec Wiosny Ludów w Europie. Zniesienie aktów nawigacyjnych w Wielkiej Brytanii. WILHELM III królem Holandii (do 1890). Nieudany zamach na FERDYNANDA II w Neapolu (IX.). Ostatni numer „La Tribune des Peuples” (X.). ALI II AL-MANSUR (po raz trzeci) sułtanem Jemenu (do 1850). MARIANO PAREDES prezydentem Gwatemali (do 1851). JAN RUDOLF THORBECKE premierem Holandii (do 1853). JUAN RAFAEL MORA PORRAS prezydentem Kostaryki (do 1859). Cesarstwo Haiti (do 1859), FAUSTYN I (SOULOUQUE) cesarzem (do 1859). GRZEGORZ ALEKSANDER GHICA hospodarem Mołdawii (do 1853). CHOLCHONG królem Korei (do 1863). ZACHARY TAYLOR prezydentem USA (do 1850). ALPHONSE HENRI hr. D’HAUTPOUL premierem Francji (do 1851). BARBU ŞTIRBEI hospodarem Wołoszczyzny (do 1853). JOSÉ HILARIO LÓPEZ prezydentem Nowej Granady (do 1853). BUENAVENTURA BÁEZ prezydentem Dominikany (do 1853). Krótkie rządy hr. DE CLEONARDA w Hiszpanii, NARVÁEZ premierem (do 1851). MANUEL DE ASCÁZUBI Y MATHEU prezydentem Ekwadoru (do 1850). Śmierć FRYDERYKA FRANCISZKA CHOPINA – kompozytora polskiego (55 mazurków, 13 polonezów, 19 nokturnów, 24 preludia), MAXA SCHNECKENBURGERA – poety niemieckiego, SANDORA PETÖFI’EGO – poety węgierskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  8. #8
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1850 Ludność: Europa – 266 mln, Azja – 749 mln, Afryka – 95 mln, Ameryka Płn. i Płd. – 59 mln. Początki rafinacji ropy naftowej. Długość linii kolejowych: Francja – 3083 km, Wielka Brytania – 10 653 km, Niemcy – 6044 km. Okres ożywienia gospodarczego w Europie i USA (do 1857). Zmiana konstytucji w Prusach (31.I.). Układ amerykańsko-brytyjski w Waszyngtonie zw. traktatem CLAYTONA-BULWERA (żadna ze stron nie rości sobie pretensji do wyłącznego panowania nad ewentualnym kanałem lub jakimkolwiek krajem Ameryki Centralnej poprzez zakup, kolonizację czy też fortyfikowanie obszarów). Wyprawa niemiecka HEINRICHA BARTHA do Sudanu Zachodniego (do 1856) dotarcie do jez. Czad, Kano i Timbuktu. Zakaz handlu niewolnikami w Brazylii. Układ o przyjaźni między Etiopią a Wielką Brytanią. Koncentracja sił sekty SIU-ĆÜANA w prowincji Kuangsi w Chinach. Odkupienie przez Brytyjczyków duńskich fortów na Złotym Wybrzeżu za 10 000 funtów szt. 6 klęsk głodu w Indiach (do 1875). Powstanie rzemieślników i chłopów w Aleppo (Syria). 10-krotny wzrost eksportu bawełny egipskiej (do 1876). Hegemonia Dahomeju w Afryce Zachodniej. Powiększenie znaczenia organów prawodawczych w Australii. Uchwalenie konstytucji w Gwatemali. Prawo agrarne w Prusach (zniesienie niektórych powinności chłopów wobec junkrów) – (2.III.). Utworzenie pierwszej spółdzielni robotniczej w Niemczech (FRANZ HERMANN SCHULZE-DELITZSCH). Prawo zakładania średnich i wyższych szkół prywatnych, wprowadzenia biskupów do rad uniwersyteckich, nadzoru duchowieństwa nad wszystkimi szkołami, upoważnienia biskupów do mianowania nauczycieli zakonników we Francji (15.III.). Prawa SICCARDI’EGO w Sardynii (ograniczenie liczby świąt kościelnych, zniesienie niezależności kleru od sądów świeckich i prawa azylu oraz ograniczenie możności darowizn materialnych na rzecz Kościoła). Zagarnięcie brazylijskich statków niewolniczych przez flotę brytyjską w imię wyższości prawa moralnego nad prawem międzynarodowym. Przywrócenie stałej organizacji kościelnej w Wielkiej Brytanii przez PIUSA IX. Zerwanie układu z Prusami z 1849 r. przez Danię. Założenie uniwersytetu w Sydney. Nowy kompromis w sprawie niewolnictwa w USA (HENRY CLAY), utrzymanie surowego prawa o zbiegłych niewolnikach, Kalifornia stanem wolnym od niewolnictwa, zakaz handlu niewolnikami w północnych stanach USA. Ogłoszenie zwołania sejmu federacji w sprawie Szlezwiku-Holsztyna we Frankfurcie n/Menem przez Austrię (19.IV.). Uchwalenie konstytucji dla unii państw płn. niemieckich w Erfurcie (V.). Powstanie babitów w Persji (MOHAMMAD ZENJAN) – (V-XII.). Prawo o udziale w wyborach we Francji (wprowadzenie określonych wymagań od wyborców) – (31.V.). Kolejne powstanie babitów w Persji (Fars) – (VI.). Nieudany zamach na WIKTORIĘ w Londynie (27.VI.). Rozstrzelanie przywódcy babitów, ALI MOHAMMADA w Tabrizie (VII.). Nagła śmierć TAYLORA (9.VII.). MILLARD FILLMORE prezydentem USA (do 1853). Pierwsze statki-laboratoria. Protokół londyński (Austria, Francja, Wielka Brytania, Szwecja, Rosja), gwarancja granic Danii (2.VIII.), mobilizacja armii pruskiej (XI.), ultimatum Austrii dla Prus (25.XI.), poparcie Rosji dla Austrii, zrzeczenie się unii i pójście na ustępstwa w kwestii Szlezwiku-Holsztyna i Hesji przez Prusy na konferencji w Ołomuńcu (29.XI.). Ostateczne zastąpienie podtlenku azotu eterem i chloroformem w chirurgii. CHANTHARAT królem Luang Prabang (do 1870). SIEN FĘNG cesarzem Chin (do 1861). Powstanie stanu Kalifornia w USA. ABBAS II AL-MUAJJAD sułtanem Jemenu. Krótka władza RAMÓNA RODRÍGUEZA i MIGUELA SANTÍNA w Salwadorze, VASCONCELOS prezydentem (do 1851). NOBOA prezydentem Ekwadoru (do 1851). „Wspomnienia z podróży do Tatarii, Tybetu i Chin w latach 1844, 1845, 1846” ks. ÉVARISTE’A HUCA. Rozwiązanie Kompanii Nowozelandzkiej. „David Copperfield” DICKENSA. Wyprawa brytyjska (JOHN ROSS) na poszukiwanie FRANKLINA do Arktyki kanadyjskiej (do 1851). Założenie Nikołajewska n/Amurem przez Rosjan. Budownictwo: używanie stalowych kolumn do wzmocnienia fasad domów. Początki komunikacji miejskiej w miastach amerykańskich. Decyzja sułtana Turcji, ABDULMEDŻIDA o powierzeniu miejsc świętych w Palestynie opiece duchownych katolickich, protesty Rosji. Założenie fabryki konserw (HENRY HEINZ) w USA. Opanowanie przez Hiszpanię sułtanatu Sulu na Filipinach. Wyprawa brytyjska (MC CLURE) do Arktyki (do 1854). Śmierć LOUISA JOSEPHA GAY-LUSSACA – chemika i fizyka francuskiego (prawo rozszerzalności gazów), HONORÉ DE BALZACA – pisarza francuskiego (Eugenia Grandet, Ojciec Goriot), WILLIAMA WOODSWORTHA – poety angielskiego.
    1851 Proklamacja powstania ludowego w Chinach w celu założenia Niebiańskiego Państwa Wielkiego Pokoju (SIU-ĆÜAN) – Cintien (11.I.), powstanie tajpingów (do 1864). Początek masowej produkcji maszyny do szycia (SINGER). Konkordat hiszpańsko-papieski. Zaprzestanie deportacji przestępców do kolonii australijskich. Zajęcie płn. części Urugwaju przez Brazylię. Utworzenie Komitetu do Spraw Nauki w Stambule. Założenie kolonii brytyjskiej – Victoria w Australii, ruch kolonistów (do 1855). Reformy administracyjne w Persji, walka z korupcją, zmiana systemu wojskowego i finansowego (MIRZA TAKI-CHAN). Rozwój drukarstwa w Turcji (wydrukowanie 200 książek do 1860). Wojna Holandii z osadnikami chińskimi na Borneo Zach. (do 1854). Zbombardowanie Lagos przez flotę brytyjską i opanowanie państwa-miasta. Położenie podwodnego kabla elektrycznego przez kanał La Manche między Dover (Wielka Brytania) a Calais (Francja). Rewolta antyfrancuska (BU BAGHLA) w Kabylii (Algier). Powstanie Krajowej Federacji Mechaników w Birmingham. JUAN BRAVO-MURILLO premierem Hiszpanii (do 1852). Pucz wojskowy JOĂO CARLOSA DE OLIVEIRY DACRU SALDANHA w Portugalii, dyktatura (do 1856), wprowadzenie reform ustrojowych. 4-krotny wzrost eksportu brytyjskich towarów (do 1881). LÉON FAUCHER premierem Francji (do 1854). Księstwo Czarnogóry (do 1910), DANIŁO II księciem (do 1860). Konferencja książąt niemieckich w Dreźnie (przywrócenie Związku Niemieckiego) – (V.). Otwarcie pierwszej Wystawy Światowej w Londynie (1.V.). GHALIB AL-HADI sułtanem Jemenu (do 1857). Upadek władzy wielkiego wezyra MIRZA TAKI-CHANA w Persji i jego zamordowanie, anulowanie reform. RAMA IV (MONGKUT) królem Syjamu (do 1868). Żądanie rewizji konstytucji francuskiej przez BONAPARTEGO (sprawa przedłużenia kadencji prezydenta), sprzeciw parlamentu (VII.). Zdobycie przez tajpingów Jün-an w płn. części Kuangsi, utworzenie rządu (JANG SIU-Ć’ING), kryzys polityczny w Chinach (do 1911). „Podróż na Wschód” GÉRARDA DE NERVALA. Zamach stanu we Francji (BONAPARTE) – (2/3.XII.), wprowadzenie prawa zmiany konstytucji przez prezydenta (20-21.XII.). Patent sylwestrowy FRANCISZKA JÓZEFA I w Austrii (zniesienie konstytucji z 1849 r.) – (31.XII.). Odkrycie rzeki Zambezi w Afryce płd. (LIVINGSTONE). Rosja – 1000 km linii kolejowych. JOSÉ MARÍA URBINA dyktatorem Ekwadoru (do 1856). JOSÉ RUFINO ECHENIQUE prezydentem Peru (do 1855). MANUEL MONTT TORRES dyktatorem Chile (do 1861). JOSÉ GREGORIO MONAGAS prezydentem Wenezueli (do 1855). MARIANO ARISTA prezydentem Meksyku (do 1853). Dyktatura CARRERY w Gwatemali (do 1854). LAUREANO PINEDA prezydentem Nikaragui (do 1853). Przemienna władza FRANCISCO DUEŃASA i QUIROZA w Salwadorze, DUEŃAS prezydentem (do 1854). Ludność: Londyn – 2,4 mln. Budowa hal paryskich BALTARDA (do 1857). Założenie Czyty przez Rosjan. Odkrycie złota w Australii (Victoria), napływ imigrantów. „Moby Dick czyli biały wieloryb” HERMANA MELVILLE’A. Śmierć HANSA CHRISTIANA OERSTEDA – fizyka duńskiego, JAMESA FENIMORE’A COOPERA – pisarza i publicysty amerykańskiego, VRAZA STANKO – poety i filologa słoweńskiego.
    1852 Zastosowanie wrębiarek tarczowych do wydobywania węgla. Zniesienie niewolnictwa w Ekwadorze. Uchwalenie nowej konstytucji we Francji (dominująca rola prezydenta w państwie – 10-letnia kadencja) – (14.I.). Nieudany zamach na królową Hiszpanii, IZABELĘ II w Madrycie (ksiądz MARTIN MERINO) – (II.). Antyaustriackie powstanie w Mantui. Przywileje dla białych mieszkańców Nowej Zelandii. Wojna brytyjsko-birmańska, Rangun i Pegu dla Brytyjczyków, Birma państwem śródlądowym. Odebranie koloniom francuskim prawa wybierania deputowanych do parlamentu. Utworzenie Najwyższego Urzędu Policyjnego (Oberste Polizeibehörde) w Austrii. HENRI DE BROUCKČRE premierem Belgii (do 1855). DI CAVOUR premierem Sardynii (do 1861). Protokół londyński (Austria, Francja, Wielka Brytania, Szwecja, Rosja i Prusy), uznanie istniejącego w Danii prawa do dziedziczenia tronu w linii żeńskiej jako obowiązującego także w Szlezwiku-Holsztynie (8.V.). CHRISTIAN ALBERT BLUHME premierem Danii (do 1853). Krótkie rządy EDWARDA GEOFFREY’A SMITHA STANLEY’A lorda DERBY’EGO w Wielkiej Brytanii, GEORGE HAMILTON ABERDEEN hr. GORDON nowym premierem (do 1855). Bitwa pod Monte Caseros – zwycięstwo powstańców (JUSTO JOSÉ DE URQUIZA) nad siłami rządowymi La Platy, obalenie dyktatury DE ROSASA i jego ucieczka do Wielkiej Brytanii, Konfederacja Argentyńska w La Placie (do 1862), DE URQUIZA najwyższym naczelnikiem tymczasowym La Platy (do 1854). ALEXANDER VON BACH premierem Austrii (do 1859). Hr. DE ALCOY premierem Hiszpanii (do 1853). Ekspedycja amerykańska do Japonii (do 1853). Nieudany zamach na szacha Persji, NASIRA AD-DINA w Teheranie, masowe aresztowania i egzekucje babitów w kraju (VIII.). Powstanie antyfrancuskie w oazie Laghuat (Algier). Zezwolenie na tworzenie towarzystw ubezpieczeń społecznych we Francji. Wielka przebudowa Paryża (GEORGES EUGČNE bar. HAUSSMANN) – (do 1856). Pierwszy wzlot sterowca (HENRI GIFFARD) z napędem mechanicznym(sterowiec napędzany parą) – (24.IX.). Nasilenie walk wewnętrznych w Etiopii (do 1855). „Chata wuja Toma” HARRIET BEECHER-STOWE. Uznanie burskiej Republiki Transwalu przez Wielką Brytanię. Likwidacja komitetu kolońskiego przez władze pruskie (X-XI.). Kres Związku Komunistów w Londynie (17.XI.). Założenie banku Crédit mobilier we Francji (ÉMILE i ISAAC PÉREIRE). Wynalazek lampy naftowej (IGNACY ŁUKASIEWICZ). Krótka władza BERNARDA BERRO w Urugwaju, dwuwładza w kraju, JUAN GIRÓ i JUAN LAVALLEJA prezydentami (do 1853). II Cesarstwo we Francji (do 1870), NAPOLEON III BONAPARTE cesarzem (do 1870) – (21.XI.). FRANCISCO GÓMEZ prezydentem Hondurasu (do 1853). Brytyjska wyprawa badawcza (sir CLEMENT ROBERT MARKHAM) do Peru i w Andy (do 1854). Powstawanie wielkich magazynów w Paryżu (do 1870). Śmierć FRANTIŠKA LADISLAVA ČELAKOVSKY’EGO – poety i filologa czeskiego, VINCENZO GIOBERTI’EGO – filozofa i historyka włoskiego, NICOLAE BĂLCESCU – pisarza i historyka rumuńskiego.
    1853 - 1856 WOJNA KRYMSKA.
    1853 Zdobycie Wuhan przez tajpingów w Chinach (I.). Zajęcie Nowej Kaledonii przez Francję. Wynalezienie strzykawki do zastrzyków podskórnych. Upowszechnienie się maszyn żniwnych na świecie. Powstanie ludowe w Mediolanie i Turynie. Pierwsza linia kolejowa w Indiach. „Manual du speculateur a la bourse” (Podręcznik grającego na giełdzie) PROUDHONA. Związek Małych Mieczy i Czerwonych Monet w płd-wsch. Chinach (do 1855). Nieudany zamach na cesarza Austrii, FRANCISZKA JÓZEFA I w Wiedniu (Węgier JANOS LEBÉNYI) – (II.). Ultimatum Rosji dla Turcji (żądanie powierzenia carowi opieki nad wszystkimi prawosławnymi poddanymi Turcji, przyznanie prawa opieki nad świętymi miejscami w Palestynie duchownym prawosławnym) – (II.), odrzucenie ultimatum. Opanowanie płn. Sachalinu przez Rosję. Klęska głodu w Hajdarabadzie i prowincji bombajskiej (do 1854). Prowincja Buenos Aires niezależna od Argentyny (do 1859). FRANKLIN PIERCE prezydentem USA (do 1857). Przyłączenie Satary, Nagpuru, Dżansi i Beraru do posiadłości Kompanii Wschodnioindyjskiej w Indiach. Zdobycie szturmem stolicy Chin – Nankinu przez armię tajpingów (19.III.), zmiana nazwy miasta na Tiencing, „System rolny Dynastii Niebiańskiej” (równy podział ziemi między obywateli, uregulowanie organizacji całego życia w państwie tajpingów na zasadzie gminy wojskowej, zasady organizacji armii, zakaz handlu opium), misje brytyjskie, francuskie i amerykańskie do stolicy tajpingów (do 1854). Wyprawa zachodnia sił tajpingów, wyzwolenie części prowincji Anhuej, Ciangsi i Hupei spod władzy mandżurskiej, nasilenie walk z feudałami tzw. armia hunańska, nieudana wyprawa północna, fiasko zdobycia Pekinu przez powstańców. Ograniczenie pracy dzieci w zakładach przemysłowych w krajach niemieckich (15.V.). Okupacja rosyjska Mołdawii i Wołoszczyzny (do 1854) – (VI.), poparcie brytyjsko-francuskie dla Turcji. DONKER CURTIUS premierem Holandii (do 1856). Wpłynięcie eskadry adm. MATTHEW CALBRAITHA PERRY’EGO do zatoki Uraga, w pobliżu Edo – propozycja nawiązania kontaktów między USA a Japonią (8.VII.). LUDWIG GERHARD bar. DE GEER AF FINSPĹNG premierem Szwecji (do 1870). Wyprawa rosyjska (PUTIATIN) do Japonii (VIII.). Powstanie chłopskie w płd-wsch. Chinach (do 1855), zdobycie Szanghaju przez powstańców (7.IX.). Wypowiedzenie wojny Turcji przez Rosję (X.), bitwa morska k/Synopy – zwycięstwo floty rosyjskiej (PAWEŁ NACHIMOW) nad Turcją (30.XI.). Linia Sachsen-Coburg-Gotha w Portugalii (do 1910), PIOTR V królem (do 1861). Wystawa światowa w Nowym Jorku (m.in. prezentacja windy do przewozu pasażerów ELISHY OTISA). MINDON królem Birmy (do 1878). Krótkie rządy FRANCISCO DE LERSUNDI Y ORMAECHEI w Hiszpanii, hr. SAN LUIZ nowym premierem (do 1854). FRUTO CHAMORRO prezydentem Nikaragui (do 1855). Uchwalenie konstytucji w Argentynie. Dwuwładza w Urugwaju: VENANCIO FLORES i RIVERA prezydentami (do 1854). OBANDO prezydentem Nowej Granady (do 1854). ANDREAS SANDŘE ŘRSTED premierem Danii (do 1854). JOSÉ TRINIDAD CABAŃAS prezydentem Hondurasu (do 1855). SANTANA prezydentem Dominikany (do 1856). Krótka władza JUANA BAUTISTY CEBALLOSA i MANUELA MARÍI LOMBARDINI’EGO w Meksyku, SANTA ANNA prezydentem (do 1855). Wielki pożar w Nowym Jorku. Zakupienie obszaru na południe od rzeki Gila z miastem Tucson przez USA od Meksyku. Powstanie chłopskie ruchu Nien (CZANG LUO-SING) w chińskich prowincjach: Szantung, Honan, Anhuei i Kiangsu (do 1868). Założenie Aleksandrowska na wyspie Sachalin przez Rosjan. Śmierć DOMINIQUE’A FRANÇOISA JEAN’A ARAGO – fizyka, matematyka i astronoma francuskiego, ANTOINE’A FRÉDÉRICA OZANAMA – filozofa francuskiego.
    1854 Udoskonalenie silnika parowego przez JOHNA ELDERA. Austria – 416 km linii kolejowych. Propozycja USA dotycząca sprzedaży Kuby przez Hiszpanię. Sekularyzacja majątków kleru anglikańskiego i zniesienie przywilejów wielkich właścicieli ziemskich w Kanadzie. Żądania wycofania wojsk rosyjskich z Mołdawii i Wołoszczyzny przez Francję i Wielką Brytanię (II.). Pierwsza sesja parlamentu Kraju Przylądkowego. Podbój płd. Borneo przez Holandię (do 1860). Uzyskanie autonomii przez Jamajkę. Koncesja brytyjska na budowę pierwszej linii kolejowej w Egipcie między Aleksandrią, Suezem a Kairem. Wpłynięcie eskadry amerykańskiej (PERRY) do zatoki Uraga blisko Edo (II.), desant 500 żołnierzy amerykańskich na wybrzeżu Japonii (8.III.), nacisk USA na ukończenie rokowań, układ z Japonią w Kanagawie (Jokohamie), otwarcie dla USA portów Simoda i Hakodate (31.III.). Wypowiedzenie wojny Rosji przez Francję i Wielką Brytanię (31.III.), a także przez Sardynię. Zamach na księcia Parmy, KAROLA III. Rewolucja liberalna w Hiszpanii (do 1856), pucz wojska LEOPOLDO O’DÓNNELA Y JORRISA hr. DE LUCENY, krótkie rządy księcia DE RIVASA w kraju, ESPARTERO premierem (do 1856). Antyfrancuskie powstania w Algierze: oaza Tuggurt, Kabylia (BU BAGHLA) – (do 1857). Podbój Kaarty w Afryce Zachodniej przez Państwo EL HADJ-OMARA. Prahistoria telefonu (CHARLES BOURSEUL). Żądania Francji, Wielkiej Brytanii i USA w sprawie rewizji traktatów z lat 1842-1844 wobec Chin (domaganie się prawa handlu bez ograniczeń na całym terytorium Chin, otwarcia poselstw i oficjalnego zezwolenia na handel opium), odrzucenie żądań mocarstw przez Chiny. Nieudana próba zdobycia Pekinu przez tajpingów. Krach desantu brytyjsko-francuskiego k/Warny wskutek epidemii cholery, desant francusko-brytyjski na Krymie (IX.), walki pod Almą (8.IX.), początek oblężenia Sewastopola (1.X.), wycofanie się oddziałów rosyjskich z Mołdawii i Wołoszczyzny pod naciskiem Austrii – mobilizacja armii austriackiej, protest Prus. Układ handlowy brytyjsko-japoński (warunki analogiczne jak w traktacie z USA) – (X.). Pożyczka Turcji w bankach brytyjskich i francuskich. Walki brytyjsko-francusko-rosyjskie pod Inkermanem (5.XI.). SAID PAŞA namiestnikiem Egiptu (do 1863). GRZEGORZ ALEKSANDER GHICA (po raz drugi) hospodarem Mołdawii (do 1856). BARBU ŞTIRBEI (po raz drugi) hospodarem Wołoszczyzny (do 1856). Uzyskanie zezwolenia na budowę Kanału Sueskiego (łączącego Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym, krótsza droga do Indii) przez FERDINANDA MARIE DE LESSEPSA od Egiptu (30.XI.). Ogłoszenie dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Maryi przez PIUSA IX (8.XII.). DE URQUIZA prezydentem Argentyny (do 1860). Układ brytyjsko-afgański (zgoda Wielkiej Brytanii na podbój przez Afganistan Kandaharu i Heratu w zamian za zrzeczenie się praw do Peszawaru i nie ingerowanie w wewnętrzne sprawy Indii). Kryzys polityczny w Peru: dwuwładza (do 1855), krótkie rządy ELÍASA, dyktatura CASTILLI (do 1862). CARRERA dożywotnim prezydentem w Gwatemali (do 1865). FLORES prezydentem Urugwaju (do 1855). PETER GEORG BANG premierem Danii (do 1856). Wycofanie się wojsk brytyjskich z Oranii, Republika Oranii (Burowie) w Afryce płd. (do 1900). Krótka władza VICENTE GÓMEZA, JOSÉ MARÍI SAN MARTÍNA i MARIANO HERNÁNDEZA w Salwadorze, SAN MARTÍN prezydentem (do 1856). Założenie Ałma-Aty przez Rosjan. Krótka władza HERRÁNA, JOSÉ MARÍI MELO i TOMÁSA HERRERY w Nowej Granadzie, JOSÉ DE OBALDÍA prezydentem tymczasowym (do 1855). Włączenie Wielkiej Ordy Kazachskiej do Rosji. Powstanie narodowe Pantajów w chińskiej prowincji Jünnanie (do 1873), przybranie imienia SULEJMANA i tytułu sułtana przez przywódcę TU WEN-SIU, utworzenie państwa islamskiego ze stolicą w Tali. Powstanie narodowe Miaosów (CZANG SIU-MEJ) w chińskiej prowincji Kueiczou (do 1872). Śmierć SILVIO PELLICI’EGO – pisarza włoskiego, KARLA FRIEDRICHA EICHHORNA – prawnika i ekonomisty niemieckiego, GEORGA SIMONA OHMA – fizyka niemieckiego FÉLICITÉ’A ROBERTA DE LAMENNAISA – filozofa i publicysty francuskiego, FRIEDRICHA WILHELMA JOSEPHA SCHELLINGA – filozofa niemieckiego, AUGUSTA BORSIGA – przemysłowca niemieckiego.
    1855 Aneksja Kandaharu i Turkiestanu przez Afganistan. Układ handlowy rosyjsko-japoński w Simodzie (otwarcie Simody, Hakodate i Nagasaki dla okrętów rosyjskich) – (7.II.). Zjednoczenie Etiopii, TEODOR II cesarzem (do 1868) – (7.II.). HENRY JOHN TEMPLE wicehr. PALMERSTON premierem Wielkiej Brytanii (do 1858). Reforma welocypedu (PIERRE MICHAUX). Upadek powstania ludowego w Szanghaju (II.). Powstanie plemienia Santalów na południu Biharu w Indiach (do 1857). Wystawa światowa w Paryżu. PIERRE JACQUES FRANÇOIS DE DECKER premierem Belgii (do 1857). Budowa tunelu pod Alpami w Mont-Cenis (do 1870). EUGČNE ROUHER premierem Francji (do 1859). Bunt feudalny (NYGUSJE) w Etiopii (prowincja Tigre) – (do 1861). Konkordat austriacko-papieski. Śmierć MIKOŁAJA I (1.III.). ALEKSANDER II carem Rosji (do 1881). Wyprawa etiopska na Galla, bitwa pod Lagadorem – zwycięstwo Etiopii nad Galla, zdobycie stolicy – Mekdeli i przeniesienie tam stolicy Etiopii przez TEODORA II. Dotarcie wyprawy LIVINGSTONE’A do Wodospadów Wiktorii w Afryce. JORGE CÓRDOVA prezydentem Boliwii (do 1857). MOHAMMAD II bejem Tunisu (do 1859). Przepłynięcie Oceanu Atlantyckiego przez pierwszy wykonany ze stali parowiec (9,5 dnia). Nieudany desant brytyjsko-francuski na Wyspach Alandzkich, klęska sił połączonej floty w bitwie morskiej pod Bomarsund, rozwój opieki pielęgniarskiej nad rannymi żołnierzami brytyjskimi (FLORENCE NIGHTINGALE), ofensywa sprzymierzonych na Krymie, zdobycie Sewastopola (JEAN JACQUES PÉLISSIER AIMABLE) – (15.IX.), opanowanie twierdzy Kars przez armię rosyjską (MIKOŁAJ MURAWIEW) – (XI.). TADEO MONAGAS prezydentem Wenezueli (do 1858). Rządy SANTIAGO BUESO i FRANCISCO AGUILARA w Hondurasie. Dwuwładza w Nikaragui (do 1856), ESTRADA i RIVAS prezydentami. Obalenie dyktatury SANTA ANNY w Meksyku, krótka władza MARTÍNA CARRERY, RÓMULO DÍAZA DE LA VEGI i JUANA NEPOMUCENO ALVAREZA, IGNACIO COMONFORT nowym prezydentem (do 1858), okres reform w kraju. Założenie dziennika „Daily Telegraph” w Londynie. MANUEL MARÍA MALLARINO tymczasowym prezydentem Nowej Granady (do 1857). Aneksja płd. Kuryli przez Japonię. Samorząd wewnętrzny dla Australii. Krótka władza LUISA LAMASA w Urugwaju, MANUEL BASILIO BUSTAMENTE prezydentem (do 1856). Założenie Pretorii przez Burów. Powszechna Kompania Morska we Francji (bracia PÉREIRE). Powstanie linii telegraficznej Kalkuta-Agra-Attok-Bombaj-Madras. Brytyjski tygodnik „The Guardian” dziennikiem. Nieudany zamach na NAPOLEONA III w Paryżu (włoski anarchista). Śmierć SÖRENA AABY’EGO KIERKEGAARDA – filozofa i pisarza duńskiego (prekursor egzystencjalizmu), ADAMA MICKIEWICZA – poety polskiego (Pan Tadeusz, Dziady, Konrad Wallenrod).
    1856 Wynalezienie ulepszonej metody wytwarzania stali z surówki żelaznej (sir HENRY BESSEMER). Zgoda Rosji na zawarcie pokoju (1.II.). Ogłoszenie fermanu sułtana (chatt-i-humajun) w Stambule (potwierdzenie postanowień chatt-i-szerifu z 1839 r. o gwarancji bezpieczeństwa życia, majątku i czci wszystkich poddanych i ich równości wobec prawa, niezależnie od wyznania i narodowości, reformy ALI PASZY i FAUDA PASZY: proklamacja dopuszczenia niemuzułmanów do urzędów i służby wojskowej, równość w wymiarze podatków, kres systemu dzierżawy podatków, poprawa komunikacji, utworzenie systemu kredytowo-bankowego, wprowadzenie budżetu państwowego) – (18.II.), II okres tanzimatu w Turcji (do 1870). Utworzenie pierwszego banku w Turcji – Bank Otomański. Rozszerzenie stosunków handlowych między Japonią a USA. Wojna brytyjsko-chińska tzw. II opiumowa (do 1858), bombardowanie Kantonu przez flotę brytyjską, desant armii na wybrzeżu Kuangtung. Traktat paryski (Wielka Brytania, Francja, Austria, Sardynia, Turcja, Rosja i Prusy), zrzeczenie się przez Rosję zdobyczy terytorialnych na Kaukazie (zwrot Karsu – Turcji), część płd. Besarabii w składzie Mołdawii, delta Dunaju z powrotem do Turcji, zwrot Rosji – Sewastopolu i innych miast krymskich przez sprzymierzonych, zrzeczenie się protektoratu nad Mołdawią i Wołoszczyzną przez Rosję na rzecz mocarstw zachodnich, umiędzynarodowienie żeglugi po Morzu Czarnym, neutralizacja Morza Czarnego – zakaz utrzymywania floty wojennej, fortyfikacji baz i utrzymywania stoczni przez Rosję, kontrola nad świętymi miejscami w Palestynie i opieka nad chrześcijańską ludnością Turcji przez wszystkie mocarstwa) – (30.III.), porozumienie francusko-brytyjsko-austriackie (gwarancja integralności i niezależności Turcji w granicach uznanych przez traktat paryski). Indie – 600 km linii kolejowych. Śmierć SAIDA II WIELKIEGO w Omanie, SUWAJNI sułtanem (do 1865), wyodrębnienie się Zanzibaru od Omanu, dynastia Bu Saidi (do 1964), MADŻID sułtanem (do 1870). Przyłączenie Audhu do posiadłości Kompanii Wschodnioindyjskiej, całe Indie w granicach geograficznych pod kontrolą Wielkiej Brytanii. Nieudane powstanie antykrólewskie w Neapolu, próba zamachu na FERDYNANDA II. Prawa LERDO w Meksyku (zakaz posiadania dóbr ziemskich przez Kościół). Rozłam w organizacji tajpingów w Chinach (likwidacja opozycji) – (IX.). Krótkie rządy O’DÓNNELA w Hiszpanii, NARVÁEZ premierem (do 1857). ALEKSANDER DYMITR GHICA (po raz drugi) hospodarem Wołoszczyzny (do 1858). Oblężenie i zdobycie Heratu przez wojska perskie, wojna brytyjsko-perska (do 1857) – (1.XI.), zajęcie wyspy Kharg (4.XII.) i portu Bandar Buszehr (10.XII.) przez desant brytyjski. Traktat handlowy brytyjsko-marokański (wolność handlu, obalenie większości monopoli, zwolnienie obywateli brytyjskich od podatków, przyznanie prawa do nabywania ziemi na terytorium Maroka, własna jurysdykcja) – (XII.). VAN DER BÜRGGEN premierem Holandii (do 1858). FRANCISCO ROBLES prezydentem Ekwadoru (do 1859). Okres dwuwładzy w Nikaragui, WILLIAM WALKER prezydentem (do 1857), TOMÁS MARTÍNEZ prezydentem (do 1858). VIVANCO samozwańczym prezydentem (do 1858), okres dwuwładzy w Peru (CASTILLA). TEODOR BALŞ hospodarem Mołdawii (do 1857). ANDERS premierem Danii (do 1857). SANTOS GUARDIOLA prezydentem Hondurasu (do 1862). Obalenie rządów RAFAELA CAMPO, krótkotrwałe istnienie Republiki Salwadoru (DUEŃAS), Państwo Salwadoru (do 1864), CAMPO prezydentem (do 1858). KAROL III księciem Monako (do 1889). STEPHEN ALLEN-BENSON prezydentem Liberii (do 1864). Krótka władza MANUELA DE REGLI MOTY w Dominikanie, BÁEZ prezydentem (do 1858). Krótka władza JOSÉ MARÍI PLA w Urugwaju, PEREIRA prezydentem (do 1860). „L’Ancien Régime et la Révolution” CHARLESA HENRI ALEXISA GLÉRELA DE TOCQUEVILLE’A. Książę MICHAIŁ GORCZAKOW namiestnikiem Królestwa Polskiego (do 1861). Wyprawa rosyjska (PIOTR SIEMIONOW) do Tienszanu, Ałatau, Dżungarii, Tarbagataju i Ałtaju (do 1857). Zajęcie wysp Perim i Kuria Muria na Morzu Arabskim przez flotę brytyjską. Utworzenie przez Burów w Transwalu Republiki Południowoafrykańskiej (istniała do 1900), uchwalenie konstytucji, MARTHINUS WESSEL PRETORIUS prezydentem (do 1871). Regularne kursy parowców na trasie Wielka Brytania-Sydney. Zniesienie niewolnictwa w Peru. Śmierć LJUDOVITA ŠTURA – filologa słowackiego, HEINRICHA HEINE – poety niemieckiego (Księga pieśni), KARELA HAVLIČKA-BOROVSKY’EGO – poety i publicysty czeskiego, PIOTRA CZAADAJEWA – filozofa rosyjskiego, ROBERTA ALEXANDRA SCHUMANNA – kompozytora niemieckiego (4 symfonie).
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  9. #9
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1857 I światowy kryzys gospodarczy (do ok.1860). Powołanie Tajnego Komitetu (Głównego Komitetu do Spraw Włościańskich) w Rosji przez ALEKSANDRA II. Zajęcie Wysp Kokosowych przez Wielką Brytanię. Uchwalenie nowej konstytucji w Meksyku (wprowadzenie rozdziału Kościoła od państwa), oburzenie wśród kleru i części katolików. Agitacja antybrytyjska MAULAWI AHMADULLI w Audhu (święta wojna), osadzenie go w więzieniu w Faizabadzie (I.). Wojna domowa w Wenezueli (do 1870). Utworzenie uniwersytetów w Bombaju, Madrasie i Kalkucie. Powstanie ludowe przeciw Holendrom na płd-wsch. Borneo (do 1860). Zabiegi dyplomatyczne przywódcy feudałów w Tigre (Etiopia), NYGUSJEGO w walce z TEODOREM II, kontakty z Francją (propozycja oddania portu Zula i wyspy Dissej w zamian za poparcie), misja u papieża, NYGUSJE królem Tigre (do 1861), przejście na katolicyzm, wyprawa wojenna na Gonder. Zdobycie portu Muhammery i Ahwazu przez desant brytyjski (IV.), traktat pokojowy brytyjsko-perski w Paryżu (wycofanie się wojsk perskich z Heratu i Afganistanu, wyrzeczenie się pretensji terytorialnych wobec tych dwóch państw, uznanie ich niepodległości, wycofanie się armii brytyjskiej z Persji, wszelkie sprawy mediacyjne w sporach między Persją a Heratem oraz Afganistanem dla Wielkiej Brytanii) – (4.IV.). Nieudany zamach na NAPOLEONA III w Paryżu (3 Włochów) – (IV.). Przesilenia w rządzie tajpingów w Chinach, odsunięcie SZY TA-K’AJA od władzy. Wyprawa tukulerska EL HADJ-OMARA przeciw państwom Khasso i Galam nad środk. Senegalem, oblężenie Mediny (IV-VI.). Wojna francusko-chińska (do 1858), zbombardowanie i zajęcie Kantonu przez wojska francusko-brytyjskie. Antykrólewskie powstanie w Livorno (Królestwo Obojga Sycylii). Ujęcie samozwańczego prezydenta Nikaragui, WALKERA przez Brytyjczyków. JAMES BUCHANAN prezydentem USA (do 1861). Bunt trzech pułków hinduskich w Miracie k/Delhi – powstanie sipajów w Indiach (do 1859) – (10.V.), zdobycie Delhi przez armię sipajów – zmuszenie szacha BAHADURA do podpisania wezwania do walki przeciw Brytyjczykom (11.V.), podbój terytorium od Delhi do Patny przez sipajów (V-VI.), rząd HAKIMA AHSANULLI, naczelne dowództwo sipajów w ręku MIRZY MOGOŁA, porażka powstańców pod Delhi z armią brytyjską – oblężenie miasta (VI-IX.), powstanie w Kanpurze (NANA SAHIB, TANTIA TOPI) – (4.VI.), koncentracja armii brytyjskiej (CANNING, NEILL), marsz na Benares, wybuch buntu w Allahabadzie (ALI LAKAJAT) – (6/7-11.VI.), w księstwie Dżansi (LAKSZMI BAI) – (VI.), Audhu (AHMADULLA) – (7.VI.), Lakhnau (rząd CHAZRAT MAHAL) – (20.VI.), Odstąpienie wojsk EL HADJ-OMARA od oblężenia Mediny pod naporem Francuzów (VI.), podporządkowanie przez Francję Galam i Khasso, zajęcie Dakaru przez Francuzów i ich wyprawa na państwo Kajor w Senegalu. Pacyfikacja Kabylii (Algier) przez armię francuską (VII.). Układ handlowy japońsko-amerykański (otwarcie dla handlu z USA ośmiu portów (m. in. Nagasaki, Kanagawa, Kōbe)) – (17.VII.). Napięcie francusko-tureckie (sprawa Wołoszczyzny i Mołdawii) – (VII.). Zdobycie Kanpuru przez wojska brytyjskie (HAVELOCK), wycofanie się sipajów do Audhu (VII.), wyparcie sipajów z Biharu (VII.), antybrytyjskie powstanie w Rohilchandzie (KUNWAR SINGH) – (VIII.), szturm Delhi i zajęcie miasta przez armię brytyjską (19.IX.), ujęcie szacha BAHADURA przez Brytyjczyków, zaciekłe walki w środkowych Indiach, zwycięstwo armii sipajów (TOPI) nad siłami brytyjskimi (WINDHAM) pod Kanpurem, klęska ofensywy armii brytyjskiej w Lakhnau (IX.). Opowiedzenie się zgromadzeń narodowych (diwanów) Mołdawii i Wołoszczyzny za unią (IX.). Spotkanie NAPOLEONA III z ALEKSANDREM II w Stuttgarcie (IX.). Przybycie ponad 2 mln imigrantów do Argentyny (do 1900). Krótkie rządy ALI II AL-MANSURA (po raz czwarty) w Jemenie, wojna domowa (do 1872). MIKOŁAJ CONACHI-VOGORIDE hospodarem Mołdawii. ROGIER premierem Belgii (do 1867). FRANCISCO ARMERO Y PEŃARANDA mar. DE NERVIÓN premierem Hiszpanii (do 1858). CARL CHRISTIAN HALL premierem Danii (do 1859). Wyprawa brytyjska (JOHN SPEKE, RICHARD BURTON) do krainy wielkich jezior w Afryce (do 1859). MARIANO OSPINA RODRÍGUEZ prezydentem Nowej Granady (do 1858). JOSÉ MARÍA LINARES LIZARAZU prezydentem Boliwii (do 1861). Założenie przez ALEKSANDRA HERCENA czasopisma „Kołokoł” (Dzwon) w Londynie. Wprowadzenie zakazu handlu niewolnikami w Egipcie. Zawiązanie się Związku Trojnickiego w Kijowie (tajna organizacja studencka). Powstanie chłopskie w Hiszpanii. Początek wydobycia ropy naftowej w Ploeşti. Neuchâtel w składzie Szwajcarii. (Wołoszczyzna). Wyprawy francuskie (HENRI DUVEYRIER) do zach. Sahary (do 1876). „Madame Bovary” GUSTAVE FLAUBERTA. Katastrofa amerykańskiego statku “Central America” u wybrzeży Karoliny Płd. (423 ofiary). Śmierć ASTOLPHE’A DE CUSTINE’A – pisarza francuskiego (Listy z Rosji), AUGUSTE’A COMTE’A – filozofa, socjologa i pisarza politycznego francuskiego (Kurs filozofii pozytywnej), JOSEPHA VON EICHENDORFFA – poety niemieckiego.
    1858 Pierwsza fotografia lotnicza (FELIX NADAR) – balon na uwięzi (Paryż). Opanowanie Andamanów przez Wielką Brytanię. Nieudany zamach na NAPOLEONA III w Paryżu (FELICE ORSINI) – (14.I.). Podbój Kraju Amurskiego i Ussuryjskiego przez Rosję (do 1860). Zajęcie Swanetii przez Rosję, wysiedlanie górali kaukaskich na Syberię (do 1864). Korzystne prawa dla towarzystw akcyjnych i powstawanie pierwszych rad międzyzwiązkowych w wielkich ośrodkach przemysłowych Wielkiej Brytanii. Powstanie antytureckie w Bośni i Hercegowinie (do 1861). Ofensywa brytyjska (COLLIN CAMPBELL) na Audhu (23.II.), opanowanie Lakhnau po zażartych walkach i dużych stratach przez Brytyjczyków (III.), odwrót księżnej Audhu i AHMADULLI do Rohilchandu, szturm Dżansi przez oddziały brytyjskie (ROSE) – (III-IV.), porażka armii sipajów (TOPI) pod Dżansi (IV.), wyprawy wojsk sipajów w Indiach środkowych – zdobycie twierdzy Gwalior. Dotarcie wyprawy SPEKE’A i BURTONA do jezior Wiktorii i Tanganika, odkrycie źródeł Nilu (SPEKE). Konferencja mocarstw w Paryżu (sprawa Wołoszczyzny i Mołdawii) – (V.). Pojawienie się pancerników we flocie francuskiej. Wojna domowa w Meksyku miedzy liberałami a konserwatystami (do 1862), okres dwuwładzy w kraju: BENITO JUÁREZ GARCÍA prezydentem Meksyku (lib.) – (do 1872), krótka władza MARÍI FÉLIXA ZULOAGI, MANUEL ROBLES PEZUELA prezydentem (kons.) – (do 1859). Zamordowanie AHMADULLI (5.VI.), zduszenie powstania w Rohilchandzie przez armię brytyjską, bitwa pod Gwaliorem – zwycięstwo Brytyjczyków (ROSE) nad sipajami (TOPI), śmierć BAI w walce (18.VI.), ucieczka księżnej Audhu do Nepalu, likwidacja mniejszych ognisk powstańczych przez Brytyjczyków, skazanie BAHADURA na wygnanie do Birmy przez władze brytyjskie w Indiach. Zdobycie twierdzy Taku i Tiencin przez wojska francusko-brytyjskie w Chinach, traktaty tiencińskie między Francją, Wielką Brytanią a Chinami (utrzymywanie w stolicy Chin, Pekinie swoich stałych misji przez Wielką Brytanię i Francję, podróżowanie i handlowanie bez przeszkód dla obywateli tych państw po terytorium chińskim, otwarcie nowych portów Chin do handlu zagranicznego, obniżenie ceł, zalegalizowanie handlu opium, wysoka kontrybucja dla mocarstw zachodnich) – (VI.). Podróż ALEXANDRA DUMASA przez Rosję (do 1859). Układ handlowy amerykańsko-chiński (otwarcie 7 portów chińskich dla handlu z USA wraz z placówkami konsularnymi, możność dzierżawienia tam ziemi i budynków, uzyskanie prawa zawijania do portów chińskich dla remontu, uzupełniania żywności i paliwa przez okręty amerykańskie, przywilej utrzymywania stałego przedstawicielstwa w Pekinie). Traktat ajguński między Rosją a Chinami (uznanie Kraju Amurskiego i Ussuryjskiego za własność Rosji, zakaz żeglugi na Amurze, Sungari i Ussuri dla innych państw), układ handlowy (prawo handlu dla kupców rosyjskich w portach otwartych, prawo konsularnej jurysdykcji, stałe przedstawicielstwo w Pekinie). Układ handlowy między USA a Japonią (prawo eksterytorialności dla kupców amerykańskich, możliwość pośrednictwa USA w sporze Japonii z państwami europejskimi, uprawnienie dla Japonii w dziedzinie zakupu broni i zapraszania doradców wojskowych, przyrzeczenie Japonii do udzielania zezwoleń na osiedlanie się w Edo i Osace, rezygnacja Japonii z autonomii celnej – obniżenie cła importowego) – (29.VII.). Podobne układy handlowe Japonii z Wielką Brytanią, Francją i Holandią. Tajna konferencja NAPOLEONA III i DI CAVOURA w Plombičres (poparcie Sardynii w starciu z Austrią) – (VII.). Przyjęcie instruktorów wojskowych w Japonii w celu reorganizacji armii (JI NAOSUKE). Bunt chłopski (TANUS SZACHIN) w Libanie. Abdykacja króla Prus, FRYDERYKA WILHELMA IV (7.X.), regencja WILHELMA (do 1861). Krótkie antybrytyjskie powstanie feudałów w Audhu. Manifest WIKTORII (likwidacja Kompanii Wschodnioindyjskiej, proklamacja przejścia Indii pod administrację korony brytyjskiej, władza w ręku wicekróla (gubernatora generalnego) – (1.XI.). Krótka władza STEFANA CATARGIU, ANASTAZEGO PANU, BAZYLEGO STURDZY i JANA CANTACUZINO w Mołdawii. JAN FILIPESCU hospodarem Wołoszczyzny (do 1859). GLE-GLE królem Dahomeju (do 1889). JAN II DOBRY księciem Liechtensteinu (do 1929). Założenie Chabarowska przez Rosjan. Detronizacja ALEKSANDRA w Serbii (pod naciskiem Rosji), dynastia Obrenoviciów (do 1903), MIŁOSZ (po raz drugi) księciem (do 1860). Krótkie rządy ISTÚRIZA w Hiszpanii, O’DÓNNEL premierem (do 1863). ROCHÜSEN premierem Holandii (do 1860). Przemienna władza LORENZO ZEPEDY, MIGUELA SANTÍNA DEL CASTILLO i GERARDA BARRIOSA w Salwadorze, SANTÍN prezydentem (do 1859). Utworzenie Republiki Nikaragui, MARTÍNEZ prezydentem (do 1867). Konfederacja Granadyjska (do 1861), RODRÍGUEZ prezydentem (do 1861). JULIÁN CASTRO prezydentem Wenezueli (do 1859). Lord DERBY premierem Wielkiej Brytanii (do 1859). Wojna francusko-wietnamska (do 1862), atak floty francuskiej (RIGAULT DE GEROUILLY) wraz z posiłkami hiszpańskimi na port Da-nang, ofensywa na Hue. JOSÉ DESIDERIO VALDVERDE prezydentem Dominikany (do 1859). Zniesienie stanu wojennego w Królestwie Polskim, złagodzenie cenzury. Wyprawa brytyjska STUARTA przez Australię (Adelaide-Darwin) – (do 1862). Założenie Błagowieszczeńska przez Rosjan. Powstanie tajnej irlandzkiej organizacji republikańskiej w Paryżu – Fenianie (O’DONOVAN). Utworzenie stanu Minnesota w USA. Objawienie Najświętszej Maryi Panny w Lourdes (Francja). Wyprawy szwedzkie (NILS ADOLF NORDENSKIÖLD) na Spitsbergen (do 1873). Pożar Crystal Palace w Nowym Jorku. Wyprawa LIVINGSTONE’A wzdłuż dolnego brzegu Zambezi w Afryce płd. (do 1864). Śmierć ROBERTA OWENA – pisarza angielskiego (pionier spółdzielczości).
    1859 Wicehr. PALMERSTON premierem Wielkiej Brytanii (do 1865). Budowa Kanału Sueskiego w Egipcie (do 1869). Nowe prawa LERDO w Meksyku (całkowita konfiskata własności kościelnej (z wyjątkiem świątyń), zamknięcie klasztorów, wprowadzenie ślubów cywilnych). KAROL XV królem Szwecji i Norwegii (do 1872). Sojusz francusko-sardyński (I.). Nieudana próba wywołania powstania antybrytyjskiego w Maharasztrze (TOPI), partyzantka w płn. Indiach. Tajny układ francusko-rosyjski w Sankt Petersburgu (uzyskanie neutralności Rosji przez Francję w sporze z Austrią w zamian za poparcie stanowiska Rosji w sprawie likwidacji neutralności Morza Czarnego) – (3.III.). Ujęcie TOPIEGO przez Brytyjczyków (7.IV.). Ultimatum Austrii dla Sardynii (12.IV.), odrzucenie go przez Sardynię – wojna austriacko-sardyńska. Powstania w państwach środk. Italii – ucieczka LEOPOLDA II, wygnanie władców Parmy i Modeny. Stracenie TOPIEGO (18.IV.), faktyczny koniec powstania sipajów w Indiach. Nieudana wyprawa armii EL HADJ-OMARA na francuski fort Matam nad rzeką Senegal (IV.). Opowiedzenie się Francji po stronie Sardynii, odezwa NAPOLEONA III do Włochów (3.V.), walki francusko-sardyńsko-austriackie (Montebello, Palestro, Vercello), bitwa pod Magentą – zwycięstwo armii francusko-sardyńskiej (NAPOLEON III, WIKTOR EMANUEL II) nad Austrią (4.VI.). Ekskomunika PIUSA IX na wszystkich inicjatorów powstania na terytorium Państwa Kościelnego (17.VI.). bitwy: pod San Marino – zwycięstwo Sardynii (WIKTOR EMANUEL II) nad Austrią (LUDWIG VON BENEDEK) – (24.VI.), pod Solferino – zwycięstwo armii francusko-sardyńskiej nad wojskami austriackimi (24.VI.), zawieszenie broni między Francją, Sardynią i Austrią (6.VII.), spotkanie dwóch cesarzy: NAPOLEONA III z FRANCISZKIEM JÓZEFEM I w Villafranca (11.VII.), ugoda francusko-sardyńsko-austriacka w Villafranca (zrzeczenie się Lombardii przez Austrię na rzecz Francji status quo w środk. Italii) – (12.VII.), przekazanie Lombardii – Sardynii przez Francję. Wznowienie działań wojennych Francji i Wielkiej Brytanii przeciw Chinom – III wojna opiumowa (do 1860). Bitwa pod Cepeda – zwycięstwo Argentyny (DE URQUIZA) nad separatystami z Buenos Aires, likwidacja secesji. Uchwalenie przez rządy powstańcze Toskanii, Emilii-Romanii, Parmy i Modeny połączenia z Sardynią. Zajęcie Czeczenii i płn. Dagestanu przez Rosję, ujęcie wodza SZAMILA. Pokój francusko-sardyńsko-austriacki w Zurychu (sprawa usuniętych władców środkowej Italii do rozstrzygnięcia przez kongres pokojowy, potwierdzenie ugody z Villafranca) – (10.XI.). Obalenie FAUSTYNA I na Haiti, likwidacja cesarstwa, przywrócenie republiki, FABRE-NICOLAS GEFFRARD prezydentem (do 1867). FRANCISZEK II królem Obojga Sycylii (do 1860). MOHAMMAD IV sułtanem Maroka (do 1873). Wojna hiszpańsko-marokańska zw. tetuańską (do 1860), desant hiszpański w Ceucie (22.XI.). Żądania zniesienia urzędu namiestnika królewskiego w Norwegii (demonstracje w Oslo). Wprowadzenie wolności ekonomicznej w Austrii (XII.). MOHAMMAD AL-MAHDI bejem Trypolitanii i Cyrenajki (do 1902). MOHAMMAD III AS-SADIH bejem Tunisu (do 1882). ALEKSANDER JAN CUZA hospodarem Mołdawii i Wołoszczyzny (do 1861). Przedstawienie „Nowego traktatu rządy wspomagającego” HUNG ŻEN-KANA (tajpingowie), program ograniczonych reform (poparcie inicjatywy tworzenia prywatnych banków, towarzystw handlowych, budowa dróg i linii kolejowych, rozwój żeglugi, organizacja urzędów pocztowych, umocnienie i centralizacja władzy państwowej, prawo wnoszenia skarg do urzędu przez ludność, zakaz istnienia organizacji społecznych, powstawanie sołectw i straży chłopskiej). ROTTWITT premierem Danii (do 1860). SABAH II emirem Kuwejtu (do 1866). Dochody Wielkiej Brytanii w Indiach – 361 000 000 rupii. Utworzenie stanu Oregon w USA. „Zur Kritik der politischen Ökonomie” (Krytyka ekonomii politycznej) MARXA. „The Origin of Species” (O pochodzeniu gatunków) DARWINA. Zadłużenie Turcji – 2 500 000 000 franków. „Kaukaz” DUMASA. SANTANA prezydentem Dominikany (do 1861). Krótka władza GABRIELA GARCÍI MORENO, GUILLERMO FRANCO jako najwyższego naczelnika i FRANCISCO FLORESA w Ekwadorze, rządy triumwiratu (MORENO, PACÍFICO CHIRIBOGA, JERÓNIMO CARRIÓN) – (do 1861). PEDRO GUAL prezydentem Wenezueli. Krótka władza GUZMÁNA i JOSÉ MARÍI PERALTY w Salwadorze, BARRIOS prezydentem (do 1860). Krótka władza ZULOAGI w Meksyku, MIGUEL MIRAMÓN prezydentem (kons.) – (do 1860). Włączenie płn-zach. obszaru Amazonii do Brazylii. JOSÉ MARÍA MONTEALEGRE prezydentem Kostaryki (do 1863). Powstanie indygowe w Bengalu Wsch. (do 1862). Odkrycie złóż ropy naftowej w Pensylwanii. Bunt plemion Beni Snassen w Algierze Zachodnim. Założenie kolonii brytyjskiej – Queensland w Australii. PRETORIUS pierwszym prezydentem Oranii w Afryce Płd. (do 1863). Śmierć THOMASA BABINGTONA bar. MACAULAYA – historyka i pisarza angielskiego (Dzieje Anglii), CHARLESA HENRI ALEXISA GLÉRELA DE TOCQUEVILLE’A – historyka francuskiego (O demokracji w Ameryce).
    1860 Okres prosperity w gospodarce światowej (do 1873). Wyprawa brytyjska (SPEKE, JAMES GRANT) w głąb Afryki (do 1863). Wyprawa brytyjska (WILLIAM JOHN WILLS, ROBERT O’HARA BURKE) z południa na północ Australii (do 1861). Dotarcie wyprawy STUARTA do środka Australii. Oblężenie Francuzów w Sajgonie przez armię wietnamską (do 1861). Zajęcie Tetuanu przez armię hiszpańską w Maroku (6.II.). Założenie Władywostoku przez Rosjan. Wydanie władzom Hondurasu byłego prezydenta Nikaragui, WALKERA przez Brytyjczyków i jego stracenie. Patent cesarski w Austrii (reforma Reichsratu) – (5.III.). MICHAŁ (po raz drugi) księciem Serbii (do 1868). Przyłączenie się Emilii Romanii, Parmy Modeny i Toskanii do Królestwa Sardynii (Piemontu) – (III.). Ekskomunika PIUSA IX na wszystkich sprawców „grabieży“ Państwa Kościelnego (26.III.). Włączenie Wybrzeża Moskitów do Nikaragui. ANTON VON SCHMERLING ministrem stanu Austrii (do 1865). Przyłączenie Sabaudii i Nicei do Francji (ekwiwalent od Sardynii za pomoc w walce z Austrią) – (15.IV.), niesnaski wśród ludności sardyńskiej. Wprowadzenie swobody ekonomicznej w księstwie Nassau. MIKOŁAJ I księciem Czarnogóry (do 1910). 12 buntów chłopskich w Japonii. Układ handlowy (tzw. COBDENA) francusko-brytyjski (obniżenie ceł towarów z importu). Utworzenie rad międzyzwiązkowych robotników w Edynburgu, Glasgow, Sheffield i Liverpoolu. Wyprawa „tysiąca” (la spedizione del mille) GARIBALDIEGO, wylądowanie w Marsala (płn-zach. Sycylia) – (11.V.), zwycięstwo powstańców nad armią neapolitańską pod Calatafimi (15.V.), walki pod Milazzo. Pokój hiszpańsko-marokański (poszerzenie enklaw hiszpańskich w Maroku, obciążenie Maroka kontrybucją wojenną w wysokości 105 000 000 franków, powrót misji zakonnych do Maroka) – (V.). Ofensywa armii francusko-brytyjskiej w płn. Chinach (VI.). Wyprawa wschodnia tajpingów, zdobycie Czangczou, Suczou i Ciasing, walki pod Szanghajem z wojskami chińskimi i oddziałami francusko-brytyjsko-amerykańskimi (VI.). Opanowanie portu Zula i wyspy Dissej u wybrzeży Etiopii przez flotę francuską. Płd-wsch. Borneo włączone do Holenderskich Indii Wschodnich. Wojna domowa w Libanie, masakra chrześcijan w Damaszku, wprowadzenie wojsk francuskich do Libanu i Syrii. Powstanie giełdy pracy w Londynie. Manifestacje narodowe Polaków w Warszawie (VI-XI.). Nowy kataster ziemski w Indiach bryt. (do 1880). Wylądowanie wyprawy GARIBALDIEGO w Kalabrii (8.VIII.). Ostre potępienie swobody ekonomicznej na masowym zebraniu przedstawicieli rzemieślników pruskich w Berlinie (VIII.). Zajęcie Tiencinu przez armię francusko-brytyjską (25.VIII.). Wkroczenie powstańców do Neapolu (7.IX.), wyprawa sardyńska na płd. Italii, zwycięstwo nad armią papieską pod Castelfidardo, zajęcie Umbrii i Marchii. Rozbicie oddziałów chińskich na moście Paliciao pod Pekinem przez wojska francusko-brytyjskie (21.IX.), grabież i spalenie letniej rezydencji cesarza w Juanmjuan, zajęcie Pekinu. Krytyka zasady nieinterwencji przez PIUSA IX (28.IX.). Bitwa nad rzeką Volturno – zwycięstwo armii powstańczej nad Neapolem (1.X.), ucieczka króla Neapolu, FRANCISZKA II do twierdzy Gaeta, wkroczenie armii sardyńskiej na teren Królestwa Obojga Sycylii. Dyplom październikowy w Austrii (kolejne reformy państwowe) – (20.X.). HALL premierem Danii (do 1863). Zjazd ALEKSANDRA II, FRANCISZKA JÓZEFA I i regenta WILHELMA w Warszawie (25-27.X.). Traktat pokojowy Chin z Francją i Wielką Brytanią w Pekinie (obciążenie Chin kontrybucją wojenną w kwocie 16 700 000 liangów, Tiencin portem otwartym, płd. cypel Płw. Ciulung dla Wielkiej Brytanii, prawo wywozu kulisów dla mocarstw (legalizacja handlu niewolnikami). Spotkanie WIKTORA EMANUELA II z GARIBALDIM w Kampanii (Teano) – (26.X.). Wyprawa EL HADJ-OMARA na Segu (do 1861), podporządkowanie państwa Masina. Proces łączenia się Neapolu, Sycylii, Umbrii i Marchii z Królestwem Sardynii (Piemontu) – (X-XI.). Układ rosyjsko-chiński w Pekinie (uznanie Kraju Ussuryjskiego za własność Rosji) – (XI.). Secesja Karoliny Płd. od USA (20.XII.). NORODOM królem Kambodży (do 1904). VAN HALL premierem Holandii (do 1861). Przyznanie tytułu księcia Tetuanu premierowi O’DÓNNELOWI w Hiszpanii. Utworzenie organu do spraw cudzoziemców w Pekinie (książę KUNG). Wojna domowa w Nowej Granadzie (do 1861), Stany Zjednoczone Nowej Granady (do 1861), MOSQUERA naczelnikiem i najwyższym przywódcą wojennym (do 1861). Krótka władza MANUELA PAVÓNA w Meksyku, ZULOAGA prezydentem (kons.) – (do 1862). MANUEL FELIPE TOVAR prezydentem Wenezueli (do 1861). PERALTA prezydentem Salwadoru (do 1861). BERRO prezydentem Urugwaju (do 1864). SANTIAGO DERQUI prezydentem Argentyny (do 1862). „Podróż z Paryża do Astrachania” DUMASA. Ludność: USA – 31 mln (4 mln ludności murzyńskiej), Australia – 1 mln. Rozwój ruchu młodoosmanów (IBRAHIM ŞINASI, NAMIK KEMAL, ALI SUAVI, ZIYA PAŞA) w Turcji. Długość linii kolejowych: USA – 50 000 km, Wielka Brytania – 16 692 km, Indie Bryt. – 1300 km. Rozwój przemysłowy: Rosja – 300 tys. t wydobycia węgla, 200 tys. t wydobycia rud żelaza. Założenie uniwersytetu w Jassach. Stosowanie maszyn rotacyjnych w drukarstwie. Odrodzenie się francuskiego parlamentaryzmu. 3-krotny wzrost wartości towarów wywożonych towarów z Indii do Wielkiej Brytanii (do 1890). Alliance Israélite Universelle w Paryżu (związek obrony interesów żydowskich). Pierwszy dalekomorski rejs Japończyków (wyprawa „Kanrin Maru” do San Francisco). Pierwsi robotnicy-hindusi w Kraju Przylądkowym (tania siła robocza). Ogłoszenie konstytucji w Peru. Założenie dziennika „Christiania Adresseblad” (Aftenposten) w Norwegii. Brytyjska wyprawa badawcza (MARKHAM) do Peru (do 1862). Śmierć FERDINANDA CHRISTIANA BAURA – filozofa i teologa niemieckiego, ERNSTA MORITZA ARNDTA – poety niemieckiego.
    1861 - 1865 WOJNA SECESYJNA W USA.
    1861 ABRAHAM LINCOLN prezydentem USA (do 1865). Wprowadzenie swobody ekonomicznej w Saksonii. Bitwa pod Sagamo – zwycięstwo oddziałów etiopskich (TEODOR II) nad siłami NYGUSJEGO, zjednoczenie kraju (I.). Upadek twierdzy Gaety, ucieczka króla Neapolu, FRANCISZKA II do Rzymu (13.II.), pierwszy parlament ogólnowłoski w Turynie – ogłoszenie WIKTORA EMANUELA II królem Włoch (18.II.). Ustawa o uwłaszczeniu chłopów w Rosji (20 aktów prawnych, odniesienie do chłopów prywatnych zamieszkujących tereny Rosji europejskiej (bez Królestwa Polskiego), wolność osobista, prawo wykupu zagród na mocy ustawy, wykup nadziału uzależniony od dziedzica, należność za wykupioną ziemię (20% pokrywa dany chłop, 80% państwo), spłacenie pożyczki od państwa wraz z procentami w ciągu 49 lat przez chłopów) – (19.II.). Patent cesarski w Austrii (nowa konstytucja – dwuizbowa Rada Państwa), oburzenie na Węgrzech i w krajach słowiańskich (26.II.). Manifestacje narodowe Polaków w Warszawie (II.). Udana próba przesyłania mowy ludzkiej na odległość (JOHANN PHILIPP REIS), początki telefonu. Utworzenie rady międzyzwiązkowej w Londynie. Powrót Dominikany pod panowanie Hiszpanii (do 1865). Uroczysta koronacja w Turynie – WIKTOR EMANUEL II królem Włoch (do 1878) – (17.III.). Konfederacja Stanów Ameryki Płn. (Karolina Płd., Karolina Płn., Wirginia, Missisipi, Teksas, Luizjana, Floryda, Alabama, Arkansas, Georgia, Tennessee) – (do 1865), JEFFERSON DAVIS prezydentem (do 1865). Krach finansowy w Meksyku, zawieszenie spłat długów zagranicznych przez prezydenta JUÁREZA, wystąpienie Hiszpanii, Francji i Wielkiej Brytanii z żądaniem odszkodowania za straty materialne swoich obywateli. Reformy sądownictwa w Indiach Bryt. (likwidacja sądów Kompanii Wschodnioindyjskiej, utrzymanie sądów koronnych, utworzenie sądów II instancji), reorganizacja wojska (zwiększenie roli pułków i jednostek, szybszy awans Hindusów) – (do 1864). „India Council Act” w Wielkiej Brytanii (określenie ogólnego administrowania Indiami, powołanie przy wicekrólu i gubernatorach prowincji doradcze rady ustawodawcze (z Hindusami w składzie). Podbój Segu przez Państwo Tukulerów, przekazanie władzy synowi AHMADU przez EL HADJ-OMARA nad państwem tukulerskim w Afryce Zachodniej, bunty w Kaarcie, Segu i Masinie. Ogłoszenie Lagos kolonią brytyjską, początek kolonizacji Nigerii. Wojna Ekwadoru z Kolumbią i Peru (do 1865). Masakra uczestników pochodu na placu Zamkowym w Warszawie (kilkaset ofiar) – (8.IV.). Założenie nowoczesnego arsenału w Ancingu (Chiny). Ofensywa tajpingów w prow. Hupei w Chinach. Otwarcie konsulatu rosyjskiego w Mongolii. Zbombardowanie Fortu Sumter (12-14.IV.) przez wojska konfederackie i zmuszenie do kapitulacji (14.IV.), wojna domowa (secesyjna) w USA (do 1865). Bunty chłopskie w Królestwie Polskim (V.). Śmierć DI CAVOURA (6.VI.). Wycofanie się armii francuskiej z Libanu i Syrii (VI.), porozumienie (Rosja, Francja, Prusy, Wielka Brytania, Austria, Turcja) w sprawie statusu Libanu (autonomiczny okręg administrowany przez gubernatora-chrześcijanina). Bitwa nad rzeką Bull Run w Wirginii – zwycięstwo armii Konfederacji (ROBERT EDWARD LEE) nad wojskami Unii (21.VII.). Ogłoszenie stanu wojennego w Królestwie Polskim (14.X.), ALEKSANDER LÜDERS namiestnikiem (do 1862). WILHELM I królem Prus (do 1871). Wykrystalizowanie się polskich obozów politycznych tzw. czerwonych (Komitet Ruchu, radykalni) i białych (Dyrekcja, umiarkowani) – (X-XII.). ABDÜLAZIZ sułtanem Turcji (do 1876). Zamach stanu w Chinach, regencja KUNGA (do 1862) – (XI.). Groźba wybuchu wojny między USA a Wielką Brytanią (sprawa statku „Trent”) – (XI-XII.). Układ handlowy hiszpańsko-marokański (20.XI.). Wyzwolenie znacznej części prowincji Kiangsu i Czeciang przez tajpingów (XII.). Połączenie Mołdawii i Wołoszczyzny (23.XII.), Księstwo Rumunii (do 1881), ALEKSANDER JAN I CUZA księciem (do 1866). Hiszpańska ekspedycja zbrojna do Meksyku (XII.). LUDWIK I FILIP MARIA królem Portugalii (do 1889). Obalenie władzy RODRÍGUEZA w Nowej Granadzie, krótka władza JUANA JOSÉ NIETO jako naczelnika, Stany Zjednoczone Kolumbii (do 1886), MOSQUERA dyktatorem (do 1863). RADAMA II królem Madagaskaru (do 1863). FREDERIK STANG premierem Norwegii (do 1880). JULIUS PHILIPP JACOB ADRIAN hr. VAN ZUGLEN VAN NIJEVELT premierem Holandii (do 1862). JOSÉ JOAQUÍN PÉREZ dyktatorem Chile (do 1871). BARRIOS prezydentem Salwadoru (do 1863). MORENO prezydentem Ekwadoru (do 1865). Krótka władza triumwiratu (JOSÉ MARÍA DE ACHÁ, RUPERTO FERNÁNDEZ, MANUEL ANTONIO SÁNCHEZ) w Boliwii, DE ACHÁ prezydentem (do 1864). Krótka władza GUALA w Wenezueli, PÁEZ prezydentem (do 1863). Przekształcenie Powszechnej Kompanii Morskiej w Powszechną Kompanię Transatlantycką (CGT) we Francji (bracia PÉREIRE). Powstanie chłopskie w Hiszpanii (tzw. republika biednych w Valladolid). Założenie stanu Kansas w USA. Żegluga na Tygrysie, Eufracie i Szatt el-Arab w ręku brytyjskiego towarzystwa żeglugowego. Misja syjamska we Francji. Ugoda parlamentarna w Wielkiej Brytanii (nie dopuszczanie spraw irlandzkich na forum) – (do 1869). Turyn stolicą Włoch (do 1865). Pierwszy parowy młot Kruppa – „Fritz”. Nieudana próba połączenia Peru z Boliwią (CASTILLA). Wyprawa brytyjska (sir SAMUEL WHITE BAKER) do Sudanu i płn. Etiopii (do 1865). Śmierć NIKOŁAJA TARASA SZEWCZENKI – poety i malarza ukraińskiego, FRIEDRICHA JULIUSA STAHLA – filozofa niemieckiego, VÁCLAVA HANKI – filologa czeskiego, NIKOŁAJA DOBROLUBOWA – publicysty rosyjskiego, PAVLA JOSEFA ŠAFAŘIKA – historyka i filologa czeskiego, MIGUELA LERDO DE TEJADA – ekonomisty meksykańskiego.
    1862 Zniesienie niewolnictwa w koloniach holenderskich (prócz Hol. Indii Wsch.). Francusko-brytyjska ekspedycja zbrojna do Meksyku (I.), zdobycie Veracruz, ugoda w Soledad (powstrzymanie się Wielkiej Brytanii i Hiszpanii od dalszej akcji przeciw Meksykowi). Wprowadzanie swobody ekonomicznej w Bawarii (do 1868). Zdobycie Fortu Henry i Donelson w Tennessee przez wojska Unii (ULYSSES SIMPSON GRANT) – (6-16.II.), ofensywa marynarki wojennej Unii (DAVID FARRAGUT) u wsch. wybrzeży Konfederacji i w Zatoce Meksykańskiej, starcie dwóch okrętów pancernych – „Monitor” (Unia) i „Merrimack” (Konfederacja) – (8-9.III.), przełom w rozwoju marynarki wojennej świata, bitwy: pod Kernstown w Wirginii – zwycięstwo wojsk Konfederacji (LEE) – (23.III.), pod Shiloh w Tennessee – zwycięstwo Unii (GRANT), śmierć dowódcy wojsk Konfederacji, ALBERTA SIDNEYA JOHNSTONA (6-7.IV.), zdobycie Fortu St. Philo, Nowego Orleanu (24.IV.), Norfolka w Wirginii (9.V.) przez flotę Unii. Traktat handlowy między Francją a niemieckim Związkiem Celnym (największe uprzywilejowanie wzajemne). Ostatnia bitwa o jedność Argentyny (Pavón). Wystawa światowa w Londynie. Uznanie Królestwa Włoch przez Rosję w zamian za niepopieranie polskiego ruchu niepodległościowego. 14 rządów w Rumunii (do 1870). „Les Misčrables” (Nędznicy) VICTORA MARIE HUGO. FRANCISCO SOLANO LÓPEZ dyktatorem Paragwaju (do 1870). Zawiązanie tajnej organizacji rewolucyjnej „Ziemla i Wola” w Sankt Petersburg (NIKOŁAJ SIERNO-SOŁOWIEWICZ). Incydent japońsko-brytyjski, wypłacenie odszkodowania przez Japonię i zamknięcie dostępu do portów dla cudzoziemców. Nasilenie walk tajpingów z wojskami rządowymi i francusko-brytyjsko-amerykańskimi w prowincjach Kiangsu i Czeciang. Nowoczesne arsenały w Szanghaju i Suczou. Powstanie mahometan w płn-zach. Chinach (do 1878). Zawarcie 4 konwencji brytyjsko-perskich o budowie na jej terytorium linii telegraficznych (do 1874). Usunięcie francuskiego konsula z Etiopii. Powstanie ludowe w Omanie (do 1871). Ugoda francusko-brytyjska (uznanie niezależności Zanzibaru i Omanu). Pierwsza pożyczka zagraniczna Egiptu. 21 wielkich powstań chłopskich w Korei. Kupno portu Obock w Somalii przez Francuzów. Podbój Masiny przez wojska EL HADJ-OMARA w Afryce Zachodniej. Zbombardowanie Belgradu przez Turków, protesty mocarstw zachodnich, wycofanie się garnizonów tureckich z Serbii. Otwarcie pierwszej japońskiej ambasady (Paryż). Wprowadzenie powszechnego obowiązku służby wojskowej w Stanach Skonfederowanych, zdobycie przez Unię (GRANT) Corinth w Missisipi (30.V.), zwycięstwo Unii w bitwie pod Fortem St. Pillow w Tennessee (5.VI.), zdobycie Memphis (6.VI.), bitwa siedmiodniowa pod Richmond (26.VI.-2.VII.) – zwycięstwo oddziałów Konfederacji (THOMAS JACKSON, LEE, JOSEPH JOHNSTON) nad siłami Unii (GEORGE MC CLENNAN). Traktat pokojowy francusko-wietnamski (zgoda na szerzenie wiary katolickiej, odstąpienie Francji 3 prowincji południowych: My-tho, Bien-hoa i Sajgonu, obciążenie Wietnamu kontrybucją wojenną w wysokości 4 000 000 piastrów, udostępnienie niektórych portów dla francuskiego handlu, otworzenie portów francuskich dla handlu z Wietnamem) – (VI.). Zdobycie i włączenie Heratu do Afganistanu (VII.). Szturm i zdobycie Meksyku przez armię francuską (ELIE FRÉDÉRIC FOREY) – (10.VII.). Utworzenie Komitetu Centralnego Narodowego w Warszawie (obóz „czerwonych”) przez m. in. AGATONA GILLERA i JAROSŁAWA DĄBROWSKIEGO (VII.). T’UNG CZY (MU TSUNG) cesarzem Chin (do 1875), regencja matki T’ZU SI (do 1873). Sekwestr dóbr klasztornych w Rumunii. Wielki książę KONSTANTY namiestnikiem Królestwa Polskiego (do 1863). Nieudana próba zdobycia Rzymu przez wyprawę GARIBALDIEGO (VIII.). Założenie uniwersytetu w Belgradzie. Zwycięstwo armii Konfederacji (LEE, JACKSON) nad rzeką Bull Run (29-30.VIII.). Utworzenie Niemieckiej Unii Rzemieślników w Weimarze (15.IX.). Zwycięstwo Unii (MC CLENNAN) w bitwie nad potokiem Antietam (17.IX.), powstrzymanie ofensywy armii Konfederatów, układ amerykańsko-brytyjski w sprawie współpracy w ściganiu statków niewolniczych, ogłoszenie proklamacji emancypacyjnej przez LINCOLNA (zakaz niewolnictwa na całym terytorium USA w przypadku nie wrócenia „zbuntowanych stanów” do Unii) – (22.IX.). Rewolucja wojskowa w Atenach, abdykacja OTTONA I (X.), linia Schleswig-Sonderburg-Glücksburg w Grecji (do 1923), JERZY I królem (do 1913). Zwycięstwo wojsk Unii (BUELL) pod Perryville w Kentucky (8.X.). OTTO EDUARD LEOPOLD VON BISMARCK-SCHÖNHAUSEN premierem Prus (do 1871) – (8.X.). Krach ofensywy Unii (BURNSIDE) na Richmond, klęska pod Fredericksburgiem (13.XII.), 20 tys. ofiar po stronie Unii. Powstanie Ormian w Turcji. Krótka władza VICTORIANO CASTELLANOSA i FRANCISCO MONTESA w Hondurasie, JOSÉ MARÍA MEDINA prezydentem (do 1865). MIGUEL SAN ROMÁN prezydentem Peru (do 1863). Utworzenie Republiki Argentyńskiej, BARTOLOMÉ MITRE dyktatorem (do 1868). THORBECKE premierem Holandii (do 1866). JACOB STÄMPFLI prezydentem Szwajcarii. Ustawa o nadziałach ziemi w USA (przyznanie każdemu dorosłemu mężczyźnie prawa do 160 akrów ziemi na tzw. Dzikim Zachodzie, warunek: 5 lat użytkowania danych gruntów). Budowa gmachu opery w Paryżu (CHARLES GARNIER) – (do 1875). Początek regularnej żeglugi morskiej między Indiami bryt. a portami Zatoki Perskiej. Powstania ludowe w Turcji (Bośnia i Armenia). Wojna czarnogórsko-turecka. Śmierć BAHADURA SZAHA II, ostatniego padyszacha Indii na wygnaniu w Birmie (Rangun). Śmierć LUDWIGA UHLANDA – poety niemieckiego, HENRY’EGO THOMASA BUCKLE – historyka i socjologa angielskiego (Historia cywilizacji w Anglii).
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  10. #10
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1863 Dekret LINCOLNA o zniesieniu niewolnictwa na całym terytorium Stanów Zjednoczonych (1.I.), nierozstrzygnięte starcie pod Murfreesboro w Tennessee między wojskami Unii (WILLIAM ROSECRANS) i Konfederacji (BRAXTON BRAGG). Wprowadzenie przymusowego naboru do armii caratu w Warszawie (14-15.I.), Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego – powstanie styczniowe w Królestwie Polskim (do 1864), dekrety powstańcze o uwłaszczeniu chłopów i nadania ziemi bezrolnym (22-23.I.), konwencja ALVENSLEBENA między Prusami a Rosją (wzajemna pomoc w przeciwdziałaniu powstaniu polskiemu) – (8.II.), klęska powstańcza pod Miechowem (17.II.), rozbicie wojsk dyktatora powstania MIEROSŁAWSKIEGO przez Rosjan na Kujawach (19-21.II.) i jego ucieczka za granicę, początek powstania na Litwie (III.), dyktatura powstańcza MARIANA LANGIEWICZA (10-19.III.), włączenie się stronnictwa „białych” do powstania (12.III.), zwycięstwo nad siłami rosyjskimi pod Grochowiskami (18.III.), przejście oddziału LANGIEWICZA przez granicę austriacką – internowanie (19.III.), manifest cara ALEKSANDRA II o amnestii dla powstańców, którzy złożą broń w ciągu miesiąca (13.IV.), noty protestacyjne Francji i Wielkiej Brytanii w Sankt Petersburgu (żądanie lepszych swobód w Królestwie Polskim) – (17.IV.), nota protestacyjna Austrii (złożona pod naciskiem Francji) – (19.IV.), podobne wystąpienia Włoch, Hiszpanii, Portugalii, Danii, Szwecji i Turcji. Bitwa pod Chancellorsville (3.V.) – zwycięstwo armii Konfederacji nad Unią (JOSEPH HOOKER), śmierć JACKSONA (Konfed.). Przekształcenie Tymczasowego Rządu Narodowego w Rząd Narodowy (10.V.), stłumienie powstania w Płockim przez Rosjan (V.). Bitwy: pod Baton Rouge w Luizjanie i Jackson w Missisipi – zwycięstwa Unii (GRANT) nad Konfederacją (JOHNSTON) – (14.V.). Utworzenie Powszechnego Niemieckiego Związku Robotniczego (Allgemeine Deutsche Arbeiterverein), inicjatywa FERDINANDA LASSALLE (23.V.). Korzystne prawo dla towarzystw akcyjnych we Francji. Wcielenie Szlezwiku do Danii. Rozpoczęcie budowy okrętów o konstrukcji stalowej. Ostrzelanie cudzoziemskich okrętów z dział fortu Simonoseki w Japonii (V.), ostry sprzeciw mocarstw. Krótkie powstanie na Ukrainie (V.), rząd „czerwonych prawników” w Królestwie Polskim (V-VI.). „6 punktów” (nota francusko-brytyjsko-austriacka w sprawie swobód dla Królestwa Polskiego) – (11.VI.), fiasko wyprawy powstańczej z Galicji na Wołyń (VI.), władza dla KAROLA MAJEWSKIEGO (stronnictwo białych) w Rządzie Narodowym (VI-IX.). Wprowadzenie surowej cenzury prasy w Prusach (VI.). Utworzenie stanu Wirginia Zach. w USA. Bitwy: pod Winchester – zwycięstwo armii Konfederacji (LEE) – (13-14.VI.), pod Gettysburgiem w Pensylwanii (1-3.VII.) – zwycięstwo Unii (GEORGE MEADE), pod Vicksburgiem w Missisipi (4.VII.) – triumf wojsk Unii (GRANT) nad oblężoną armią Konfederacji (JOHN PEMBERTON). Zwycięska dla powstańców polskich pod wodzą MICHAŁA KRUKA-HEYDENREICHA bitwa pod Żyrzynem (8.VII.). Zwycięstwo Unii (GRANT) pod Port Hudson w Luizjanie (9.VII.), wprowadzenie obowiązku powszechnej służby wojskowej przez rząd Unii, manifestacje i rozruchy w Nowym Jorku (ok. 1000 ofiar) – (13-15.VII.). Odrzucenie przez Rosję międzynarodowych not w sprawie polskiej (14.VII.), wiec propolski w Londynie (pomysł utworzenia międzynarodowego stowarzyszenia robotników) – (22.VII.). Zniesienie pracy przymusowej przy budowie Kanału Sueskiego w Egipcie, protest Towarzystwa Budowy Kanału Sueskiego przeciw nowym warunkom koncesji, zobowiązanie Egiptu do zapłacenia kary w łącznej wysokości 38 000 000 franków. Bunty w Państwie EL HADJ OMARA w Afryce Zachodniej (Kaminandru, Sansanding). Zdobycie Knoxville w Tennessee przez armię Unii (2.VIII.), zwycięstwo Konfederacji (BRAGG) w bitwie pod Chickamauga w Georgii (19-20.VIII.). Porażki wojsk powstańczych pod Fajsławicami (24.VIII.) i Kruszyną (29.VIII.). Bombardowanie Kagosimy przez flotę brytyjską wskutek antycudzoziemskich manifestacji w Japonii) – (VIII.). Wpływy „czerwonych” w Rządzie Narodowym (IX-X.), TEODOR hr. BERG namiestnikiem Królestwa Polskiego (do 1874), akcje terrorystyczne powstańców przeciw przedstawicielom władz rosyjskich (np. nieudany zamach na BERGA w Warszawie), objęcie dyktatury powstania przez ROMUALDA TRAUGUTTA (17.X.). Propozycja zwołania kongresu europejskiego w sprawie polskiej (NAPOLEON III), sprzeciw mocarstw (XI.). Zwycięskie bitwy Unii (GRANT) pod Lookout Mt. (24.XI.) oraz Chattanooga (25.XI.) w Georgii, proklamacja amnestii i odbudowy LINCOLNA (8.XII.). Dekret TRAUGUTTA o reorganizacji sił zbrojnych powstańców w regularne jednostki (15.XII.). Stopniowa pacyfikacja powstania tajpingów w Chinach. Wojna Wielkiej Brytanii z Aszanti (do 1874), zwycięska dla wojsk Aszanti bitwa pod Asikumą. Linia Sonderburg-Glücksburg w Danii (do dzisiaj), CHRYSTIAN IX królem (do 1906), DETLEF GOTTHARD MONRAD premierem (do 1864). Metro w Londynie. Protektorat francuski nad Kambodżą (do 1953). Krótkie rządy AUGUSTE ADOLPHE MARIE BILLAULTA we Francji, ROUHER premierem (do 1869). SZER ALI-CHAN emirem Afganistanu (do 1866). Uchwalenie konstytucji na Madagaskarze, RAYNILAYARIVONA premierem (do 1896), RASOHERINA królem (do 1868). KOJONG królem Korei (do 1907), regencja LI HA YNGA (do 1874). Powstanie antyhiszpańskie w Dominikanie (do 1865), JOSÉ ANTONIO SALCEDO prezydentem (do 1864). Mar. DE MIRAFLORES premierem Hiszpanii (do 1864). DUEŃAS prezydentem Salwadoru (do 1864). JESÚS JIMÉNEZ ZAMORA prezydentem Kostaryki (do 1866). JUAN CHRISÓSTOMO FALCÓN prezydentem Wenezueli (do 1864). Wojna domowa w Afganistanie (do 1868). Krótka władza PEDRO DIEZA CANSECO w Peru, JUAN ANTONIO PEZET nowym prezydentem (do 1865). ISMAIL namiestnikiem Egiptu (do 1879). Krótka władza junty (SANTOS GUTIÉRREZ, MOSQUERA, LÓPEZ, EUSTORGIO SALGAR, FROILÁN LAGARCHA) w Kolumbii, MOSQUERA prezydentem (do 1864). Władza regencyjna (JUAN NEPOMUCENO ALMONTE, JOSÉ MARIANO SALAS, PELAGIO LABASTIDA DÁVALOS) w Meksyku (do 1864). Wywłaszczenie 2 mln ha ziemi w Algierze. Ustawy o szkolnictwie wyższym (przywrócenie autonomii uniwersytetom, powołanie Wyższych Kursów Żeńskich) i chłopach apanażowych w Rosji. Brytyjska wyprawa badawcza (MARKHAM) do Indii. Śmierć EUGČNE DELACROIX – malarza francuskiego, GIOACCHINA GIUSEPPE BELLI’EGO – poety włoskiego, ALFREDA DE VIGNY – pisarza francuskiego.
    1864 Uchwalenie liberalnej konstytucji w Grecji. Wojna Paragwaju z Argentyną, Brazylią i Urugwajem zw. paragwajską (do 1870). Podbój Turkiestanu Zach. przez Rosję (do 1880). Aneksja Adyge (Czerkiesji) przez Rosję, zakończenie podboju Kaukazu. Konsekracja biskupia pierwszego czarnego Afrykanina. Przekazanie przez Wielką Brytanię Wysp Jońskich – Grecji. „Manifest sześćdziesięciu” w gazecie „L’Opinion Nationale” (uwidocznienie ciężkich warunków społecznych francuskich robotników, żądanie równego prawa wyborczego, wolności prasy, zebrań i rozdziału Kościoła od państwa oraz obowiązkowego i darmowego nauczania na stopniu elementarnym przez HENRI LOUISA TOLAINA) – (17.II.). Zwycięstwo Unii pod Olustee na Florydzie (20.II.). Załamanie się walk powstańczych (JÓZEF HAUKE-BOSAK) w Królestwie Polskim, klęska pod Opatowem (21.II.), porozumienie rosyjsko-austriacko-pruskie w sprawie polskiej (ogłoszenie stanu oblężenia i zakazu pomocy powstańcom przez Austrię) – (II.), ukaz carski o uwłaszczeniu chłopów w Królestwie Polskim (2.III.). Wojna Prus i Austrii z Danią, zajęcie Szlezwika przez armię prusko-austriacką, zwycięstwo pod Dybböl, walki na Morzu Północnym (Helgoland, Sylt), ofensywa prusko-austriacka w Jutlandii (Kolding, Fredericia). Walki wojsk rządu z tajpingami w Chinach, odzyskanie prowincji Kiangsu i Czeciang. Uchwalenie ustawy dającej robotnikom możność zrzeszania się i organizacji strajków we Francji (IV.). Aresztowanie TRAUGUTTA przez władze rosyjskie (10-11.IV.). Napięcie między Wielką Brytanią a Etiopią (agitacja antycesarska). Zamach stanu w Rumunii, ogłoszenie statutu o organizacji państwa (CUZA) – (V.). Nierozstrzygnięte bitwy między Konfederacją (LEE) a Unią (GRANT) pod Wilderness (5-6.V.) i Spotsylwanią (8-12.V.) w Wirginii. Samobójstwo przywódcy tajpingów w Nankinie, SIU-Ć’ÜANA (1.VI.). Triumf sił Konfederacji pod Cold Harbor w Wirginii (3.VI.), nierozstrzygnięta bitwa pod Petersburgiem (15-18.VI.), Konfederaci (JUBAL EARLY) pod Waszyngtonem (VII.). Kres powstania tajpingów w Chinach wtargnięcie sił rządowych do Nankinu, rzeź 100 tys. ludzi (19-20.VII.). 15 tys. szkół świeckich (2,5 tys. szkół dla niemuzułmanów) w Turcji. Niszczący marsz wojsk Unii (WILLIAM TECUMSEH SHERMAN) przez Georgię, Karolinę Płd. i Płn. (do 1865), zwycięstwo pod Kenesan Mt (27.VII.), zdobycie Atlanty – stolicy Georgii (1.VIII.). Stracenie TRAUGUTTA i innych przedstawicieli Rządu Narodowego przez Rosjan w Warszawie (5.VIII.). Konwencja w sprawie polepszenia losu rannych żołnierzy w Genewie, założenie Międzynarodowego Czerwonego Krzyża (JEAN HENRI DUNANT, GUSTAVE MOYNIER) – (22.VIII.). Ostrzelanie Simonoseki w Japonii przez flotę USA, Wielkiej Brytanii, Holandii i Francji, porozumienie (obniżenie ceł importowanych do 5%, wprowadzenie na terytorium Japonii oddziałów wojskowych przez Francję i Wielką Brytanię dla ochrony swych przedstawicieli). Założenie Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników w Londynie – I Międzynarodówka (do 1876) – (28.IX.). Śmierć EL HADJ-OMARA w walce z buntem Fulbe w Afryce Zachodniej. Encyklika papieska „Quanta cura” i tzw. „Syllabus” (katalog głównych błędów XIX w.). Konwencja włosko-francuska (wycofanie
    oddziałów francuskich z Rzymu w zamian za zobowiązanie Włoch do nieatakowania posiadłości papieskich i przeniesienia stolicy z Turynu do Florencji) – (IX.). Antyfrancuskie powstanie plemion Uled Sidi Szejch w Algierze. Reforma agrarna w Rumunii. Manifest inauguracyjny I Międzynarodówki (5.X.). Próba przywrócenia panowania hiszpańskiego w Ameryce Płd., kryzys finansowy między Hiszpanią a Peru, zajęcie części wyspy Chincha przez flotę hiszpańską, protesty USA i Chile, blokada wybrzeża Chile. Pokój między Austrią, Prusami a Danią w Wiedniu (utrata Szlezwiku-Holsztyna przez Danię) – (20.X.). Reforma ziemska (ziemstwa – organami samorządu terytorialnego) i sądownicza (4-stopniowy system instytucji sądów: sądy pokoju, powiatowe, okręgowe i Senat, jawność przewodów sądowych, niezawisłość sędziów, prawo oskarżonych do obrony) w Rosji. Konferencja delegatów Dolnej i Górnej Kanady w Quebec (Kanada – Konfederacji autonomicznych prowincji) – (X.). Bitwy: pod Nashville (15-16.XI.) i pod Franklin w Tennessee (30.XI.) – zwycięstwa wojsk Unii (GEORGE THOMAS) nad Konfederacją (JOHN HOOD), zdobycie Savannah przez Unię (SHERMAN) – (21.XII.). Cesarstwo Meksykańskie (do 1867), MAKSYMILIAN I FERDYNAND JÓZEF HABSBURG cesarzem (do 1867). ANASTASIO CRUZ AGUIRRE prezydentem Urugwaju (do 1865). Utworzenie Stanów Zjednoczonych Wenezueli, FALCÓN prezydentem (do 1868). Utworzenie Republiki Salwadoru, DUEŃAS prezydentem (do 1871). MANUEL MURILLO TORO prezydentem Kolumbii (do 1866). MARIANO MELGAREJO prezydentem Boliwii (do 1871). Krótkie rządy LORENZO ARRAZOLI i ALEJANDRO MONA w Hiszpanii, NARVÁEZ premierem (do 1865). GASPAR POLANCO prezydentem Dominikany (do 1865). BLUHME premierem Danii (do 1865). Utworzenie stanu Nevada w USA. Założenie dwumiesięcznika „Magazynu o wychowaniu i rekreacji” (JULES HETZEL) we Francji. Zakaz posiadania ziemi osobom politycznie podejrzanym i nabywania nowych majątków przez Polaków na Litwie, zakaz używania języka polskiego na ziemiach litewsko-ruskich. Założenie uniwersytetu w Bukareszcie. „Ja, vi elsker dette landet” RIKARDA NORDRAAKA (późniejszy hymn narodowy Norwegii). Początki antysemityzmu polskiego. Powstanie ludowe w Kokandzie (do 1866). „Wyprawa do wnętrza ziemi” JULESA VERNE’A. Śmierć CZHO DZE U – filozofa koreańskiego, FERDINANDA LASALLE’A – socjalisty niemieckiego.
    1865 Zdobycie Fortu Fisher w Karolinie Płn. przez flotę Unii (15.I.), wejście aktu abolicji (zniesienia niewolnictwa) do konstytucji USA tj. 13 poprawki (Thirteenth amendment), przegłosowanie w Izbie Reprezentantów (31.I.), zdobycie Columbii, stolicy Karoliny Płd. przez Unię (SHERMAN) – (17.II.), ofensywa w Karolinie Płn. – zdobycie Fayeteeville (12.III.) i Goldsboro (23.III.), zajęcie stolicy Konfederacji, Richmond przez wojska Unii (GRANT) – (3.IV.), poddanie się Armii Północnej Konfederacji (LEE) w Appomattox w Wirginii (9.IV.), zajęcie Raleigh przez Unię (SHERMAN) – (11.IV.), zdobycie Mobile na Florydzie przez flotę Unii (12.IV.), zamach na LINCOLNA w Teatrze Forda w Waszyngtonie (JOHN WILKES BOOTH) – (14.IV.), ANDREW JOHNSON prezydentem USA (do 1869), akt kapitulacji armii Konfederacji (JOHNSTON) w Bennetts House (18.IV.), ogólna kapitulacja Konfederatów (26.IV.). Przeniesienie bazy pruskiej floty wojennej z Gdańska do Kilonii (IV.). Wojna domowa w Etiopii (do 1868), wyparcie cesarskich wojsk z prowincji Szeua (MENELIK), Lasty (GOBEZJE) i Tigre (BEZBYZ KASSA). Wyprawa tukulerska (AHMADU, syn EL HADJ-OMARA) na Bambarów w Afryce Zachodniej. Spisek antysułtański (KEMAL) w Turcji (do 1867). Wizyta NAPOLEONA III w Algierze.
    Otwarcie 3 portów japońskich dla handlu zagranicznego pod nakazem Wielkiej Brytanii (Niigata, Osaka i Hiogo). Rozszerzenie się powstania mahometan w Chinach na prowincje Kansu i Cinghai. Florencja stolicą Włoch (do 1871) – (VI.). Uruchomienie fabryki zbrojeniowej i stoczni okrętowej w Szanghaju (LI HUNG-CZANG). Zwycięstwa wojsk ruchu Nien w Kiangsu i Szantungu nad Chinami. Zdobycie Taszkientu przez Rosjan. Utworzenie Centralnego Towarzystwa Misyjnego w Sankt Petersburgu. Żądanie wycofania wojsk francuskich z Meksyku przez USA. Ugoda prusko-austriacka w Gastein (objęcie przez Prusy zarządu nad Szlezwikem, Austrii nad Holsztynem) – (VIII.). Ustawa o cenzurze w Rosji (złagodzenie dotychczasowych przepisów). Antyhiszpańska koalicja Chile, Boliwii, Ekwadoru i Peru, walki na morzu między flotą chilijską a hiszpańską. Spotkanie BISMARCKA z NAPOLEONEM III w Biarritz (zapewnienie przez Prusy neutralności Francji w wojnie z Austrią) – (X.). Faktyczna niepodległość Dominikany, wycofanie się wojsk Hiszpanii z wyspy, krótka władza BENIGNO FILOMENO DE ROJASA jako przewodniczącego Głównej Junty Rządzącej oraz PEDRO ANTONIO PIMENTELA i JOSÉ MARÍI CABRALA, BÁEZ prezydentem (do 1866). Lord RUSSELL premierem Wielkiej Brytanii (do 1866). SALIM II sułtanem Omanu (do 1868). CHRISTIAN EMIL hr. KRAG-JUEL-VIND-FRIJS VON FRIJSENBORG premierem Danii (do 1870). LEOPOLD II królem Belgii (do 1909). Przemienna władza MARIANO IGNACIO PRADO i CANSECO w Peru, PRADO prezydentem (do 1868). Utworzenie Republiki Hondurasu, MEDINA prezydentem (do 1869). Krótka władza TOMÁSA VILLALBY w Urugwaju, FLORES prezydentem (do 1868). LUDRONGA królem Suazi (do 1874). O’DÓNNEL premierem Hiszpanii (do 1866). Pierwsza konferencja Międzynarodówki w Londynie. Krótka władza FRANCISCO SALAZARA w Ekwadorze, CARRIÓN prezydentem (do 1867). Krótka władza PEDRO AYCINENY w Gwatemali, VICENTE CERNA prezydentem (do 1871). ABDULLAH III emirem Nedżdu (do 1871). Użycie kwasu karbolowego do zapewnienia aseptyki ran operacyjnych (JOSEPH bar. LISTER). Zniesienie odrębnej Komisji Spraw Wewnętrznych w Królestwie Polskim przez Rosjan. „Alicja w krainie czarów” LEWISA CARROLLA. Koncesje francuskie na wywłaszczenie 125 tys. ha ziemi w Algierze. Badania jeziora Bajkał przez polskich geologów na zesłaniu, BENEDYKTA DYBOWSKIEGO i WIKTORA GODLEWSKIEGO (do 1879). Misja brytyjska do Nedżdu, podpisanie umowy (zgoda emira do nie udzielania pomocy powstańcom w Omanie, gwarancja daniny od Omanu dla Nedżdu). Tajna organizacja terrorystyczna Ku-Klux-Klan w stanie Tennessee (walka z równouprawnieniem Murzynów) – (do 1876). Pierwsze czeki bankowe. Założenie misji chrześcijańskiej i społecznej w Londynie przez WILLIAMA BOOTHA. Reforma w drukarniach: zastępowanie papieru z materiału – papierem z celulozy. Ograniczenie prawa dziedziczenia majątków w rodzinach polskich na Litwie i zakaz przekazywania ziemi Polakom w drodze darowizn lub sprzedaży. Organizacja żeglugi między Bagdadem, Basrą a portami Zatoki Perskiej, Indii Bryt. i od 1869 r. Europy przez Brytyjczyków, linia telegraficzna między Irakiem a Indiami Bryt. Wyprawa francuska (ALFRED GRANDIDIER) w głąb Madagaskaru (do 1870). Budowa kolei transkontynentalnej w USA (do 1893). Szereg wojen indiańskich w USA (do 1890). „Podróż na Księżyc” VERNE’A. RICHARD hr. BELCREDI premierem Austrii (do 1867). Brytyjska wyprawa badawcza (MARKHAM) do Indii (do 1866). Bunt w Boliwii przeciw dyktaturze prezydenta MELGAREJO, zastrzelenie przywódcy opozycji, byłego prezydenta BELZÚ. Utworzenie Międzynarodowej Unii Telegraficznej w Genewie. Śmierć RICHARDA COBDENA – ekonomisty angielskiego (rzecznik wolnego handlu), JOSEPHA BENJAMINA BUCHEZA – filozofa francuskiego (teoria socjalizmu chrześcijańskiego), PHILIPPE’A PIERRE’A JOSEPHA PROUDHONA – pisarza francuskiego.
    1866 Powstanie antytureckie na Krecie. Upowszechnienie się telegrafu na świecie. Ucieczka ALEKSANDRA JANA I CUZY z Rumunii (II.), dynastia Hohenzollern-Sigmaringen (do 1947), KAROL I księciem (do 1881), ogłoszenie nowej konstytucji, ustawa o „umowach rolnych”. Dekret o chłopach państwowych w Rosji, zakończenie procesu uwalniania ludności chłopskiej od poddaństwa. 43 bunty chłopskie w Japonii (do 1867). Ofensywa ruchu Nien w Chinach, wtargnięcie do prowincji Szansi. Lord DERBY premierem Wielkiej Brytanii (do 1868). Prześladowania ludności chrześcijańskiej w Korei, ostry sprzeciw USA i Francji. Zbudowanie nowoczesnej stoczni w Fuczou (Chiny). Przymierze prusko-włoskie w Berlinie (8.IV.). Zwołanie parlamentu holsztyńskiego przez Austrię – wkroczenie armii pruskiej do Holsztyna, wojna austriacko-pruska, walki w Czechach (Münchengrätz, Trutnov, Nachov). Misja etiopska do Wielkiej Brytanii (V.). Kryzys gospodarczy w USA (V.). Propozycja utworzenia Związku Północno-Niemieckiego (Nord-deutscher Bund) przez BISMARCKA (19 państw płn-niemieckich (na północ od rzeki Men) + Prusy) – (VI.). Zjazd w Mannheim (unia płd-niemieckich związków robotniczych z Niemiecką Partią Ludową) – (10.VI.). Zajęcie Hanoweru przez oddziały pruskie (EDWIN HANS KARL VON MANTEUFFEL) – (VI.), walki we Włoszech, bitwa pod Custozą – zwycięstwo Austrii (ALBRECHT HABSBURG) nad Włochami (24.VI.), armia pruska na linii Menu (VII.), zwycięstwo Prus (HELMUT KARL BERNHARDT VON MOLTKE) nad Austrią w bitwie pod Sadovą w Czechach (3.VII.), bitwa morska pod Lissą na Adriatyku – triumf Austrii (WILHELM VON TEGETTHOFF) nad flotą Włoch (20.VII.), preliminaria pokojowe prusko-austriackie w Nikolsburgu (Mikulovie) – (26.VII.). Umowa wojskowa między Prusami a państwami płd-niemieckimi (VIII.). Incydent amerykańsko-koreański (śmierć załogi okrętu USA wskutek dopuszczania się przez nich rozbojów). Zjazd przywódców politycznych Słowian w Wiedniu (AGENOR GOŁUCHOWSKI, PALACKÝ, JOSIP JURIJ STROSSMAYER, FRANTIŠEK LADISLAV RIEGER), część uczestników za programem federalistycznym (VIII.). Pokój austriacko-pruski w Pradze (zgoda Austrii na rozwiązanie Związku Niemieckiego i nową organizację Niemiec bez swego udziału, zrzeczenie się przez Austrię praw do Szlezwika i Holsztynu oraz zapłata przez nią kontrybucji wojennej w wysokości 40 000 000 talarów pruskich) – (23.VIII.). Idea wyprawy wojennej Wielkiej Brytanii do Etiopii (IX.). Akces Hesji, Hanoweru, Nassau i Frankfurtu do Prus (IX.). Zalegalizowanie przez parlament pruski niezgodnego z konstytucją pobierania podatków i opłat przez rząd bez uchwalenia budżetu (IX.). I kongres Międzynarodówki w Genewie (zatwierdzenie statutu, konieczność walki politycznej proletariatu, o przywróceniu niepodległości Polsce, żądania 8-godzinnego dnia pracy, zrównania praw mężczyzn i kobiet, a także zniesienia utrzymywania stałych wojsk) – (3-8.IX.). Nieudana akcja francuska w Korei (zdobycie twierdz Konghuado na wysepce opodal Korei i Czongżok w górach, odwrót wskutek ofensywy oddziałów koreańskich (JANG HON SU), spalenie i złupienie Konghuado). Pokój austriacko-włoski w Wiedniu (otrzymanie Wenecji przez Włochy) – (3.X.). Utworzenie w Prusach partii narodowo-liberalnej (Nationalliberale) – (X.). Lojalistyczny adres konserwatystów galicyjskich do FRANCISZKA JÓZEFA I (10.XII.). Krótkie rządy ISAAKA DIGNUSA FRANSENA VAN DER PLETTE w Holandii, hr. VAN ZUGLEN premierem (do 1868). Krótka władza triumwiratu (FEDÉRICO DE JESÚS GARCÍA, GREGORIO LUPERÓN, PIMENTEL) w Dominikanie, CABRAL prezydentem (do 1868). NARVÁEZ premierem Hiszpanii (do 1868). MOHAMMAD AFDAL emirem Afganistanu (do 1867). MOSQUERA dyktatorem Kolumbii (do 1867). CASTRO MADRIZ prezydentem Kostaryki (do 1868). ABDULLAH II emirem Kuwejtu (do 1892). Przybycie brytyjskiej ekipy specjalistów do Massawy (Etiopia). Zawieszenie broni między Hiszpanią a Peru, Chile, Boliwią i Ekwadorem. Likwidacja Sekretariatu Stanu ds. Królestwa Polskiego w Sankt Petersburgu (a także Rady Stanu i odrębnego budżetu). Nieudany zamach na ALEKSANDRA II w Rosji (DYMITR KARAKOZOW). Zjednoczenie Emigracji Polskiej (DĄBROWSKI) w Paryżu (do 1871). Wyprawa LIVINGSTONE’A do Afryki wsch. (badania źródeł Nilu) – (do 1873). Powstanie zesłańców polskich nad jez. Bajkał. Tajny sojusz wojskowy między Wirtembergią a Bawarią. Przybycie pokonanych oddziałów tajpingów (Czarne, Białe, Czerwone i Żółte Flagi) do Wietnamu (prowincje Lao Cai, Tuyen-quang, Lao-bang). Zajęcie wyspy Malden w Oceanii przez Wielką Brytanię. Komory na Oceanie Indyjskim kolonią Francji (do 1975). Uznanie Księstwa Liechtenstein za suwerenne państwo. Udana operacja położenia podwodnego kabla transatlantyckiego. Śmierć MASSIMA TAPARELLI’EGO D’AZEGLIO – pisarza włoskiego, GREGORA JOHANNA MENDLA – genetyka czeskiego (Badania nad mieszańcami roślin).
    1867 Wynalezienie dynamitu (ALFRED BERNHARD NOBEL). Odkrycie złóż diamentów w Afryce płd. Wystawa światowa w Paryżu. Ulepszenie metody wytapiania stali w piecach płomiennych (KARL WILHELM SIEMENS). Wynalezienie silnika gazowego (NIKOLAUS AUGUST OTTO). Druga reforma wyborcza w Wielkiej Brytanii (rozszerzenie prawa wyborczego na szerokie koła średniego i drobnego stanu mieszczańskiego). Opuszczenie Meksyku przez ostatnie oddziały francuskie (II.). Przywrócenie konstytucji z 1848 r. na Węgrzech, mianowanie przez cesarza Austrii – nowego rządu węgierskiego (GYULA hr. ANDRÁSSY) – (II.). „British North America Act” (Kanada państwem federacyjnym o statusie dominium) – (29.III.), JOHN MC DONALD pierwszym premierem (do 1873). Układ między Rosją a USA w Waszyngtonie (sprzedaż terytorium Alaski i Aleutów – USA za 7 200 000 dolarów) – (30.III.). Uchwalenie ugody z Austrią przez parlament Węgier (3.IV.). Nowy projekt konstytucji w Prusach (17.IV.). II Zjazd Słowiański w Moskwie (idea panslawizmu) – (V.). Traktat Londyński (potwierdzenie suwerenności Państwa Luksemburg) – (11.V.). Połączenie Cesarstwa Austrii i Królestwa Węgier unią personalną i realną (oddzielne: ustrój wewnętrzny, parlament, rząd; wspólne: sprawy polityki zagranicznej, wojska i skarbu(finansów)), początek Monarchii Austriacko-Węgierskiej (istniała do 1918) – (12.VI.). Ujęcie i rozstrzelanie cesarza Meksyku, MAKSYMILIANA przez republikanów w Queretaro (19.VI.), II Republika – JUÁREZ ponownie prezydentem kraju (do 1872). Ogłoszenie konstytucji w Prusach (utworzenie państwa związkowego – Związku Północnoniemieckiego (do 1870), Prusy z głosem decydującym, władza prawodawcza należy do Bundesratu (rady związkowej) i Reichstagu (parlamentu), władza wykonawcza dla kanclerza (prezydentem Związku – król Prus) – (1.VII.). Umowa handlowa i celna Prus z Hessen- Darmstadt, Badenią, Wirtembergią i Bawarią (8.VII.). II kongres Międzynarodówki w Lozannie (2-8.IX.). Upadek spisku młodoosmańskiego w Turcji. „Kapitał“ (I tom) MARXA. Przyłączenie terytorium Acre i Mato Grosso do Brazylii. Strajki robotnicze w Paryżu, Amiens, Marsylii i Roubaix. Kochinchina w Wietnamie pod protektoratem francuskim (do 1949). Sprzedaż przez Holandię fortów na tzw. Złotym Wybrzeżu – Wielkiej Brytanii (m.in. Elmina). Zniesienie Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Królestwie Polskim przez Rosjan. Zabiegi brytyjskie o poparcie przez zbuntowanych feudałów etiopskich w walce z TEODOREM II, wojna brytyjsko-etiopska (do 1868). MUTSUHITO cesarzem Japonii (do 1912), pismo do szoguna żądające zwrotu władzy cesarzowi) – (X.). Oderwanie się Turkiestanu od Chin: 3 muzułmańskie chanaty – taranczyński ze stolicą w Kuldży, Dżeti-szehr ze stolicą w Kaszgarze i dungański ze stolicą w Urumczi (do 1878). Nowa konstytucja w Austrii (autonomia dla krajów koronnych) – (21.XII.). Hr. FRIEDRICH FERDINAND VON BEUST premierem Austrii (do 1871). Powstanie antyangielskie w Irlandii. MOHAMMAD AZAM emirem Afganistanu (do 1868). Dwuwładza w Peru: CANSECO prezydentem (do 1868). SYLVAIN SALNAVE prezydentem Haiti (do 1869). Krótka władza PEDRO JOSÉ ARTETY w Ekwadorze, JAVIER ESPINOZA nowym prezydentem (do 1869). Krótka władza JOAQUÍNA RIASCOSA w Kolumbii, SANTOS ACOSTA nowym prezydentem (do 1868). FERNANDO GUZMÁN prezydentem Nikaragui (do 1871). Wyprawa rosyjska (NIKOŁAJ PRZEWALSKI) do Kraju Ussuryjskiego (do 1869). Uchwalenie nowych ustaw korzystnych dla spółek akcyjnych we Francji. „Tenure of Office Act” w USA (zakaz usuwania członka gabinetu bez zgody Senatu przez prezydenta), pierwsze złamanie tejże ustawy (JOHNSON). Opanowanie Wysp Midway (na Pacyfiku) przez USA. Utworzenie stanu Nebraska w USA. Tolerancja dla związków zawodowych we Francji. Ostatni transport więźniów do Australii. Zajęcie wyspy Wrangla na Morzu Arktycznym przez Rosję. Nieudany zamach na cara Rosji, ALEKSANDRA II w Paryżu (ANTONI BEREZOWSKI). Pierwszy hamulec kolejowy na sprężone powietrze (GEORGE WESTINGHOUSE). Brytyjska wyprawa badawcza (MARKHAM) do Etiopii. Początki węgierskiego antysemityzmu. Śmierć JEAN’A AUGUSTE’A DOMINIQUE’A INGRESA – malarza francuskiego, CHARLESA PIERRE’A BAUDELAIRE’A – poety francuskiego (Les fleurs du mal), MICHAELA FARADAY’A – fizyka i chemika angielskiego.
    1868 Bitwy pod Fusimi i Toba w Japonii – zwycięstwa wojsk cesarskich nad szogunem (3.I.). Szturm Mekdeli – stolicy Etiopii i jej zajęcie przez desant brytyjski, samobójstwo TEODORA II (I.), GOBEZJE jako TEKLE GIJORGIS II nowym cesarzem Etiopii (do 1872). Drugie złamanie ustawy z 1867 r. przez prezydenta USA (21.II.), wszczęcie przez Senat procedury oskarżającej prezydenta o zdradę stanu tzw. impeachment (24.II.), proces przeciw ANDREW JOHNSON’OWI (za „winny” – 35, przeciw – 19), brak 1 głosu do usunięcia z urzędu (13.III.). Francuska kontrola finansowa nad Tunisem. Ofensywa ruchu Nien w Chinach, atak na Tiencin. Klęska głodu w Algierze (do 1870). 185 powstań chłopskich w Japonii (do 1878). Koniec władzy szoguna w Japonii, okres Meiji (do 1912) z bezpośrednią władzą cesarską (V.), wprowadzenie w kraju kalendarza gregoriańskiego, rozwój przemysłu – tworzenie tzw. wzorcowych przedsiębiorstw (do 1880). Wprowadzanie swobody ekonomicznej w Prusach (do 1869). Rewolucja w Hiszpanii, ucieczka IZABELI II do Francji i jej abdykacja, krótkie rządy BRAVO i JOSÉ GUTIERREZA DE LA CONCHY, rządy regencyjne FRANCISCO SERRANO Y DOMINGUEZA księcia DE LA TORRE (do 1869). Koniec ostrej cenzury na Filipinach, zezwolenie na zgromadzenia, ograniczenie roli zakonów. Antyhiszpańskie powstanie na Kubie tzw. wojna 10-letnia (do 1878). Wycofanie się armii brytyjskiej z Etiopii (VI.), wojna domowa między TEKLE GIJORGISEM II, KASSĄ i MENELIKIEM (do 1872). Krótkie rządy BENJAMINA DISRAELIEGO lorda BEACONSFIELDA w Wielkiej Brytanii, WILLIAM EWART GLADSTONE nowym premierem (do 1874). Strajk górników w Charleroi. Ogłoszenie dekretu o ustroju państwa (pierwsza konstytucja japońska). Antyniemieckie manifestacje Czechów w Pradze w 500-lecie urodzin HUSA (VII.). III kongres Międzynarodówki w Brukseli (6-19.IX.). RAMA V (CHULALONGKORN) królem Syjamu (do 1910). MILAN (po raz drugi) księciem Serbii (do 1882). ALI emirem Bahrajnu (do 1869). Protektorat brytyjski nad Basuto (Lesotho) – (do 1966). SZER ALI-CHAN (po raz drugi) emirem Afganistanu (do 1879), reformy podatkowe, wojskowe, wzmocnienie władzy centralnej, organizacja łączności pocztowej, naprawy dróg i budowy fabryk broni. Dynastia Sanidów w Katarze (do dzisiaj), MOHAMMAD emirem (do 1878). AZZAN sułtanem Omanu (do 1871). Założenie Międzynarodowego Przymierza Demokracji Socjalistycznej w Genewie (MICHAŁ BAKUNIN). RANAVALONA II królową Madagaskaru (do 1883). HUBERT FRČRE-ORBAN premierem Belgii (do 1870). Objęcie Chanatu Buchary protektoratem Rosji (do 1920). FOCK premierem Holandii (do 1871). Projekt rozszerzenia autonomii Galicji w Austrii. Wprowadzenie języka rosyjskiego w szkołach i urzędach Królestwa Polskiego, zamknięcie Szkoły Głównej i przekształcenie jej w uniwersytet rosyjski (do 1869). Rozpad Haiti – trójwładza (do 1869), NISSAGE SAGET prezydentem części płn., MICHEL DOMINGUE prezydentem części płd. Rozbicie ruchu Nien w Chinach (X.). JOSÉ BALTA prezydentem Peru (do 1872). SANTOS GUTIÉRREZ prezydentem Kolumbii (do 1870). Krajowa centrala ogólnozwiązkowa (Trade Union Congress) w Londynie. Zwycięstwo wojsk cesarskich nad oddziałami stronników szoguna na wyspie Honsiu (X.). BÁEZ prezydentem Dominikany (do 1873). Upadek paragwajskiej twierdzy Humaitá i zdobycie Asuncion przez wojska Argentyny, Brazylii i Urugwaju (XII.). Krótka władza TADEO MONAGASA w Wenezueli, JOSÉ MONAGAS nowym prezydentem (do 1870). Krótka władza PEDRO VARELI w Urugwaju, LORENZO BATTLE nowym prezydentem (do 1872). Ugoda węgiersko-chorwacka (przyznanie Chorwatom ograniczonej autonomii w ramach Królestwa Węgier). 14 poprawka do konstytucji USA (utorowanie drogi do praw wyborczych dla ludności murzyńskiej). DOMINGO FAUSTINO SARMIENTO prezydentem Argentyny (do 1874). ZAMORA prezydentem Kostaryki (do 1870). Utworzenie Towarzystwa Narodowo-Demokratycznego w Galicji (FRANCISZEK SMOLKA). Ustawa organiczna o oświacie w Turcji (szkolnictwo podstawowe powszechne, obowiązkowe i bezpłatne). Deklaracja sejmu czeskiego (domaganie się utworzenia własnego państwa w ramach Austro-Węgier), odrzucenie postulatu przez Węgry. Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 5 mln t wytopu żelaza, 100 tys. t wytopu stali, 103 mln t wydobycia węgla. „Dzieci kapitana Granta” VERNE’A. Trzęsienie ziemi w Peru (Arequipa).
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

Page 1 of 3 123 LastLast

Similar Threads

  1. Historia powszechna cz.5 /1918-1945/
    By Aux_Teergois in forum Forum - Historia (PL)
    Replies: 13
    Last Post: 02-03-2010, 09:32 PM
  2. Historia powszechna cz.3 /1492-1799/
    By Aux_Teergois in forum Forum - Historia (PL)
    Replies: 14
    Last Post: 02-02-2010, 06:25 PM

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •  
footer