Page 2 of 3 FirstFirst 123 LastLast
Results 11 to 20 of 26

Thread: Historia powszechna cz.4 /1799-1918/

  1. #11
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1869 Uchwalenie konstytucji w Serbii. Konferencja mocarstw w Paryżu (pozostawienie Krety – Turcji pod warunkiem uzyskania przez nią autonomii). GRANT prezydentem USA (do 1877). Powstanie arabskich plemion w Iraku przeciw polityce podatkowej Turcji (MIDHAT PAŞA). BAKER gubernatorem Sudanu Równikowego (z nadania namiestnika Egiptu, ISMAILA) – (do 1871), podbój obszaru Unioro nad górnym Nilem. Rządy regencyjne JUANA PRIMA Y PRATSA hr. VON REUSS mar. DE LOS CASTILLEJOS w Hiszpanii (do 1870), uchwalenie nowej konstytucji (wprowadzenie monarchii konstytucyjnej i swobody wyznania). Wojna Ekwadoru z Kolumbią i Peru (do 1875). Rozbicie sił wiernych szogunowi na wyspie Hokkaido przez armię cesarską. 48 powstań chłopskich w Japonii. Porozumienie brytyjsko-rosyjskie (uznanie rzeki Amu-darii za granicę między Afganistanem a Rosją). MORENO prezydentem Ekwadoru (do 1875), uchwalenie konstytucji (przyznanie praw politycznych tylko katolikom, poddanie szkolnictwa klerowi katolickiemu, wprowadzenie cenzury nad prasą i widowiskami). Epidemia cholery we Francji. Krótkie rządy MOHAMMADA II w Bahrajnie, ISA I nowym emirem (do 1923). Strajk górników w Charleroi (IV.). Zjazd delegatów związków robotniczych południowoniemieckich i saskich w Eisenach, utworzenie pierwszej partii robotniczej pod nazwą Sozialdemokratische Arbeiterpartei przez WILHELMA LIEBKNECHTA i AUGUSTA BEBELA (7-9.VIII.). Odkrycie periodycznego układu pierwiastków (DYMITR MENDELEJEW). Przeprowadzenie w Irlandii rozdziału Kościoła Anglikańskiego od państwa. IV kongres Międzynarodówki w Bazylei (apel do robotników do tworzenia związków zawodowych i łączenia ich w organizacje ogólnopaństwowe, wypowiedzenie się przeciw uciskowi carskiemu w Polsce i brytyjskiemu w Irlandii, potępienie wyzysku kolonialnego ludów kolorowych) – (6-11.IX.). Uroczyste otwarcie Kanału Sueskiego (16.XI.), wystawienie opery „Aida” VERDI’EGO w Kairze (17.XI.). Sobór Watykański I (do 1870), ponowne sprecyzowanie głównych zasad religii katolickiej, potępienie ateizmu, racjonalizmu i materializmu, definicja prymatu władzy papieża oraz jego nieomylności w nauczaniu wiary i obyczajów (XII.). FRANCISCO CRUZ prezydentem Hondurasu (do 1870). Zjednoczenie Haiti, SAGET prezydentem (do 1874). JEAN LOUIS VICTOR ADOLPHE DE FORCARDE DE LA ROQUETTE premierem Francji. Ofensywa armii Brazylii, Argentyny i Urugwaju na terytorium Paragwaju, rządy triumwiratu (CIRILO ANTONIO RÍVAROLA, CARLOS LOIZAGA, JOSÉ DÍAZ DE BEDOYA) w Paragwaju (do 1870). Nabycie okręgu Assab w Afryce Wschodniej (Genueńskie Towarzystwo Żeglugowe). CARLOS MANUEL DE CÉSPEDES Y CASTILLO powstańczym prezydentem Kuby (do 1873). Zniesienie Komisji Skarbu w Królestwie Polskim przez Rosjan. Formalne rozwiązanie przez Kongres USA organizacji Ku-Klux-Klan. Wysłanie amerykańskiego korespondenta prasowego HENRY’EGO MORTONA STANLEY’A do Afryki Środkowej z zadaniem odnalezienia zaginionego podróżnika LIVINGSTONE’A. Wyprawa austriacko-niemiecka (JULIUS VON PAYER, KARL KOLDEWEY) do wsch. wybrzeży Grenlandii (do 1870). Założenie przez Rosjan Krasnowodzka nad Morzem Kaspijskim. Wyprawa niemiecka (GUSTAV NACHTIGAL) z Trypolisu przez Tibesti, jez. Czad, Dar Fur i Kordofan wzdłuż Nilu do Kairu (do 1875). Założenie kółka narodnickiego (MIKOŁAJ CZAJKOWSKI, MAREK NATANSON) w Sankt Petersburgu. Opanowanie Nikobarów przez Wielką Brytanię. LOBENGULA królem Matabele (do 1893). Założenie dziennika „Dagbladet” w Norwegii. Powstanie osadników (LOUIS RIEL) w zach. Kanadzie w prowincji Manitoba (do 1870). Śmierć JOHANNA FRIEDRICHA OVERBECKA – malarza i grafika niemieckiego, ALPHONSE’A MARIE LOUISA PRATA DE LAMARTINE’A – poety i historyka francuskiego, HECTORA BERLIOZA – kompozytora francuskiego (Symfonia fantastyczna, Trojanie, Potępienie Fausta).
    1870 - 1871 WOJNA FRANCUSKO-PRUSKA.
    1870 Produkcja przemysłowa: Wielka Brytania – 32%, USA – 23%, inne państwa – 18%, Niemcy (ogólnie) – 13%, Francja – 10%, Rosja – 4%. Długość linii kolejowych: na świecie – 210 000 km, Europa – 105 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 93 000 km, Azja – 8000 km, Afryka – 2000 km, Australia i Oceania – 2000 km, Wielka Brytania – 24 859 km, Niemcy (ogólnie) – 19 579 km. Uchwalenie zakazu samowolnych eksmisji i odszkodowania dla dzierżawców za meliorację gruntów w Irlandii. Kryzys gospodarczy w Peru. Śmierć w walce prezydenta Paragwaju, LÓPEZA – okupacja argentyńsko-brazylijsko-urugwajska tego kraju (do 1876). Państwo Mirambo w Tanganice (Afryka Wsch.) – (do 1884). RÍVAROLA prezydentem Paragwaju (do 1871). Początek budowy pierwszych linii kolejowych w Turcji. Początek zajmowania oaz marokańskich przy granicy z Algierem przez Francuzów. Pierwsze rozmowy na temat utworzenia konkurencyjnego państwa federacyjnego między Bawarią oraz Wirtembergią (II.). Plebiscyt we Francji za utrzymaniem cesarstwa: 7,5 mln – „tak”, 1,5 mln – „nie”, wzrost pozycji NAPOLEONA III. Sprawa sukcesji w Hiszpanii (kandydatury oficera pruskiego, LEOPOLDA HOHENZOLLERNA-SIGMARINGENA oraz AMADEUSZA). Zjazd w Ems na temat wspólnego postępowania w sprawie polskiej (BISMARCK, WILHELM I, ALEKSANDER II) neutralność Rosji w konflikcie Prus z Francją (1-4.VI.). Sprzeciw Francji wobec kandydatury pruskiej na tron hiszpański, interwencja ambasadora Francji, VINCENTA BENEDETTI’EGO w Ems u WILHELMA I, wycofanie kandydatury LEOPOLDA, żądanie ambasadora Francji o wydaniu deklaracji przez Prusy o aprobacie zrzeczenia się kandydatury i nie wysuwania jej w przyszłości – brak zgody WILHELMA I na drugie żądanie, wysłanie depeszy przez króla Prus do BISMARCKA, świadome sfałszowanie korespondencji przez kanclerza i jej opublikowanie we Francji tzw. depesza emska – oburzenie francuskiej opinii publicznej (13.VII.). Uchwalenie I Konstytucji „Pastor aeternus” o Kościele Chrystusowym w Rzymie (określenie zasad prymatu papieża i zakresu nieomylności osobistej biskupa rzymskiego) – (18.VII.), fala sprzeciwu – odejście od Kościoła starokatolików. Wypowiedzenie wojny Prusom przez Francję (19.VII.), ofensywa pruska w Lotaryngii i Alzacji (Weissenburg, Forbach, Mars-la-Tour), odwrót wojsk francuskich (MARIE EDMÉ PATRICE MAURICE DE MAC-MAHON), oblężenie Strasbourga przez armię pruską (VON MOLTKE) – (9.VIII.). Umowa między Belgią, Prusami i Wielką Brytanią (o niepodległości i neutralności Belgii) – (11.VIII.). Zwycięstwa Prus nad Francją w bitwach pod Gravelotte i Saint Privat (18.VIII.), oblężenie 170-tys. sił francuskich (ACHILLE FRANÇOIS BAZAINE) w twierdzy Metz, nieudana odsiecz francuska (MAC-MAHON, NAPOLEON III), bitwa pod Beaumont – triumf armii pruskiej nad Francją (30.VIII.), zamknięcie armii francuskiej w twierdzy Sedan i kapitulacja (2.IX.), w niewoli NAPOLEON III, MAC-MAHON i 39 generałów, krótkie rządy ÉMILE OLLIVIERA i CHARLESA MARIE GUILLAUME COUSINA-MONTAUBANA we Francji, powstanie robotników i drobnomieszczaństwa w Paryżu, detronizacja NAPOLEONA III i jego dynastii przez LEONA GAMBETTĘ, III Republika (do 1940), Rząd Obrony Narodowej (JULES GABRIEL CLAUDE FAVRE, GAMBETTA, HENRI DE ROCHEFORT LUÇAY, LOUIS JULES TROCHU) – (4.IX.), okrążenie Paryża przez armię pruską (18.IX.), nieudany atak Francuzów na pozycje pruskie pod miastem (19.IX.), manifestacje w Algierze – powstanie Algierskiego Stowarzyszenia Republikańskiego (IX.). Wycofanie się wojsk francuskich z Rzymu, zajęcie miasta przez oddziały włoskie – zakończenie zjednoczenia Włoch (20.IX.), ogłoszenie się przez PIUSA IX „więźniem Watykanu”. Wypowiedzenie klauzuli o neutralności Morza Czarnego przez Rosję (ALEKSANDER GORCZAKOW) – (X.), odzyskanie prawa fortyfikacji wybrzeży i utrzymania floty wojennej. Wydostanie się GAMBETTY balonem z oblężonego Paryża (6.X.), organizacja armii ochotników: Lyonu i Loary (CHARLES BOURBAKI, ANTOINE CHANZY), kapitulacja armii francuskiej w twierdzy Metz (27.X.), przerzucenie części armii pruskiej do walki z armiami ochotniczymi, rewolucja republikanów w Algierze (28.X.). Ekskomunika PIUSA IX na wszystkich sprawców i uczestników zaboru Rzymu (1.XI.). Tworzenie komitetów obrony w Algierze, władza komisarza nadzwyczajnego VUILLERMOZA (8-11.XI.), likwidacja zamieszek w kraju przez oddziały rządowe (XI-XII.). Ustawa cukrowa (swobodne organizowanie plantacji i likwidacja systemu upraw przymusowych) i agrarna (organizacja wielkich plantacji prywatnych) w Hol. Indiach Wsch. 31 powstań chłopskich w Japonii. Upadek przemysłu włókienniczego w Egipcie. UN KHAM królem Luang Prabang (do 1891). AMADEUSZ królem Hiszpanii (do 1873). LETSIE I królem Lesotho (do 1891). Układ sumatrzański między Holandią a Wielką Brytanią (objęcie obywateli brytyjskich takimi samymi prawami co Holendrów na terytorium Hol. Indii Wsch.). BARGASZ sułtanem Zanzibaru (do 1888). Krótka władza BRUNO CARRANZY RAMÍREZA w Kostaryce, TOMÁS GUARDIA GUTIÉRREZ nowym prezydentem (do 1876). SALGAR prezydentem Kolumbii (do 1872). Zamordowanie regenta Hiszpanii, PRIMA Y PRATSA. Bar. D’ANETHAN premierem Belgii (do 1871). Krótka władza MARCELINO MEJÍI i CRESCENCINO GÓMEZA w Hondurasie, MEDINA prezydentem (do 1872). LUDWIG hr. VON HOLSTEIN- HOLSTEINBORG premierem Danii(do 1874). ANTONIO GUZMÁN BLANCO prezydentem Wenezueli (do 1877). AXEL GUSTAF ADLERCREUTZ premierem Szwecji (do 1874). Strajk robotników w Sankt Petersburgu. 4 wyprawy rosyjskie (PRZEWALSKI) na tereny Mongolii, Chin i Tybetu (do 1885), m.in. odkrycie dzikiego konia i wielbłąda. Rozwój przemysłowy: Rosja – 700 tys. t wydobycia węgla, 750 tys. t wydobycia rud żelaza, USA – 1,6 mln t wytopu żelaza, 69 tys. t wytopu stali, 29,5 mln t wydobycia węgla. Pierwsze zastosowanie statku powietrznego w komunikacji (66 balonów przewozi ludzi i przesyłki pocztowe z oblężonego Paryża do 1871). Rozwój nacjonalizmu indyjskiego, powstanie Związku Prostych Ludzi Puny (Maharasztra). Powołanie instytucji samorządowej w miastach tzw. dumy miejskiej (prawa wyborcze dla wszystkich właścicieli nieruchomości bez względu na wartość) w Rosji. Wprowadzenie zasady mycia przed operacją rąk mydłem, w przegotowanej wodzie, oraz używania licznych narzędzi, by uniknąć dotykania ran rękami (JULES PÉAN). 1 mln worków produkcji kawy w Brazylii. Krótkie rządy OTTO HAUSNERA i ALFREDA POTOCKIEGO w Austrii, KARL SIEGMUND HOHENWARTH nowym premierem (do 1871). Wynalezienie armatek miotających harpuny. Reforma oświatowa w Wielkiej Brytanii (otwarcie szkół publicznych dla dzieci od 5 do 13 lat). Karabin odtylcowy PHILO REMINGTONA. Przyłączenie części Paragwaju do Brazylii. Nasilenie rusyfikacji w Królestwie Polskim. Wystąpienie robotnicze w Pittsburghu. Wycofanie się wojsk brytyjskich z Australii. Otwarcie Muzeum Narodowego Polskiego na zamku Rapperswil w Szwajcarii (WŁADYSŁAW PLATER). Wyprawa szwedzka (NORDENSKIÖLD) na Grenlandię. 6 karteli i syndykatów w Niemczech. Ludność: USA – 39,8 mln. „20 000 mil podmorskiej żeglugi” VERNE’A. Utworzenie egzarchatu bułgarskiego (wyłączenie spod jurysdykcji patriarchatu w Stambule, koniec hellenizacji Bułgarów). Wyprawa rosyjska (NIKOŁAJ MIKŁUCHO-MAKŁAJ) na Nową Gwineę, Filipiny, do Indonezji, na Płw. Malajski, do zach. Mikronezji, płn. Melanezji oraz wsch. Australii (do 1886). Śmierć ALEXANDRA DUMASA (ojca) – pisarza francuskiego (Trzej muszkieterowie, Hrabia Monte Christo, Dama Kameliowa), CHARLESA DICKENSA – pisarza angielskiego (Wielkie nadzieje, Pustkowie).
    1871 Początki modernizacji Japonii (wprowadzenie systemu pocztowego, pierwsza gazeta codzienna, zniesienie restrykcji i prześladowań wobec chrześcijaństwa). Wyprawy polskich geografów (zesłanie) ALEKSANDRA PIOTRA CZEKANOWSKIEGO do płn-wsch. Syberii i dorzecza Amuru (do 1875) i JANA CZERSKIEGO do Syberii Wsch. (do 1883). Rzym stolicą zjednoczonych Włoch. Zrzeczenie się przez Hiszpanię wszelkich pretensji do Peru. Chanat taranczyński pod kontrolą Rosji (do 1881). Uzyskanie przez Wielką Brytanię pakietu kontrolnego akcji Kanału Sueskiego. Przybycie 2,8 mln imigrantów do USA (do 1880). Przyłączenie się Bawarii, Wirtembergii, Hesji-Darmstadt i Badenii do Związku Północnoniemieckiego – koniec zjednoczenia Niemiec, Cesarstwo Niemieckie (do 1918) zw. także II Rzeszą, koronacja WILHELMA I na cesarza Niemiec (do 1888) w Sali Lustrzanej w Wersalu (18.I.). Klęska armii Lyonu (BOURBAKI) w walce z armią pruską i przejście części sił do Szwajcarii (18.I.), walki w Paryżu (I.), dymisja premiera Rządu Obrony Narodowej, TROCHU (22.I.), przeniesienie obrad rządu francuskiego do Bordeaux, początek rokowań pokojowych, podpisanie preliminarii pokojowych francusko (THIERS) -pruskich (BISMARCK) w Wersalu (oddanie Niemcom – Alzacji (oprócz twierdzy Belfort) oraz 1/3 Lotaryngii, zapłacenie kontrybucji wojennej 5 000 000 000 franków w złocie, utrzymanie pruskiej armii okupacyjnej do czasu zapłacenia kwoty) – (26.I.), zawieszenie broni francusko-pruskie (kapitulacja Paryża, przeprowadzenie w okresie 3 tygodni wyborów do Zgromadzenia Narodowego, przekazanie sprzętu i fortów w Paryżu pod kontrolę Niemców, rozbrojenie armii Paryża z wyjątkiem jednej dywizji dla utrzymania porządku, złożenie broni przez Gwardię Narodową, zapłacenie 200 000 000 franków kontrybucji przez mieszkańców miasta w okresie do 2 tygodni) – (28.I.), nowa fala oburzenia w Paryżu – odmówienie rozbrojenia się przez Gwardię Narodową (I.), zwycięstwo monarchistów w wyborach do Zgromadzenia Narodowego (450 mandatów na 750), potępienie starć paryskich (8.II.), THIERS premierem (do 1873) – (17.II.), zatwierdzenie preliminariów pokojowych francusko-pruskich przez Zgromadzenie Narodowe (28.II.), zmiana miejsca obrad z Bordeaux do Wersalu (11.III.), wybuch powstania antyfrancuskiego w Kabylii (MOHAMMAD MOKRANI) – (14.III.), fiasko odebrania armat Gwardii Narodowej przez THIERSA, rewolucja ludowa w Paryżu – wybranie władzy Komitetu Centralnego (18.III.), krótkotrwałe istnienie komun w Narbonne, Saint Etienne Tuluzie, Lyonie, Le Creusot i Marsylii (III.), wybory do Komuny Paryża – zwycięstwo rewolucyjnych radykałów (26.III.), uroczyste proklamowanie Komuny Paryskiej jako najwyższej władzy rewolucyjnej w mieście (DĄBROWSKI, LOUIS CHARLES DELESCLUZE, WALERY ANTONI WRÓBLEWSKI, GUSTAVE PAUL CLUSERET, LOUIS EUGČNE VARLIN, GUSTAVE FLOURENS, RAOUL GEORGES ADOLPHE RIGAULT, BENOIT MALON, EDOUARD VAILLANT) – (28.III.), wzmacnianie się wojsk rządowych (wersalskich) – (III.), uruchomienie wszystkich warsztatów pracy i urzędów w Paryżu (30.III.), pierwsze dekrety: zakaz wywozu żywności z Paryża, wstrzymanie licytacji przedmiotów zastawionych w lombardach, a nie wykupionych, ograniczenie biurokracji (wybieralność urzędników, zrównanie płac na poziomie robotniczej) – (III.), dekrety o wprowadzeniu zasady rozdziału Kościoła od państwa i bezpłatnej nauce (2.IV.), wprowadzenie emerytur dla inwalidów (4.IV.), zawieszenie postępowań sądowych z tytułu niespłaconych długów, postawienie członków rządu w Wersalu w stan oskarżenia – zdrajcy narodu (IV.), oblężenie Paryża przez wojska wersalskie i niemieckie (IV.), rozszerzenie się antyfrancuskiego buntu na cały Algier Wschodni (przyłączenie się bractwa Rahmanija) – (8.IV.), rozpędzenie Zarządu Miejskiego i Gwardii Narodowej (zajętych przez drobnomieszczan francuskich) w Algierze (GUEYDON), walka z arabskim powstaniem narodowym (do 1872). Konstytucja Niemiec (olbrzymie pełnomocnictwa dla cesarza (podlega armia, prawo odwoływania kanclerza, reprezentacja Rzeszy wobec innych państw, zawieranie traktatów, zawieranie pokojów, wypowiadanie wojen) i kanclerza, ograniczenie władzy Reichstagu (prawo debatowania i uchwalania – każda decyzja zatwierdzona przez Bundesrat), objęcie prawem wyborczych meżczyzn w wieku 25 lat) – (16.IV.). Powstanie Manifestu Komuny Paryskiej (krytyka polityki rządu w Wersalu) – (19.IV.), kolejne dekrety społeczne (zamknięcie prywatnych biur pośrednictwa pracy, zakaz pobierania przez notariuszy opłat od klientów i wyznaczenie im pensji państwowych, nowe lokale mieszkalne dla rodzin bez dachu nad głową) – (IV.). Strajk robotniczy w Warszawie (29-30.IV.). Powołanie Komitetu Ocalenia Publicznego w Paryżu przez Komunę (1.V.), pogorszenie się sytuacji w mieście wskutek ofensywy wojsk wersalskich (m.in. zajęcie przedmieścia Paryża – Neuilly), brak żywności – ceny maksymalne na chleb, śmierć dowódcy buntu Arabów i Berberów w Algierze – MOKRANIEGO (V.), AHMAD BU MEZRAG nowym przywódcą (do 1872), pokój francusko-niemiecki we Frankfurcie n/Menem (uznanie warunków preliminariów pokojowych z Wersalu za obowiązujące) – (10.V.), DĄBROWSKI dowódcą wojsk Komuny (10-23.V.), BISMARCK kanclerzem Niemiec (do 1890) – (12.V.). Ofensywa wojsk rządowych z Wersalu na Paryż (21.V.), śmierć DĄBROWSKIEGO na szańcach (23.V.), ostatni numer „Dziennika Urzędowego” Komuny (24.V.), terror z obu stron (masakry komunardów przez armię rządową (na cmentarzu Pčre-Lachaise 27.V.) – egzekucje jeńców przez komunardów m.in. abp. Paryża, DARBOY), upadek ostatniego punktu oporu komunardów, fortu Vincennes (29.V.), działalność sądów wyrokujących w sprawach ruchu rewolucyjnego we Francji (do 1876), masowe wyroki śmierci (17 tys.) i zesłania do Gujany Fr. i na Nową Kaledonię (13 tys.), zwiększenie francuskiej armii okupacyjnej w Algierze do 85 tys., porażka bractwa Rahmanija w Algierze (VII.), THIERS prezydentem Francji (do 1873) – (VIII.). Kulturkampf w Niemczech (walka polityczna BISMARCKA przeciw opozycji katolickiej w kraju (partia Centrum), zahamowanie wpływów papieża, zachowanie „czystości” kultury niemieckiej, wydalenie jezuitów) – (do 1878). Nieudana próba narzucenia protektoratu brytyjskiego Katarowi, wyprawa turecka na Katar, Al-Hasę i Kuwejt (MIDHAT PAŞA), uzależnienie Kataru (do 1914) i Kuwejtu (do 1899). Nieudana wyprawa włoska na Tunis (wycofanie się pod naciskiem Francji i Wielkiej Brytanii). Koncesje na budowę linii kolejowych w Tunisie dla 7 zagranicznych towarzystw (do 1881). Zjazd przedstawicieli państw Fanti w Mankessim (Afryka Zach.), powołanie federacji plemion do walki z Aszanti. Odnalezienie LIVINGSTONE’A przez STANLEY’A na wsch. wybrzeżu jez. Tanganika w Udżidżi (10.XI.). Nieudana ekspedycja amerykańska do Korei. Łączność telegraficzna między Szanghajem a Europą i Ameryką Płn. Rozwój przemysłowy: Niemcy – 1,5 mln t wytopu żelaza, 251 tys. t wytopu stali, 37,9 mln t wydobycia węgla. Wyprawy STANLEY’A w głąb Afryki (do 1889). THORBECKE premierem Holandii (do 1872). Krótkie rządy SAUDA II w Nedżdzie, ABDULLAH III (po raz drugi) emirem (do 1873). TURKI sułtanem Omanu (do 1888). JULES MALOU premierem Belgii (do 1878). Krótkie rządy SERRANO Y DOMINGUEZA i DON MANUELA RUÍZA ZARRILLI w Hiszpanii, JOSÉ MELCAMPO Y MONGE mar. DE SAN RAFAEL hr. DE JOLÓ nowym premierem (do 1872). SALVADOR JOVELLANOS prezydentem Paragwaju (do 1874). FEDERICO ERRÁZURIZ ZAŃARTU prezydentem Chile (do 1876). VICENTE QUADRA prezydentem Nikaragui (do 1875). SANTIAGO GONZÁLEZ prezydentem Salwadoru (do 1872). MIGUEL GARCÍA GRANADOS prezydentem Gwatemali (do 1873). Pierwszy lot modelu samolotu o napędzie gumowym (ALPHONSE PENAUD). „Po drugiej stronie lustra” CARROLLA. AGUSTÍN MORALES HERNÁNDEZ prezydentem Boliwii (do 1872). Zalegalizowanie działalności Krajowej Centrali Ogólnozwiązkowej w Wielkiej Brytanii. „Wojna domowa we Francji” MARXA. CHARLES GEORGE GORDON gubernatorem Sudanu Równikowego (z nadania namiestnika Egiptu) – (do 1877). ADOLF AUERSPERG premierem Austrii (do 1879). Uchwalenie pełnego prawa do strajku dla robotników w Niemczech. 5,7 mln baryłek wydobycia ropy naftowej w USA. „O pochodzeniu człowieka” DARWINA. Początki francuskiego antysemityzmu. 10 mln owiec na Wyspie Południowej (Nowa Zelandia). Konferencja mocarstw w Londynie (uchylenie niektórych postanowień traktatu paryskiego z 1856 r., przyznanie Rosji i Turcji prawa utrzymywania nieograniczonej ilości okrętów wojennych na Morzu Czarnym). Regencja IZABELI w Brazylii (do 1872). Powstanie Międzynarodowej Ligi Pokoju i Wolności we Francji. Antywęgierskie powstanie w Chorwacji (EUGEN KVATERNIK). Śmierć sir JOHN’A FREDERICA WILLIAMA HERSCHELA – astronoma, fizyka i chemika angielskiego, JACOBA VENEDEY’A – pisarza niemieckiego, DANIELA FRANÇOISA ESPRITA AUBERA – kompozytora francuskiego.
    1872 Antyhiszpańskie powstanie na Filipinach (prowincja Cavite), nieudany atak na Manilę (I.), zaostrzenie represji. Założenie 75 prywatnych przedsiębiorstw w Chinach (do 1894), utworzenie wielkiego towarzystwa żeglugowego (LI HUNG-CZANG). Rozwój przemysłowy: Francja – 1,2 mln t wytopu żelaza, 130 tys. t wytopu stali, 15,8 mln t wydobycia węgla. Likwidacja powstania Arabów i Berberów w Algierze, terror (liczne egzekucje) i zesłania na Nową Kaledonię, zapłata przez zbuntowane plemiona 63 000 000 franków kontrybucji, wywłaszczenie ich z 500 tys. ha ziemi. Stłumienie powstania Miaosów w Chinach (1 mln ofiar). Bunty górnicze w Japonii (Takasima). Jemen w składzie Turcji (do 1918). Reformy w Japonii: likwidacja udzielnych księstw feudalnych (wykupienie ich przez państwo za ponad 200 000 000 jenów), zastąpienie ich prefekturami, zakończenie procesu jednoczenia kraju, reforma rolna (wprowadzenie zasady prywatnej własności ziemi, usankcjonowanie procesu wywłaszczania chłopów z ziemi, zniesienie zakazu kupna i sprzedaży ziemi) – (do 1873), wprowadzenie powszechnego obowiązku służby wojskowej, zniesienie przywilejów stanowych, zmniejszenie liczby stanów do trzech (arystokracja, szlachta, lud). Rokowania rosyjsko-japońskie (odstąpienie płd. Sachalinu przez Japonię w zamian za neutralność i przepuszczenie oddziałów japońskich do północnej Korei), odrzucenie propozycji przez Rosję. Ustawa o Mukabale (rekompensacji) w Egipcie (właściciele ziemscy wpłacający podatek gruntowy za 6 lat z góry – zwolnieni po wsze czasy z połowy podatku), uzyskanie przez państwo 15 000 000 funtów szt. Triumf wojsk KASSY nad TEKLE GIJORGISEM II w Etiopii, KASSA jako JAN IV nowym cesarzem (do 1889). Powstanie chłopskie w Bengalu bryt. (do 1873). DE FRIS premierem Holandii (do 1874). Zaostrzenie polityki germanizacyjnej na byłych ziemiach polskich w Niemczech. Kryzys rządowy w Hiszpanii, krótkie rządy MATEO SAGASTY PRÁXEDESA, JUANA BAUTISTY TOPETE Y CARBALLI i SERRANO Y DOMINGUEZA, RUÍZ ZORRILLA premierem (do 1873), wojna domowa w kraju (nieudana próba wprowadzenia na tron przez karlistów CARLOSA MŁODSZEGO jako KAROLA VII) – (do 1876). Rozpoczęcie produkcji drutu kolczastego (JOSEPH GILDDEN). Zamknięcie targu niewolników w Zanzibarze (pod naciskiem Wielkiej Brytanii). Zjazd 3 cesarzy (WILHELM I, ALEKSANDER II, FRANCISZEK JÓZEF I) w Berlinie (IX.). Śmierć MAZZINIEGO. TOMÁS FRÍAS AMATELLER prezydentem Boliwii (do 1873). SEBASTIÁN LERDO DE TEJADA prezydentem Meksyku (do 1876). V kongres Międzynarodówki w Hadze. OSKAR II królem Szwecji (do 1907) i Norwegii (do 1905). Krótka władza MANUELA MÉNDEZA w Salwadorze, GONZÁLEZ prezydentem (do 1876). TOMÁS GOMENSORO prezydentem Urugwaju (do 1873). MURILLO prezydentem Kolumbii (do 1874). Pierwsze zastosowanie silnika spalinowego do napędzania statku powietrznego (wzlot sterowca PAULA HAENLEINA). CÉLEO ARIAS prezydentem Hondurasu (do 1874). Strajk robotniczy w Łodzi. Wyprawa polarna (PAYER, JOSEPH WEYPRECHT) za koło podbiegunowe płn. (do 1874). 50 fontann w Paryżu (sir RICHARD WALLACE). Powstanie sikhów (RAM SINGH) w Pendżabie. Krótka władza TOMÁSA GUTIÉRREZA jako dyktatora i MANUELA HERENCII ZEVALLOSA w Peru, MANUEL PARDO nowym prezydentem (pierwszy cywil na tym stanowisku) – (do 1876). Aneksja wysp Riukiu przez Japonię. Założenie kółka narodnickiego (ALEKSANDER DOŁGUSZYN) w Moskwie. Rotterdam – głównym portem Europy (otwarcie nowej drogi wodnej). Wprowadzenie obowiązku służby wojskowej we Francji. Rosyjskie tłumaczenie „Kapitału” MARXA. Linia telegraficzna między Adelaide a Port Darwin (z płd. na płn. Australii). Strajk robotników pod Narwą (Rosja). Przyjęcie zasady tajności głosowania w Wielkiej Brytanii (Ballot Act). Anulowanie brytyjskiej koncesji na prawo eksploatacji zasobów surowcowych Persji (przyznanej na 70 lat) wskutek protestów Rosji i społecznego oburzenia. Aktywizacja ruchu młodoosmanów w Turcji (KEMAL), pismo „Ibret” (do 1873). Pierwszy park narodowy na świecie (Yellowstone, USA). Wyprawa czeska (EMIL HOLUB) w dorzecze Zambezi (do 1875). Założenie Narodowego Związku Pracowników Rolnych w Wielkiej Brytanii. Brytyjska wyprawa oceanograficzna (sir GEORG STRONGE NARES) na okręcie „Challenger” (do 1874). Hamulec samoczynny WESTINGHOUSE’A, założenie przedsiębiorstwa z normalizacją wyrobów. JENKINS prezydentem Liberii (do 1876). Śmierć STANISŁAWA MONIUSZKI – kompozytora polskiego (Halka, Straszny dwór), NIKOLAIA FREDERIKA SEVERINA GRUNDTVIGA – teologa, pedagoga i poety duńskiego, MORITZA HARTMANNA – pisarza niemieckiego, LUDWIGA ANDREASA FEUERBACHA – filozofa niemieckiego, SAMUELA FINLEY’A BREESA MORSE’A – wynalazcy amerykańskiego, FRANZA GRILLPARZERA – pisarza austriackiego.
    1873 Założenie uniwersytetu w Zagrzebiu. Objęcie Chanatu Chiwy protektoratem Rosji (do 1920). Odkrycie Ziemi Franciszka Józefa na Morzu Arktycznym (archipelagu wysp) przez ekspedycję PAYERA, kontrola Rosji nad tym obszarem. II światowy kryzys gospodarczy. Krach giełdy w Wiedniu. Austria: reforma wyborcza (wprowadzenie bezpośrednich wyborów do parlamentu) – (3.IV.). Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 6,6 mln t wytopu żelaza, 600 tys. t wytopu stali, 127 mln t wydobycia węgla. ALEXANDER MACKENZIE premierem Kanady (do 1878). Ruch chłopski (KANGLIYA) w Maharasztrze (do 1880). „Zwierciadło zamindara” MIR MASHRAFA HUSSEINA. Umowa brytyjsko-rosyjska (uznanie Afganistanu za strefę wpływów Wielkiej Brytanii). Nieurodzaj w Turcji (do 1874), spustoszenie wielu okręgów w Azji Mniejszej. Rewolucja republikańska w Hiszpanii, abdykacja AMADEUSZA, I Republika (do 1874), krótka władza ESTANISLAO FIGUERASA Y MORAGASA, FRANCISCO PÍ Y MARGALLA i NICOLASA SALMERÓN Y ALONSO, EMILIO CASTELAR Y RIPOLL następnym prezydentem (do 1874). Klęska głodu w Bengalu Bryt. i Biharze (do 1874). Ustawa agrarna w Algierze (grunty będące własnością rodów i gmin podlegają przymusowemu podziałowi), wywłaszczenie 400 tys. ha ziemi (do końca lat 70-tych XIX w.). Stłumienie powstania Pantajów w Chinach (Jünnan). Wielki bunt chłopski (300 tys. armia) w Japonii (prefektura Fukuoka). Osobiste rządy T’UNG CZY (MU TSUNGA) w Chinach (do 1875). MAC-MAHON prezydentem (do 1879) i premierem Francji (do 1874). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Niemcami przez papieża PIUSA IX (sprawa wygnania jezuitów i nagonki antykatolickiej w Niemczech). Nieudane przekształcenie sułtanatu Atjeh na Sumatrze w amerykański protektorat (układ w Singapurze), wojna Holandii z Atjeh (do 1904), holenderski desant na wyspie i zdobycie stolicy sułtanatu. Zawarcie sojuszu trzech cesarzy przez Niemcy, Rosję i Austro-Węgry w Wiedniu (22.X.). SAUD II (po raz drugi) emirem Nedżdu (do 1875). HASAN I sułtanem Maroka (do 1894). JUSTO RUFINO BARRIOS prezydentem Gwatemali (do 1885). IGNACIO MARÍA GONZÁLEZ prezydentem Dominikany (do 1876). ADOLFO BALLIVIÁN COLL prezydentem Boliwii (do 1874). JOSÉ ELLAURI prezydentem Urugwaju (do 1875). SALVADOR DE CISNEROS BETANCOURT powstańczym prezydentem Kuby (do 1875). Spłacenie ostatniej raty kontrybucji wojennej dla Niemiec przez Francję. Wyprawa brytyjska (PETER EGERTON WARBURTON) przez zach. Australię (od Alice Springs poprzez Wielką Pustynię Piaszczystą do zach. wybrzeży kontynentu) – (do 1874). „W 80 dni dookoła świata” VERNE’A. Represje wobec ruchu młodoosmanów w Turcji. Układy handlowe Wielkiej Brytanii z Omanem i tzw. Omanem Traktatowym (Wybrzeżem Piratów). Początki niemieckiego antysemityzmu (w Rzeszy i Austrii). Wzrost obrotów handlowych Wielkiej Brytanii z Indiami o 60% (do 1883). Wyprawa brytyjska (VERNEY LOVETT CAMERON) przez jez. Tanganika do Bengueli (do 1875). Śmierć ALESSANDRO MANZONI’EGO – pisarza włoskiego (Narzeczeni), JUSTUSA VON LIEBIGA – chemika niemieckiego, FRANCESCO DOMENICO GUERRAZZI’EGO – pisarza włoskiego, DAVIDA LIVINGSTONE’A – misjonarza, geografa i podróżnika szkockiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  2. #12
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1874 Zerwanie konkordatu przez Austrię. Przyłączenie terenów sułtanatu Atjeh do Hol. Indii Wsch., walka partyzancka (TEUKU UMAR) z Holendrami (do 1904). Uruchomienie produkcji maszyn do pisania w USA (REMINGTON). Wyspy Fidżi kolonią Wielkiej Brytanii (do 1970). DISRAELI premierem Wielkiej Brytanii (do 1880). Uchwalenie przez Reichstag w Niemczech kredytów na 7-letni okres zbrojeń (20.IV.). Traktat francusko-wietnamski (ingerencja Francji w politykę zagraniczną tego kraju w zamian za pomoc militarną w razie zagrożenia, prawo żeglugi dla cudzoziemców na Rzece Czerwonej oraz handlu w Hanoi i portach płn. Wietnamu, prawo utworzenia francuskich konsulatów), układ handlowy (uzyskanie przywilejów dla francuskich kupców). Rozruchy antybrytyjskie w Indiach Zachodnich (Baroda). Zniesienie części ceł wewnętrznych w Turcji. Nieudana próba zajęcia Tajwanu przez Japonię (IV.). Bezzwrotna pożyczka wewnętrzna w Egipcie (uzyskanie 5 000 000 funtów szt.). Szturm stolicy Aszanti – Kumasi przez wojska brytyjsko-fantijskie i jej zajęcie, traktat pokojowy (zrzeczenie się władzy zwierzchniej nad Fanti przez Aszanti, zapłacenie kontrybucji wojennej w kwocie 50 000 uncji złota, zezwolenie dla Brytyjczyków na prowadzenie handlu w prowincjach położonych w głębi lądu), Złote Wybrzeże kolonią Wielkiej Brytanii (do 1957). Utworzenie Irlandzkiej Partii Narodowej. Wyprawa STANLEY’A w dorzecze Konga (do 1877). Rokowania rosyjsko-japońskie w sprawie płd. Sachalinu (do 1875). Usunięcie regenta LI HA YNGA w Korei, osobiste rządy KOJONGA (do 1907), wzrost wpływów japońskich w kraju. Brytyjska Ustawa Fabryczna (9-godzinny dzień pracy, minimalny wiek zatrudnionych – 9 lat). Krótkie rządy prezydenta Hiszpanii, SERRANO Y DOMINGUEZA, restauracja monarchii – ALFONS XII królem (do 1902), kryzys rządowy – krótkie rządy JUANA DE ZABALI Y DE LA PUENTE DE PAREDESA DE NAVA i SAGASTY, DON ANTONIO CÁNOVAS DEL CASTILLO nowym premierem (do 1875). Pierwsze żądania home rule’u (autonomii dla Irlandii) w Wielkiej Brytanii przez grupę deputowanych irlandzkich (CHARLES STEWART PARNELL). Obszar kolonii brytyjskich – 22,5 mln km˛, 252 mln mieszkańców. Reforma wojskowa w Rosji (powszechna służba wojskowa dla mężczyzn w wieku 21 lat, termin służby 6 lat dla służby lądowej, 7 lat dla marynarki). Zniesienie przez Rosjan urzędu namiestnika w Królestwie Polskim (władza należy do generała-gubernatora). PONCIANO LEIVA prezydentem Hondurasu (do 1876). CHRISTIAN ANDREAS FONNESBECH premierem Danii (do 1875). ERNEST LOUIS OCTAVE COURTOT DE CISSEY premierem Francji (do 1875). EDUARD CARLESON premierem Szwecji (do 1875). JAN HOEMSKERK premierem Holandii (do 1877). DOMINGUE prezydentem Haiti (do 1876). SANTIAGO PÉREZ prezydentem Kolumbii (do 1876). MBANDZENI królem Suazi (do 1889). FRÍAS AMATELLER prezydentem Boliwii (do 1876). Nieudane „wędrówki w lud” grup narodnickich w Rosji, nieufność chłopów, liczne aresztowania przez policję. NICOLÁS AVELLANEDA prezydentem Argentyny (do 1880). Podbój płd. Sudanu przez Egipt. Zaburzenia w Peru, NICOLÁS DE PIÉROLA tymczasowym najwyższym naczelnikiem. JUAN BAUTISTA GILL prezydentem Paragwaju (do 1877). Obszar winnic francuskich – 2,4 mln ha, zbiory – 83 mln hl. Zakaz zatrudniania dzieci poniżej 12 lat we Francji i ustawa o obowiązkowym nauczaniu. „Tajemnicza wyspa” VERNE’A. Włączenie części Paragwaju do Argentyny. Powstanie Powszechnego Związku Pocztowego na mocy konwencji w Bernie. Śmierć DAVIDA FRIEDRICHA STRAUSSA – teologa i filozofa niemieckiego, JOHANNA PHILIPPA REISA – fizyka niemieckiego, AUGUSTA HEINRICHA HOFFMANA VON FALLERSLEBENA – poety niemieckiego.
    1875 Język afrikaans językiem pisanym. Udoskonalenie metody ekstrakcji fosforu z żelaza przez SIDNEY’A GILCHRISTA i THOMASA (wykorzystanie niskoprocentowych rud tego metalu). Podniesienie minimalnego wieku zatrudnionych w Wielkiej Brytanii do 10 lat. Zabójstwo brytyjskiego urzędnika konsularnego MARGARY’EGO na granicy chińsko-birmańskiej, ostry protest brytyjski do władz chińskich. Uchwalenie konstytucji we Francji (szereg uprawnień dla prezydenta wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe na 7 lat, prawo prezydenta do rozwiązania w każdej chwili Izby Deputowanych pod warunkiem uzyskania zgody Senatu, prezydent na czele sił zbrojnych, zawieranie układów wojskowych bez żadnego zobowiązania do powiadamiania Zgromadzenia Narodowego, mianowanie urzędników cywilnych i wojskowych, podpisywanie traktatów handlowych i pokojowych – wymaganie zatwierdzenia przez Senat (300 senatorów, w tym 75 dożywotnio) oraz Izbę Deputowanych (powszechne, bezpośrednie, tajne i równe wybory co 4 lata), rząd zatwierdzany przez parlament i przed nim odpowiedzialny) – (24-25.II.), kobiety, wojskowi w służbie czynnej, a także osoby mieszkające krócej niż 6 miesięcy w danej miejscowości i ludność kolonii pozbawieni praw wyborczych. Pierwsza gazeta w Afganistanie. Zaostrzenie stosunków francusko-niemieckich (IV-V.). Porozumienie rosyjsko-japońskie o wymianie terytoriów (płn. Kuryle dla Japonii w zamian za płd. Sachalin dla Rosji). Incydent zbrojny koreańsko-japoński k/wyspy Kanghuado. JAKOB BRONNUM SCAVENIUS ESTRUP premierem Danii (do 1894). Zjazd zjednoczeniowy Powszechnego Niemieckiego Związku Robotników i Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej w Gotha (utworzenie Socjalistycznej Partii Robotniczej Niemiec – LIEBKNECHT, BEBEL) – (22-27.V.). Wzrost zadłużenia Turcji wobec europejskich banków, klęski głodu w płd-wsch. Azji Mniejszej, Anatolii oraz epidemia cholery w Syrii i Libanie, ogłoszenie częściowej niewypłacalności przez rząd turecki, zmniejszenie do połowy spłaty długów zagranicznych, gwałtowny spadek kursu waluty tureckiej, wybuch powstania podatkowego (narodowego) w Bośni i Hercegowinie (VII.), wielki kryzys wschodni w Europie (do 1878). Nabycia akcji Kanału Sueskiego (45% całego kapitału akcyjnego) od Egiptu przez Wielką Brytanię (DISRAELI) za 4 000 000 funtów szt. (XI.). Powstanie Socjalistycznej Partii Portugalii. 18 klęsk głodu w Indiach Bryt. (26 mln ofiar) – (do 1900). KUANG ŚU cesarzem Chin (do 1908), regencja T’ZU SI (do 1889). LOUIS JOSEPH BUFFET premierem Francji (do 1876). Krótkie rządy JOAQUÍNA JOVELLARA w Hiszpanii, CÁNOVAS DEL CASTILLO premierem (do 1878). ABD AR-RAHMAN emirem Nedżdu (do 1876). Bar. DE GEER AF FINSPĹNG premierem Szwecji (do 1880). PEDRO JOAQUÍN CHAMORRO prezydentem Nikaragui (do 1879). JUAN BAUTISTA SPOTORNO powstańczym prezydentem Kuby (do 1876). VARELA prezydentem Urugwaju (do 1876). Trzy nieudane wyprawy egipskie na Etiopię. Założenie Banku Indochińskiego przez Francję w płd. Wietnamie. Krótka władza FRANCISCO JAVIERA LEÓNA i MANUELA ASCÁZUBI w Ekwadorze, ANTONIO BORRERO Y CORTAZÁR nowym prezydentem (do 1876). Pełne prawo do strajku dla robotników brytyjskich. Samorząd wewnętrzny dla Nowej Zelandii. Otwarcie szkoły wojennej we Francji. Zaraza we francuskich winnicach (mszyca filoksera) – (do 1889). Pierwsze organizacje robotnicze w Rosji: tzw. moskwicze – Wszechrosyjska Organizacja Socjalno-Rewolucyjna, Związek Robotników Południowej Rosji w Odessie. Ludność: Nowa Zelandia – 300 tys. Wyprawa szwedzka (NORDENSKIÖLD) drogą morską do ujścia Jeniseju. Silne trzęsienie ziemi w Meksyku (Guadalajara). Wyprawa brytyjska (NARES) do bieguna północnego (do 1876). Zawarcie tzw. konwencji metrycznej, powstanie Międzynarodowego Biura Miar i Wag. Brytyjska wyprawa badawcza (MARKHAM) na Grenlandię. Utworzenie Międzynarodowej Federacji Abolicjonistów w Londynie. Śmierć sir CHARLESA WHEATSTONE’A – fizyka angielskiego, JEAN’A FRANCOISA MILLETA – malarza i grafika francuskiego, EDGARA QUINETA – pisarza i filozofa francuskiego, KAROLA LIBELTA – filozofa, krytyka i publicysty polskiego, JEAN’A BAPTISTE’A CARPEAUX – rzeźbiarza, malarza i rytownika francuskiego, CHARLESA LEYELLA – geologa angielskiego, HENRY’EGO WILLIAMA PICKERSGILLA – malarza angielskiego.
    1876 Powstanie wielkiego koncernu metalurgicznego w Longwy (Francja). Memorandum mocarstw europejskich do Turcji (żądanie przerwania operacji karnych i dokonania reform w Bośni i Hercegowinie) – (I.). Układ handlowy między Koreą a Japonią na wyspie Kanghuado (otwarcie dla handlu z Japonią 3 portów: Pusanu, Inczhonu i Wonsanu, prawo swobodnej działalności handlowej i przemysłowej, żeglugi, penetrowania wybrzeża i wód terytorialnych Korei, eksterytorialność obywateli japońskich w Korei (podlegających pod jurysdykcję własnych konsulów), prawo wwozu japońskich towarów bez cła, uzyskanie swobody obiegu przez japońskie banknoty) – (26.II.). Powstanie Socjaldemokratycznej Partii Danii. Pierwszy czterokołowy pojazd z silnikiem spalinowym (PANHARD). Nowa organizacja ruchu narodnickiego w Rosji – Ziemla i Wola (NATANSON, GIEORGIJ PLECHANOW, ANDRZEJ ŻELABOW). Opatentowanie telefonu (ALEXANDER GRAHAM BELL). Objęcie Chanatu Kokandy protektoratem Rosji (do 1920). LYTTON wicekrólem Indii (do 1880). Pierwsza linia kolejowa w Chinach. Zajęcie wysp Bonin, Volcano i Marcus przez Japonię na Oceanie Spokojnym. Bankructwo Egiptu, powołanie Komisji Długu Kedywskiego (Francja, Włochy, Austro-Węgry), 94 000 000 funtów szt. zadłużenia kraju. Konwencja handlowa między Chinami a Wielką Brytanią (prawo prowadzenia handlu przez Brytyjczyków w Jünnanie i otrzymanie wielkiej kontrybucji, wyjęcie cudzoziemców spod sądownictwa Chin, udostępnienie 4 nowych portów na wybrzeżu i 6 portów tranzytowych na rzece Jangcy). Utworzenie Partii Robotniczej USA. Założenie Stowarzyszenia Indyjskiego w Kalkucie. Wyprawa rosyjska (GRIGORIJ POTANIN) do płn-zach. Mongolii i Tuwinii (do 1877). Antytureckie powstanie (CHRISTO BOTEW) w Bułgarii (IV.), walki z Turkami pod Peszterą, Wracą, Paniagiuriszte i Tyrnowem. Koronacja WIKTORII na cesarzową Indii (1.V.). Dekret ISMAILA w Egipcie o scaleniu wszystkich zadłużeń w jeden dług ogólny (spłacony w ciągu 65 lat – roczne oprocentowanie 7%) – (V.), rewizja dekretu scaleniowego przez komisję brytyjsko-francuską (podział długu na 4 części o różnym oprocentowaniu i gwarancjach). Burzliwe demonstracje w Stambule, detronizacja sułtana ABDÜLAZIZA (29/30.V.), MURAD V nowym sułtanem Turcji (V-VIII.). Uchwalenie konstytucji w Hiszpanii (22.VI.). Przystąpienie Serbii i Czarnogóry do wojny z Turcją (30.VI.), walki pod Djunis i Niksić. ABDULLAH III (po raz trzeci) emirem Nedżdu (do 1887). Rozwiązanie I Międzynarodówki na zjeździe w Filadelfii (15.VII.). LORENZO LATORRE prezydentem Urugwaju (do 1878). Abdykacja MURADA V (rozstrój nerwowy) w Turcji (31.VIII.), ABDÜLHAMID II sułtanem (do 1909), groźba ingerencji mocarstw (żądanie Rosji zawarcia rozejmu z Serbią przez Turcję). Krótkie rządy JULESA DUFAURE’A we Francji, JULES SIMON nowym premierem (do 1877). Krótka władza ANDRÉSA VALLE w Salwadorze, RAFAEL ZALDÍVAR nowym prezydentem (do 1885). TOMÁS ESTRADA PALMA powstańczym prezydentem Kuby (do 1877). Międzynarodowa Konferencja Geograficzna na temat Afryki w Brukseli (pod egidą LEOPOLDA II), powołanie Międzynarodowego Towarzystwa Afrykańskiego (IX.). AQUILEO PARRA prezydentem Kolumbii (do 1878). Utworzenie Belgijskiego Komitetu Narodowego (propaganda na rzecz kolonizacji basenu Konga przez Belgów) – (XI.). BOISROND-CANAL prezydentem Haiti (do 1879). Obrady kongresu robotniczego w Paryżu (2-11.X.). IGNACIO DE VEINTIMILLA prezydentem Ekwadoru (do 1883). Ogłoszenie konstytucji w Turcji (utworzenie dwuizbowego parlamentu, wolność osobista i równość wobec prawa wszystkich poddanych bez różnicy wyznania, gwarancja nietykalności domu, bezpieczeństwa i majątku, zakaz pracy pańszczyźnianej, kar i konfiskat, swoboda handlu, przemysłu i rolnictwa, proporcjonalny podział podatków, wolność prasy, jawność sądów, ogromne upoważnienia sułtana (nie odpowiedzialny przed parlamentem, zawiera układy, mianuje i odwołuje ministrów, zatwierdza ustawy parlamentu, zachowanie funkcji kalifa), opracowana przez MIDHATA PASZĘ i KEMALA (23.XII.). Krótka władza ANICETO ESQUIVELA SÁENZA w Kostaryce, VICENTO HERRERA ZELEDÓN nowym prezydentem (do 1877). Zaburzenia w Peru, MARIANO IGNACIO PRADO prezydentem (do 1879), krótka władza DE PIÉROLI jako tymczasowego najwyższego naczelnika. ANÍBAL PINTO GARMENDIA prezydentem Chile (do 1881). Krótka władza ULISESA FRANCISCO ESPAILLATA i GONZÁLEZA w Dominikanie, BÁEZ prezydentem (do 1878). HILARIÓN DAZA GROSOLE prezydentem Boliwii (do 1879). Odkrycie mikrobów przez LOUISA PASTEURA. Opanowanie Beludżystanu w Indiach i Wysp Kokosowych (na Oceanie Indyjskim) przez Wielką Brytanię. Aneksja Turkiestanu przez Rosję. Utworzenie stanu Kolorado w USA. Zwycięstwo Indian (SZALONY KOŃ) nad armią federalną USA (CUSTER) pod Little Big Horn. Krótka władza PORFIRIO DÍAZA DE LA CRUZA w Meksyku, JUAN MÉNDEZ nowym prezydentem (do 1877). Zahamowanie tzw. bandytyzmu społecznego w Meksyku. Wyprawa szwedzka (NORDENSKIÖLD) drogą morską do ujścia Jeniseju. Regencja IZABELI w Brazylii (do 1877). Opór Apaczów (GERONIMO) wobec armii amerykańskiej (do 1886). „Przygody Tomka Sawyera” MARKA TWAINA. Wyprawa francuska (JULES NICOLAS CREVAUX) po Ameryce Płd. (rzeki Gujany, dopływy Amazonki, Orinoko, tereny Gran Chaco) – (do 1882). Wyprawa rosyjska (MICHAIŁ PIEWCOW) do Dżungarii, Mongolii i Chin (do 1879). Założenie dziennika „Corriere della Sera” we Włoszech. Wystąpienie robotnicze w Sankt Petersburgu na Placu Kazańskim (PLECHANOW). Dotarcie statkiem „Alert” (brytyjska ekspedycja NARESA) do 82ş 25’N, saniami do 83ş 20’ N. Śmierć MICHAIŁA BAKUNINA – rosyjskiego działacza rewolucyjnego (teoria anarchizmu), GIUSEPPE FERRARI’EGO – filozofa włoskiego, FRANTIŠKA PALACKY’EGO – historyka czeskiego.
    1877 Specjalna audiencja książąt indyjskich u wicekróla (1.I.), ogłoszenie WIKTORII cesarzową Indii. Zawieszenie obrad konferencji mocarstw w Stambule (II.), aresztowanie MIDHATA PASZY i jego wydalenie z kraju, pierwsza sesja parlamentu tureckiego (III.). Strajki robotnicze w Chicago, Baltimore i Nagpurze. Udzielenie koncesji na wydobycie ropy naftowej dla Brytyjczyków w Egipcie + wykorzystanie starożytnych grobowców jako magazynów nawozów sztucznych. GORDON generalnym gubernatorem Sudanu (z nadania namiestnika Egiptu) – (do 1879), powstania w Bahr el-Ghazal i Dar Fur (do 1879). Aneksja Republiki Południowoafrykańskiej (Transwalu) przez Brytyjczyków w Afryce płd. (12.IV.). Klęska głodu w Egipcie. Dotarcie pierwszego transportu mrożonego mięsa z Ameryki do Europy. Zniesienie niewolnictwa w Egipcie. Pierwsza centrala telefoniczna (Connecticut, USA). Odrzucenie protokołu londyńskiego (zalecenie przyznania autonomii Bośni z Hercegowiną i Bułgarii) przez Turcję, wypowiedzenie wojny Turcji przez Rosję (24.IV.), opowiedzenie się po stronie Rosji – powstańców bułgarskich, Rumunii, Serbii i Czarnogóry, ofensywa sił rosyjskich na Kaukazie (Kars, Erzurum) i na Bałkanach – walki o przeł. Szipka, Plewen i Szejnową w Bułgarii, proklamowanie niepodległości Rumunii (21.V.). Przekształcenie Partii Robotniczej USA w Socjaldemokratyczną Partię Robotniczą. Ostateczny podbój Państwa Kajor w Senegalu przez Francję. Wojna satsumska w Japonii, ostatni bunt konserwatywnych kręgów samurajskich (TAKAMORI SAIGŌ), stłumienie (IX.). Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Gandawie (9-16.IX.). Wprowadzenie obowiązku nauczania dzieci w wieku od 6 do 9 lat we Włoszech. „Podróż dwojga dzieci dookoła Francji” BRUNO. Opatentowanie fonografu (THOMAS ALVA EDISON). JOHANNES KAPPEYNE VAN DE COPPOLLO premierem Holandii (do 1879). MARCO AURELIO SOTO prezydentem Hondurasu (do 1883). Krótkie rządy ALBERTA księcia DE BROGLIE i CAIETANA DE GRIMAUDETA DE LA ROCHEBOUETA we Francji, DUFAURE premierem (do 1879). RUTHERFORD BIRCHARD HAYES prezydentem USA (do 1881). DÍAZ dyktatorem Meksyku (do 1880). FRANCISCO LINARES ALCÁNTARA prezydentem Wenezueli (do 1878). „Proces 193” (członków organizacji narodnickiej) w Rosji (28 oskarżonych na katorgę od 3 do 10 lat, 18 – zesłanie na Syberię, 18 – zesłanie do kresowych guberni Rosji europejskiej, ponad 30 – mniejsze kary, reszta niewinna) – (do 1878). Dwuwładza w Peru (DE PIÉROLA). HIGINIO URIARTE prezydentem Urugwaju (do 1878). VICENTE GARCÍA GONZÁLEZ powstańczym prezydentem Kuby (do 1878). Trzęsienie ziemi w Peru (Arequipa). Wyprawa portugalska (ALEXANDRE ALBERTO DA ROCHA DE SERPA PINTO) z Angoli (Benguela) do Durbanu w płd. Afryce (do 1879). GUARDIA GUTIÉRREZ prezydentem Kostaryki (do 1881). Śmierć JEAN’A DESIRE’A GUSTAVE’A COURBETA – malarza francuskiego, URBANA JEAN’A JOSEPHA LE VERRIERA – matematyka i astronoma francuskiego.
    1878 Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 6,4 mln t wytopu żelaza, 1 mln t wytopu stali, 133 mln t wydobycia węgla. Wprowadzenie elektrycznych lamp żarowych. Wyrażenie wotum nieufności dla wielkiego wezyra i członków jego gabinetu przez parlament turecki (II.), zawieszenie obrad parlamentu na czas nieokreślony przez sułtana. Śmierć PIUSA IX (7.II.).
    XIX-XX WIEK
    1878 - 1903 PONTYFIKAT LEONA XIII.
    1878 Zajęcie Adrianopolu (Edirne) przez wojska rosyjskie, marsz na Stambuł, flota brytyjska na Morzu Marmara, koncentracja armii Austro-Węgier w strefie przy granicy z Rosją, rozejm rosyjsko-turecki w San Stefano (otrzymanie przez Rosję części Besarabii, Karsu, Ardahanu, Bajazetu i Batumi na Kaukazie, olbrzymia kontrybucja wojenna dla Rosji, uznanie przez Turcję niepodległości Serbii, Czarnogóry i Rumunii, utworzenie niepodległej Bułgarii składającej się z Rumelii, Bułgarii właściwej i części Macedonii z dostępem do Morza Egejskiego) – (3.III.), odmowa uznania traktatu przez mocarstwa zachodnie: Wielką Brytanię, Francję, Niemcy, Włochy i Austro-Węgry. Stłumienie powstania mahometańskiego w płn-zach. Chinach, likwidacja chanatów Dżeti-szehr i dungańskiego, emigracja Dunganów do Azji Środkowej. „Hatikva” NAFTALI HERZ IMBERA (późniejszy hymn narodowy Izraela). „Advance Australia Fair” PETERA DODDSA MC CORMICKA (późniejszy hymn narodowy Australii). Podniesienie podatku od soli i wprowadzenie opłat patentowych kupców i przedsiębiorców w prowincji bombajskiej Indii Bryt., wystąpienia antybrytyjskie (Surat). Ok.800 nowych przedsiębiorstw przemysłowych w Japonii (do 1885). Reformy przemysłowe w Chinach (powołanie zarządu kopalń węgla). Utworzenie międzynarodowej komisji do zbadania finansów Egiptu (LESSEPS, RIVERS WILSON), przekazanie prywatnych posiadłości ISMAILA (namiestnika kraju) bankowi Rothschilda jako gwarancji nowej pożyczki i przyznanie egipskiemu władcy funduszy na własne potrzeby (IV.). Odmowa uznania brytyjskich żądań (rozwiązanie armii zuluskiej, narzucenie władzy rezydenta) przez króla Zulusów – KECZWAJO, wojna brytyjsko-zuluska w Afryce płd. (do 1882). Konwencja turecko-brytyjska o przejęciu Cypru przez Wielką Brytanię (4.VI.). Rewizja postanowień układu z San Stefano – kongres mocarstw w Berlinie (podział Bułgarii na 2 części: Rumelię Wschodnią jako autonomiczną prowincję w składzie Turcji i Księstwo Bułgarii jako lenno Turcji, obcięcie nabytków Rosji na Kaukazie do Karsu, Ardahanu i Batumi, uznanie aneksji płd. Besarabii przez Rosję, potwierdzenie uznania niepodległości Serbii, Czarnogóry i Rumunii i akceptacja ich nabytków (Niš, Leskovac i Pirot dla Serbii, Dobrudża dla Rumunii, Podgorica, Ulcinj, Bar i Nikszić dla Czarnogóry), wypłacenie wielkiej kontrybucji Rosji i zobowiązanie do dokonania reform w okręgach zamieszkałych przez ludność ormiańską przez Turcję, upoważnienie Austro-Węgier do okupacji Bośni z Hercegowiną i Sandżaku Nowopazarskiego, potwierdzenie przejęcia Cypru przez Wielką Brytanię, akceptacja dla francuskiej strefy wpływów w Tunisie) – (13.VI.-13.VII.). Antyfrancuski bunt ludności tubylczej (Kanaków) na Nowej Kaledonii. Kongres robotniczy w Paryżu (przedstawienie programu działania francuskiego ruchu robotniczego – PAUL LAFARGUE, JULES GUESDE). Powstanie „europejskiego gabinetu” w Egipcie (teki: min. finansów dla WILSONA, min. robót publicznych – dla przedstawiciela Francji, wiceministrem – przedstawiciel Włoch, generalnym kontrolerem – przedstawiciel Austro-Węgier) – (VIII.), ukształtowanie się opozycji egipskiej tzw. watanistów (MOHAMMAD ABDU, ADIB ISHAK, ABDULLAH NEDIM). Częściowa amnestia dla komunardów we Francji (obejmująca tylko osoby deportowane, nie skazane na pobyt w koloniach karnych). Utworzenie Socjaldemokratycznej Partii Czech. Ustawy wyjątkowe w Niemczech przeciw socjalistom (BISMARCK) – (19.X.), nawiązanie stosunków dyplomatycznych z papiestwem, złagodzenie ustaw antykościelnych – koniec Kulturkampfu. HUBERT I królem Włoch (do 1900). Misja rosyjska (STOLETOW) do Afganistanu, projekt przymierza rosyjsko-afgańskiego (odmowa ratyfikacji go przez rząd Rosji wskutek postanowień kongresu berlińskiego), kryzys stosunków brytyjsko-afgańskich (odesłanie poselstwa brytyjskiego CHAMBERLAINA), wybuch II wojny między Afganistanem a Wielką Brytanią (21.XI.) – (trwała do 1880), ofensywa sił brytyjskich w Afganistanie (do 1879). Przybranie nazwy Armii Zbawienia przez misję chrześcijańską w Londynie (BOOTH). Powstanie Północnego Związku Robotników Rosyjskich w Sankt Petersburgu (WIKTOR OBNORSKI, STEFAN CHAŁTURIN). Akcje terrorystyczne (członkowie Ziemli i Woli) w Rosji (do 1879). THIBAW królem Birmy (do 1885). FRČRE-ORBAN premierem Belgii (do 1884). CÁNDIDO BAREIRO prezydentem Paragwaju (do 1880). FRANCISCO VIDAL prezydentem Urugwaju (do 1879). MC DONALD premierem Kanady (do 1891). Trójwładza w Wenezueli: JOSÉ VARELA, JACINTO GUTIÉRREZ i GREGORIO CEDEŃO prezydentami (do 1879). Krótka władza MANUELA DE JESÚSA CALVARA ODOARDO na Kubie, panowanie hiszpańskie na wyspie (do 1895). JULIÁN TRUJILLO prezydentem Kolumbii (do 1880). Krótka władza GONZÁLEZA w Dominikanie, CESÁREO GUILLERMO prezydentem (do 1879). Wynalezienie mikrofonu. KASIM emirem Kataru (do 1913). Pierwsza agitacja antysemicka w Niemczech (STÖCKER). Wyprawa szwedzka (NORDENSKIÖLD), przebycie Przejścia Płn-Zach. (do 1879). Rozporządzenie władz brytyjskich w Indiach o zakazie używania broni palnej przez Hindusów. Wprowadzenie ustawy prasowej w Indiach Bryt. (cenzura prewencyjna wszystkich wydawnictw ukazujących się w językach hindi). Objęcie zatoki Walvis Bay w Namibii (Afryka Płd-Zach.) w posiadanie przez Wielką Brytanię. ADELARDO LÓPEZ DE AYALA premierem Hiszpanii (do 1879). Powstanie tajnego stowarzyszenia arabskiego w Libanie. Utworzenie Międzynarodowej Federacji Geodetów. Amerykańska wyprawa badawcza (FRYDERYK SCHWATKA) na Wyspę Króla Williama w Kanadzie (do 1880), ustalenie ostatnich szczegółów zaginionej wyprawy FRANKLINA. Zamordowanie byłego prezydenta Peru, PARDO. Śmierć KARLA GUTZKOWA – pisarza niemieckiego, JULIUSA ROBERTA VON MAYERA – lekarza i fizyka niemieckiego, NICOLAE GOLESCU – poety rumuńskiego, WILHELMA ZIMMERMANNA – historyka niemieckiego, JOSEPHA HENRY’EGO – fizyka amerykańskiego.
    1879 Nieudane wprowadzenie dekretu o zwolnieniu 2500 oficerów z armii w Egipcie, bunt żołnierzy (II.), kryzys rządowy – dymisja premiera NUBARA PAŞY, ogłoszenie dekretu anulującego ustawę o Mukabale z 1872 r. i tzw. pożyczkę wewnętrzną z 1874 r. (III.), oprotestowanie kolejnej decyzji rządu – zdymisjonowanie „gabinetu europejskiego” przez namiestnika ISMAILA, powstanie rządu narodowego (SZERIF PAŞA), ultimatum Wielkiej Brytanii i Francji (przy poparciu Rosji, Niemiec, Włoch i Austro-Węgier) dla Egiptu, decyzja sułtana Turcji, ABDÜLHAMIDA II o detronizacji ISMAILA, TAWFIK nowym namiestnikiem (do 1892), rozwiązanie rządu narodowego, a także przywrócenie europejskim ministrom ich stanowisk. Wyprawa rosyjska (POTANIN) do płn-zach. Mongolii i Tuwinii (do 1880). Antyfrancuskie powstanie koczowników w górach Aures w Algierze. Rolne i przemysłowe cła osłonowe w Niemczech (zakaz wwozu rosyjskiego bydła, nałożenie cła na zboże). Nasilenie antybrytyjskich ruchów chłopskich (DHARAKOND CHENDRIYA, WASUDEW BALWANT PHADKE, AMMAL REDDI) w Maharasztrze (do 1880). Badania Płw. Kamczatka przez polskich geologów na zesłaniu, DYBOWSKIEGO i GODLEWSKIEGO (do 1883). Wiersze „Do młodzieży filipińskiej” JOSÉ RIZALA. Klęska Zulusów w walce z Brytyjczykami w Afryce płd. (Roker’s Drift), zwycięstwo wojsk zuluskich (CETEWAJO) pod Islandlawną. Ogłoszenie całkowitej upadłości finansowej Turcji. Wyprawa STANLEY’A (z ramienia Belgijskiego Komitetu Narodowego) w dorzecze Konga (do 1884), 450 układów o protektoracie z wodzami plemion. Przekazanie władzy w Afganistanie przez SZER ALI-CHANA na rzecz syna MOHAMMADA JAKUBA, zdobycie Kandaharu przez wojska brytyjskie, układ afgańsko-brytyjski w Gandamaku (polityka zagraniczna Afganistanu podlega kontroli rządu Indii Bryt., prawo zarządzania okręgami Sibi, Piszyn i Kuram oraz kontrola nad przełęczami górskimi dla Brytyjczyków, działalność emira podlega kontroli rezydenta brytyjskiego), oburzenie feudałów – walka partyzancka (do 1880), powstanie w Kabulu, ofensywa brytyjska – zdobycie Bala Hisar oraz wkroczenie do Kabulu, zdetronizowanie MOHAMMADA JAKUBA i jego zesłanie do Indii Bryt. przez Brytyjczyków. Zniesienie cła na importowane do Indii Bryt. tkanin bawełnianych z Wielkiej Brytanii. Przeniesienie siedziby rządu francuskiego z Wersalu do Paryża. „Marsylianka” hymnem narodowym Francji. Powstanie Socjalistycznej Partii Robotniczej Hiszpanii. Założenie Socjalistycznej Partii Belgii. Wojna Chile z Peru i Boliwią tzw. wojna o saletrę (do 1884). ABD AR-RAHMAN CHAN emirem Afganistanu (do 1901), reformy (monopolizacja handlu, wprowadzenie jednolitego systemu monetarnego, budowa mennicy, bezprocentowe pożyczki ze skarbu państwa unifikacja systemu miar i wag), centralizacja państwa traktat „Umocnienie wiary” (wyższość interesów państwowych nad religijnymi). Rozpad organizacji Ziemla i Wola na zjeździe w Lipiecku k/Woroneża (utworzenie Woli Ludu przez zwolenników terroru (ŻELABOW) i tzw. Czarnego Podziału przez zwolenników dotychczasowych metod działania (PLECHANOW)) – (27.VIII.). Ludność: Paryż – ok. 2 mln. Dymisja MAC-MAHONA we Francji, JULES FRANÇOIS PAUL GRÉVY prezydentem (do 1887). Podpisanie tajnego układu pomiędzy Niemcami a Austro-Węgrami tzw. Dwuprzymierze (7.X.). Kongres robotniczy w Marsylii – powstanie Francuskiej Partii Robotniczej (20-21.X.). Powstanie Ligi Ziemskiej w Irlandii (MICHAEL DAVITT), ruch bojkotu i ustawicznej odmowy płacenia podatków (X.). Wprowadzenie cywilnej administracji w Algierze. EDUARD TAAFFE premierem Austrii (do 1893). ALEKSANDER I BATTENBERG księciem Bułgarii (do 1886). Krótkie rządy WILLIAMA HENRY WADDINGTONA we Francji, CHARLES DE SAULCES DE FREYCINET nowym premierem (do 1880). VAN LINDEN VAN SANDENBURG premierem Holandii (do 1883). Założenie Muzeum Narodowego w Krakowie. DE PIÉROLA najwyższym naczelnikiem i prezydentem Peru (do 1881). Krótkie rządy ARSENIO MARTINEZA-CAMPOSA w Hiszpanii, CÁNOVAS DEL CASTILLO premierem (do 1881). LOUIS-FÉLICITÉ LYSIUS SALOMON prezydentem Haiti (do 1888). JACINTO DE CASTRO prezydentem Dominikany (do 1880). Krótka władza junty (DONATO VÁSQUEZ, PRUDENCIO CARVAJAL, VLADISLAO SILVA) w Boliwii, ELIODORO CAMACHO nowym przewodniczącym junty (do 1880). JOAQUÍN ZAVALA prezydentem Nikaragui (do 1883). GUZMÁN BLANCO prezydentem Wenezueli (do 1884). LATORRE prezydentem Urugwaju (do 1880). Wyprawa amerykańska (GEORGE WASHINGTON DE LONG) na biegun płn. (do 1881). Pierwsza linia kolei elektrycznej (WERNER VON SIEMENS). Założenie sieci telefonicznej w Paryżu. Wynalezienie pierwszego tworzywa sztucznego (celuloidu). Wywóz 94,9% całego zbioru bawełny egipskiej do Wielkiej Brytanii (do 1884). Roszczenia Portugalii do ujścia rzeki Kongo (do 1885). Reforma wojskowa w Persji. 14 karteli i syndykatów w Niemczech. Antytureckie powstanie w Albanii (do 1881). Śmierć HONORE’A DAUMIERA – malarza francuskiego, sir WILLIAMA FOTHERGILLA COOKE’A – wynalazcy angielskiego.
    1880 Długość linii kolejowych: na świecie – 372 000 km, Europa – 169 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 175 000 km, Azja – 16 000 km, Afryka – 5000 km, Australia i Oceania – 8000 km, Wielka Brytania – 28 692 km, Niemcy – 34 000 km. Produkcja przemysłowa: Wielka Brytania – 28%, USA – 28%, inne państwa – 19%, Niemcy – 13%, Francja – 9%, Rosja – 3%. Nieudany zamach na ALEKSANDRA II w Sankt Petersburgu (5.II.). „Pinocchio” CARLO COLLODI’EGO w prasie włoskiej (do 1883). Lokata kapitału francuskiego za granicą – 15 000 000 000 franków. Dekrety (FERRY) o wydaleniu jezuitów z Francji i likwidacji szkół kongregacji bez autoryzacji (29.III.). Ogłoszenie drugiej amnestii dla komunardów we Francji (tylko osoby deportowane). Wprowadzenie obowiązku szkolnego w Wielkiej Brytanii. Pierwszy transport morski australijskiej mrożonej baraniny w Europie (Londyn). Wprowadzenie prawa o wolności druku i zebrań oraz o świeckości wychowania we Francji (do 1881). Odkrycie roznoszenia malarii przez komary. Wyprawy francuskie (PIERRE SAVORGNAN DE BRAZZA) do dorzecza Kongo i Ubangi-Szari (do 1892), zajęcie rozległych obszarów na prawym brzegu Konga dla Francji, założenie Francuskiej Kompanii Afryki Równikowej. Rocznica zdobycia Bastylii po raz pierwszy świętem państwowym we Francji (14.VII.). Kongres Francuskiej Partii Robotniczej w Le Havre (zatwierdzenie programu partii). Powstanie Powszechnej Partii Robotniczej Węgier. Zniesienie niewolnictwa na Kubie. Konferencja międzynarodowa (Hiszpania, Francja, Niemcy, Austro-Węgry, Wielka Brytania, USA, Szwecja, Belgia, Dania, Norwegia, Holandia, Włochy, Portugalia) w Madrycie w sprawie Maroka (gwarancja suwerenności i niezależności tego państwa, przyznanie Europejczykom prawa do posiadania w Maroku ziemi, zniesienie zasady największego uprzywilejowania dla każdego z krajów). Utrata przez Ekwador części prowincji płn. i płd. na rzecz Kolumbii i Peru. „O’ Canada” CALIXA LAVALLEE’A (późniejszy hymn narodowy Kanady). Reforma napędu roweru (HARRY LAWSON). JULES FERRY premierem Francji (do 1881). Plan finansowy WILSONA w Egipcie (zniesienie ustawy o Mukabale z 1872 r., wprowadzenie dodatkowego podatku gruntowego), utworzenie Komisji Likwidacyjnej (ustalenie wysokości długu egipskiego na 98 000 000 funtów szt., 60% dochodów państwa na zaspokojenie roszczeń wierzycieli), oburzenie we wszystkich warstwach społecznych kraju (m.in. petycja żołnierzy (AHMAD ARABI)). Zajęcie głównej bazy powstańców – Gazny w Afganistanie przez siły brytyjskie, bunty antybrytyjskie w Kabulu i Kandaharze, układ afgańsko-brytyjski (uznanie ABD AR-RAHMANA CHANA emirem, uzyskanie pomocy finansowej i wojskowej przez emira, zrezygnowanie z utrzymywania rezydenta, oddziałów wojskowych oraz ingerencji w wewnętrzne sprawy państwa przez Wielką Brytanię, ograniczenie niezależności Afganistanu (polityka zagraniczna), uznanie anektowania szeregu terytoriów afgańskich przez Brytyjczyków i kontroli brytyjskiej nad przełęczami górskimi) – (22.VI.). Nieudane oderwanie prowincji Kandahar od Afganistanu, zwycięstwo wojsk afgańskich (AJUB-CHAN) nad armią brytyjską w bitwie pod Majwandem. Antybrytyjskie powstanie Burów w Transwalu (do 1884) – (11.XI.). Wyprawa niemiecka (WISSMANN) z Angoli przez Kongo i Tanganikę do Zanzibaru (do 1887). 226 układów o protektoracie francuskim nad Afrykanami (do 1890). Lampa żarowa EDISONA. ARVID hr. POSSE premierem Szwecji (do 1883). CHRISTIAN AUGUST SELMER premierem Norwegii (do 1884). GLADSTONE premierem Wielkiej Brytanii (do 1885). Pozwolenie na stacjonowanie armii chińskiej w pogranicznych okręgach wietnamskich (pomoc w likwidacji band Żółtych oraz Czerwonych Flag). Osadzenie w lodach statku „Jeannette” (wyprawa DE LONGA) na Morzu Czukockim. Protektorat brytyjski nad Bahrajnem (do 1971). Otwarcie Nowej Szkoły Angielskiej w Punie (Indie Bryt.). Dekret (CAMILLE SÉE) o tworzeniu liceów dla dziewcząt i żeńskiej szkoły wyższej we Francji (21.XII.). Nieudany spisek antybrytyjski w Kolhapurze (Maharasztra). Gabon kolonią Francji (do 1960). Krótka władza GREGORIO LUPERONA w Dominikanie, ks. FERNANDO ARTURO DE MERIŃO nowym prezydentem (do 1882). VIDAL prezydentem Urugwaju (do 1882). BERNARDINO CABALLERO prezydentem Paragwaju (do 1886). NARCISO CAMPERO LEYES prezydentem Boliwii (do 1884). MANUEL GONZÁLEZ prezydentem Meksyku (do 1884). JULIO ROCA prezydentem Argentyny (do 1886). Zniesienie ustawy prasowej w Indiach Bryt. RAFAEL NÚŃEZ prezydentem Kolumbii (do 1882). Wprowadzenie obowiązkowej gimnastyki we francuskich szkołach. Zajęcie Wysp Towarzystwa w Oceanii przez Francję. Ludność: Nowy Jork – 2,8 mln. Rozwój przemysłowy: USA – 3,8 mln t wytopu żelaza, 1,2 mln t wytopu stali, 63,8 mln t wydobycia węgla, 3,4 mln t wydobycia ropy naftowej. Śmierć ARNOLDA RUGE – publicysty niemieckiego, JACQUESA OFFENBACHA – kompozytora francuskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  3. #13
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1881 Rozwój przemysłowy: Niemcy – 2,9 mln t wytopu żelaza, 846 tys. t wytopu stali, 61,6 mln t wydobycia węgla, Francja – 1,8 mln t wytopu żelaza, 430 tys. t wytopu stali, 19,7 mln t wydobycia węgla. Zakaz pracy dzieci do lat 7 w Indiach Bryt. Kolejna petycja (ARABI) do rządu Egiptu i nieudana próba aresztowania jego przez władze (I.), utworzenie sił opozycyjnych: Partii Narodowej (ŞERIF PAŞA, MOHAMMAD SULTAN PAŞA) i Partii Ojczyzny (ARABI). Podwójny zamach na cara ALEKSANDRA II w Sankt Petersburgu (MIKOŁAJ RYSAKOW, IGNACY HRYNIEWIECKI) – (1.III.). ALEKSANDER III carem Rosji (do 1894). Pierwsza linia kolejowa w płn. Chinach. Manifest „O niewzruszoności samowładztwa" w Rosji (29.IV.). Antyfrancuskie powstanie plemion Uled Sidi-Szejch w Algierze Zach. Opanowanie przez wojska rządowe Kandaharu i Heratu w Afganistanie (ABD AR-RAHMAN CHAN), walki z AJUB-CHANEM, wycofanie się armii brytyjskiej z kraju. Utworzenie Zarządu Otomańskiego Długu Państwowego w Turcji. Zwycięstwo Burów nad armią brytyjską pod Majuba Hill, układ brytyjsko-burski (przyznanie Transwalowi – autonomii). Reformy na Madagaskarze (powołanie 10 ministerstw, ograniczenie pańszczyzny i handlu żywym towarem, wzmocnienie armii, tworzenie przedsiębiorstw przemysłowych). Królestwo Rumunii (do 1947), KAROL I królem (do 1914). Zniesienie kary chłosty w brytyjskiej armii i marynarce. Podbój Araukanii przez Chile. Odkrycie złóż złota w Zimbabwe. Zajęcie Tesalii przez Grecję. Aneksja Patagonii przez Argentynę. Utworzenie partii socjalistycznej – Federacja Demokratyczna w Wielkiej Brytanii (8.VI.). Wtargnięcie wojsk francuskich na terytorium Tunisu, układ w Bardo – protektorat Francji nad tym krajem (18.VI.) – (do 1956), powstanie arabskie (VI-X.). Reskrypt cesarski w Japonii o zwołaniu parlamentu w ciągu 10 lat, powstanie Partii Liberalnej (Jiyuto), pierwsze związki zawodowe (głównie związek drukarzy SAKUMY). Założenie Aszchabadu przez Rosjan w Turkmenistanie. GAMBETTA premierem Francji (do 1882). Układ między Niemcami, Austro-Węgrami a Rosją (zasada neutralności: Rosji w wypadku wojny Niemiec z Francją, Niemiec i Austro-Węgier w wypadku konfliktu Rosji z Wielką Brytanią czy Turcją, prawo do aneksji terytorium Bośni i Hercegowiny dla Austro-Węgier). Prawo handlu bez cła w Mongolii dla kupców rosyjskich. Zamach na nowo wybranego prezydenta USA, JAMESA ABRAMA GARFIELDA na dworcu kolejowym w Washington (CHARLES GUITEAU) – (2.VII.). Zatonięcie statku „Jeannette” (ekspedycja DE LONGA) na Morzu Arktycznym (13.VII.), zaginięcie załogi. Dekret w Rosji „O środkach ochrony porządku państwowego i ładu społecznego” (14.VIII.). Początek antybrytyjskiego powstania w Sudanie (trwało do 1898), ogłoszenie się MAHDIM (zbawicielem) przez MOHAMMADA AHMADA, rozbicie ekspedycji karnej przez powstańców na wyspie na Nilu, wyprawa mahdystów na Kordofan. Nieudana próba wysłania zbuntowanych pułków egipskich do Aleksandrii i Damietty przez rząd, rewolta armii (ARABI), marsz na pałac namiestnika, dokonanie przewrotu – przyjęcie żądań wojska przez TAWFIKA (dymisja rządu, wprowadzenie konstytucji, zwołanie obrad parlamentu, zapowiedź zwiększenia armii (IX.). Krótka władza FRANCISCO GARCÍI CALDERÓNA w Peru, LIZARDO MONTERO tymczasowym prezydentem (do 1883). Amerykańska Federacja Pracy SAMUELA GOMPERSA (17.IX.). Śmierć prezydenta USA, GARFIELDA w wyniku ran pozamachowych (18.IX.). CHESTER ALAN ARTHUR nowym prezydentem USA (do 1885). Dekret o likwidacji czasowego zobowiązania i przymusowym wykupie nadziałów przez byłych chłopów prywatnych w Rosji (28.XII.). SAGASTA premierem Hiszpanii (do 1883). Agitacja polityczna Marathów (BAL GANGHADAR TILAK) w Indiach Bryt. za pomocą prasy „Lew” (w języku marackim) i „Maharatta” (w języku angielskim). Pogromy antyżydowskie w Rosji. PRITHWI królem Nepalu (do 1911). DOMINGO SANTA MARÍA prezydentem Chile (do 1886). SALVADOR LARA ZAMORA prezydentem Kostaryki (do 1882). Początek budowy Kanału Panamskiego (LESSEPS). Nasilenie imigracji (5,2 mln) do USA (do 1890). Opanowanie Wysp Tuamotu w Oceanii przez Francję. Założenie Leopoldville w Kongu przez Belgów. Ustawy o szkolnictwie (FERRY) we Francji (świecki system nauczania, bezpłatna i obowiązkowa szkoła do lat 13, utworzenie przedszkoli) – (do 1882) oraz zniesienie wszystkich ograniczeń dotyczących plakatów politycznych, wprowadzenie liberalnego rynku prasowego, ogłoszenie wolności zgromadzeń. Zajęcie chanatu kuldżynskiego przez Chiny. Deficyt budżetowy: Turcja – 8-10 000 000 funtów tur. I Międzynarodowa Wystawa Urządzeń Elektrycznych w Paryżu. Utworzenie Węgierskiej Agencji Prasowej (Magyar Távirati Ivoda). Śmierć MATHIASA JACOBA SCHLEIDENA – botanika francuskiego, THOMASA CARLYLE’A – filozofa i historyka francuskiego, GUSTAVE’A FLAUBERTA – pisarza francuskiego (Trzy opowieści), LOUISA AUGUSTE’A BLANQUI – francuskiego działacza społecznego (komunizm utopijny).
    1882 Ostrzeżenie Francji i Wielkiej Brytanii dla Egiptu (sprawa uchwalenia budżetu przez parlament – złamanie dekretu o wprowadzeniu zagranicznej kontroli nad finansami kraju) – (20.I.), kryzys rządowy w Egipcie (II.), MAHMUD SAMI premierem (II-VI.), ogłoszenie Ustawy Organicznej (zrzucenie brytyjsko-francuskiej kontroli nad polityką finansową państwa, szereg innych projektów reform). Królestwo Serbii (do 1918), MILAN królem (do 1889) – (6.III.). 25 strajków robotniczych w prowincjach Indii Bryt. (bombajska i madraska). Rozwój przemysłu włókienniczego w Chinach (budowa wielkiej fabryki w Szanghaju). Tramwaje konne w Tokio. Zniesienie cła w Indiach Bryt. na pozostałe towary z metropolii (pierwsze tkaniny bawełniane). Aneksja okręgu Assab nad Morzem Czerwonym przez Włochy. Francuska ekspedycja wojskowa w Wietnamie (do 1883), wysadzenie desantu i zajęcie Hanoi (IV.). Utworzenie Partii Reform (Kaisiuto) w Japonii. Reforma w rolnictwie rosyjskim (likwidacja podatku pogłównego i utworzenie Banku Włościańskiego) – (18.V.). Tajny układ wojskowy między Austro-Węgrami Niemcami, a Włochami (Trójprzymierze) – (20.V.). Powstanie Włoskiej Partii Robotniczej. Kryzys przemysłowy w Wielkiej Brytanii (do 1887). Zjednoczenie francuskich posiadłości w Afryce Równikowej (Kongo Francuskie). Układ handlowy między USA a Koreą (prawo wolnego handlu w 3 portach: Pusan, Inczhon i Wonsan, prawo nabywania ziemi i innej własności, zakładanie przedsiębiorstw przemysłowych) – (22.V.), oburzenie w kraju – powstanie ludowe (KIM CZAN SON) w Seulu (m.in. podpalenie budynku poselstwa japońskiego), ostra nota protestacyjna Japonii. Partia „Proletariat” na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego. MÁXIMO SANTOS prezydentem Urugwaju (do 1886). Pierwszy statek-chłodnia. ALI III bejem Tunisu (do 1902). Pojawienie się floty brytyjsko-francuskiej pod Aleksandrią – ultimatum dla Egiptu (żądanie dymisji rządu i usunięcia ARABIEGO z kraju), przyjęcie żądań przez namiestnika (V.), odmowa wykonania rozkazu władcy przez policję i garnizon kairski, ustąpienie namiestnika TAWFIKA z wcześniejszych postaw wskutek demonstracji i zgromadzeń (anulowanie zgody na żądania mocarstw), fiasko zażegnania kryzysu egipskiego przez Turcję, petycja (10-tys. podpisów) pod detronizację TAWFIKA, zajścia między chrześcijanami a muzułmanami w Aleksandrii (VI.), nowy rząd w Egipcie (z ARABIM w składzie) – (17.VI.), konferencja mocarstw europejskich w sprawie Egiptu w Stambule (wysłanie przez Turcję wojsk do Egiptu na 3 miesiące w celu utrzymania porządku) – (23.VI.), ultimatum brytyjskie w sprawie zakazu budowy lub odbudowy fortyfikacji Aleksandrii (VII.), 10-godzinne bombardowanie miasta przez flotę brytyjską (11.VII.), desant żołnierzy (13.VII.) i zajęcie Aleksandrii (15.VII.), ucieczka TAWFIKA do Aleksandrii, Rada Nadzwyczajna w Kairze (ogłoszenie detronizacji TAWFIKA, powołanie ARABIEGO na stanowisko wodza naczelnego i ministra spraw wojskowych), zakończenie obrad konferencji stambulskiej (VIII.). „Tymczasowe zasady o prasie” (zaostrzenie cenzury, zakaz pisania na pewne tematy) w Rosji (27.VIII.). Układ japońsko-koreański w Inczhonie (obciążenie Korei kontrybucją, ukaranie przywódców buntu, zezwolenie na obecność w stolicy kraju wojsk japońskich) – (30.VIII.). Układ handlowy między Chinami a Koreą (swoboda wolnego handlu dla chińskich kupców w Korei). Odparcie ataku wojsk brytyjskich pod Aleksandrią przez Egipcjan, desant sił brytyjskich w Port Saidzie i Ismailii – zajęcie Suezu, bitwa pod Kairem – zwycięstwo Wielkiej Brytanii nad siłami powstańców (13.IX.), okres represji w kraju (zesłanie ARABIEGO na Cejlon), nałożenie kontrybucji wojennej w wysokości 9 000 000 funtów szt., okupacja brytyjska Egiptu (do 1914), lord CROMER rezydentem generalnym (do 1907). Rozłam między marksistami a posybilistami we Francji na zjeździe w Saint Etienne, utworzenie Federacji Robotników Socjalistów (posybiliści). Krótka władza GUARDII GUTIÉRREZA w Kostaryce, PABLO FERNÁNDEZ OREAMUNO nowym prezydentem (do 1885). Krótka władza FRANCISCO JAVIERA ZALDÚI i CLIMACO CALDERÓNA jako tymczasowego prezydenta w Kolumbii, JOSÉ EUSEBIO OTÁLORA nowym tymczasowym prezydentem (do 1884). Krótkie rządy DE FREYCINETA we Francji, CHARLES THÉODORE EUGČNE DECLERC nowym premierem (do 1883). ULISES HEUREAUX dyktatorem Dominikany (do 1884). Wykrycie zarazka gruźlicy (ROBERT KOCH). Ucieczka rosyjskich Żydów na zachód przez Niemcy do USA i do Palestyny. Powołanie instytucji inspektorów fabrycznych w Rosji (kontrola warunków pracy), zakaz zatrudniania dzieci na nocnej zmianie. Wynalazek „strzelby fotograficznej” ETIENNE JULESA MAREY’A (fotograficzna rejestracja faz ruchu zwierząt i człowieka). Wprowadzenie kontroli imigracji w USA (zakaz przyjęcia ludności chińskiej). Niemiecka wyprawa badawcza (ALFRED HETTNER) do Ameryki Płd. (do 1884). Utworzenie trustu naftowego (JOHN ROCKEFELLER) w USA (Standard Oil Trust). Ustawa o uprawnieniu rad miejskich do wyboru mera we Francji. Śmierć CHARLESA ROBERTA DARWINA – biologa angielskiego, BRUNO BAUERA – filozofa niemieckiego, FRIEDRICHA WÖHLERA – chemika niemieckiego (pierwsza synteza związku organicznego – mocznika), JERZEGO DANILICIA – językoznawcy serbskiego.
    1883 Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 8,5 mln t wytopu żelaza, 2 mln t wytopu stali, 164 mln t wydobycia węgla. Opanowanie Dar Fur i Kordofanu przez siły mahdystów w Sudanie (II.). Traktaty handlowe Korei z Wielką Brytanią, Niemcami, Włochami, Rosją i Francją (do 1884). Śmierć MARXA (14.III.). Misja brytyjska (LUMSDEN) do Afganistanu, nieudana wyprawa afgańska na Pamir (pod kontrolą Rosji), starcia graniczne Afganów z oddziałami rosyjskimi nad rz. Kuszką. Zakup rozległych obszarów na wybrzeżu Afryki Płd-Zach. przez Niemców (LÜDERITZ). Dotarcie wojsk francuskich do górnego biegu Nigru – założenie Bamako, początek walk z państwami Afryki Zachodniej (SAMORI TURE, AHMADU). Założenie Brytyjskiej Kompanii Afryki Płd. (CECIL RHODES). Odmowa przyjęcia protektoratu francuskiego przez Madagaskar, wojna z Francją (do 1885), bombardowanie wybrzeża przez flotę francuską. Powstanie rosyjskiej organizacji robotniczej na emigracji w Genewie – Wyzwolenie Pracy (PLECHANOW). Wprowadzenie ubezpieczeń społecznych w Niemczech (BISMARCK). Skroplenie tlenu i azotu (KAROL OLSZEWSKI, ZYGMUNT WRÓBLEWSKI). Konwencja o podporządkowaniu polityki wewnętrznej Tunisu – Francji (VI.). Pierwszy sztuczny jedwab. Turbina parowa CHARLESA PARSONA. Układ handlowy między Austro-Węgrami a Serbią, okres uzależnienia Serbii od Austro-Węgier (do 1903). Ostrzelanie portu i wybrzeża w pobliżu Hue przez flotę francuską (VIII.), krótkie rządy DUC DÚCA w Wietnamie, rządy regencyjne NGUYENA VAN TOUNGA, TON THAT THUYETA i NGUYENA TRUNG HIEPA – osadzenie na tronie HIĘP HOÁ, zawarcie układu wietnamsko-francuskiego (objęcie protektoratem Francji Annamu i Tonkinu (do 1945)) – (25.VIII.), KIĘN PHÚC cesarzem Wietnamu (do 1884). Erupcja wulkanu Krakatau (40 tys. ofiar) na wyspie między Sumatrą a Jawą (27.VIII.), obiegnięcie przez falę tsunami połowy kuli ziemskiej. RANAVALONA III królową Madagaskaru (do 1896). „Wyspa skarbów” ROBERTA LOUISA BALFOURA STEVENSONA. Krótkie rządy ARMANDA FALLIÉRES we Francji, FERRY premierem (do 1885). Rozbicie 10-tys. korpusu sił brytyjsko-egipskich (HICKS) przez mahdystów w Sudanie (XI.). JOSÉ DE POSADA HERRERA premierem Hiszpanii (do 1884). THYSELIUS premierem Szwecji (do 1884). HEEMSKERK premierem Holandii (do 1888). Krótka władza junty w Ekwadorze, JOSÉ MARÍA PLÁCIDO CAAMAŃO prezydentem (do 1888). MIGUEL IGLESIAS prezydentem Peru (do 1885). ADÁN CÁRDENAS prezydentem Nikaragui (do 1887). Powstanie nowych partii robotniczych w Rosji (Partia Rosyjskich Socjaldemokratów, Stowarzyszenie Robotników Petersburskich, Towarzystwo Socjaldemokratyczne). Odkrycie fal elektromagnetycznych przez HEINRICHA HERTZA o prędkości równej prędkości światła. LUIS BOGRÁN prezydentem Hondurasu (do 1891). Założenie Coquihatville i Stanleyville w Kongu przez Belgów. Pierwsze próby stworzenia ogólnoindyjskiej organizacji narodowej (do 1884). Wyprawa szwedzka(NORDENSKIÖLD) na Grenlandię. Pierwsze zastosowanie energii elektrycznej do napędzania statku powietrznego, wzlot sterowca braci GASTONA i ALBERTA TISSANDIERA. Zajęcie okręgu Tulemów przez Etiopię. Ukończenie Mostu Brooklyńskiego w Nowym Jorku. „Ogniem i mieczem” HENRYKA SIENKIEWICZA. Założenie wędrownej trupy cyrkowej„Buffalo Bill Wild West Show” (WILLIAM FREDERIC CODY) w USA. Pokój Chile z Peru w Ancón (uzyskanie przez Chile złóż saletry w prowincji Tarapacá). Wyprawa czeska (HOLUB) z Kraju Przylądkowego do Konga. Amerykańska wyprawa badawcza (SCHWATKA) na Alaskę. Wyprawa francuska (CHARLES EUGÉNE DE FOUCAULD) po Saharze (do 1884). PAULUS KRÜGER prezydentem Burskiej Republiki Transwalu (do 1900). Założenie poczty i telegrafu w Syjamie. Śmierć sir WILLIAMA SIEMENSA – fizyka angielskiego, RICHARDA WAGNERA – kompozytora niemieckiego (Pierścień Nibelunga), EDOUARDA MANETA – malarza i grafika francuskiego.
    1884 Aneksja Sułtanatu Obock w Somali przez Francję, zajęcie okręgów Tadżura, Dullul, Sukti, Sagallo, Ambado oraz wysp Musa i Bab (do 1888). Wzrost długu państwowego Holandii do 85 000 000 guldenów. Układ brytyjsko-burski (uznanie niepodległości Republiki Południowoafrykańskiej (Transwalu), kontrola Wielkiej Brytanii nad polityką zagraniczną tego państwa). Rio de Oro (Sahara Zach.) – (do 1975) w Maroku kolonią Hiszpanii. Płn. Somali z Berberą kolonią Wielkiej Brytanii (do 1960). Karabin maszynowy HIRAMA MAXIMA. Zajęcie płd-wsch. części Nowej Gwinei przez Wielką Brytanię. Pearl Harbor na Hawajach bazą amerykańskiej floty wojennej na Pacyfiku. GORDON generalnym gubernatorem Sudanu (do 1885), nieudane próby stłumienia buntu mahdystów. Ruch minken undo (na rzecz praw ludu) w Japonii. Misja brytyjska (HEWETT) do Etiopii, podpisanie porozumienia o pomocy wojsk etiopskich w tłumieniu sił mahdystów w Sudanie i uratowaniu fortów brytyjskich we wsch. Sudanie. Powstanie Niemieckiego Towarzystwa Kolonizacyjnego, zawarcie 12 układów o protektoracie z sułtanem i wodzami plemion Tanganiki (KARL PETERS). Kamerun i Togo (do 1920) koloniami Niemiec, delimitacja granic francusko-brytyjsko-niemieckich w Afryce Zachodniej. Uznanie suwerenności Międzynarodowego Towarzystwa Afrykańskiego (Belgijskiego Komitetu Narodowego) w Kongu przez USA. Założenie portu Lüderitz w Afryce Płd-Zach. przez Niemców, Afryka Płd-Zach kolonią Niemiec (do 1919), uznanie tego terytorium przez Wielką Brytanię, układy o protektoracie Niemiec nad plemionami Hererów i Hotentotów. Powstanie Federacji Socjaldemokratycznej w Wielkiej Brytanii (HENRY HYNDMAN, ELEONOR AVELING). Utworzenie Włoskiej Partii Rewolucyjno-Socjalistycznej. CÁNOVAS DEL CASTILLO premierem Hiszpanii (do 1885). Tymczasowa konwencja o przyjaźni i dobrym sąsiedztwie Francji i Chin w Tiencinie (kres stacjonowania oddziałów chińskich w płn. Wietnamie, uznanie traktatów francusko-wietnamskich przez Chiny w zamian za uznanie południowych granic Chin za stałe) – (11.V.). Układ francusko-wietnamski (potwierdzenie protektoratu francuskiego z 1883 r., zburzenie fortyfikacji wietnamskich nad rzeką Hue, nadzór Francuzów nad komorami celnymi oraz linią telegraficzną między Sajgonem a Hanoi, osobne sądownictwo dla cudzoziemców, prawo stacjonowania na terytorium Annamu sił francuskich, rezydent generalny w Hue) – (6.VI.). Pierwszy lot statku powietrznego w tzw. obwodzie zamkniętym (sterowiec RENARDA i KREBSA) – (9.VIII.). Zniszczenie cynowej pieczęci nadesłanej z Chin (symbol zwierzchności nad Wietnamem), protest Chin wobec poczynań Francuzów (17.VIII.), zbombardowanie płd. wybrzeża chińskiego przez flotę francuską (m.in. reda Fuczou – likwidacja płd. floty chińskiej), wojna chińsko-francuska (do 1885) zw. tonkińską, ofensywa wietnamsko-chińska w Tonkinie (zwycięstwo pod Lang Son). Ustawa o ograniczeniu autonomii uniwersytetów w Rosji i wzroście opłaty za naukę a także o obowiązku organizowania nauki dla młodych robotników (23.VIII.). Zjazd 3 cesarzy (WILHELM I, ALEKSANDER III, FRANCISZEK JÓZEF I) w Skierniewicach (15-17.IX.). MADANI władcą Segu (do 1891), dzięki przekazaniu władzy przez AHMADU (panowanie w Nioro). Opanowanie przez mahdystów dużej części Sudanu, rozbicie ekspedycji brytyjskiej (GORDON) pod Chartumem. Pokój Chile z Boliwią w Valparaíso (uzyskanie przez Chile złóż saletry na pustyni Atacama). III reforma brytyjskiego prawa wyborczego (rozszerzenie prawa na wiejskich pracowników najemnych). Nieudany zamach stanu w Korei stronnictwa projapońskiego (KIM OK KIUN), szybkie obalenie władzy spiskowców przy pomocy wojsk chińskich i powstania ludowego w Seulu. Konferencja międzynarodowa w Berlinie w sprawie Konga (XI.) – (do 1885). Krótkie rządy CHRISTIANA HOMANNA SCHWEIGAARDA w Norwegii, JOHANN SVERDRUP nowym premierem (do 1889). OSKAR ROBERT THEMPTANDER premierem Szwecji (do 1888). GREGORIO PACHECO prezydentem Boliwii (do 1888). DÍAZ dyktatorem Meksyku (do 1911). NÚŃEZ prezydentem Kolumbii (do 1886). Krótkie rządy MALOU w Belgii, AUGUSTE BEENAERT nowym premierem (do 1894). FRANCISCO GREGORIO BILLINI prezydentem Dominikany (do 1885). JOAQUÍN CRESPO TORRES prezydentem Wenezueli (do 1886). HÁM NGHI cesarzem Wietnamu (do 1885). Prawo zrzeszania się robotników w trwałe związki zawodowe we Francji (zniesienie prawa LE CHAPELIERA o zakazie strajków). Wyprawa rosyjska (POTANIN) do płn. Chin, wsch. Tybetu i środk. Mongolii (do 1886). Arch. Wysp Bismarcka (m.in. Nowa Brytania) w Oceanii kolonią Niemiec (do 1920). Pierwszy masowy wiec włókniarzy hinduskich w Bombaju (LOKHANDE). Zajęcie wsch. Turkmenistanu przez Rosję, założenie Merw. Przywrócenie rozwodów we Francji i reforma szkolnictwa wyższego (LOUIS LIARD). „Potop” SIENKIEWICZA. Oficjalne powstanie Gwinei franc. Wyprawa rosyjska (GRIGORIJ GRUM-GRZYMAJŁO) do Pamiru i Kaszgarii (do 1887). Fabian Society w Wielkiej Brytanii (GEORGE BERNARD SHAW). Wystawa światowa w Nowym Orleanie. Śmierć BEDŘICHA SMETANY – kompozytora czeskiego (Moja ojczyzna), HEINRICHA LAUBE – pisarza i dramaturga niemieckiego, JEAN’A BAPTISTE’A ANDRE DUMASA – chemika francuskiego.
    1885 Zdobycie Chartumu przez siły mahdystów (26.I.), śmierć w walce gubernatora GORDONA, Państwo Mahdystów w Sudanie (do 1898), ABDULLAH na czele państwa po śmierci MAHDIEGO. Zakończenie konferencji berlińskiej (uznanie suwerenności tzw. Niezależnego Państwa Kongo z królem belgijskim LEOPOLDEM II jako władcą, wolność żeglugi i handlu, zniesienie handlu niewolnikami i niewolnictwa w Afryce, ustalenie zasad przeprowadzania aneksji w Afryce, rozgraniczenie posiadłości mocarstw kolonialnych na tym kontynencie) – (II.). Protektorat brytyjski nad Beczuaną (III.). Wzrost obrotów Chin za granicą (ze 153 000 000 do 315 000 000 liangów) – (do 1895). Układ między Madagaskarem a Francją (przyjęcie przez ten kraj protektoratu francuskiego nad polityką zagraniczną, oddanie zatoki Diego Suarez i zapłacenie kontrybucji). Porozumienie afgańsko-rosyjskie w sprawie granic. Przekazanie portu Massawa w Erytrei Włochom przez Wielką Brytanię. Uznanie zwierzchnictwa Niemiec nad całym terytorium Zanzibaru przez sułtana BARGASZA (do 1890), Niemiecka Afryka Wsch. (Tanganika) koloniami Niemiec (do 1919). Nowe prawa gruntowe we francuskim Tunisie (dyskryminacja dotychczasowych właścicieli). Rozszerzenie posiadłości portugalskich w Mozambiku na tereny w kierunku płn-zach. Brytyjska Afryka Wsch. (Kenia) kolonią Wielkiej Brytanii (do 1963). Reskrypt carski w Rosji (IV.), utworzenie Banku Szlacheckiego. Układ chińsko-francuski w Tiencinie (uznanie protektoratu Francji nad Wietnamem i wszystkich porozumień wietnamsko-francuskich w przyszłości, koniec stacjonowania wojsk chińskich z Tonkinu, wycofanie się armii francuskiej z płd. wybrzeża Chin, Tajwanu i wysp Peskadorów) – (9.VI.), krótkie powstanie antyfrancuskie w Hue (HÁM NGHI) – (4/5.VII.) i Sajgonie (NGUYEN VAN BUONG), walka partyzancka w górach (do 1888). Szczepionka przeciw wściekliźnie (PASTEUR) – (6.VII.). DÔNG KHÁNH cesarzem Wietnamu (do 1889). Wyspy Marshalla w Oceanii kolonią Niemiec (do 1920). Układ chińsko-japoński w Tiencinie (jednoczesne wycofanie wojsk z Korei, nie wysyłanie instruktorów wojskowych, obustronne prawo ingerowania w wewnętrzne sprawy Korei w przypadku poważniejszych zaburzeń). Bunty chłopskie w Korei (Jodzu, Wondzu). Porozumienie między Hiszpanią a Wielką Brytanią (uznanie roszczeń brytyjskich do Borneo Płn. (Sarawaku)). Zatarg graniczny miedzy Salwadorem a Gwatemalą. GROVER CLEVELAND prezydentem USA (do 1889). Beczuana kolonią Wielkiej Brytanii (do 1966) – (IX.). Otwarcie Hongkong-Shanghai Bank. Powstanie Belgijskiej Partii Robotniczej. Proces organizowania belgijskiej administracji kolonialnej w Kongu (do 1908). Zaostrzenie stosunków sudańsko-etiopskich (do 1889). Włączenie Rumelii Wsch. w skład Bułgarii, ostry sprzeciw Serbii – wojna serbsko-bułgarska (do 1886), walki pod Pirot i Śliwnicą. Otwarcie pierwszej transkanadyjskiej linii kolejowej z Montrealu do Kolumbii Brytyjskiej. Skonstruowanie samochodu spalinowego (GOTTLIEB DAIMLER, KARL FRIEDRICH BENZ). Zajęcie doliny rzeki Piandż w Pamirze przez Rosję, kryzys w stosunkach z Wielką Brytanią (do 1886). Rosja – 26 024 km linii kolejowych. SAGASTA premierem Hiszpanii (do 1890). BERNARDO SOTO ALFARO prezydentem Kostaryki (do 1889). EUGČNE HENRI BRISON premierem Francji. ANTONIO ARENAS tymczasowym prezydentem Peru (do 1886). ROBERT ARTHUR TALBOT GASCOYNE CECIL mar. OF SALISBURY premierem Wielkiej Brytanii (do 1886). Krótka władza ANGELA GUIROLI, FERNANDO FIGUEROI i JOSÉ ROSALESA w Salwadorze, FRANCISCO MENÉNDEZ nowym prezydentem (do 1890). Powstanie Indyjskiego Kongresu Narodowego (20.XII.). ALEJANDRO SINIBALDI prezydentem Gwatemali (do 1886). ALEJANDRO WOSS Y GILL prezydentem Dominikany (do 1887). Strajk robotniczy k/Moskwy. Dyliżans parowy AMADEO BOLÉE. 90 karteli i syndykatów w Niemczech. Protektorat Syjamu nad Laosem (do 1893). Zakaz pracy kobiet i młodzieży na nocnych zmianach w Rosji. „Przygody Hucka Finna” TWAINA. Założenie dziennika belgijskiego „Het Laatste Nieuws” w języku flamandzkim. Powstanie osadników (RIEL) z Saskatchewan w Kanadzie. Śmierć VICTORA MARIE HUGO – poety i dramaturga francuskiego.
    1886 Birma kolonią Wielkiej Brytanii (do 1948) – (1.I.). Pokój Francji z Państwem SAMORIEGO w Afryce Zach. (status quo). Odkrycie złóż złota w Transwalu, założenie Johannesburga przez Burów. Uzyskanie przez Portugalię ziem przy ujściu Konga, założenie Kabindy. Protektorat brytyjski nad Bhutanem (do 1949). Dekret o najmie na roboty rolne i ustalenie wysokości kar pieniężnych nakładanych na robotników popełniających wykroczenia przy pracy w Rosji. Rozszerzenie posiadłości portugalskich w Angoli w kierunku wschodnim. Powstanie ludowe w Omanie. Wzrost liczby fabryk włókienniczych w Indiach Bryt. z 95 do 197 (do 1905). Podwojenie obrotów handlowych japońsko-koreańskich (do 1894). Objęcie płd. Nigerii protektoratem brytyjskim. Porozumienie brytyjsko-włoskie (prawo Włoch do okupacji całego wybrzeża Erytrei od Raratu na północy do Raheity na południu), Erytrea kolonią Włoch (do 1941). Oddalenie przez parlament brytyjski ustawy o autonomii Irlandii. Wojna celna między Francją a Włochami (do 1898). Utworzenie Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej (w celu wykupywania ziemi z rąk Polaków w Poznańskim). Masowe strajki i demonstracje w Chicago (Zakon Rycerzy Pracy) w sprawie ustanowienia 8-godzinnego dnia pracy (1.V.). „Boulangeryzm” we Francji (atmosfera nastrojów wojennych tzw. rewanżyzm w stosunku do Niemiec) – (do 1889). Powstanie Narodowej Unii Związków Zawodowych we Francji. Krótkie rządy DE FREYCINETA we Francji, RENÉ GOBLET nowym premierem (do 1887). „Kopalnie króla Salomona” sir HENRY’EGO RIDERA HAGGARDA. GUZMÁN BLANCO prezydentem Wenezueli (do 1887). MANUEL LISANDRO BARILLAS prezydentem Gwatemali (do 1892). JOSÉ MANUEL BALMACEDA prezydentem Chile (do 1891). Utworzenie Republiki Kolumbii, NÚŃEZ prezydentem (do 1894). PATRICIO ESCOBAR prezydentem Paragwaju(do 1890). Uregulowanie granic w Niemieckiej Afryce Wschodniej, pozostawienie Zanzibarowi – wysp Zanzibar i Pemba oraz rejonów przybrzeżnych od Dar es-Salaam do Mombasy. Pokój serbsko-bułgarski w Bukareszcie (status quo, wyznaczenie granicy bułgarsko-tureckiej (Rumelii Wsch.). MIGUEL JUÁREZ CELMAN prezydentem Argentyny (do 1890). ANDRÉS AVELINO CÁCERES prezydentem Peru (do 1890). Regencja IZABELI w Brazylii (do 1889). Zajęcie wyspy Sokotry na Oceanie Indyjskim przez Wielką Brytanię. Statua Wolności AUGUSTE BARTHOLDIEGO w zatoce nowojorskiej (dar Francji dla USA). Odejście unionistów (JOSEPH CHAMBERLAIN) z partii liberałów w Wielkiej Brytanii, krótkie rządy GLADSTONE’A, mar. SALISBURY premierem (do 1892). Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych. Napływ 57 tys. nowych mieszkańców rocznie do Săo Paulo (do 1935). MARIA KRYSTYNA AUSTRIACKA regentką Hiszpanii (do 1902). Rozwój przemysłowy: Japonia – 1,3 mln t wydobycia węgla. Amerykańska wyprawa badawcza (SCHWATKA) na Alaskę. Krótka władza VIDALA i SANTOSA w Urugwaju, MÁXIMO TAJES nowym prezydentem (do 1890). Wyprawa brytyjska (sir FRANCIS EDWARD YOUNGHUSBAND) z Pekinu przez pustynię Gobi, góry Ałtaj, Kaszgarię, Karakorum do Kaszmiru (do 1891). Obalenie władzy ALEKSANDRA I w Bułgarii przez prorosyjskich oficerów oraz zmuszenie go do abdykacji. Śmierć FERENCA LISZTA – kompozytora węgierskiego (12 poematów symfonicznych, symfonie Dantejska i Faustowska, oratorium „Chrystus”), LEOPOLDA VON RANKE – historyka niemieckiego.
    1887 Nieudana próba rozszerzenia posiadłości Włoch w Erytrei, porażka armii włoskiej w starciu z siłami etiopskimi pod Dogalą (I.). Połączenie głównych prowincji Wietnamu: Kochinchiny, Annamu i Tonkinu oraz Kambodży w Unię Indochińską pod protektoratem Francji. Porozumienie afgańsko-rosyjskie (ustalenie granicy od rzeki Heri-rud do Amu-darii). Powstanie Greków na Cyprze i uzyskanie przez nich autonomii. Czterokołowy pojazd DAIMLERA. Aneksja Zululandu przez Brytyjczyków i włączenie tego terytorium do kolonii Natal w Afryce płd. Zajęcie okręgów Harer i Dżimma przez Etiopię. Groźba wojny w Europie, kryzys stosunków francusko-niemieckich (IV.). Umowa między Wielką Brytanią, Niemcami, Austro-Węgrami i Włochami (przeciwstawienie się francuskim roszczeniom do Trypolitanii i Cyrenajki). Podpisanie w Berlinie tzw. niemiecko-rosyjskiego traktatu reasekuracyjnego (zasada wzajemnej neutralności w przypadku konfliktu z trzecim państwem za wyjątkiem wojny rosyjsko-austriackiej i niemiecko-francuskiej) – (18.VI.). Ofensywa mahdystów w Etiopii, zajęcie Gonderu, spustoszenie prowincji Dembija. Porozumienie między Wielką Brytanią, Austro-Węgrami, Włochami, Hiszpanią i Niemcami (skierowana przeciw francuskim zakusom na Maroko). Nieudany zamach na ALEKSANDRA III w Sankt Petersburgu. Pokój Francji z Państwem AHMADU w Afryce Zach (status quo). Okólnik o nie dopuszczaniu do nauki w szkołach średnich ludzi z niższych stanów w Rosji. Grupa narodników „Samouprawlenije” w Genewie (do 1889). Powstanie Norweskiej Partii Robotniczej. Liga Polska w Szwajcarii (do 1894). Związek Młodzieży Polskiej „Zet” na ziemiach polskich 3 zaborów (do 1894). Oficjalne utworzenie Konga franc. Ogłoszenie protektoratu brytyjskiego nad wyspą Kermadec k/Nowej Zelandii. Dynastia Sachsen-Coburg-Gotha w Bułgarii (do 1944), FERDYNAND I księciem (do 1908). MARIE FRANÇOIS SADI CARNOT prezydentem Francji (do 1894). Krótkie rządy MAURICE ROUVIERA we Francji, PIERRE EMANUEL FIRARD nowym premierem (do 1888). ABD AR-RAHMAN (po raz drugi) emirem Nedżdu (do 1891). Protektorat brytyjski nad Malediwami (do 1965). Odnowienie trójprzymierza między Austro-Węgrami, Niemcami i Włochami. EVARISTO CARAZO prezydentem Nikaragui (do 1889). HEUREAUX dyktatorem Dominikany (do 1889). Zaostrzenie stosunków rosyjsko-niemieckich, podniesienie przez Niemcy ceł na zboże i wydanie zakazu przyjmowania przez Bank Rzeszy rosyjskich papierów wartościowych, ustawa zabraniająca posiadania ziemi przez cudzoziemców w guberniach zachodnich Rosji. Zniesienie nauki języka polskiego w szkołach ludowych w zaborze pruskim. Ustawa w sprawie Indian w USA (rozwiązanie plemion jako jednostek prawnych i rozdzielenie ich ziem między poszczególne osoby). Wyprawa francuska (LOUIS GUSTAVE BINGER) w celu zbadania zakola rzeki Niger (do 1888). Imigracja 830 tys. ludzi do Brazylii (do 1900). Założenie Addis Abeby w Etiopii. Pojazd trójkołowy na parę (LÉON SERPOLLET). „Pan Wołodyjowski” SIENKIEWICZA. Zakaz prowadzenia lombardów w Niemczech i przygotowania wojenne przeciw Rosji. Śmierć CONSTANTINA PECQUERA – ekonomisty francuskiego, GUSTAWA ROBERTA KIRCHHOFFA – fizyka niemieckiego, ALFREDA KRUPPA – przemysłowca niemieckiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  4. #14
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1888 Wynalazek opony pneumatycznej (JOHN BOYD DUNLOP), reforma roweru (zastosowanie opon). Otrzymanie przez Bank Niemiecki koncesji na budowę pierwszego odcinka kolei bagdadzkiej w Turcji. Wyprawa norweska (OTTO SVERDRUP, FRIDTJÖF NANSEN) na Grenlandię. Rozbicie sił mahdystów w Etiopii przez wojska etiopskie (JAN IV). 15,3% przedsiębiorstw posługujących się napędem mechanicznym w Japonii. Strajk górników japońskich w Takasima. Założenie Banku Rolnego w Turcji. Śmierć WILHELMA I. Krótkie rządy (99 dni) FRYDERYKA III w Niemczech, WILHELM II nowym cesarzem (do 1918). Zniesienie niewolnictwa w Brazylii (13.V.). Dżibuti (Somali Fr.) kolonią Francji (do 1977). 500 000 000 franków pożyczki Francji dla Rosji. Założenie Stowarzyszenia Hiszpańsko-Filipińskiego w Madrycie (MORAYTA, MARCELO DEL PILAR). Pożyczka narodowa Kompanii Kanału Panamskiego we Francji (do 1889). Koncesja rosyjska (LIANOZOW) na połów ryb na perskim akwenie Morza Kaspijskiego i brytyjska (LYNCH) na organizację żeglugi po jedynej żeglownej perskiej rzece Karun. Misja włoska (PIETRO ANTONELLI) do etiopskiego pretendenta do władzy, MENELIKA (pomoc militarna, nieudane zabiegi o wznowienie walki z JANEM IV). Antyniemieckie powstanie (BUSZIRI) w Tanganice. Wprowadzenie ubezpieczeń na wypadek choroby i emerytur w Niemczech. Zajęcie Niue, Wysp Cooka, Fanning w Oceanii i Wyspy Bożego Narodzenia na Oceanie Indyjskim przez Wielką Brytanię. CHALIFA I sułtanem Zanzibaru (do 1890). Nauru kolonią Niemiec (do 1920). Włączenie Sarawaku i Borneo Płn. do posiadłości brytyjskich na Malajach, protektorat nad Brunei (do 1984). Opanowanie Wallis i Futuna w Oceanii przez Francję. Zajęcie Wyspy Wielkanocnej na Pacyfiku przez Chile. Socjalno-Rewolucyjna Partia „II Proletariat” na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego (do 1893). „Kuba Rozpruwacz” w Londynie (31.VIII.-9.XI.). Ujęcie przywódcy powstańców wietnamskich, byłego króla HÁM NGHI przez Francuzów i jego deportacja do Algieru (XI.). FAJSAL sułtanem Omanu (do 1913). Pierwsze wykonanie „Kimi ga yo” (HIROMORI HAYASHI), hymnu Japonii (3.XI.). Wprowadzenie systemu kanalizacji w Londynie. Powstanie Socjaldemokratycznej Partii Austrii (WIKTOR ADLER), program hainfeldzki (31.XII.-1.I.1889). Rozwój hodowli zwierząt w Argentynie (pogłowie bydła – 22 mln sztuk, owiec – 66 mln, koni – 4 mln). Odtworzenie 2/3 winnic śródziemnomorskich we Francji. Wybieralne samorządy w gminach i hrabstwach Wielkiej Brytanii. Założenie uniwersytetu w Tomsku. ANICETO ARCE RUIZ prezydentem Boliwii (do 1892). ÄNEAS bar. MACKEY premierem Holandii (do 1891). FRANÇOIS LÉGITIME prezydentem Haiti (do 1889). Krótka władza CEBALLOSA w Ekwadorze, ANTONIO FLORES JIJÓN nowym prezydentem (do 1892). CHARLES THOMAS FLOQUET premierem Francji (do 1889). DIETRICH GIELIS bar. VON BILDT premierem Szwecji (do 1889). Krótka władza HERMÓGENESA LÓPEZA w Wenezueli, JUAN PABLO ROJAS PAÚL nowym prezydentem (do 1890). Niemiecka wyprawa badawcza (HETTNER) do Ameryki Płd. (do 1890). Wyprawa rosyjska (GRUM-GRZYMAJŁO) do gór Tien-szan, Ałtaju, jez. Łob-Nor i zach. Chin (do 1890), odkrycie depresji Turfan. Wydatki wojenne niektórych państw świata (Wielka Brytania – 131,9% wzrostu, Niemcy – 145,7%, Francja – 102,1%, Rosja – 208%, Austro-Węgry – 80%, Włochy – 99%, USA – 270,7%, Japonia – 748,8%) – (do 1913). Śmierć LWA MIECZNIKOWA – geografa i publicysty rosyjskiego.
    1889 Powstanie chłopskie w Korei (Pukczhon, Suwon). Somali Włoskie kolonią Włoch (do 1941). Ogłoszenie konstytucji w Japonii (szerokie uprawnienia cesarza(zatwierdzanie i wydawanie ustaw, zwoływanie i odwoływanie parlamentu, wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju, mianowanie i zwalnianie ze wszystkich stanowisk czy to cywilnych czy wojskowych), upoważnienie rządu do zatwierdzania tzw. ustawy budżetowej bez względu na opinię parlamentarną, dwuizbowy parlament, czynne prawo wyborcze w wieku od 25 lat (mężczyźni), bierne prawo wyborcze dla płacących co najmniej 15 000 jenów podatków bezpośrednich co roku). Pierwszy „drapacz chmur” (13-kondygnacyjny Tacoma Building w Chicago). MENELIK II cesarzem Etiopii (do 1913). Wizyta WILHELMA II w Turcji. Chiny – 628 europejskich i 335 chińskich duchownych katolickich. Przygotowania Wielkiej Brytanii do poszerzenia strefy swoich posiadłości na pograniczu z Afganistanem. Układ o przyjaźni i handlu między Etiopią a Włochami (prawo do okupacji Erytrei z Keren i Asmarą przez Włochów – w zamian za rekompensatę dla Etiopii (38 tys. karabinów, 28 dział) oraz pożyczkę w wysokości 4 000 000 franków, de facto uznanie protektoratu Włoch nad Etiopią w wyniku niewłaściwego tłumaczenia układu na język amharski) – (2.V.). Wystawa światowa w Paryżu (6.V.-6.XI.), budowa wieży EIFFLA. Rozpoczęcie produkcji aparatu fotograf. marki „Kodak” na film zwojowy (GEORGE EASTMAN). Powstanie Banku Szachinszachskiego w Persji (koncesja brytyjska bar. REUTERA). Zajęcie Wysp Feniks w Oceanii przez Wielką Brytanię. Powstanie Socjaldemokratycznej Partii Szwecji. Pierwszy linotyp. Ustawa o naczelnikach ziemskich w Rosji (wzmocnienie pozycji dziedzicznej i zamożnej szlachty) – (12.VII.). Utworzenie II Międzynarodówki (istniała do 1923) na kongresie w Paryżu (ochrona pracy, swoboda tworzenia robotniczych partii politycznych, inspekcja fabryczna, 1 Maja – świętem robotniczym, 8-godzinny dzień roboczy) – (14-21.VII.). Pierwsza konferencja panamerykańska w Waszyngtonie (utworzenie Związku Panamerykańskiego) – (2.X.-19.IV.1890). Utworzenie Socjaldemokratycznej Partii Szwajcarii. Wojna domowa w Bugandzie (Afryka Wsch.) – (do 1890). Przyjęcie uchwały w Kongresie USA o budowie dwóch flot wojennych na Pacyfiku i Atlantyku. Zniesienie instytucji sądów przysięgłych w sprawach politycznych w Rosji. Powstanie związku niewykwalifikowanych pracowników gazowni w Londynie (ELEONORA i EDUARD AVELING). Założenie uniwersytetu w Sofii. Detronizacja PEDRA II w Brazylii, Stany Zjednoczone Brazylii (do 1969) – (15.XI.), MANUEL DEODORO DA FONSECA prezydentem kraju (do 1891). Założenie Związku Robotników Polskich. EMIL STANG premierem Norwegii (do 1891). BENJAMIN HARRISON prezydentem USA (do 1893). THÂNH THÁI cesarzem Wietnamu (do 1907). Rządy osobiste KUANG ŚU w Chinach (do 1898). Abdykacja MILANA w Serbii, ALEKSANDER królem (do 1903). FIRARD premierem Francji (do 1890). Krótka władza ASCENSIÓNA ESQUIVELA IBARRY i SOTO ALFARO w Kostaryce, CARLOS DURÁN CARTIN nowym prezydentem (do 1890). Przebudowa „Moulin-Rouge” w Paryżu. GUSTAF SAMUEL bar. ĹKERHJELM premierem Szwecji (do 1891). OVERAMI królem Beninu (do 1893). ROBERTO SACASA prezydentem Nikaragui (do 1893). ALBERT I księciem Monako (do 1922). Krótka władza MANUELA MARÍI GAUTIERA w Dominikanie, HEUREAUX dyktatorem (do 1899). FLERVIL HYPPOLITE prezydentem Haiti (do 1896). Afera „panamska” we Francji (bankructwo spółki budującej Kanał Panamski). BUNU królem Suazi (do 1899). Wprowadzenie 3-letniej służby wojskowej we Francji. Rozwój opozycji młodotureckiej (IBRAHIM TEMO) wobec tyranii ABDÜLHAMIDA II, założenie tajnej organizacji „Jedność i Postęp” w Stambule. Silnik benzynowy LENOIRA i OTTA. KAROL królem Portugalii (do 1908). Ucieczka franc. min. wojny, BOULANGERA do Belgii (oskarżenia o spisek). „Przygody Sherlocka Holmesa” ARTHURA CONAN DOYLE’A (I tom). Udoskonalenie samochodu z silnikiem DAIMLERA (wprowadzenie skrzyni biegów, sprzęgła ciernego i przekładni łańcuchowej przez RENÉ PANHARDA). Strajk dokerów w Londynie. Utworzenie stanów Montana, Waszyngton, Dakota Płn. i Płd. w USA. Wynalazek kineskopu (EDISON). Rada przyboczna (Genro) przy cesarzu Japonii (do 1940). Założenie dziennika „Arbeiterzeitung” w Austrii. Amerykańska wyprawa badawcza (SCHWATKA) do Meksyku. Wyprawa rosyjska (PIEWCOW) do Kaszgarii i Kunlun (do 1890). Śmierć NIKOŁAJA CZERNYSZEWSKIEGO – filozofa, ekonomisty i pisarza rosyjskiego, IGNACEGO DOMEYKI – geologa polskiego, JAMESA PRESCOTTA JOULE’A – fizyka angielskiego.
    1890 Długość linii kolejowych: na świecie – 617 000 km, Europa – 224 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 331 000 km, Azja – 34 000 km, Wielka Brytania – 32 116 km, Indie Bryt. – 25 600 km, Australia i Oceania – 19 000 km, Afryka – 9000 km. Produkcja przemysłowa: USA – 31%, Wielka Brytania – 22%, inne państwa – 22%, Niemcy – 14%, Francja – 8%, Rosja – 3%. Lokata kapitału francuskiego za granicą – 20 000 000 000 franków. Utworzenie stanów Wyoming i Idaho w USA. Zajęcie stolicy prowincji Tigre – Adui przez siły włoskie (I.), nieudana kontrakcja etiopska (porażka pod Koatit), ofensywa włoska (do 1895) – zajęcie Makalli, Amba Alagie oraz prowincji Tembien i Endarta, zwycięstwo pod Dabra Haila. Cofnięcie praw wyjątkowych przeciw socjalistom w Niemczech (25.I.). Stosowanie gumowych rękawiczek przy operacjach szpitalnych (JOHN HOPKINS). Dymisja BISMARCKA (18.III.), GEORG LEO VON CAPRIVI kanclerzem Niemiec (do 1894). Dekret o wychowaniu młodzieży w Japonii. Przyznanie przez amerykański stan Wyoming prawa głosu – kobietom w wyborach prezydenta i członków Kongresu. Otwarcie linii telefonicznej między Paryżem a Londynem. Utworzenie Socjaldemokratycznej Partii Węgier. Wojna domowa w Wenezueli (do 1892). Uchwalenie rezolucji domagającej się wprowadzenia 8-godzinnego dnia pracy (zjazd trade-unionów w Wielkiej Brytanii). Powstanie Socjalistycznej Ligi Australii. Wojna Francji z Państwem AHMADU w Afryce Zach. (do 1893), zdobycie Segu przez Francuzów. Chiny – 32 miasta portowe otwarte dla handlu zagranicznego. Podbój Królestwa Leha przez Etiopię. Narzucenie Persji zobowiązania do nie budowania linii kolejowych (inspiracja Wielkiej Brytanii i Rosji). Nieudana wyprawa brytyjska na ziemie Orakzajów na pograniczu afgańskim. Przygotowania Włoch do aneksji Trypolitanii i Cyrenajki (zarzucone wskutek opozycji Niemiec i Wielkiej Brytanii). Otrzymanie 1 000 000 000 franków pożyczki zagranicznej przez Turcję (do 1908). Koncesja brytyjska (TALBOT) na zakup, sprzedaż i przerób tytoniu w Persji. Wystąpienia przeciw cudzoziemcom w Chinach (do 1893). Układ brytyjsko-niemiecki o podziale stref wpływów w Afryce (Buganda, Niasa, Rodezja Płn. i Płd., Kenia i Zanzibar z Pembą oraz niektóre sporne terytoria na pograniczu Złotego Wybrzeża i Togo w strefie wpływów brytyjskich, ograniczenie posiadłości Niemiec w Afryce Wsch. do Tanganiki, uzyskanie jako rekompensaty przez Niemcy – wyspy Helgoland na Morzu Północnym) – (1.VII.). Układ brytyjsko-francuski o podziale stref wpływów w Afryce (potwierdzenie brytyjskich praw do Zanzibaru w zamian za uznanie francuskich roszczeń do Madagaskaru) – (5.VIII.). Niemiecko-turecki układ handlowy (koncesja dla Banku Niemieckiego na budowę kolejnego odcinka kolei bagdadzkiej). Dochody Wielkiej Brytanii w Indiach – 851 000 000 rupii. Protektorat brytyjski nad Bugandą (do 1894) i Zanzibarem (do 1963). Układ włosko-brytyjski o podziale stref wpływów w basenie Morza Czerwonego. JUAN GUALBERTO GONZÁLEZ prezydentem Paragwaju (do 1893). JOSÉ HERRERA Y OBES prezydentem Urugwaju (do 1894). Założenie Dyskontowo-Pożyczkowego Banku Persji (koncesja rosyjska POLAKOWA). ALI I sułtanem Zanzibaru (do 1893). Odrzucenie ultimatum francuskiego (przekreślającego niezależność wyspy) przez Madagaskar, wojna z Francją – desant 15 tys. żołnierzy francuskich na wyspę, zajęcie Antananarivo, układ pokojowy (przejęcie całkowitej kontroli nad polityką rządu malgaskiego, prawo do dyslokacji swoich wojsk w różnych punktach państwa przez Francję), powstanie antyfrancuskie Malgaszów (do 1896). Ogłoszenie protektoratu Włoch nad Etiopią (X.), protesty Etiopii (MENELIK II). Pierwszy „skok”, oderwanie się samolotu od ziemi – konstrukcja Francuza CLEMENTA ADERA „Eole” (9.X.). Powstanie chłopskie w Korei (Hamgiong, wyspa Dzedzu). JOSÉ JOAQUÍN RODRÍGUEZ ZELEDÓN prezydentem Kostaryki (do 1894). DE FREYCINET premierem Francji (do 1892). WILHELMINA królową Holandii (do 1948). REMIGIO MORALES BERMÚDEZ prezydentem Peru (do 1894). Śmierć WILHELMA III, koniec unii personalnej Luksemburga z holenderskim domem panującym (13.XI.), dynastia Nassau w Luksemburgu (do dzisiaj), ADOLF wielkim księciem (do 1905). CÁNOVAS DEL CASTILLO premierem Hiszpanii (do 1892). RAIMUNDO ANDUEZA PALACIO prezydentem Wenezueli (do 1892). CARLOS PELLEGRINI prezydentem Argentyny (do 1892). CARLOS EZETA prezydentem Salwadoru (do 1894). Ustawa o ziemstwach w Rosji (zmiana systemu wyborczego, podział na 2 kurie: szlachecką i wiejską, podniesienie cenzusu majątkowego). Założenie Salisbury przez Brytyjczyków w Rodezji Płd. (Zimbabwe). MOHAMMAD VI AL-MANSUR sułtanem Jemenu (do 1904). Utworzenie Generalnego Komitetu Związków Zawodowych w Niemczech. Powstanie Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Rozwój przemysłowy: USA – 9,2 mln t wytopu żelaza, 4,2 mln t wytopu stali, 140,9 mln t wydobycia węgla. 210 karteli i syndykatów w Niemczech. Nieudana próba powstania Ormian w Turcji. Wprowadzenie produkcji taśmowej w przedsiębiorstwie WESTINGHOUSE’A. Konwencja berneńska w sprawie przewozów kolejowych. Ludność: USA – 62,9 mln. Śmierć JOHANNA JOSEPHA IGNAZA VON DÖLLINGERA – historyka i teologa niemieckiego.
    1891 Założenie Albertville w Kongu przez Belgów i Beira w Mozambiku przez Portugalczyków. Pierwsze systematyczne loty szybowcowe Niemca OTTO LILIENTHALA (do 1896). Zamach stanu w Nedżdzie, rządy Raszydytów z księstwa Szammar podległego Turcji (do 1902). Budowa kolei transsyberyjskiej w Rosji (do 1904). Wojna Francji z Państwem SAMORI w Afryce Zach. (do 1898). 45 mln ludzi w Indiach Bryt. zatrudnionych w chałupnictwie (głównie tkactwo). Ogłoszenie nowej konstytucji w Brazylii (24.II.). Powstanie Bułgarskiej Partii Socjaldemokratycznej. Układ Wielkiej Brytanii z Matabele w Zimbabwe (prawo wydobywania bogactw naturalnych na terytorium tego kraju przez Brytyjczyków), faktyczna okupacja Matabele i Maszona przez wojska brytyjskie. Nasilenie imigracji (3,8 mln) do USA (do 1900). Zjazd Socjaldemokratycznej Partii Niemiec w Erfurcie (wypracowanie i przyjęcie programu). Rodezja Płn. (do 1964), Płd. (do 1980) i Niasa (do 1964) koloniami Wielkiej Brytanii. 9 ofiar manifestacji w Fourmies (Francja) – (1.V.). Encyklika papieska „Rerum novarum” (sformułowanie po raz pierwszy społecznej doktryny Kościoła, krytyka socjalizmu i koncepcji walki klas, zasada poszanowania własności prywatnej i pokoju społecznego, określenie socjalnych powinności państwa i postulat rozwoju katolickich stowarzyszeń robotniczych) – (16.V.). Wprowadzenie w Indiach Bryt. obowiązkowego dnia wolnego od pracy oraz ustawy o niezatrudnianiu dzieci do lat 9. Odnowienie Trójprzymierza przez Niemcy, Austro-Węgry i Włochy. Wizyta morskiej eskadry francuskiej w Kronsztadzie, rokowania rosyjsko-francuskie w sprawie zawarcia sojuszu (VII-VIII.). Układ Wielkiej Brytanii z Omanem (faktyczna kontrola brytyjska nad polityką zagraniczną Omanu). II Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Brukseli (taktyka parlamentarna, sprawa związków zawodowych) – (16-22.VIII.). Sojusz wojskowy rosyjsko-francuski w Paryżu (22.VIII.). „Filibustierzy” RIZALA (wzrost świadomości narodowej Filipińczyków). Aneksja Waziristanu, doliny Kuramu, księstw Hunza i Nagar na pograniczu afgańskim przez Wielką Brytanię, nieudana ekspedycja wojenna na ziemie Orakzajów. Założenie filipińskiej loży masońskiej „El Solidaridad” w Madrycie, rozwój lóż i trójkątów masońskich na Filipinach. Antyfrancuskie powstanie (DE THAM) w Wietnamie Płn. (do 1894). Koncesja rosyjska (POLAKOW) na organizację kantorów przewozowych i ubezpieczeń w Persji. Wyprawa polskiego geografa (na zesłaniu), CZERSKIEGO do Syberii Wsch. (do 1892). ERIK GUSTAF BOSTRÖM premierem Szwecji (do 1900). GIESBERT VAN TEENHOVEN premierem Holandii (do 1894). JOHANES WILHELM CHRISTIAN STEEN premierem Norwegii (do 1893). Samobójstwo prezydenta Chile, BALMACEDY, krótkie rządy MANUELA BAQUEDANO jako tymczasowego prezydenta, JORGE MONTT ALVAREZ nowym prezydentem (do 1896). LEIVA prezydentem Hondurasu (do 1893). Powstanie floty w Brazylii, rezygnacja FONSEKI, FLORIANO PEIXOTO prezydentem Brazylii (do 1894). JOHN ABBOT premierem Kanady (do 1892). Rozwój przemysłowy: Niemcy – 4,6 mln t wytopu żelaza, 2,3 mln t wytopu stali, 94,2 mln t wydobycia węgla, Wielka Brytania – 7,4 mln t wytopu żelaza, 3,2 mln t wytopu stali, 186 mln t wydobycia węgla, Francja – 1,8 mln t wytopu żelaza, 740 tys. t wytopu stali, 26 mln t wydobycia węgla. LEROTHOLI królem Lesotho (do 1905). Śledztwo w sprawie „afery panamskiej” we Francji (do 1893). Silnik pod przednią maską samochodu (reforma PANHARDA-LEVASSORA). SAKKARIN królem Luang Prabang (do 1904). Cofnięcie brytyjskiej koncesji (TALBOT) tytoniowej w Persji pod wpływem protestów społecznych. Wynalazek opon wymienialnych (bracia MICHELIN). PAUL GAUGUIN na Tahiti. Samobójstwo BOULANGERA w Belgii. Głód na Ukrainie przy forsownym eksporcie zboża (do 1892). Fala zamachów anarchistycznych we Francji (do 1894), trzy zamachy bombowe (RAVACHOL) w Paryżu. Powstanie Międzynarodowego Biura Pokoju w Szwajcarii. Petycja ideologa egipskiego, MUSTAFY KAMILA do francuskiej Izby Deputowanych z prośbą o wyzwolenie Egiptu spod władzy Wielkiej Brytanii. Śmierć NIKOLAUSA AUGUSTA OTTO – inżyniera i wynalazcy niemieckiego (silnik gazowy).
    1892 Utworzenie Włoskiej Partii Socjalistycznej. Powstanie chłopskie w Brazylii (do 1897). Odkrycie złóż złota w zach. Australii. Strajk robotniczy w Filadelfii. Wyprawa rosyjska (POTANIN) do płn. Chinach, wsch. Tybetu i środkowej Mongolii (do 1893). Układ Wielkiej Brytanii z Bahrajnem (faktyczna kontrola Brytyjczyków nad polityką zagraniczną tego państwa). Strajk powszechny w Łodzi tzw. bunt łódzki (1-11.V.). 500 000 funtów szt. pożyczki zagranicznej dla Persji. Administracja brytyjska w Indiach – 918 białych urzędników. Klęska głodu w Korei (do 1893). Ustawa o miastach w Rosji (zmiana systemu wyborczego poprzez podwyższenie cenzusu majątkowego) – (11.VI.). Założenie tajnej Ligi Filipińskiej przez RIZALA i jego aresztowanie wskutek akcji hiszpańskiej (zesłanie na Mindanao) – (VII.). Utworzenie tajnego Najwyższego i Czcigodnego Związku Synów Narodu – Katipunanu na Filipinach (EMILIO JACINTO, ANDRES BONIFACIO). Zawarcie tajnej konwencji wojskowej między Rosją a Francją (w wypadku zaatakowania którejś ze stron układu przez Trójprzymierze udzielą sobie pomocy wojskowej i nie zawrą odrębnego pokoju) – (18.VIII.). Francuska dzierżawa bazy morskiej w Omanie, kontrakcja Wielkiej Brytanii – zmuszenie sułtana Omanu, FAJSALA do anulowania koncesji Francuzom, ostry zatarg brytyjsko-francuski. Protektorat brytyjski nad tzw. Omanem Traktatowym (Wybrzeżem Piratów) – (do 1971). Zajęcie wysp Saint Paul i Nowego Amsterdamu na Oceanie Indyjskim przez Francję. Utworzenie Polskiej Partii Socjalistycznej. Opanowanie Wysp Ellice, Gilberta i Tokelau w Oceanii przez Wielką Brytanię. Powstanie Galicyjskiej Partii Socjalno-Demokratycznej. SAGASTA premierem Hiszpanii (do 1895). LUIS SÁENZ PEŃA prezydentem Argentyny (do 1895). Krótkie rządy ÉMILE LOUBETA we Francji, ALEXANDRE FÉLIX JOSEPH RIBOT nowym premierem (do 1893). JOHN THOMPSON premierem Kanady (do 1894). MARIANO BAPTISTA CASERTA prezydentem Boliwii (do 1896). JOSÉ MARIA REYNA BARRIOS prezydentem Gwatemali (do 1898). MOHAMMAD emirem Kuwejtu (do 1896). GLADSTONE premierem Wielkiej Brytanii (do 1894). ABBAS II HILMI namiestnikiem Egiptu (do 1914). MIGUEL ANTONIO CARO wiceprezydentem Kolumbii (do 1894). JOSÉ LUIS CORDERO prezydentem Ekwadoru (do 1895). Rozszerzenie składu rad ustawodawczych w Indiach Bryt. o elitę społeczeństwa indyjskiego, stworzenie obieralnej większości. Otwarcie linii kolejowej między Izmitem (port nad Morzem Marmara) a Ankarą w Turcji. Dwuwładza w Wenezueli (do 1893), GUILLERMO TELL PULIDO i GUILLERMO TELL VILLEGAS prezydentami. Założenie linii telegraficznej między Krajem Przylądkowym a Kairem. Nastroje antyrepublikańskie we Francji (pod wpływem kryzysu panamskiego). Sprawa HOMERE’A PLESSY’A w Luizjanie (nietolerancja rasowa w USA). 443 tys. ha ziemi w Tunisie w posiadaniu Francuzów. Organizacja neonarodnicka w Rosji (do 1894). Przejście Grenlandii w poprzek (ROBERT EDWIN PEARY). Śmierć WERNERA VON SIEMENSA – fizyka niemieckiego, ERNESTA RENANA – historyka i filozofa francuskiego, JOHNA COUCHA ADAMSA – astronoma angielskiego.
    1893 Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 7 mln t wytopu żelaza, 3 mln t wytopu stali, 164 mln t wydobycia węgla. Protektorat Francji nad Luang Prabang (Laosem) – (do 1949) i włączenie go do Unii Indochińskiej. Próba zawieszenia rządów za pomocą konstytucji na Hawajach, rewolucja amerykańskich osadników – Republika Wysp Hawajskich (do 1898). Kryzys ekonomiczny w USA. Pojawienie się aspiryny (HERMAN DRESSER) na rynku. Powstanie Niezależnej Partii Pracy (JAMES KEIR HARDIE) w Wielkiej Brytanii. Założenie Entebbe w Bugandzie przez Brytyjczyków. Przekształcenie Ligi Polskiej w Ligę Narodową (1.IV.). Wyrok sądowy dla min. Prac Publicznych we Francji w wyniku śledztwa w aferze „panamskiej” (przyjęcie łapówki w wysokości 375 000 franków). Wojna Wielkiej Brytanii z Matabele i Maszona w Zimbabwe (Rodezji Płd.) – (do 1894), zajęcie stolicy kraju – Bulawayo przez siły brytyjskie. Powstania chłopskie w Korei (sześć prowincji). Upadek Ligi Filipińskiej, wzrost wpływów Katipunanu na Filipinach. Założenie Barnaułu i Nowonikołajewska na Syberii przez Rosjan. Podbój Królestwa Uolamo i okręgu Sidamo przez Etiopię. Wypowiedzenie układu z Włochami przez cesarza Etiopii, MENELIKA II i zwrot otrzymanej pożyczki. Reforma walutowa w Indiach Bryt. (wprowadzenie waluty opartej na złocie, uzależnienie kursu rupii od funta szt., skutki: zwyżka cen, upadek wielu indyjskich firm handlowych, znaczny spadek wartości srebrnej biżuterii) – (do 1899). Zajęcie Wysp Salomona przez Wielką Brytanię. Wielka demonstracja robotników w Wiedniu, żądanie reformy prawa wyborczego (powszechne, równe i bezpośrednie) – (9.VII.). Powstanie Socjaldemokracji Królestwa Polskiego (30.VII.). III Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Zurychu (dyskusja z anarchistami) – (6-12.VIII.). Wojna Wielkiej Brytanii z Państwem Bunjoro (KABAREGA) w Bugandzie (do 1899), zajęcie całości kraju przez 15-tys. korpus brytyjski. Misja brytyjska (MORTIMER DURAND) w Afganistanie w sprawie ustalenia płn-zach. granicy Indii i rozgraniczenia terenów w Pamirze, podpisanie umowy (ustalenie granicy brytyjsko-afgańskiej wzdłuż Gór Sulejmańskich, tereny doliny Birmalu i części pamirskiego księstwa Wahan dla Afganistanu, prawo zakupu broni i sprzętu wojennego w Indiach Bryt. i Europie przez Afganistan). Niemiecka misja wojskowa w Turcji (instruktorzy). Utworzenie Polskiej Partii Socjalistycznej zaboru pruskiego. CLEVELAND prezydentem USA (do 1897). Krótkie rządy RIBOTA i CHARLESA DUPUY we Francji, JEAN CASIMIR-PÉRIER nowym premierem (do 1894). HAMID sułtanem Zanzibaru (do 1896). JERZY TUPOU II królem Tonga (do 1918). Podbój Państwa AHMADU przez Francję (Afryka Zach.), włączenie także do posiadłości francuskich – Wybrzeża Kości Słoniowej i Dahomeju (Beninu). Zajęcie Wysp Kerguelena i Crozeta na Oceanie Indyjskim przez Francję. Zatwierdzenie przez ALEKSANDRA III rosyjsko-francuskiej konwencji wojskowej (27.XII.). Zamach bombowy anarchisty, AUGUSTE VAILLANTA w Pałacu Burbonów w Paryżu (ponad 80 rannych deputowanych) – (XII.). STANG premierem Norwegii (do 1895). WINDISCHGRÄTZ premierem Austrii (do 1895). JOSÉ SANTOS ZELAYA prezydentem Nikaragui (do 1909). Krótka władza ROSENDO AGÜERO i DOMINGO VÁZQUEZA w Hondurasie. MARCOS MORÍNIGO prezydentem Paragwaju (do 1894). Wyprawa norweska (NANSEN, SVERDRUP, JOHANSON) na biegun płn. statkiem „Fram” (do 1896). Drugie odrzucenie autonomii Irlandii przez parlament brytyjski. Wyprawa francuska (AUGUSTE MOUILLESAUX DE BERNIČRES) do Chin. Miesięcznik „Szkoła” w Egipcie (MUSTAFA KAMIL). Przyznanie praw wyborczych dla kobiet w Nowej Zelandii. Pierwsza linia kolejowa w Syjamie. Śmierć HIPPOLYTE TAINE’A – filozofa i historyka francuskiego (Historia literatury angielskiej w 3 tomach), JULIUSA FRÖBELA – pisarza niemieckiego.
    1894 System kanalizacji w Paryżu. Śmierć w walce z Brytyjczykami LOBENGULI, króla Matabele (I.), ostateczny podbój Matabele i Maszony w Zimbabwe przez Wielką Brytanię i przyłączenie tych krain do posiadłości brytyjskich w Rodezji Płd. Buganda (Uganda) kolonią Wielkiej Brytanii (do 1962). Przywrócenie ceł na tkaniny importowane w Indiach Bryt. i wprowadzenie akcyzy na tkaniny produkowane fabrycznie. Protektorat Transwalu (Republiki Południowoafrykańskiej) nad Suazi (do 1899). Bunt chłopski (sekta Tonghak DZONG PONG DŻUNA) w płd. Korei (prowincja Dzolla) i jej przekształcenie w wojnę – atak na urząd okręgowy w Kobu (14/15.II.), rozszerzenie się buntu chłopów na prowincje Czhungczhong, Kiongju, Kangwon i Huanghe, rozbicie ekspedycji wojsk rządowych, zajęcie Czhongdzu przez siły chłopskie (31.V.), rozejm (zniesienie podatków i anulowanie długów, ukaranie nieuczciwych urzędników, równomierny podział ziemi, uzależnienie w przyszłości obsadzania stanowisk państwowych wyłącznie od zdolności, surowe kary za kontakty z Japończykami), złamanie układu przez wojska rządowe (wezwanie na pomoc armię chińską), protest Japonii wobec pogwałcenia przez Chiny układu z Tiencinu z 1885 r. o wspólnej władzy nad Koreą, wprowadzenie wojsk japońskich na terytorium koreańskie (VI.). Zamach anarchistyczny (CASERIO) na prezydenta Francji, SADI CARNOTA w Paryżu (24.VI.). CASIMIR-PÉRIER prezydentem Francji (do 1895). Układ Francji z powstańcami płn-wietnamskimi (DE THAM), wycofanie się sił francuskich, uznanie władzy powstańczej w 4 powiatach, zwolnienie ludności tych terenów na 3 lata od podatku. Pochód amerykańskich bezrobotnych na Waszyngton. Sprawa ALFREDA DREYFUSA we Francji (niesłuszne oskarżenie o szpiegostwo na rzecz Niemiec, nasilenie antysemityzmu w kraju) – (do 1899), ogłoszenie wyroku (skazanie go na degradację i dożywotnie zesłanie na Wyspę Diabelską k/Gujany Francuskiej). Zbudowanie kinematografu (LOUIS LUMIÉRE). Projapoński zamach stanu w Korei (prawo budowania przez Japończyków linii kolejowych i telegraficznych oraz swoboda poruszania się po całym terytorium, przymierze wojskowe koreańsko-japońskie) – (23.VII.), wojna japońsko-chińska (do 1895), wyparcie armii chińskiej z Korei przez wojska japońskie, zatopienie brytyjskiego okrętu wiozącego 1200 żołnierzy chińskich przez flotę japońską (25.VII.), nasilenie walk powstańców chłopskich w Korei – klęska pod Kongdzu, ujęcie DZONG PONG DŻUNA, działania wojenne na Płw. Liaotung, w płd. Mandżurii i w prowincji Szantung, bitwa morska u ujścia rzeki Jalu – zwycięstwo Japonii nad flotą chińską (17.IX.). Dotarcie wojsk francuskich do Timbuktu (ekspansja terytorialna w Afryce Zach.) i zajęcie terenów Górnej Wolty. Kapitał japoński w przemyśle – 122 000 000 jenów (do 1898). Zniesienie zasady eksterytorialności cudzoziemców w Japonii. Utworzenie Stowarzyszenia Odrodzenia Chin (Sin Czun Huei) przez SUN JAT-SENA. Koncesja francuska na budowę linii kolejowej Dżibuti-Addis Abeba w Etiopii. Powstanie plemion pusztuńskich przeciw władzy Brytyjczyków na pograniczu afgańskim (do 1895). Długość linii kolejowych: Rosja – 35 000 km. MIKOŁAJ II carem Rosji (do 1917). Założenie Niemieckiego Związku Ziem Wschodnich tzw. Hakaty. Powstanie Ormian w Turcji (do 1896). Wystąpienia robotnicze w San Francisco i Chicago. Ogólna suma francuskich pożyczek dla Rosji – 4 000 000 000 franków w złocie. MACKENZIE BOWELL premierem Kanady (do 1896). KJELD THOR TAGE bar. REEDTZ-THOTT premierem Danii(do 1897). ARCHIBALD PRIMROSE earl OF ROSEBERY premierem Wielkiej Brytanii (do 1895). DUPUY premierem Francji (do 1895). CHLODWIG ZU HOHENLOHE-SCHILLINGSFÜRST kanclerzem Niemiec (do 1900). JOAN ROËLL premierem Holandii (do 1897). ABD AL-AZIZ sułtanem Maroka (do 1908), walki wewnętrzne w kraju. PRUDENTE JOSÉ DE MORAIS BARROS prezydentem Brazylii (do 1898). JULES DE BURLET premierem Belgii (do 1896). JUAN BAUTISTA EGUSQUIZA prezydentem Paragwaju (do 1898). Krótka władza DUNCANA STEWARTA w Urugwaju, JUAN IDIARTE BORDA nowym prezydentem (do 1897). RAFAEL IGLESIAS CASTRO prezydentem Kostaryki (do 1902). POLICARPO BONILLA prezydentem Hondurasu (do 1900). Krótka władza JUSTINIANO BORGOŃO w Peru, CÁCERES prezydentem (do 1895). CRESPO TORRES prezydentem Wenezueli (do 1898). RAFAEL GUTIÉRREZ prezydentem Salwadoru (do 1898). CARO tymczasowym prezydentem Kolumbii (do 1896). Pierwszy wyścig samochodowy (Paryż-Rouen). II wojna Francji z Madagaskarem (do 1895). Rezolucja kongresu związków zawodowych w Wielkiej Brytanii (nacjonalizacja ziemi i narzędzi produkcji). „Plan XXIII” we Francji (szybka mobilizacja 1,4 mln mężczyzn w razie wybuchu wojny z Niemcami). „Księga dżungli” JOSEPHA RUDYARDA KIPLINGA.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  5. #15
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1895 Wojna Francji z powstańcami płn-wietnamskimi (DE THAM) – (do 1896). Koncesje w Korei: amerykańska (eksploatacja złóż złota w Phenianie i prawo budowy linii kolejowej Inczhon-Seul, system kanalizacji w Seulu, sieć wodociągowa, tramwaje i oświetlenie elektryczne), francuska (budowa linii kolejowej od Seulu do płn. granicy państwa), rosyjska (budowa w płn. części kraju linii kolejowej, niemiecka (wydobycie złota w prowincji Kangwon, eksploatacja bogactw mineralnych i leśnych), japońska (budowa linii kolejowej Seul-Pusan i linii telegraficznych w Korei, połów ryb wzdłuż całego wybrzeża koreańskiego, wydobycie złota i rud żelaza, dominacja w żegludze i handlu). Odkrycie promieni X (WILHELM CONRAD RÖNTGEN). 4 nowe fabryki włókiennicze w Szanghaju (do 1896). Opanowanie Hadramautu (płd. Jemen) przez Wielką Brytanię. Cesje terytorialne (dorzecze rzeki Urugwaju) Paragwaju na rzecz Argentyny i Brazylii. Pierwszy człowiek na Antarktydzie (Norweg CARSTEN EGGEBERG BORCHGREVINK) – (24.I.). Podporządkowanie okręgu Arusi przez Etiopię. Oblężenie Weihaiwei w Chinach przez Japonię (30.I.-11.II.). Rozpoczęcie walki o niepodległość Kuby tzw. „Wezwanie wolności” z Baire/Santiago (24.II.), antyhiszpańskie powstanie pod wodzą JOSÉ MARTI oraz MÁXIMO GOMEZA na wyspie (do 1898), BETANCOURT wybrany na powstańczego prezydenta (rządził do 1897). Ukończenie Kanału Kilońskiego w Niemczech. Powstanie Związku Walki o Wyzwolenie Klasy Robotniczej w Sankt Petersburgu (WŁODZIMIERZ ILJICZ LENIN). Zajęcie Sokoto w Afryce Zach. przez wojska francuskie. Ofensywa sił brytyjskich w Państwie Bunjoro (Buganda), walka partyzancka (do 1899). Utworzenie Powszechnej Konfederacji Pracy we Francji (Confédération Générale du Travail) w Limoges. Masowe obchody (TILAK) na cześć hinduskiego boga GANEŚI i ŚIWADZIEGO – bohatera narodowego Marathów w Maharasztrze i Bengalu (Indie Bryt.). Układ pokojowy między Japonią a Chinami w Simonoseki (niezależność Korei od Chin, oddanie Japonii – Tajwanu, Peskadorów oraz Płw. Liaotung, obciążenie Chin kontrybucją w wysokości ponad 300 000 000 jenów, otwarcie szeregu portów chińskich dla wolnego handlu, przejściowa okupacja japońska portu Weihaiwei) – (17.IV.), układ handlowy (przyznanie Japonii takich samych praw i przywilejów które mają kraje europejskie i USA, dodatkowo prawo budowy japońskich przedsiębiorstw przemysłowych na terytorium chińskim), protest Rosji, Niemiec i Francji przeciwko postanowieniu o oddaniu Płw. Liaotung – Japonii (23.IV.), wykreślenie tego zapisu z układu pokojowego w zamian za zwiększenie kontrybucji chińskiej dla Japonii do 350 000 000 jenów (8.V.). Petycja chińskich uczonych i urzędników (K’ANG JOU-WEJ) przeciw ratyfikacji traktatu z Simonoseki i za modernizacją kraju (program przemian w dziedzinie armii, polityki, kultury i gospodarki), nieudana misja pisma „Ć’iang-süe-pao” (Umocnienie Państwa), represje rządu wobec klubu reformatorów. Koncesje w Chinach: rosyjska (prawo budowy linii kolejowej w Mandżurii), niemiecka (handlowa w Tiencinie i Hankou), francuska (eksploatacja bogactw mineralnych w płd. i płd-zach. prow. Chin). Misje protestanckie w Chinach – 6 tys. osób. Główna kwatera Stowarzyszenia Odrodzenia Chin (SUN JAT-SEN) na terenie Hongkongu, ustalenie terminu powstania – nagłe fiasko przygotowań (masowe rewizje i aresztowania osób w Kantonie przez władze). Śmierć ENGELSA w Londynie (5.VIII.). Założenie Stronnictwa Ludowego w Galicji. Usunięcie z rządu koreańskiego zwolenników orientacji projapońskiej, kontrakcja Japonii – zamach stanu w Korei (krwawa rzeź w pałacu – zamordowanie królowej MIN i bliskich koreańskiej rodziny królewskiej) – (8.X.), wybuch antyjapońskiego powstania w kraju (powstanie Ypiong – Armii Sprawiedliwości), azyl króla Korei, KOJONGA w gmachu rosyjskiej misji dyplomatycznej (do 1896)), obalenie rządu projapońskiego w Korei. Kontrola włoska nad większością etiopskiej prowincji Tigre (XII.), ofensywa Etiopii, klęska Włochów pod Amba Alagie, wycofanie się sił włoskich do Makallie i powtórna ich porażka – ewakuacja oddziałów włoskich do Addigratu. Krótkie rządy RIBOTA we Francji, LÉON BOURGEOIS nowym premierem (do 1896). Mar. OF SALISBURY premierem Wielkiej Brytanii (do 1902). Nieudany atak 500-osobowego oddziału najemników Brytyjskiej Kompanii Afryki Płd. (dr LEANDER STARR JAMESON) na Transwal (rozbicie oddziału przez Burów) – (XII.), depesza gratulacyjna cesarza Niemiec, WILHELMA II do prezydenta Burskiej Republiki Południowoafrykańskiej, KRÜGERA. Aresztowanie LENINA i rozbicie Związku Walki o Wyzwolenie Klasy Robotniczej w Rosji (8.XII.). Pierwsza transmisja radiowa (GUGLIELMO MARCONI) na odległość 1 mili, Bolonia(Włochy). Pierwsza publiczna projekcja filmowa – „Wyjście robotników z fabryki” (bracia AUGUSTE i LOUIS LUMIČRE) – (28.XII.). „Szaleństwo Almayera” JOSEPHA CONRADA. JOSÉ URIBURU prezydentem Argentyny (do 1898). Krótkie rządy KIELMANSEGGA w Austrii, KAZIMIERZ BADENI nowym premierem (do 1897). Rezygnacja CASIMIR-PÉRIERA ze stanowiska prezydenta we Francji, FELIX FRANÇOIS FAURE nowym prezydentem (do 1899). GEORG FRANCIS HAGERUP premierem Norwegii (do 1898). CÁNOVAS DEL CASTILLO premierem Hiszpanii (do 1897). Krótka władza MANUELA CANDAMO w Peru jako prezydenta Junty Rządowej, DE PIÉROLA nowym prezydentem (do 1899). Zdobycie Antananarivo przez siły francuskie w Madagaskarze, nowy układ o protektoracie Francji nad tą wyspą, fala buntów antyfrancuskich (do 1897). Krótka władza VICENTE LUCIO SALAZARA, MATEUSA i APARICIO RIVADENEIRY w Ekwadorze, ELOY ALFARO nowym prezydentem (do 1901). Wyścig samochodowy Paryż-Bordeaux-Paryż. Szwedzka ekspedycja badawcza (NILS OTTO NORDENSKIÖLD) w okolice Cieśniny Magellana (do 1897). Osiągnięcie 86ş 14’ N saniami przez wyprawę norweską (NANSEN, JOHANSON), po wmarznięciu w lód „Frama”. „Druga księga dżungli” KIPLINGA. Masakry ludności ormiańskiej w Stambule (do 1896). Zbudowanie lotni (CZESŁAW TAŃSKI). Powstanie Banku Rosyjsko-Chińskiego. Pierwsze tramwaje elektryczne w Londynie. Odkrycie pól roponośnych na Morzu Karaibskim, konflikt wenezuelsko-brytyjski. Rozwój przemysłowy: Japonia – wytop stali – 1 tys. t, wytop żelaza – 25 tys. t, wydobycie węgla – 4,7 mln t. Pierwszy samotny rejs dookoła świata (Brytyjczyk JOSHUA SLOCUM na kutrze „Spray”), trasa: Boston-Gibraltar-Pernambuco-Cieśnina Magellana-Sydney-Cieśnina Torresa-Kapsztad-Wyspa Św. Heleny-Antyle-Boston (46 tys. mil morskich) – (do 1898). Pierwsza masakra Ormian w Stambule (do 1896). Ruch chłopski (SAMIN) na Jawie (Hol. Indie Wsch.) – (do 1905). Utworzenie organizacji abstynenckiej – „Anti-Saloon League” w USA. Śmierć ALEXANDRE DUMASA (syna) – pisarza francuskiego, KARLA CHRISTOPHA VOGTA – biologa niemieckiego, LOUISA PASTEURA – chemika i mikrobiologa francuskiego.
    1896 Nieudane aresztowanie SUN JAT-SENA w Londynie przez urzędników poselstwa chińskiego (uwolnienie go po 12 dniach w wyniku powszechnego rozgłosu). Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 8,7 mln t wytopu żelaza, 4,1 mln t wytopu stali, 195 mln t wydobycia węgla. Klęska głodu w Indiach Bryt. (10 mln ofiar) – (do 1906). Uzyskanie łączności radiotelegraficznej przez Atlantyk (Kornwalia-Nowa Fundlandia) tzw. telegraf bez drutu (MARCONI). Odkrycie promieniotwórczości naturalnej (ANTOINE-HENRI BECQUEREL). Walka partyzancka z Brytyjczykami na południu Persji (do 1898). Akcje przeciw misjonarzom w Chinach (tajny Związek Wielkich Mieczy). Utworzenie Klubu Niepodległości w Korei (SO DZE PHIL). Zamach na szacha Persji, NASIR AD-DINA w Teheranie (panislamista MIRZA REZA KERMANI). MUZAFFAR AD-DIN szachem Persji (do 1907). Wyparcie powstańców płn-wietnamskich w górskie tereny Tonkinu przez Francuzów, zawieszenie broni. Zamach stanu w Kuwejcie (inspiracja Wielkiej Brytanii), zamordowanie emira MOHAMMADA, MUBARAK WIELKI nowym emirem (do 1915). Wzrost inwestycji brytyjskich w Indiach z 4-5 do 6-7 000 000 000 rupii (do 1910). Kapitulacja garnizonu włoskiego w Makallie przez siłami etiopskimi, bitwa pod Aduą – zwycięstwo armii etiopskiej nad Włochami (1.III.), ponad 4 tys. listów gratulacyjnych dla cesarza MENELIKA II, traktat pokojowy z Włochami (uznanie poprzedniego układu z 1889 r. za nieważny, linia demarkacyjna na rzece Marieb, Etiopia państwem suwerennym i niezależnym, kontrybucja do zapłaty przez Włochy w wysokości 10 000 000 lirów). Odrodzenie idei olimpijskiej (bar. PIERRE DE COUBERTIN), Igrzyska I Olimpiady w Atenach (zwycięzca maratonu: SPIRIDON LUIS (Grecja), klasyfikacja medalowa: 1.USA (11 złotych, 6 srebrnych, 2 brązowe, łącznie 19 medali), 2.Grecja (10 złotych, 19 srebrnych, 18 brązowych, łącznie 47 medali), 3.Niemcy (7 złotych, 5 srebrnych, 3 brązowe, łącznie 15 medali) – (6-15.IV.). Desant francuskiego korpusu ekspedycyjnego, wyspa Madagaskar kolonią Francji (do 1960), JOSEPH GALLIENI gubernatorem (do 1905). Pierwszy ponad kilometrowy lot modelu samolotu (SAMUEL LANGLEY, przelot nad rzeką Potomac w USA). Reforma wyborcza w Austrii (utworzenie piątej kurii wyborczej) – (28.V.). Memorandum seulskie oraz protokół moskiewski między Japonią a Rosją (przyznanie równych praw do ekspansji w Korei, prawo udzielania pomocy rządowi koreańskiemu oraz utrzymywania danej liczby wojsk). Układ rosyjsko-chiński w sprawie budowy Wschodnio-Chińskiej Kolei Żelaznej (1.VI.). IV Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Londynie (wykluczenie anarchistów, uchwała o łączeniu środków walki politycznej (parlament i poza parlamentem) – (27.VII.-1.VIII.). Stopniowa likwidacja Państwa Mahdystów w Sudanie – ofensywa wojsk brytyjskich (do 1898). Wybuch na Filipinach powstania antyhiszpańskiego kierowanego przez Katipunan (trwało do 1897) – (24.VIII.), zwycięstwo nad Hiszpanami pod Balintawak, rozszerzenie powstania na prowincje: Manila i Cavite, podział w Katipunanie – walka stronnictw (EMILIO AGUINALDO, BONIFACIO). Antybrytyjski bunt plemion Matabele i Maszona w Rodezji Płd., wywalczenie pewnych ustępstw (powrót do ziem, uznanie niektórych przywilejów wodzów) – (do 1897). PAUL DE SMET DE NAYER premierem Belgii (do 1899). Rozstrzelanie przez Hiszpanów duchowego przywódcy Filipińczyków – poety RIZALA w Manili (30.XII.). Powstanie Socjalistycznej Partii Argentyny. Poszerzenie posiadłości na Złotym Wybrzeżu przez Wielką Brytanię. Krótkie rządy CHALIDA w Zanzibarze, HAMMUD nowym sułtanem (do 1902). FÉLIX JULES MÉLINE premierem Francji (do 1898). Krótka władza GUILLERMO QUINTERO CALDERÓNA jako tymczasowego prezydenta w Kolumbii, CARO prezydentem (do 1898). FEDERICO ERRÁZURIZ ECHAURREN prezydentem Chile (do 1901). TIRESIAS ANTOINE SIMON-SAM prezydentem Haiti (do 1902). SEVERO FERNÁNDEZ ALONSO prezydentem Boliwii (do 1899). Krótkie rządy CHARLESA TUPPERA w Kanadzie, WILFRIED LAURIER nowym premierem (do 1911). Wyścig samochodowy Paryż-Marsylia. Prawo stanów USA do wprowadzania segregacji rasowej. Próby nawiązania kontaktu z brytyjską opozycją przez MUSTAFĘ KAMILA, przemówienie polityczne w Aleksandrii (żądanie niepodległości Egiptu i wycofanie wojsk brytyjskich). Odkrycie złota na Alasce, „gorączka złota” (do 1898). „Quo Vadis?” SIENKIEWICZA. Założenie stanu Utah w USA. Wizyta MIKOŁAJA II we Francji. Broszura „Państwo Żydowskie” TEODORA HERZLA. Francuska transkontynentalna ekspedycja wojskowa (JEAN BAPTISTE MARCHAND) z Gabonu w górę rzeki Kongo, Ubangi, Mbomu, w dół rzek Sue-Dżur, Bahr al-Arab, Nil Biały do Faszody, później przez Etiopię do Dżibuti (do 1899). PAUL DOUMER generalnym gubernatorem Indochin (do 1902). Śmierć HARRIET BEECHER STOWE – pisarki amerykańskiej.
    1897 Zrównanie kursu złotego rubla z rublem kredytowym w Rosji – rozwój przemysłowy. Detronizacja królowej Madagaskaru, RANAVALONY III i jej zesłanie przez Francuzów na Reunion i do Algieru, bunty antyfrancuskie na wyspie (do 1904). Incydent w Punie (zastrzelenie brytyjskiego urzędnika przez marackiego studenta), aresztowanie wybitnego indyjskiego demokraty, TILAKA przez władze Indii Bryt. Silnik RUDOLFA DIESLA. Założenie Ligi Organizowania Robotniczych Związków Zawodowych w Japonii (SEN KATAYAMA). Antybrytyjskie powstanie plemion pusztuńskich i Momandów na pograniczu afgańskim. Powstania głodowe w Persji (Meszhed, Tabriz, Teheran i Kermanszah) – (do 1903). Chiny: 32 porty otwarte dla wolnego handlu, ok.600 firm zagranicznych. Rozdźwięki w filipińskim Katipunanie (oskarżenie o spisek BONIFACIO i jego rozstrzelanie). Podbój Beninu, krainy w Nigerii przez Brytyjczyków. Nieudana próba z nowym prawem własności ziemi i dysponowaniem nią na Złotym Wybrzeżu przez Brytyjczyków, delegacja Towarzystwa Obrony Praw Ludności Tubylczej w Londynie – cofnięcie prawa. Zdobycie stolicy Aszanti – Kumasi przez wojska brytyjskie. Podbój Ogadenu, Keffy i Gimirry przez Etiopię. Powstanie antybrytyjskie w Szusterze (Persja). Wojna grecko-turecka (18.IV.-19.V.), korekta granicy w Tesalii na korzyść Turcji. Powstanie Ogólnożydowskiego Związku Robotniczego „Bund” w Rosji i na ziemiach polskich. Pierwsze wybory w kurii powszechnego głosowania w Austrii. Zamach na premiera Hiszpanii, CÁNOVASA DEL CASTILLO. Antytureckie powstanie na Krecie (do 1898). Zabójstwo 2 niemieckich misjonarzy w Szantungu, ostry protest Niemiec – eskadra marynarki wojennej na wodach chińskich, wysadzenie desantu – okupacja okręgu Ciao-czou na Płw. Szantung i miasta Cing-tao (do 1898) – (XI.). Umowa hiszpańsko-filipińska w Biac-na-Bato (kapitulacja przywódców powstania i ich przymusowe wydalenie z kraju w zamian za wynagrodzenie pieniężne) – (18.XI.). Utworzenie Junty Patriotycznej w Hongkongu (filipińscy zesłańcy z AGUINALDO na czele). SAGASTA premierem Hiszpanii (do 1899). Bar. GAUTSCH premierem Austrii (do 1898). WILLIAM MC KINLEY prezydentem USA (do 1901). NICOLAS GERHARD PIEROON premierem Holandii (do 1901). HUGO EGMONT HŘRRING premierem Danii (do 1900). JUAN CUESTAS prezydentem Urugwaju (do 1899). BARTOLOMÉ MÁSO VÁZQUEZ powstańczym prezydentem Kuby (do 1898). Ogłoszenie Korei – cesarstwem Tehan. Wizyta prezydenta Francji, FAURE’A w Rosji. Założenie Usumbury w Ruanda-Urundi przez Niemców. I Kongres Syjonistyczny w Bazylei (idea narodowej ziemi Żydów w Palestynie, powołanie Światowej Organizacji Syjonistycznej). Pierwsza wyprawa naukowa (szwedzka) na statku powietrznym – balon „Örnen” (STRINDBERG, SALOMON AUGUST ANDRÉE, FRÄNKEL) z wysp Spitsbergenu na biegun północny, przymusowe lądowanie na Wyspie Białej (Ziemia Franciszka Józefa), śmierć w lodach. Zdobycie najwyższego szczytu Ameryki Płd., Aconcagui (Szwajcar ZÜRBRIGGEN). Międzynarodowa wyprawa antarktyczna (ADRIEN DE GERLACHE DE GOMERY, ROALD AMUNDSEN) na statku „Belgica” (do 1899).
    1898 List do prezydenta Republiki Francuskiej p.t. „Oskarżam” znanego pisarza EMILA ZOLI w sprawie uniewinnienia niesłusznie skazanego DREYFUSA w 1894 r. (13.I.). Wybuch na amerykańskim pancerniku „Maine” na redzie portu w Hawanie (15.II.), ostra nota protestacyjna USA wobec Hiszpanii. Utworzenie Towarzystwa Studiów nad Socjalizmem w Japonii (KATAYAMA). Wyrok skazujący ZOLĘ na rok więzienia za oszczerstwa (23.II.), udanie się pisarza na emigrację do Wielkiej Brytanii podział społeczeństwa w sprawie kpt. DREYFUSA na 2 opcje (Liga Praw Człowieka (optującej za uniewinnieniem) i Ligi nacjonalistów EDOUARDA DRUMONTA (domagającej się utrzymania skazującego wyroku w mocy). Wykorzystywanie silników DIESLA do statków o dużym tonażu i do łodzi podwodnych. Wprowadzenie we Francji odszkodowań za wypadki przy pracy. Umowa niemiecko-chińska (koncesja niemiecka na prawo budowy kolei i eksploatację bogactw naturalnych na Płw. Szantung, wydzierżawienie zatoki Ciao-czou na 99 lat, Cing-tao bazą niemieckiej marynarki wojennej). Wiece patriotyczne w Korei (przeciw ingerencji Rosji), protokół tokijski między Rosją a Japonią (uznanie interesów gospodarczych Japonii za dominujące w Korei). Podporządkowanie sułtanatu Aussa przez Etiopię. Zwolnienie TILAKA z więzienia przez władze Indii Bryt. Zjazd rosyjskich organizacji robotniczych w Mińsku, powstanie Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji – (1-3.III.). Druga wizyta WILHELMA II w Turcji. Układ rosyjsko-chiński (dzierżawa rosyjska części Płw. Liaotung z miastem Darien i Port Artur) – (27.III.). Uchwała Reichstagu o 6-letnim planie zbrojeń morskich w Niemczech (28.III.). Wypowiedzenie wojny Hiszpanii przez USA (21.IV.), akcje amerykańskie na Atlantyku i Pacyfiku (zniszczenie flot hiszpańskich w Hawanie i Manili). Opanowanie wysp Canton, Johnston, Enderbury, Fregaty i Wake w Oceanii przez USA. Porozumienie między Francją a Chinami (dzierżawa francuska zatoki Kuang- czou-wan k/wyspy Hainan na 99 lat), umowa brytyjsko-chińska (dzierżawa znacznej części Płw. Ciulung i portu Weihaiwei na Płw. Szantung przez Wielką Brytanię) – (V.). Nawrót walki partyzanckiej Filipińczyków z Hiszpanami, przybycie AGUINALDO na wyspy, ofensywa powstańców, proklamacja niepodległości Filipin w Cavite (12.VI.). Koncesja rosyjska na budowę płd. odcinka linii kolejowej w płn. części Chin (Mandżuria) – (VII.). Gwarancja Chin dla Japonii (nie wydzierżawienie żadnemu państwu terytoriów w prowincji Fucien naprzeciw japońskiej wyspy Tajwan). Udostępnienie przez Chiny wszystkich rzek i jezior dla żeglugi międzynarodowej, przyznanie różnym towarzystwom zagranicznym koncesji na budowę 7500 mil linii kolejowych oraz prawa eksploatacji licznych kopalń i złóż rudy żelaza. Odkrycie bakterii dyzenterii (SHIGA). Aneksja Wysp Hawajskich przez USA (VII.). Desant amerykański na Filipinach (VIII.), zdobycie Manili, podpisanie zawieszenia broni między Hiszpanią a USA w Waszyngtonie (12.VIII.). Otwarcie Zgromadzenia Narodowego – Kongresu Rewolucyjnego na Filipinach w Malolos (AGUINALDO), ogłoszenie konstytucji. Fala powstawania organizacji patriotycznych w Chinach – Kuangtuńskie Stowarzyszenie Naukowe i „Stowarzyszenie ludzi, którzy doznali hańby” (rola K’ANG JOU-WEJA), memoriał do cesarza KUANG ŚU (modernizacja kraju) i powstanie nowego związku reformatorów (Stowarzyszenie Ratowania Ojczyzny), wydanie edyktu cesarskiego „O ustaleniu zasadniczej linii polityki państwowej” tzw. 100 dni reform (wydanie 60 edyktów (modernizacja państwa, utworzenie przy rządzie 4 głównych zarządów: przemysłu i handlu, górnictwa, rolnictwa, kolei, reforma wojskowa, oświatowa, wydawanie gazet i czasopism, przekłady książek zagranicznych, rozwój budowy maszyn). Zamach na cesarzową Austrii, ELŻBIETĘ w Genewie; anarchista LUIGI LUCCHENI (10.IX.). Ekspedycja wojenna armii brytyjskiej (HORATIO KITCHENER) do Sudanu, rozbicie sił mahdystów pod Omdurmanem k/ Chartumu (IX.), upadek Państwa Mahdystów w Sudanie. Zajęcie wysp Pitcairn i Palmyry w Oceanii przez Wielką Brytanię. Francuska wyprawa wojskowa w kierunku górnego Nilu pod wodzą MARCHANDA, incydent francusko-brytyjski w Faszodzie nad Białym Nilem (19.IX.-4.XI.), wycofanie się Francuzów z Sudanu i rezygnacja z roszczeń do Sudanu Wschodniego, spotkanie premierów Francji i Wielkiej Brytanii w Londynie (sprawa Faszody). Zdrada w armii chińskiej (JÜAN SZY-K’AI), kontrakcja konserwatystów w kraju – aresztowanie cesarza KUANG ŚU przez cesarzową-wdowę T’ZU SI przy pomocy oddziałów mandżurskich (21.IX.) i jej regencja (do 1908), ogłoszenie edyktu przywracającego poprzednie rządy, powszechne rewizje i aresztowania wśród reformatorów, ucieczka przywódców ruchu na rzecz reform za granicę, anulowanie większości edyktów (T’ZU SI), wielkie rozruchy przeciw cudzoziemcom w Chinach (prowincje: Syczuan, Kuangsi, Kueiczou, Anhuei, Kansu, Szantung i płn. część kraju), początek działalności tajnego stowarzyszenia I He T’uan (Oddziałów Sprawiedliwości i Pokoju) kierowanego przez CZU HUNG-TENGA. Rozbicie wojsk SAMORIEGO nad granicą Liberii przez siły francuskie, aresztowanie SAMORIEGO i jego deportacja do Gabonu. I Salon Samochodowy w Paryżu. Samochód 4-osobowy (LOUIS RENAULT). Założenie Teatru Artystycznego w Moskwie. Wielki głód w Chinach (do 1900). Pokój hiszpańsko-amerykański w Paryżu (oddanie USA – Kuby, Filipin, Puerto Rico i wyspy Guam w Marianach, rekompensata pieniężna w wysokości 20 000 000 dolarów od USA w 3 miesiące po ratyfikacji układu) – (10.XII.). Zniesienie taryf celnych w Tunisie (maksymalne przywileje dla francuskich towarzystw eksportowo-importowych). Okupacja Kuby przez USA (do 1902). Krótkie rządy BRISSONA we Francji, DUPUY premierem (do 1899). MANUEL FERRAZ DE CAMPOS SALLES prezydentem Brazylii (do 1902). ROCA prezydentem Argentyny (do 1904). Hr. THUN premierem Austrii (do 1899). Odkrycie pierwiastków promieniotwórczych polonu i radu (MARIA SKŁODOWSKA-CURIE, PIERRE CURIE). STEEN premierem Norwegii (do 1902). Powstanie pierwszego klubu lotniczego (Aeroklub Francji). IGNACIO ANDRADE prezydentem Wenezueli (do 1899). TOMÁS REGALDO prezydentem Salwadoru (do 1903). EMILIO ACEVAL prezydentem Paragwaju (do 1902). Początek budowy linii kolejowej w Kongu Belgijskim od wybrzeża oceanu i obu progów rzeki Kongo w głąb kraju. Krótkie rządy JOSÉ MANUELA MARROQUÍNA w Kolumbii jako tymczasowego prezydenta, MANUEL SANCLEMENTE nowym prezydentem (do 1900). MANUEL ESTRADA CABRERA dyktatorem Gwatemali (do 1920). Rozwój przemysłowy: USA – 11,7 mln t wytopu żelaza, 8,9 mln t wytopu stali, 196,4 mln t wydobycia węgla. Niepokoje na wsi rosyjskiej (do 1902). Antyamerykańska partyzantka na Filipinach (do 1907). Naczelna dyrekcja ceł Persji w ręku Belga, NAUSSA. Wyprawa brytyjska na Antarktydę (do 1900). Rozszerzenie działalności ustawy o tajemnicy państwowej w Indiach Bryt. Aneksja Hawajów przez USA. Śmierć sir HENRY BESSEMERA – inżyniera i wynalazcy angielskiego.
    XIX-XX WIEK
    1899 - 1902 WOJNA BURSKA W AFRYCE PŁD.
    1899 Brytyjsko-egipska konwencja o utworzeniu kondominium (wspólnego zarządu) w Sudanie (19.I.). GEORGES NATHANIEL mar. CURZON OF KEDLESTON wicekrólem Indii (do 1905). Śmierć TEUKU UMARA (przywódcy antyholenderskiego powstania na Sumatrze). Artykuł „Dług honorowy” VAN DEVENTERA (konieczny tzw. etyczny kurs w Hol. Indiach Wsch.). Kontrola 34% wszystkich gruntów prywatnych w Egipcie przez kapitał zagraniczny. Wyprawa rosyjska (POTANIN) do Wlk. Chinganu. Obwołanie MOHAMMADA ABDU wielkim muftim Egiptu. Strajk robotniczy w Kairze (Wspólny Związek Zawodowy Robotników Fabryk Tytoniowych). Kolejna koncesja niemiecka na budowę nowego odcinka kolei bagdadzkiej w Turcji. Protektorat brytyjski nad Kuwejtem (do 1961). Zniesienie ograniczających przepisów celnych w Japonii. Powstanie Somalijczyków (MOHAMMAD BEN ABDULLA) na terytorium Somali Bryt. i Wł. (do 1920). Ujęcie przywódcy Bunjoro, KABAREGI przez Brytyjczyków w Bugandzie. Wywóz towarów o wartości 340 000 000 franków z Konga Belgijskiego (do 1910). Wielka pożyczka brytyjska dla Japonii (10 000 000 funtów szt.). EMILE LOUBET prezydentem Francji (do 1906). Powstanie fabryki samochodów „Fiat” w Turynie (GIOVANNI AGNELLI). Umowa brytyjsko-niemiecka w sprawie ewentualnego podziału kolonii portugalskich w Afryce). Porozumienie brytyjsko-francuskie tzw. konwencja nigeryjska (regulacja problemu faszodzkiego, podział stref wpływów w Afryce). Nowy proces DREYFUSA we Francji przed sądem wojskowym w Rennes (ponownie wyrok skazujący, ułaskawienie przez prezydenta LOUBETA). Pojazd „La Gamme” (RENAULT). Elektryczny pojazd wyścigowy „Jamais Contente” (CAMILLE JENATRY). Utworzenie specjalnego konsorcjum Banku Niemieckiego w celu finansowania prac związanych z poszukiwaniem złota w Afryce Płd-Wsch. (Namibia). Umowa niemiecko-amerykańska w sprawie podziału wysp Samoa w Oceanii (Samoa Zach. kolonią Niemiec (do 1920), Tutuila posiadłością USA). Powstanie Socjaldemokratycznej Partii Finlandii. Powstanie antyamerykańskie na Filipinach (do 1901), AGUINALDO powstańczym prezydentem kraju (do 1901). Płn-wsch. część Nowej Gwinei, Wyspy Palau, Karoliny i Mariany w Oceanii koloniami Niemiec (do 1920). I Konferencja pokojowa w Hadze (opracowanie konwencji: o pokojowym załatwianiu sporów i konfliktów, o prawach i zwyczajach wojny lądowej, o zastosowaniu konwencji genewskiej z 1864 r. do wojny morskiej) – (18.V.-29.VII.). Powstanie I He T’uan (bokserów) przeciw obecności cudzoziemców w Chinach (do 1901), 53 tys. cudzoziemców zamieszkujących stale na tych terenach. Wizyta RHODESA w Berlinie (zezwolenie WILHELMA II na przeprowadzenie przez tzw. Niemiecką Afrykę Wsch. linii kolejowej Kapsztad-Kair). Napad na prezydenta Francji, LOUBETA podczas wyścigów konnych w Auteuil (4.VI.). Otrzymanie statusu terytorium USA przez Hawaje (14.VI.). Zjazd Socjaldemokratycznej Partii Austrii w Brnie (austromarksizm, postulowanie hasła autonomii kulturalno-narodowościowej w ramach demokratycznej federacji). Ogłoszenie doktryny „otwartych drzwi” w Chinach (Open Door) przez USA (rynek otwarty dla wszystkich krajów) – (6.IX.). Regencja w Suazi (do 1921). FRANCISCO SILVELA Y LE-VIELLEUZE premierem Hiszpanii (do 1900). Koncentracja wojsk brytyjskich w Afryce płd. (Kapsztad, Durban) pod pretekstem obrony praw swoich osadników w burskich republikach Transwalu i Oranii, nieudana tura rozmów brytyjsko-burskich (ALFRED MILNER-KRÜGER) wskutek parcia Brytyjczyków do wojny, uprzedzenie ataku przez Burów (12.X.), ofensywa (zwycięstwa burskie pod Ladysmith, Magersfontein, Stormberg, Kimberley, Spion Kop oraz Colenso) – (do II.1900). Krótkie rządy JULIUSA VANDERPEEROBOOMA w Belgii, DE SMET DE NAYER premierem (do 1907). CIPRIANO CASTRO RUIZ prezydentem Wenezueli (do 1908). PIERRE EDUARDO LÓPEZ DE LA ROMAŃA prezydentem Peru (do 1903). Krótka władza junty (SERAPIO REYES ORTIZ, JOSÉ MANUEL PANDO SOLARES, MACARIO PINILLA) w Boliwii, SOLARES prezydentem (do 1904). Krótka władza WENCESLAO FIGUEREO i HORACIO VÁSQUEZA w Dominikanie, JUAN ISIDRO JIMÉNEZ nowym prezydentem (do 1902). MARIE WALDECK-ROUSSEAU premierem Francji (do 1902). Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 9,4 mln t wytopu żelaza, 4,9 mln t wytopu stali, 220 mln t wydobycia węgla. Krótkie rządy MANFREDA CLARY w Austrii, HEINRICH WITTEK nowym premierem (do 1900). Krótka władza JOSÉ BATTLE Y ORDOŃEZA w Urugwaju, CUESTAS prezydentem (do 1903). Założenie Nairobi w Kenii przez Brytyjczyków. Wystąpienia rosyjskiej młodzieży uniwersyteckiej przeciw ograniczeniom programowym po likwidacji autonomii szkół wyższych (do 1901). Powstanie Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska. 3 wyprawy rosyjskie (PIOTR KOZŁOW) do Tybetu i Mongolii (do 1926). Komisja do zbadania przyczyn upadku rolnictwa w Rosji (na terenach guberni centralnych). Wyprawa włoska (LUIGI AMADEO DI SAVOIA) na biegun płn. (do 1900), dotarcie do 82ş 41’ N, członka jego wyprawy, CAGNIEGO do 86ş 35’ N. Pierwszy socjalista w rządzie francuskim (ALEXANDRE MILLERAND). Ruanda-Urundi kolonią Niemiec (do 1919). Śmierć LUDWIGA BÜCHNERA – lekarza, fizjologa i filozofa niemieckiego, ROBERTA WILHELMA BUNSENA – chemika i fizyka niemieckiego.
    1900 Produkcja przemysłowa: USA – 31%, inne państwa – 22%, Wielka Brytania – 18%, Niemcy – 16%, Francja – 7%, Rosja – 6%. Długość linii kolejowych: na świecie – 790 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 402 000 km, Europa – 284 000 km, Azja – 60 000 km, Rosja – 53 234 km, Australia i Oceania – 24 000 km, Afryka – 20 000 km. Rozwój przemysłowy: Niemcy – 8,5 mln t wytopu żelaza, 6,6 mln t wytopu stali, 149 mln t wydobycia węgla, Francja – 2,7 mln t wytopu żelaza, 560 tys. t wytopu stali, 33,4 mln t wydobycia węgla, USA – 13,7 mln t wytopu żelaza, 10,1 mln t wytopu stali, 240,8 mln t wydobycia węgla, 8,5 mln t wydobycia ropy naftowej, Rosja – 4 mln t wytopu żelaza, 36 mln t wydobycia węgla, 9 mln t wydobycia ropy naftowej. Ludność: Ameryka Płd. – ponad 60 mln, Brazylia – ok. 16 mln, Meksyk – 540 tys., Rio de Janeiro – 500 tys., Nowy Jork – 5 mln. Nowy kodeks cywilny i handlowy w Niemczech. Układ między Wielką Brytanią, Niemcami a USA (rozgraniczenie stref wpływów na wyspach Polinezji w Oceanii). Zakładanie pierwszych liczników telefonicznych we Francji. Strajki górnicze we Francji (Aix-la-Chapelle), w Austrii (Wiedeń) i Belgii (Bruksela). Utworzenie Partii Federalnej (Partido Federalista), hasło przyłączenia Filipin do USA na prawach oddzielnego stanu. Pierwsze toalety z wodnym systemem spłukiwaniu sedesu (GRAPPER). „Lord Jim” CONRADA. Wzrost zadłużenia Indii Bryt. ze 133 do 177 000 000 funtów szt. (do 1913). Antybrytyjskie powstanie Aszanti na Złotym Wybrzeżu. Pożyczka rosyjska dla Persji w wysokości 32 500 000 rubli. Wynalezienie kierownicy. „Syn wilka” JACKA LONDONA. Ograniczenie przechodzenia ziemi z rąk chłopów w ręce osób z kast nierolniczych w Pendżabie. Wzrost liczby towarzystw akcyjnych w Indiach Bryt. z 1360 do 2552 (do 1914). Ofensywa brytyjska (ROBERTS, KITCHENER) w Afryce płd. (do 1902), zwycięstwa w Paardeberg i Bloemfontein, odrzucenie burskiej propozycji pokojowej przez Wielką Brytanię (11.III.), zdobycie stolicy Oranii – Bloemfontein przez wojska brytyjskie (13.III.). Wzrost inwestycji zagranicznych w Chinach z 750 000 do 1 650 000 dolarów (do 1914). Prace wykopaliskowe w Knossos (odkrycie tabliczek pokrytych starożytnym pismem kreteńskim przez sir ARTHURA JOHNA EVANSA) – (30.III.). Obowiązek powszechnej nauki w Belgii (2.IV.). Uzyskanie przez pierwszą kobietę tytułu doktora filozofii (GABRIELE WARTENSLEBEN, Wiedeń). Pierwszy karnet znaczków pocztowych (USA). Rozprzestrzenienie się tzw. ruchu „bokserów” (CZANG TE-CZ’ENG, CUO FU-T’IEN, HUANG LIAN) w Chinach (stołeczna prowincja Czyli), żądanie mocarstw zachodnich o zdławienie powstania przez wojska rządowe, interwencja zbrojna 8 mocarstw (Wielka Brytania, Rosja, USA, Japonia, Niemcy, Francja, Włochy, Austro-Węgry), desant wojsk w porcie Taku. Utworzenie Światowego Związku Sportu Rowerowego w Paryżu (Union Cycliste Internationale). Okupacja Mandżurii przez siły rosyjskie (do 1905). Odnowienie sojuszu niemiecko-austro-węgierskiego w Berlinie (4.V.). Wystawa światowa w Paryżu – Igrzyska II Olimpiady (zwycięzca maratonu: MICHEL THEATO (Francja), klasyfikacja medalowa: 1.Francja (27 złotych, 41 srebrnych, 33 brązowych, łącznie 101 medali), 2.USA (20 złotych, 14 srebrnych, 17 brązowych, łącznie 51 medale), 3.Wielka Brytania (17 złotych, 8 srebrnych, 10 brązowych, łącznie 35 medali) – (14.V.-28.X.). Aneksja burskiej Republiki Oranii w Afryce płd. przez Wielką Brytanię (26.V.), zdobycie Johannesburga w Transwalu przez siły brytyjskie (31.V.), oblężenie Pretorii (do 1902). Wejście armii „bokserów” do Tiencinu (1.VI.) i stolicy, Pekinu, marsz wojsk mocarstw na Pekin i zajęcie fortyfikacji Taku, wypowiedzenie wojny wszystkim mocarstwom przez Chiny (T’ZU SI), oblężenie zagranicznych misji dyplomatycznych przez siły „bokserów” (20.VI.) m. in. zamordowanie posła Niemiec i radcy japońskiego, rozbicie wojsk brytyjskich (SEYMOUR) k/Tiencinu przez wojska powstańcze. Zwiększenie stanu floty niemieckiej przez Reichstag (38 okrętów liniowych, 14 wielkich i 38 małych krążowników). Australia – państwem związkowym Wspólnoty Brytyjskiej (9.VII.). Metro w Paryżu (19.VII.). Zamach na króla HUBERTA I w Monza (29.VII.). WIKTOR EMANUEL III królem Włoch (do 1946). Ustawa policyjna o ochronie porządku (zakaz strajków) w Japonii. Pogrom ludności żydowskiej w Odessie (5.VIII.). Uwolnienie ludności europejskiej w Pekinie przez korpus ekspedycyjny (14.VIII.), ucieczka T’ZU SI do Taijüanu a następnie do Si-anu, kapitulacja sił rządowych wobec mocarstw, ofensywa wojsk mocarstw (WALDERSEE) w płn. części Chin. Wystąpienie członków Stowarzyszenia Odrodzenia Chin przeciw polityce rządu w pobliżu granicy z bryt. dzierżawą na Płw. Szantung (VIII.). Nieudany zamach na szacha Persji w Paryżu (2.VIII.). Strajk włókniarzy saksońskich w Niemczech (VIII.). Ułaskawienie DREYFUSA we Francji (19.IX.). Umowa niemiecko-brytyjska w sprawie rzeki Jangcy w Chinach (16.X.). Teoria kwantowa MAXA PLANCKA. V Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Paryżu (potępienie kolonializmu, rozważanie możliwości udziału socjalistów w rządach państw europejskich) – (23-27.IX.). Aneksja burskiej Republiki Południowoafrykańskiej (Transwalu) przez Wielką Brytanię (25.X.). Encyklika papieska „De Redemptore” (1.XI.). Wizyty prezydenta burskiej republiki Transwalu, KRÜGERA w Paryżu (24.XI.) oraz Kolonii (2.XII.). Umowa włosko-francuska o rozgraniczeniu stref wpływów w Afryce Północnej (16.XII.). Pierwsza ogólnorosyjska gazeta robotnicza „Iskra” (24.XII.). Protektorat brytyjski nad wyspami Tonga w Oceanii (do 1970). Przyłączenie terytorium rzek Ubangi-Szari do powstałej Francuskiej Afryki Równikowej, założenie Fort Lamy nad jez. Czad. Utworzenie Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. Założenie Stowarzyszenia Przyjaciół Politycznych (partia Seijukai) w Japonii. 300 karteli i syndykatów w Niemczech. Labour Representation Committee (Komitet Przedstawicielstwa Robotniczego) w Wielkiej Brytanii. „Krzyżacy” SIENKIEWICZA. Incydenty graniczne francusko-marokańskie (okupacja francuska oazy Touat) – (do 1901). Wynalezienie ruchomych schodów (USA). Konstrukcja traktora gąsienicowego (HOLT). Strajki robotnicze w Charkowie, Tyflisie i Rostowie n/Donem. Założenie szwedzko-norweskiej fundacji nagrody Nobla w Sztokholmie. „Objaśnienie marzeń sennych” SIGMUNDA FREUDA. Pierwszy sterowiec (FERDINAND VON ZEPPELIN). ERNST KÖRBER premierem Austrii (do 1904). MARROQUÍN prezydentem Kolumbii (do 1904). HANNIBAL SEHESTED premierem Danii (do 1901). MARCELO DE AZCÁRRAGA Y PALMERO premierem Hiszpanii (do 1901). FREDERIK bar. VON OTTER premierem Szwecji (do 1902). TERENCIO SIERRA prezydentem Hondurasu (do 1903). BERNARD VON BÜLOW kanclerzem Niemiec (do 1909). Wyprawa rosyjska (EDUARD bar. TOLL) do Arktyki (do 1902). Odkrycie płn. krańca Grenlandii, przyl. Morris Jesup (PEARY). Zbiory płodów rolnych w Afryce (do 1913): pszenica – 2,7 mln t, jęczmień – 2,2 mln t, kukurydza – 3,1 mln t, ryż – 1,7 mln t, orzeszki ziemne – 450 tys. t, kakao – 81 tys. t, kawa – 12 tys. t, tytoń – 23 tys. t, bawełna – 329 tys. t. Śmierć OSCARA WILDE’A – angielskiego poety i pisarza, WILHELMA LIEBKNECHTA – niemieckiego socjaldemokraty, GOTTLIEBA DAIMLERA – inżyniera niemieckiego, FRIEDRICHA NIETZSCHE’GO – poety i filozofa niemieckiego (Tako rzecze Zaratustra), CARLA BROSBOLLA – pisarza duńskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  6. #16
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    XX WIEK
    1901 Ogłoszenie Australii – dominium (1.I.), EDMUND BARTON premierem (do 1903). Śmierć WIKTORII (22.I.). EDWARD VII królem Anglii, Szkocji i Irlandii oraz cesarzem Indii (do 1910). Encyklika papieska „Graves de communi” (26.I.). Powstanie tajnego stowarzyszenia panislamistów w Persji (Teheran). Rozwój przemysłowy: Japonia – wytop żelaza – 56 tys. t, wytop stali – 12 tys. t, wydobycie węgla – 7,4 mln. Koncesja brytyjska (D’ARCY) na wyłączną eksploatację wszystkich złóż ropy naftowej w Persji (oprócz okręgów płn.). Nierównoprawne układy Francji z Marokiem (przyjęcie „pomocy” i „współpracy” francuskiej w uśmierzaniu buntu plemion we wschodniej części Maroka) – (do 1902). Zamieszki w Katalonii. Zniesienie kar cielesnych w armii i marynarce wojennej Francji. Oficjalne ogłoszenie niepodległości Kuby (21.II.). Nieudany zamach na WILHELMA II w Bremie (6.III.). Utworzenie Socjaldemokratycznej Partii Japonii (Siakai-min siuto) przez KATAJAMĘ (V.). Pierwsza wystawa dzieł PABLO PICASSO (Paryż). Zakończenie działań wojennych przez oddziały mocarstw w Chinach (23.V.). Incydent zbrojny wenezuelsko-kolumbijski (San Cristobal). Nieudane przywrócenie panowania Turcji (z inspiracji Niemiec) w Kuwejcie, kontrakcja brytyjska (VIII.). Zatonięcie kanadyjskiego parowca „Islander” w przesmyku Stephens Passage niedaleko Vancouver (ponad 500 ofiar) – (14.VIII.). Wojna Kuwejtu z księstwem Szammar o panowanie nad Nedżdem (do 1902). Zamach na prezydenta USA, MC KINLEYA w Buffalo (LEON CZOŁGOSZ) – (6.IX., 15.IX. – śmierć prezydenta USA w wyniku zamachu). THEODORE ROOSEVELT prezydentem USA (do 1909). Tzw. protokół końcowy po stłumieniu powstania „bokserów” między Chinami a Wielką Brytanią, Austro-Węgrami, Belgią, USA, Niemcami, Francją, Holandią, Hiszpanią, Japonią, Rosją oraz Włochami (ukaranie dygnitarzy, popierających ruch „bokserów”, usprawiedliwienie się rządu chińskiego wobec Niemiec i Japonii z zabójstwa posła niemieckiego, KETTELERA i radcy japońskiego, SUGIJAMY, wysłanie poselstw ekspiacyjnych i wzniesienie pomników ku ich czci, obciążenie Chin kontrybucją w wysokości 450 000 000 liangów wraz z procentami (rozłożenie rat na 39 lat), przekazanie mocarstwom dochodów z ceł i podatków od soli dla zabezpieczenia płatności, zniesienie fortyfikacji Taku jak również wszystkich innych między Pekinem a morzem, zakaz działalności związków antycudzoziemskich w Chinach, utworzenie chińskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, przyznanie każdemu poselstwu w Pekinie (specjalna dzielnica dyplomatyczna) prawa do własnej obrony wojskowej (stan: 2101 żołnierzy + 30 dział i 30 karabinów maszynowych), zakaz sprowadzania broni z zagranicy przez Chiny, prawo utrzymywania oddziałów wojskowych przez mocarstwa w płn. części Chin) – (7.IX.). Opatentowanie maszynki do golenia o wymiennych i jednorazowych ostrzach (KING CAMP GILETTE). Wizyta MIKOŁAJA II we Francji (Szampania) – (IX.). Otrzymanie wyłączności na budowę Kanału Panamskiego przez USA (18.XI.). Wynalezienie elektrycznej maszyny do pisania i odkurzacza. Odkrycie grup krwi (KARL LANDSTEINER). Zajścia szkolne we Wrześni (Wlk. Księstwo Poznańskie). Konflikt graniczny między Argentyną a Chile (XII.). Szwedzka wyprawa antarktyczna (NORDENSKIÖLD), zbadanie części Ziemi Grahama (do 1903). Przyznanie po raz pierwszy Nagród Nobla (przyznawanej za wybitne osiągnięcia naukowe i działalność na rzecz zbliżenia między narodami: literatura – RENÉ FRANÇOIS ARMAND SULLY PRUDHOMME (Francja), fizyka – RÖNTGEN (Niemcy), chemia – JACOBUS HENDRICUS VAN’T HOFF (Holandia), fizjologia i medycyna – EMIL VON BEHRING (Niemcy), pokojowa – (1/2) DUNANT (Szwajcaria) i FRÉDÉRIC PASSY (Francja)) – (10.XII.). Założenie firmy samochodowej Mercedes-Benz. Pierwsza udana próba łączności przy użyciu radiotelegrafu przez Atlantyk (MARCONI) – (12.XII.). Ludność: Londyn – 6,5 mln. Utworzenie rosyjskiej Partii Socjalistów Rewolucjonistów (WIKTOR CZERNOW) na emigracji w Szwajcarii. 270 strajków w Austrii. Pierwszy wzlot na wysokość 10 000 m (balon „Preussen” ARTURA BERSONA i SÜRINGA). Pierwszy związek zawodowy (drukarze) na Filipinach. Towarzystwa Popierania Robotników w Moskwie, Sankt Petersburgu i Odessie. 15 filii banków europejskich w Turcji. Utworzenie odrębnej prowincji Płn-Zach. na pograniczu Indii Bryt. Przyznanie praw wyborczych kobietom w Australii. HABIBULLAH emirem Afganistanu (do 1919). SAGASTA premierem Hiszpanii (do 1902). Niemiecka wyprawa (ERICH VON DRYGALSKI) na Antarktydę na statku „Gauss” (do 1903). Brytyjska wyprawa (ROBERT FALCON SCOTT) na Antarktydę (do 1904), odkrycie Ziemi Króla Edwarda, osiągnięcie 82ş 17’ S. ABRAHAM KUYPER premierem Holandii (do 1905). JOHANN DEUNTZER premierem Danii (do 1905). GERMÁN RIESCO ERRÁZURIZ prezydentem Chile (do 1906). LEONIDAS PLAZA GUTIÉRREZ prezydentem Ekwadoru (do 1905). Śmierć ALEKSANDRA GIERYMSKIEGO – malarza polskiego, RUDOLFA HAYMA – niemieckiego filozofa i historyka literatury, GIUSEPPE VERDI’EGO – kompozytora włoskiego, HENRI DE TOULOUSE’A-LAUTRECA – malarza francuskiego.
    1902 Utworzenie Urzędu Pracy we Włoszech. Powrót rządu chińskiego do Pekinu (I.). Układ brytyjsko-japoński w Londynie (wzajemne uznanie interesów Wielkiej Brytanii w Chinach i Japonii w Chinach i Korei, neutralność w razie konfliktu jednej ze stron układu, w przypadku wojny jednej ze stron układu z dwoma państwami obowiązek udzielenia pomocy zbrojnej napadniętemu sojusznikowi) – (30.I.). Edykt cesarzowej T’ZU SI w Chinach (zniesienie zakazu małżeństw między Chińczykami a Mandżurami oraz obowiązku kobiet dotyczącego krępowania stóp bandażami) – (1.II.). Otwarcie metra w Berlinie (15.II.). Utworzenie Rady Nadzwyczajnej do Spraw Związanych z Potrzebami Produkcji Rolnej w Rosji (SERGIUSZ WITTE). Bitwa pod Tweebosch – zwycięstwo Burów nad siłami brytyjskimi (7.III.). Założenie tajnej organizacji wyzwoleńczej w Kalkucie. Rosyjski dwutygodnik społeczno-polityczny „Wyzwolenie” (Oswobożdienije) PIOTRA STRUVE w Stuttgarcie i Paryżu (do 1903). ESTRADA PALMA prezydentem Kuby (do 1906). Umowa brytyjsko-perska (koncesja brytyjska na budowę linii telegraficznej między Europą a Indiami przez terytorium Persji) – (22.III.). Konwencja rosyjsko-chińska w sprawie Mandżurii (8.IV.). Wybuch wulkanu Montagne Pelée na Martynice, zagłada miasta Saint Pierre, śmierć wszystkich mieszkańców (40 tys.) – (8.V.). Wizyta prezydenta Francji, LOUBETA w Sankt Petersburgu (14.V.). Układ brytyjsko-etiopski (uregulowanie granicy Etiopii z Sudanem anglo-egipskim, zgoda na brytyjski plan budowy elektrowni wodnej nad jez. Tana, koncesja brytyjska na budowę linii kolejowej łączącej Sudan anglo-egipski z Ugandą przez terytorium Etiopii) – (15.V.). Powstanie Towarzystwa Anglo-Palestyńskiego w Syrii i Libanie. Pożyczka rosyjska dla Persji w wysokości 32 500 000 rubli. Zajęcie Rijadu przez siły wahhabitów, obalenie władzy Raszydytów z księstwa Szammar, dynastia Saudów (do dzisiaj), ABD AL-AZIZ królem Nedżdu (do 1932). Układ francusko-etiopski (koncesja francuska na budowę linii kolejowej między Dżibuti a doliną Auasz). Traktat pokojowy między Wielką Brytanią a Burami w Vereeniging (uznanie zwierzchnictwa brytyjskiego przez Oranię i Transwal) – (31.V.). ALFONS XIII królem Hiszpanii (do 1931). Język rosyjski obowiązkowy w Finlandii (13.VI.). Przedłużenie Trójprzymierza (Niemcy, Austro-Węgry, Włochy) o dwanaście lat (23.VI.). Strajki robotnicze w Rostowie n/Donem, tzw. „socjalizm policyjny” (SERGIUSZ ZUBATOW) w Rosji (do 1903) – (2.VII.). ARTHUR JAMES earl OF BALFOUR premierem Wielkiej Brytanii (do 1905). Zamach na min. spraw wewnętrznych Rosji, DYMITRA SIPIAGINA (eserowiec STEFAN BAŁMASZOW) w Sankt Petersburgu. Spotkanie MIKOŁAJA II z WILHELMEM II w Rewlu (Estonia) – (6.VIII.). Podpisanie protokołu o taryfach celnych w Chinach przez USA, Wielką Brytanię, Japonię i Niemcy w Londynie (16.VIII.). Położenie kabla transpacyficznego. Układ handlowy brytyjsko-chiński (5.IX.). Ustawa o Filipinach w USA (swobody demokratyczne, obieralność prowincjonalnych organów administracyjnych z gubernatorem na czele, utworzenie Zgromadzenia Filipińskiego i Komisji Filipińskiej, prawo do działki z dóbr państwowych dla każdego pełnoletniego Filipińczyka, nietykalność praw osobistych a także majątkowych obywateli filipińskich). Utworzenie pierwszego związku robotniczego (Union Obrero) na Filipinach (REYES, dr DOMINIDOR GOMEZ) i jego zawieszenie przez władze amerykańskie na wyspach. Fala strajków górniczych we Francji. Tajny układ francusko-włoski o zachowaniu wzajemnej neutralności w Afryce (1.XI.). Powstanie chłopskie w Brazylii (do 1916). Wizyta WILHELMA II w Wielkiej Brytanii (8-20.XI.). ÉMILE COMBES premierem Francji (do 1905). Nieudany zamach na króla Belgii, LEOPOLDA II (15.XI.). Otwarcie tamy asuańskiej w Egipcie (XII.). Nagrody Nobla (literatura – THEODOR MOMMSEN (Niemcy), fizyka –HENDRIK ANTOON LORENTZ i PIETER ZEEMAN (Holandia), pokojowa – (1/2) ÉLIE DUCOMMUN i CHARLES GOBAT (Szwajcaria), fizjologia i medycyna – sir RONALD ROSS (Wielka Brytania), chemia – EMIL HERMANN FISCHER (Niemcy) – (10.XII.). BOSTRÖM premierem Szwecji (do 1905). OTTO ALBERT BLEHR premierem Norwegii (do 1903). AHMAD ASZ-SZARIF bejem Trypolitanii i Cyrenajki (do 1916). ALI II sułtanem Zanzibaru (do 1911). PIERRE NORD-ALEXIS prezydentem Haiti (do 1908). Krótka władza HECTORA CARVALLO w Paragwaju, JUAN EZCURRA nowym prezydentem (do 1904). FRANCISCO DE PAULA RODRIGUES ALVES prezydentem Brazylii (do 1906). SILVELA Y LE-VIELLEUZE premierem Hiszpanii (do 1903). MOHAMMAD IV AL-HADI bejem Tunisu (do 1906). VÁSQUEZ prezydentem Dominikany (do 1903). ESQUIVEL IBARRA prezydentem Kostaryki (do 1906). Lokata kapitału francuskiego za granicą – 27-37 000 000 000 franków. Produkcja kawy w Brazylii – 8 mln worków. Obce inwestycje w Chinach: 787 900 000 dolarów (Wielka Brytania – 33%, Rosja – 31,3%, Niemcy – 20,9%, Francja – 11,6%, USA – 2,5%, Belgia – 0,6%, Japonia – 0,1%, inne kraje – 0,07%). Zadłużenie Chin: 279 700 000 dolarów (Wielka Brytania – 39,3%, Niemcy – 28,4%, Francja – 22%, Rosja – 9,4%, USA – 0,8%). „Jądro ciemności” i „Tajfun” CONRADA. Film „Podróż na Księżyc” GEORGESA MÉLIČSA. II konflikt wenezuelski (do 1904) – sprawa zwrotu długów, blokada portów przez okręty wojenne Wielkiej Brytanii, Niemiec i Włoch, ostrzelanie Puerto Cabello. Początki białego osadnictwa na wyżynach Kenii. Wyprawa duńska (LUDWIG MYLIUS-ERICHSEN) do płn-zach. wybrzeży Grenlandii (do 1904). Nieudana próba zdobycia bieguna północnego (PEARY). „Ostatnie dni Pekinu” PIERRE’A LOTI. Śmierć FRIEDRICHA ALFREDA KRUPPA – przemysłowca niemieckiego, ADOLFA TOMASZA DYGASIŃSKIEGO – polskiego pisarza i publicysty, HENRYKA SIEMIRADZKIEGO – malarza polskiego, CECILA RHODESA – finansisty angielskiego, ÉMILE ÉDOUARDA CHARLESA ANTOINE’A ZOLI – pisarza francuskiego (Nana, Germinal, Ziemia).
    1903 Koronacja EDWARDA VII na cesarza Indii. Utworzenie Serbskiej Partii Socjalistycznej. Zerwanie traktatu handlowego z Austro-Węgrami przez Bułgarię (2.I.). Pakt rozbrojeniowy między Argentyną a Chile (10.I.). Skierowanie do senatu USA traktatu panamskiego zawartego z Kolumbią (22.I.). Krwawe pogromy ludności nietureckiej w Macedonii (13.II.). Zniesienie stosowania kar cielesnych w armii rosyjskiej (26.II.). Ratyfikacja traktatu panamskiego przez Senat USA (14.III.). Starcia między studentami a policją w Madrycie, Salamance i Saragossie (2.IV.). Mord ludności chrześcijańskiej w Ochrydzie (Turcy) – (6.IV.). Wizyta prezydenta Francji, LOUBETA w Algierze (12.IV.). Pogrom ludności żydowskiej w Kiszyniowie (19-20.IV.). EDWARD VII w Paryżu (1.V.). Deklaracja brytyjskiego min. spraw zagr. LANSDOWNE’A (uznanie Zatoki Perskiej za domenę wpływów Wielkiej Brytanii) – (V.). Układ między Wielką Brytanią, Włochami a Niemcami (zakończenie tzw. wojny celnej) – (7.V.). Porozumienie brytyjsko-rosyjsko-perskie (utrzymanie obszaru i niezależności Persji) – (27.V.). Trzęsienie ziemi w Turcji (Stambuł – 2 tys. ofiar) – (V.). Wydanie specjalnego aktu w Indiach Bryt. (ułatwienie brytyjskim monopolom poszukiwania i eksploatację kopalin). Pierwsza szkoła świecka (gimnazjum Habibije) założona w Afganistanie. Pierwszy kongres młodoturków w Paryżu. Tygodnik robotniczy „Heimin” (Lud) w Japonii (do 1905). Ustawa o decentralizacji w Hol. Indiach Wsch. (uzyskanie większej samodzielności przez administrację danych prowincji). Protektorat Francji nad Mauretanią (do 1920), założenie Nouakchott. Zamach na króla Serbii, ALEKSANDRA i królową DRAGĘ MASIN w Belgradzie (DRAGUTIN APIS) – (11.VI.), przewrót – powrót do władzy dynastii Karadjordjeviciów (do 1941), PIOTR nowym królem (do 1918). Wizyta LOUBETA i min. spraw zagr. Francji, THEOPHILE’A DELCASSE’A w Londynie (6.VII.). Założenie fabryki samochodów (HENRY FORD) w USA. Manifest MIKOŁAJA II „O perspektywach udoskonalenia porządku państwowego” (zmiany w ustawodawstwie chłopskiego w Rosji). Strajki robotnicze w Kijowie, Tyflisie i Odessie. Utworzenie Związku Wyzwolenia i Związku Ziemców Konstytucjonalistów przez emigrantów rosyjskich w Szwajcarii. II Zjazd Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji w Brukseli (główne postulaty: obalenie samowładztwa, dążenie do powstania republiki demokratycznej, równouprawnienie narodów wchodzących w skład Rosji, 8-godzinny dzień pracy, opracowanie statutu partii, rozpad na dwie frakcje: bolszewików (LENIN) i mienszewików (MARTOW) – (17.VII.-10.VIII.). Objęcie protektoratem brytyjskim płn. Nigerii (sułtanat Sokoto). Przebycie Przejścia Płn-Zach. od Grenlandii do Cieśniny Beringa przez AMUNDSENA na kutrze „Gjöa” (do 1906). Pierwsza organizacja polityczna kobiet – Women’s Social and Political Union EVELIN PANKHURST. Założenie dziennika „Daily Mirror” w Londynie. Wyprawa rosyjska (GRUM-GRZYMAJŁO) do zach. Mongolii. Wyprawa niemiecka (WILHELM FILCHNER) do Chin i Tybetu (do 1905). Śmierć LEONA XIII (20.VII.).
    1903 - 1914 PONTYFIKAT PIUSA X.
    1903 Powstanie antytureckie w Macedonii zw. ilindeńskim (2.VIII.-XI.), Republika Kruszewska (NIKOLA KAREW). Masakra ludności bułgarskiej w tureckim okręgu Monastyr (8.IX.). Wizyta cara MIKOŁAJA II w Wiedniu (30.IX.). Groźba wybuchu wojny bułgarsko-tureckiej. Traktat handlowy między Chinami a USA i Japonią (8.X.). Bunt robotniczy we Francji (okręg Nord) – (13.X.). Cofnięcie zgody Kolumbii na budowę Kanału Panamskiego przez USA na jej terytorium, kryzys kolumbijsko-amerykański (do 1921), wybuch rewolty w Panamie – proklamacja niepodległości Republiki Panamy (3.XI.), władza naczelnika tymczasowej junty rządzącej, MANUELA AMADORA GUERRERO (do 1904). Wynalazek elektrokardiografu (WILHELM EINTHOVEN). Układ amerykańsko-panamski (przyznanie USA wiecznego prawa do użytkowania Kanału i władzy w strefie o szerokości 16 km po obu stronach, kwota 10 000 000 dolarów rekompensaty dla Panamy) – (18.XI.). Nagrody Nobla (literatura – BJŘRNSTJERNE BJŘRNSON (Norwegia), fizjologia i medycyna – NIELS RYBERG FINSEN (Dania), fizyka – (1/2) BECQUEREL (Francja) i CURIE (Francja) wraz ze SKŁODOWSKĄ-CURIE (Polska), pokojowa – WILLIAM RANDAL CREMER (Wielka Brytania), chemia – SVANTE AUGUST ARRHENIUS (Szwecja)) – (10.XII.). Oświadczenie szefa japońskiego sztabu generalnego, OJAMY o pełnej gotowości bojowej Japonii, nasilenie się nastrojów antyrosyjskich (m.in. powstanie Stowarzyszenia Antyrosyjskiego Tairo-dosikai). Zakaz połowów wielorybów w strefie przybrzeżnej wód Norwegii (na 15 lat) – (15.XII.). Pierwsze przeloty samolotem z silnikiem spalinowym (bracia ORVILLE i WILBUR WRIGHT) w Kitty Hawk (USA) – (17.XII.). „Zew krwi” LONDONA. Wizyta wicekróla Indii, CURZONA w emiratach nad Zatoką Perską. Rozwój przemysłowy: Francja – 3 mln t wytopu żelaza, 2,2 mln t wytopu stali, 35,9 mln t wydobycia węgla. Protektorat brytyjski nad Suazi w Afryce płd. (do 1968). ALFRED DEAKIN premierem Australii (do 1904). Krótkie rządy RAIMUNDO FERNÁNDEZA VILLAVERDY w Hiszpanii, ANTONIO MAURA Y MONTOMER nowym premierem (do 1904). HAGERUP premierem Norwegii (do 1905). Krótka władza WOSS Y GILL w Dominikanie, CARLOS MORALES LANGUASCO nowym prezydentem (do 1906). PEDRO JOSÉ ESCALÓN prezydentem Salwadoru (do 1907). MANUEL BONILLA prezydentem Hondurasu (do 1907). BATTLE Y ORDÓŃEZ prezydentem Urugwaju (do 1907). CANDAMO prezydentem Peru (do 1904). Śmierć PAULA GAUGUINA – malarza francuskiego (Faa Theihe, Wizja po kazaniu), ROBERTA PLANGUETTA – kompozytora francuskiego, THEODORA MOMMSENA – historyka niemieckiego, HUGO WOLFA – kompozytora austriackiego, HERBERTA SPENCERA – filozofa angielskiego (Principles of Psychology).
    1904 - 1905 WOJNA ROSYJSKO-JAPOŃSKA.
    1904 Antyniemiecka rewolta Hererów, Hotentotów (do 1907) i Namów (do 1905) w Afryce Płd-Zach. (Namibia) – (I.). Groźba japońska dla Rosji (13.I.), upadek rokowań japońsko-rosyjskich w sprawie podziału stref wpływów w Mandżurii i Korei (6.II.). Wielki pożar miasta Baltimore (USA) – (7.II.). Atak eskadry japońskiej pod wodzą HEIHATIRO TOGO na okręty rosyjskie w Port Artur (8.II.), wypowiedzenie wojny Rosji przez Japonię, zniszczenie rosyjskich okrętów w porcie Inczhon (Korea) – (10.II.), działania wojenne na Płw. Liaotung i w rejonie Mukdenu (do 1905). Pożyczka francuska dla Maroka w wysokości 60 000 000 franków (oddanie jako zastawu komór celnych). Koncesja brytyjska na wydobycie soli w Egipcie. Rozszerzenie działalności ustawy o tajemnicy państwowej i reforma wyższych uczelni w Indiach Bryt. Zakończenie antyholenderskich walk partyzanckich na Sumatrze (Atjeh). Założenie organizacji socjaldemokratycznej „Gummet” w Baku. Pacyfikacja Madagaskaru przez siły francuskie. Powstanie aratów w Mongolii. Japoński przekład „Manifestu Komunistycznego”. Strajk generalny w Barcelonie, strajki i starcia (II.). Protokół między Koreą a Japonią (uprawnienie do okupacji dowolnej części Korei przez wojska japońskie oraz kontrola nad polityką zagraniczną i finansami) – (23.II.). Tajny układ w Sankt Petersburgu (Rosja, Austro-Węgry, Turcja, Serbia, Niemcy, Dania, Rumunia, Szwecja, Norwegia, Bułgaria) w sprawie eliminacji ruchu anarchistycznego (14.III.). Opublikowanie pierwszego kolorowego zdjęcia (Daily Illustrated Mirror) – (22.III.). Rozbicie Hererów w bitwie pod Okaharui przez Niemców (2.IV.). Układ brytyjsko-francuski tzw. Entente cordiale (rozgraniczenie wpływów w Afryce (przyłączenie do posiadłości Francji wyspy Los k/Gwinei), rezygnacja Francji z przywileju połowów k/Nowej Fundlandii, zaakceptowanie wejścia Egiptu do brytyjskiej i Maroka do francuskiej strefy wpływów) – (8.IV.). Wejście flagowego okrętu floty rosyjskiej na Dalekim Wschodzie „Pietropawłowsk” na minę i jego zatonięcie (13.IV.), blokada Port Artur przez flotę japońską (20.IV.). Otwarcie wystawy światowej w Saint Louis (30.IV.). JOHN CHRISTIAN WATSON premierem Australii (IV-VIII.), wprowadzenie ustawodawstwa robotniczego i obowiązku szkolnego w kraju. Ofensywa japońska na Port Artur (V.), desant armii japońskiej (KUROKI) w Korei, przejście oddziałów przez rzekę Jalu i działania wojenne na Płw. Kwantung. Założenie Międzynarodowej Federacji Piłkarskiej w Paryżu (FIFA) przez Francję, Belgię, Hiszpanię, Danię, Niemcy, Holandię, Szwajcarię i Szwecję (21.V.). Umowa między Wielką Brytanią a Brazylią (uregulowanie granicy Gujany Brytyjskiej) – (15.VI.). Zamach na generał-gubernatora Finlandii – NIKOŁAJA BOBRIKOWA w Helsinkach (16.VI.). Wizyta EDWARDA VII w Niemczech (25-30.VI.). Igrzyska III Olimpiady w Saint Louis (zwycięzca maratonu: THOMAS HICKS (USA), klasyfikacja medalowa: 1.USA (78 złotych, 88 srebrnych, 72 brązowe, łącznie 238 medali), 2. Niemcy (5 złote, 5 srebrne, 5 brązowe, łącznie 15 medali), 3. Kuba (5 złotych, 3 srebrne, 3 brązowe, łącznie 11 medali) – (1.VII.-23.XI.). Protesty antywojenne w Warszawie (22.VII.). Zamach w Moskwie na rosyjskiego min. spraw wewnętrznych, WIACZESŁAWA PLEHWE (JEGOR SAZANOW) – (28.VII.). Zawarcie traktatu handlowego między Niemcami a Rosją (28.VII.). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z papieżem przez Francję (29.VII.). Brytyjska ekspedycja wojskowa (YOUNGHUSBAND) do Tybetu, wkroczenie do Lhasy (3.VIII.), masakra Tybetańczyków. Rozbicie floty Rosji przez Japończyków w bitwie morskiej pod Port Arturem (10.VIII.). ARTHUR BARCLAY prezydentem Liberii (do 1910). VI Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Amsterdamie (strajk powszechny jednym z środków walki, problem rewizjonizmu i kolonializmu) – (14-20.VIII.). Utworzenie Stowarzyszenia Robotników Fabrycznych Miasta Sankt Petersburga (pop JERZY GAPON). GEORGE HOUSTON REID premierem Australii (do 1905). Zwycięstwo armii japońskiej nad wojskami rosyjskimi (KUROPATKIN) pod Liaojangiem (30.VIII.), wycofanie się Rosjan na tereny Mandżurii. Uzależnienie Tybetu przez Wielką Brytanię (traktat handlowy), oficjalny protest Chin (7.IX.). Strajk generalny we Włoszech (IX.). Nasilenie walk między Hotentotami a siłami niemieckimi w Afryce Płd-Zach. (X.). Układ holendersko-portugalski (uregulowanie granicy na wyspie Timor) – (4.X.). Traktat francusko-hiszpański w sprawie Maroka (7.X.). Epidemia cholery na Zakaukaziu. Traktat handlowy niemiecko-rumuński (8.X.). Bitwa nad rzeką Sza-ho – zwycięstwo Rosji nad Japonią (18.X.). Klęska Hotentotów w bitwie z armią niemiecką pod Warmbad (28.XI.). Fala demonstracji antyrosyjskich w Warszawie (X-XI.). Obrady zjazdu ziemstw w Rosji (żądanie reform państwa) – (XI-XII.). „Przygody Piotrusia Pana” JAMESA MATTHEW BARRIE. Ustalenie supremacji mocarstw europejskich w Wenezueli, rewizja granic Gujany Bryt. na korzyść Wielkiej Brytanii. Układy o uregulowaniu granicy brazylijskiej Amazonii między Brazylią a Peru i Kolumbią. Nagrody Nobla (fizyka – JOHN WILLIAM STRUTT (Wielka Brytania), literatura – (1/2) JOSÉ ECHEGARAY Y EIZAGUIRRE (Hiszpania) i FRÉDÉRIC MISTRAL (Francja), fizjologia i medycyna – IWAN PAWŁOW (Rosja), pokojowa – Instytut Prawa Międzynarodowego, chemia – sir WILLIAM RAMSAY (Wielka Brytania) – (10.XII.). Zniesienie prawa veta i zagrożenie kardynałom sankcjami przewidzianymi w prawie kanonicznym przez papieża PIUSA X (11.XII.). Ukaz MIKOŁAJA II „O perspektywach udoskonalenia porządku państwowego” w Rosji (nikłe zmiany w ziemstwach) – (25.XII.). 414 strajków w Austrii. Wynalazek lampy elektronowej (sir JOHN AMBROSE FLEMING). ISMAEL MONTES GAMBOA prezydentem Boliwii (do 1909). JOSÉ PARDO BARREDA prezydentem Peru (do 1908). JAHJA AL-MUTAWAKKIL sułtanem Jemenu (do 1948). JUAN BAUTISTA GAONA prezydentem Paragwaju (do 1905). SISOVATH królem Kambodży (do 1927). DE AZCÁRRAGA Y PALMERO premierem Hiszpanii (do 1905). GUERRERO prezydentem Panamy (do 1908). RAFAEL REYES prezydentem Kolumbii (do 1909). MANUEL QUINTANA prezydentem Argentyny (do 1906). SISAVANGVONG królem Luang Prabang (do 1959). Śmierć TEODORA HERZLA – dramaturga żydowskiego, ANTONIEGO CZECHOWA – pisarza rosyjskiego (Mewa, Wujaszek Wania, Trzy siostry), FRIEDRICHA SIEMENSA – przemysłowca niemieckiego, sir HENRY’EGO MORTONA STANLEY’A – podróżnika walijskiego, ANTONINA DVOŘAKA – kompozytora czeskiego.
    1905 - 1907 REWOLUCJA ROSYJSKA.
    1905 Kapitulacja rosyjskiej twierdzy Port Artur przed armią japońską (2.I.). Strajk robotniczy w Zagłębiu Ruhry o 8-godzinny dzień pracy i podwyżkę płac (7.I.-19.II.). Rozwój przemysłowy: Niemcy – 10,8 mln t wytopu żelaza, 10 mln t wytopu stali, 173,8 mln t wydobycia węgla. Początek strajku robotniczego w Zakładach Putiłowskich (GAPON) w Sankt Petersburgu (16.I.), tzw. „Krwawa Niedziela” (pokojowa procesja robotnicza z ikonami w rękach brutalnie rozpędzona przez policję i wojsko, ponad 1000 zabitych i kilka tysięcy rannych na trasie pochodu) – (22.I.), ucieczka GAPONA za granicę. Traktat handlowy między Niemcami a Austro-Węgrami (25.I.). Ogłoszenie strajku powszechnego w Królestwie Polskim (27.I.), strajk szkolny w Warszawie (28.I.). Zaburzenia rewolucyjne w Finlandii, strajk górniczy na Górnym Śląsku (31.I.-20.II.). Pochód patriotyczny w Krakowie (2.II.). Niepokoje w Argentynie (II.). Wprowadzenie tzw. stanu „wzmocnionej ochrony” w Królestwie Polskim (14.II.), zamach eserowca IWANA KALAJEWA na generał-gubernatora Moskwy wlk. księcia SERGIUSZA (17.II.). Bitwa pod Mukdenem w Mandżurii – zwycięstwo Japonii nad Rosją (21.II.-10.III.). Strajk górniczy w Belgii (II.). Strajk kolejarzy w Rosji (II.). Wprowadzenie stanu wyjątkowego w Królestwie Polskim (27.II.). Żądanie przeprowadzenia uzupełnienia mobilizacji w Japonii o 250 tys. żołnierzy (OJAMA) – (III.). Ogłoszenie przez MIKOŁAJA II reskryptu zapowiadającego stworzenie parlamentu (Dumy Państwowej) i trwania samowładczej formy rządu w Rosji (3.III.), fala wystąpień chłopskich w kraju (III-XI.). Zajęcie Mukdenu przez wojska japońskie (10.III.). Rozdział Kościoła od państwa we Francji (12.IV.). Ogłoszenie konstytucji w Transwalu (prawa wyborcze tylko dla białej ludności) – (25.IV.). Powstanie Francuskiej Partii Socjalistycznej. Ogłoszenie najwyższego ukazu o tolerancji religijnej w Rosji (30.IV.). Cofnięcie francuskiej koncesji na budowę linii kolejowej w Etiopii. I kryzys marokański (do 1906), misja francuska do Maroka w sprawie organizacji policji, kontroli nad bankiem państwowym i uzyskania koncesji kolejowych i górniczych, kontrakcja Niemiec – wizyta WILHELMA II (żądanie równych praw co do penetracji gospodarczej Maroka). Powstanie Towarzystwa Badania Ustroju Konstytucyjnego w Seulu (V.). 100 ofiar demonstracji robotników w Warszawie (1.V.), zamieszki w innych miastach Rosji, pogrom Żydów w Żytomierzu (7.V.), utworzenie pierwszej Rady Delegatów Robotniczych w Iwano-Wozniesieńsku (25.V.). Klęska Rosji w bitwie morskiej z flotą japońską pod wyspą Cuszimą (27-28.V.), prośba Japonii do USA o mediację w rokowaniach z Rosją (31.V.). Dwa nieudane zamachy Polaków na generał-gubernatora Warszawy, KONSTANTEGO MAKSYMOWICZA (V-VI.). Zerwanie więzi ze Szwecją uchwałą parlamentu Norwegii (7.VI.). Rozpoczęcie mediacji w sporze japońsko-rosyjskim przez USA (8.VI.). Powstanie „łódzkie” (22-27.VI.), bunt marynarzy rosyjskich na pancerniku „Książę Potiomkin Taurydzki” w Odessie (28.VI.), rozruchy we wszystkich portach Rosji (29.VI.). Powstanie Zjednoczonej Rewolucyjnej Ligi Chin (unia Stowarzyszenia Odrodzenia Chin, Związku Wskrzeszenia Chwały Chin, Stowarzyszenia Odnowy Chin i organizacji rewolucyjnej z prowincji Czekiang i Kiangsu) pod wodzą SUN JAT-SENA w Tokio (formuła 3 zasad: nacjonalizmu (obalenie obcej dynastii mandżurskiej), władzy ludowej (likwidacja monarchii, utworzenie republiki), dobrobytu ludu(zrównanie praw do ziemi), rola organu prasowego „Min Pao”. Restytuowanie polskiego szkolnictwa na terenie zaboru rosyjskiego (2.VII.). Załoga „Potiomkina” w Rumunii (8.VII.). Otwarcie Konferencji Pokoju i Braterstwa między Narodami w Konstancji (Niemcy) – (VII.). Zjazd przedstawicieli ziemstw i miast w Moskwie (projekt konstytucji dla Rosji) – (14.VII.). Obwieszczenie władz brytyjskich o planowanym podziale Bengalu w Indiach (VII.). Nieudany zamach na sułtana Turcji, ABDÜLHAMIDA II w Stambule (21.VII.). Traktat brytyjsko-japoński o strefach wpływów w Azji (12.VIII.). Pogrom ludności żydowskiej w Białymstoku (12.VIII.). Założenie Ogólnorosyjskiego Związku Chłopskiego (14.VIII.), ogłoszenie carskiego manifestu o powołaniu tzw. Dumy Państwowej (bułyginowskiej) – (19.VIII.). Spotkanie MIKOŁAJA II z WILHELMEM II w Björkö na wybrzeżu fińskim (23.VIII.). Rozmowy rosyjsko-japońskie (VIII-IX.). Rzeź Ormian w Baku. Początek ruchu swadeszi w Indiach (bojkot brytyjskich towarów, demonstracje w Kalkucie) – (VIII.). Pokój rosyjsko-japoński w Portsmouth (uznanie Korei za japońską strefę wpływów, Płw. Liaotung wraz z Port Artur oraz płd. Sachalin dla Japonii, prawo połowów ryb na rosyjskich wodach terytorialnych) – (5.IX.), akcje protestacyjne w Japonii z powodu warunków pokojowych (IX.). Wejście w życie ustawy o podziale Bengalu (na część zach. – Bihar i Orissa, i wsch. – Assam), demonstracje w Kalkucie (15.X.). Wybuch strajku kolejowego w Rosji (25.X.). Rozwiązanie unii norwesko-szwedzkiej (27.X.), linia Sonderburg-Glücksburg w Norwegii (do dzisiaj), HAAKON VII królem (do 1957). Manifest MIKOŁAJA II o zwołaniu pierwszego w historii Rosji parlamentu – Dumy Państwowej (30.X.), WITTE pierwszym premierem Rosji (do 1906), powrót GAPONA do Rosji (X.). Założenie Klubu Koreańskiego (XI.). Fala strajków w Bombaju. Założenie Tajnego Komitetu w Teheranie (Endżuman Machfi) przez panislamistów. Nasilenie się ruchu chłopskiego na Jawie (Hol. Indie Wsch.). Antyniemiecki bunt madżi-madżi w Tanganice (do 1907). Bojkot towarów amerykańskich w płd-wsch. Chinach. Pogrom Żydów w Odessie (ponad 1000 ofiar) – (8.XI.). Powstanie Partii Republikańskiej w Tunisie. Mnich GRIGORIJ RASPUTIN po raz pierwszy na dworze carskim (14.XI.). Układ japońsko-koreański (zgoda Korei na objęcie ją japońskim protektoratem, generalny rezydent (ITO) w Korei) – (17.XI.), oburzenie w Korei, bunt kupców seulskich, walka partyzancka Ypiong z wojskami japońskimi. Cesja części terenów wenezuelskiej Amazonii na rzecz Brazylii. Założenie ruchu Sinn Fein w Irlandii (ARTUR GRIFFITH). Bunt rosyjskich marynarzy w Sewastopolu (26.XI.). Wzrost cen tkanin indyjskich o 8% i spadek cen tkanin brytyjskich o 25% (do 1907). Odkrycie fotonów i przestawienie teorii względności (ALBERT EINSTEIN). Prawo zakupu lub dzierżawy wszelkiego rodzaju gruntów dla brytyjskiej administracji Sudanu. Kres cenzury prewencyjnej ogólnej i religijnej na wszelkie utwory w Rosji (7.XII.). Nagrody Nobla (fizjologia i medycyna – KOCH (Niemcy), fizyka – PHILIPP VON LENARD (Niemcy), literatura – SIENKIEWICZ (Polska), chemia – ADOLF VON BAEYER (Niemcy), pokojowa – BERTHA VON SUTTNER (Austria)) – (10.XII.). Ogłoszenie stanu wojennego w Królestwie Polskim (23.XII.), powstanie moskiewskie (23-31.XII.). Tworzenie się koła indyjskich emigrantów w Paryżu i Londynie (do 1907). Wzrost liczby mechanicznych warsztatów tkackich w Japonii z 5700 do 20 600 (do 1912). Rozruchy w Anatolii. „Biały Kieł” LONDONA. 385 karteli i syndykatów w Niemczech. Założenie Livingstone w Kongu przez Belgów. Demonstracje w Teheranie (żądania dymisji premiera EJN AD-DOULEGO, zwolnienia NAUSSA, powołanie zgromadzenia doradczego, zwołania medżlisu (parlamentu) i ogłoszenia konstytucji), progresja ruchu niezadowolenia na Tabriz, Isfahan i Sziraz, kryzys polityczny w Persji (do 1906). Przejęcie płd-wsch. Nowej Gwinei od Wielkiej Brytanii przez Australię. Zajęcie przez powstańców filipińskich wielkiego ośrodka prowincjonalnego Montelban. Pierwszy przelot samolotem ponad 30 min. (ORVILLE WRIGHT). Suma strajków w wybranych krajach świata: Rosja – 8163, Królestwo Polskie – 5837, Francja – 830, Austria – 686, Włochy – 628, Wielka Brytania – 358, Hiszpania – 153, Belgia – 133, Dania – 63, Bułgaria – 49, Japonia – 19. Pierwszy udany lot na aparacie silnikowym (FERDINAND FEBER). Zajęcie okręgu mehabackiego k/jez. Urmia przez Turcję. Założenie Narodowej Demokracji (ROMAN DMOWSKI). Pierwsze legalne partie w Rosji: Związek 17 Października (hr. PIOTR HEYDEN, ALEKSANDER GUCZKOW, DYMITR SZYPOW), Partia Konstytucyjno-Demokratyczna (FIODOR RODICZEW, PAWEŁ MILUKOW, STRUVE, WASYL MAKŁAKOW, IWAN PIETRUNKIEWICZ), Partia Pracy (trudowicy). Sfałszowanie „Protokołów Mędrców Syjonu” w Paryżu przez rosyjską Ochranę. Interwencja USA w Dominikanie (wysłanie urzędników podatkowych). Druga fala uchodźców żydowskich do Palestyny (do 1914), wskutek pogromów w Rosji. Plan SCHLIEFFENA w Niemczech. THEODOR HERMANN DE MEESTER premierem Holandii (do 1908). Bar. GAUTSCH premierem Austrii (do 1906). Sir HENRY CAMPBELL-BANNERMAN premierem Wielkiej Brytanii (do 1908). DEAKIN premierem Australii (do 1908). HANS CHRISTIAN CHRISTIANSEN premierem Danii (do 1908). WILHELM IV wielkim księciem Luksemburga (do 1912). CECILIO BÁEZ prezydentem Paragwaju (do 1906). PETER CHRISTIAN HARSLEB MICHELSEN premierem Norwegii (do 1907). LIZARDO GARCÍA prezydentem Ekwadoru (do 1906). ROUVIER premierem Francji (do 1906). Krótkie rządy JANA OLAVA RAMSTEDTA i CHRISTIANA LUNDEBERGA w Szwecji, KARL ALBERT STAAFF nowym premierem (do 1906). Krótkie rządy VILLAVERDY i EUGENIO MONTERO RIOSA w Hiszpanii, SIGISMONDO MORET Y PRENDERGAST nowym premierem (do 1906). LETSIE II królem Lesotho (do 1913). Ogłoszenie konstytucji w Czarnogórze. Powstanie Międzynarodowej Federacji Lotniczej w Paryżu. Śmierć JULESA VERNE’A – pisarza francuskiego LEWISA WALLACE’A – pisarza amerykańskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  7. #17
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1906 Konferencja międzynarodowa na temat statusu Maroka w Algeciras (gwarancja niezależności Maroka przy uznaniu szczególnych interesów Francji, ogłoszenie równości gospodarczej państw i wspólnego udziału w marokańskim banku państwowym, koncesjach kolejowych i górniczych, zablokowanie niemieckich roszczeń do tego kraju) – (16.I.-7.IV.). Pierwszy masowy strajk polityczny przeciw przewidywanym ograniczeniom prawa wyborczego w Niemczech w Hamburgu (17.I.). Zaburzenia w Królestwie Polskim (Warszawa, Łódź) – (22, 26.I.). Zatarg graniczny Gwatemali z Salwadorem. Zapoczątkowanie inwentaryzacji dóbr kościelnych we Francji (31.I.). Pierwszy nowoczesny okręt liniowy HMS „Dreadnought” (II.). 10 antyrządowych akcji zbrojnych w Chinach (do 1911), m.in. powstanie górnicze w ośrodku P’ingsiang. Encyklika papieska „Vehementer Nos” (11.II.). Powstanie Partii Socjalistycznej w Japonii (Nihonsia Kaito). Założenie japońskiej spółki Południowomandżurskiej Kolei Żelaznej. Powołanie japońskiej rezydentury generalnej w Korei i jej kontrola nad marionetkowym rządem LI WAN JONA (II.). Lord MINTO wicekrólem Indii (do 1910). Strajki robotnicze w Bengalu Bryt. (Kalkuta). Nasilenie się tzw. ruchu swadeszi w Indiach Bryt. (Maharasztra, Bengal, Pendżab), utworzenie nielegalnej organizacji rewolucyjnej Anushilon Shomiti (Stowarzyszenie Postępu), znaczenie gazet „Dżugantar” i „Bande Mataram”. Antychińskie powstanie mongolskie (BAIR, TOGTOCHO-TAIDŻI) w Mongolii Zewnętrznej. Ogłoszenie w Rosji tymczasowych przepisów o związkach i stowarzyszeniach pozwalających m.in. na zalegalizowanie związków zawodowych, pozostanie przy decydującym głosie cara, określenie wyborów do instytucji Dumy Państwowej (17.III.). Bunt aratów pod wodzą AJUSZEGO w Mongolii (do 1908). Wodowanie krążownika pancernego SMS „Scharnhorst” (III.). Założenie przemysłu tworzyw sztucznych (BAEKELAND). Zamordowanie popa GAPONA (za zdradę) w Sankt Petersburgu (7.IV.). Bunty antyjapońskie w Korei (do 1910). Trzęsienie ziemi i wielki pożar w San Francisco, początek całkowitej przebudowy miasta (18.IV.). Traktat w sprawie skanalizowania rzeki Men między Prusami, Bawarią, Badenią oraz Hesją) – (21.IV.). Powstanie Towarzystwa Umocnienia Korei (PAK YN SIK, CZANG DZI JON) – (IV.). „Międzyolimpiada” tzw. igrzyska interwałowe w Atenach. Traktat brytyjsko-chiński w sprawie Tybetu (uznanie brytyjskiej kontroli nad tym terytorium) – (27.IV.). Koniec cenzury na pozostałe wydawnictwa w Rosji (9.V.), zdymisjonowanie WITTEGO, IWAN GOREMYKIN premierem (V-VII.), rozpoczęcie obrad I Dumy (10.V.). Powstanie organizacji rewolucyjnej Dżanwerir w Erzurum w Turcji (V.). Nieudany zamach na hiszpańską parę królewską (ALFONS XIII i WIKTORIA EUGENIA) w Madrycie (31.V.). Wodowanie niemieckiego krążownika pancernego SMS „Gneisenau” (VI.). Pogrom Żydów w Białymstoku (14-16.VI.). Pierwszy wyścig samochodowy w Le Mans (26.VI.). Początek regularnych rejsów statków niemieckich z Hamburga do Zatoki Perskiej. Zaburzenia w armii tureckiej. Denszewaiska kaźń w Egipcie (VI.), fala oburzenia społecznego – demonstracje antybrytyjskie w kraju (do 1907). Represje brytyjskie wobec ludności w Bugandzie. Ogłoszenie szerokiej autonomii dla Finlandii (3.VII.). Ostateczna rehabilitacja DREYFUSA we Francji. Utworzenie probrytyjskiej Partii Narodowej (ELDON GORST) i Partii Reform (CROMER) w Egipcie, wzrost sił opozycyjnych w kraju. Wojna celna między Serbią a Austro-Węgrami zw. wojną świńską (nałożenie wysokich ceł) – (do 1911). Ustawa o dziesięcio-godzinnym dniu roboczym i dniu wolnym w niedzielę (brak płatnych urlopów) we Francji. Rozwiązanie I Dumy przez MIKOŁAJA II w Rosji (22.VII.), PIOTR STOŁYPIN nowym premierem (do 1911), nasilenie akcji terrorystycznych przez eserowców wobec działaczy państwowych. Pogromy Żydów w Odessie (VII.). Encyklika papieska „Pieni l’animo” (28.VII.). Progres kryzysu politycznego w Persji, dymisja AD-DOULEGO, NASROLLAH-CHAN MOSZIR premierem kraju (do 1907). Edykt szacha Persji o wprowadzeniu konstytucji (5.VIII.). Encyklika papieska „Gravissimo officii munero” (10.VIII.). Ogłoszenie w Królestwie Polskim prawa o sądach pol. (pozwolenie na skazanie i stracenie oskarżonego w ciągu 24 godz.). Fiasko zamachu na generał-guber. Warszawy, GIEORGIJA SKAŁONA w Warszawie (18.VIII.). Nieudany zamach na STOŁYPINA w Sankt Petersburgu (25.VIII.). Zamach na tymczasowego generał-gubernatora Warszawy NIKOŁAJA WONLARLARSKIEGO w Warszawie (27.VIII.). Pierwsza udana łączność radiofoniczna (REGINALD AUBREY FESSENDEN). Strajk powszechny w Tabriz (IX.), zatwierdzenie nowej ordynacji wyborczej do parlamentu przez szacha (9.IX.). Pogrom Żydów w Siedlcach (8-10.IX.). Strajk robotniczy w Łodzi (X.). Początek obrad pierwszego parlamentu w historii Persji (7.X.), reformy (odrzucenie pożyczki zagranicznej, praca nad konstytucją, maksymalne ceny zboża, dyskusja nad projektem organizacji Narodowego Banku Perskiego) – (X-XII.). Pierwszy przelot samolotowy w Europie (odległość 40 m na wyspie Lindholm – Duńczyk ELLEHAMMER) – (12.X.). Pierwszy przelot samolotowy w Europie na odległość ponad 100 m (Brazylijczyk ALBERTO SANTOS DUMONT przelatuje na samolocie własnej konstrukcji 220 m) – (26.X.). Dekret o prawie występowania chłopów wraz z danym uprawianym nadziałem ziemi ze wspólnot gminnych w Rosji (6.XI.). Rozłam w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS-Lewica i PPS-Frakcja Rewolucyjna) – (19-25.XI.). Nagrody Nobla (fizyka – JOSEPH JOHN THOMSON (Wielka Brytania), literatura – GIOSUČ CARDUCCI (Włochy), fizjologia i medycyna – SANTIAGO RAMÓN Y CAJAL (Hiszpania) i CAMILLO GOLGI (Włochy), chemia – HENRI MOISSAN (Francja), pokojowa – ROOSEVELT (USA))– (10.XII.). Powstanie hinduskiej organizacji „Sri Bharat dharma mandal” (Stowarzyszenie Wielkiej Religii Indii). Powstanie Ligi Muzułmańskiej w Dhace (Bengal). Porozumienie między Wielką Brytanią, Francją i Włochami w sprawie zachowania politycznego i terytorialnego status quo w Etiopii i nieingerencji w wewnętrzne sprawy tego kraju (bryt. strefa wpływów – dorzecze górnego biegu Nilu oraz okolice jez. Tana, fr. – strefa linii kolejowej, wł. – strefa między Erytreą a Somali) –
    (13.XII.). Wybudowanie pierwszego okrętu podwodnego „U-1” (14.XII.). Ogłoszenie konstytucji w Persji (30.XII.). Nowe Hebrydy kondominium francusko-brytyjskim (do 1980). Suma strajków w danych krajach świata: USA - 3655, Niemcy – 3626, Królestwo Polskie – 3505, Rosja – 2609, Francja – 1309, Austria – 1083, Szwecja – 290, Belgia – 207, Argentyna – 170, Japonia – 13. Tygodnik „Proletarij” w Finlandii, Genewie i Paryżu (do 1909). Interwencja amerykańska na Kubie i okupacja wyspy (do 1909). Wprowadzenie samorządu wewnętrznego dla Transwalu. Założenie Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Założenie Instytutu Oceanograficznego w Paryżu. Założenie Partii Pracy (Labour Party) w Wielkiej Brytanii. Krótkie rządy JOSÉ LÓPEZA DOMINGUEZA i MORETA Y PRENDERGASTA w Hiszpanii, ANTONIO AGUILAR Y CORREA mar. DE LA VEGA DE ARMIJO nowym premierem (do 1907). Przyznanie praw wyborczych kobietom w Finlandii. ARVID LINDMAN premierem Szwecji (do 1911). ARMAND CLEMENT FALLIÉRES prezydentem Francji (do 1913). JOSEPH WARD premierem Nowej Zelandii (do 1912). Krótkie rządy FERDINANDA SARRIÉNA we Francji, GEORGES CLEMENCEAU nowym premierem (do 1909). FRYDERYK VIII królem Danii(do 1912). MOHAMMAD V AN-NASIR bejem Tunisu (do 1922). CLETO GONZÁLEZ VÍQUEZ prezydentem Kostaryki (do 1910). Krótkie rządy księcia KONRADA HOHENLOHE w Austrii, VLADIMIR BECK nowym premierem (do 1908). AFFONSO AUGUSTO MOREIRA PENA prezydentem Brazylii (do 1909). BENIGNO PERREIRA prezydentem Paragwaju (do 1908). RAMÓN CÁCERES prezydentem Dominikany (do 1911). ALFARO prezydentem Ekwadoru (do 1911). JOSÉ FIGUEROA ALCORTA prezydentem Argentyny (do 1910). Wyprawa duńska (MYLIUS-ERICHSEN) w głąb terytorium Grenlandii (do 1907). Kanadyjska wyprawa badawcza (VILHJÁMUR STEFÁNSSON) do wybrzeży Morza Beauforta od ujścia rzeki Mackenzie po Alaskę (do 1907). PEDRO MONTT prezydentem Chile (do 1910). Nieudana próba zdobycia bieguna północnego (PEARY). Śmierć PIERRE’A CURIE – fizyka francuskiego, PAULA CÉZANNE’A – francuskiego malarza, HENRIKA IBSENA – dramaturga norweskiego (Peer Gynt, Dom lalki, Nora, Upiory, Dzika kaczka, Oblubienica morza, Mistrz Solness, Wróg ludu, Hedda Gabler), ALFREDA STEVENSA – malarza belgijskiego, LUDWIGA BOLTZMANNA – fizyka austriackiego.
    1907 Rozwój przemysłowy: USA – 25,7 mln t wytopu żelaza, 23,3 mln t wytopu stali, 428,9 mln t wydobycia węgla. MOHAMMAD ALI szachem Persji (do 1909), połączenie wojsk rządowych wobec rozruchów rewolucyjnych (I-II.). Ustawa o wolności zgromadzeń we Francji (30.I.). Ruch protestacyjny wobec poczynań rządu perskiego w Tebrizie, Isfahanie, Reszcie i Teheranie, zdymisjonowanie Belgów NAUSSA i PREEMA oraz wydanie zgody przez MOHAMMADA ALI na wprowadzenie konstytucji, ruch antybrytyjski w Isfahanie, Buszirze i Szirazie, powstania chłopskie w kraju (Maku, Tałysz, Gilan, Kuczan, Sistan, Isfahan), strajki robotnicze i urzędnicze, reformy parlamentu (zmniejszenie poborów dygnitarzom i wydatków na utrzymanie dworu władcy, likwidacja noszenia tiulów, walka z korupcją), powstanie pierwszych w Persji organizacji robotniczych i związków zawodowych. Strajki i manifestacje w większości miast Królestwa Polskiego (I-V.). Misja etiopska do Niemiec, Austro-Węgier, Włoch i Turcji. Kres ruchu partyzanckiego na Filipinach, utworzenie Partii Postępowej (proamerykańska) i Narodowej. Zniesienie ślubów cywilnych w Hiszpanii (1.III.). Otwarcie obrad II Dumy w Rosji (5.III.). Kongres ruchu młodotureckiego w Paryżu (przygotowania do powstania zbrojnego w kraju). Założenie stanu Oklahoma w USA. Zamach na premiera Bułgarii, NIKOŁAJA PETKOWA w Sofii (11.III.). Wybuch na francuskim pancerniku „Jena” (118 ofiar) – (12.III.). Kobiety w parlamencie Finlandii. Zabójstwo francuskiego lekarza w Marrakeszu, okupacja okręgu Udżdy we wsch. Maroku przez Francuzów. Wojna między Nikaraguą a Hondurasem. Ustawa o prowincjonalnych i obwodowych endżumanach (samorządach) w Persji, AMIN ES-SOLTAN premierem kraju (IV-VIII.), kontrakcja rządowa w Araku, Kumie, Maku, Karadagu, Teheranie i Szirazie. Strajki protestacyjne w Pendżabie, Rawalpindi i Bengalu (LAL LAJPAT RAI, ADJIT SINGH), rola tajnego stowarzyszenia Bande Mataram Szomprodai (IV-V.). Założenie Partii Młodotunezyjskiej. Odmowa podpisania przez szacha Persji uzupełniających praw zasadniczych do konstytucji, masowe demonstracje w Teheranie, strajk powszechny w Tebrizie (V.). Układ niemiecko-francuski o ochronie własności intelektualnej (11.V.). VII Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Stuttgarcie (walka z militaryzmem). Krach spisku antycarskiego w Rosji (14.V.). Żądanie pozbawienia przez Dumę nietykalności poselskiej za rzekome przygotowanie spisku wojskowego członków partii socjaldemokratycznej (1.VI.), rozwiązanie II Dumy przez cara MIKOŁAJA II (3.VI.), koniec rewolucji w Rosji, zmiana prawa wyborczego kosztem chłopów i robotników. Konwencja francusko-japońska w sprawie Chin (10.VI.). II Konferencja pokojowa w Hadze (pokojowe załatwianie sporów – zastąpienie konwencji z 1899 r., ograniczenie użycia siły celem ściągnięcia długów zawarowanych umową, prawa i zwyczaje prowadzenia wojny lądowej i morskiej, prawa i obowiązki mocarstw i osób neutralnych w razie wojny lądowej, problematyka podejmowania kroków nieprzyjacielskich, sprawa Korei) – (15.VI.-18.X.). Detronizacja KOJONGA w Korei wskutek działań Japonii, SUNJONG królem (do 1910), zawarcie układu z Japonią (całkowita władza nad Koreą w ręku japońskiego rezydenta generalnego) – (24.VI.), walki uliczne w Seulu, nieudana ofensywa powstańcza (LI IN JON) w płd. części kraju, rozwiązanie armii koreańskiej przez Japończyków. Ustawa o zgromadzeniach w Bengalu (rozpędzanie wieców, a także demonstracji). Ustanowienie samorządu wewnętrznego dla Oranii (1.VII.). Bojkot towarów japońskich w płd. części Chin (do 1908). Nieudany zamach na CABRERĘ w Gwatemali (5.VII.). Rozłam w Indyjskim Kongresie Narodowym na sesji w Suracie (ekstremiści i umiarkowani). Układ japońsko-rosyjski o podziale stref wpływów w Mandżurii i stref połowów ryb (28.VII.). Amnestia dla wszystkich skazanych w tzw. incydencie we wsi Denszawai w Egipcie. Zbombardowanie i zajęcie Casablanki w Maroku przez wojska francuskie wobec incydentu podczas budowy linii kolejowej (4.VIII.), powstanie plemion (do 1908). Ofensywa Hotentotów w Afryce Płd-Zach. (VIII.). Układy między Brazylią a Kolumbią o regulacji granicy brazylijskiej Amazonii. Spotkanie cesarza WILHELMA II z EDWARDEM VII w Kassel (14.VIII.). Zamach na premiera Persji, ES-SOLTANA w Teheranie (ABBAS AGA) – (18.VIII.). GUSTAW V królem Szwecji (do 1950). Konwencja brytyjsko-rosyjska w Sankt Petersburgu o strefach wpływów w Azji Środkowej, zakończenie formowania się bloku Trójporozumienia (bryt. strefa wpływów w Persji na płd. od linii Bandar Abbas-Kerman-Birdżand-Masik, ros. na płn. od linii Kasr-e-Szirin-Isfahan-Jezd-Zulfikar, terytorium między liniami neutralne, Afganistan w bryt. strefie wpływów, Tybet neutralny) – (31.VIII.), ostre protesty Persji i Afganistanu. Pogrom Żydów w Odessie (7.IX.). Uznanie ważności ślubów cywilnych przez papieża PIUSA X (7.IX.). Nadanie statusu dominium dla Nowej Zelandii (25.IX.). Podpisanie uzupełniających praw zasadniczych w Persji przez szacha (zasady równości obywateli wobec prawa, nietykalność osobista, ochrona własności, wolności słowa, stowarzyszeń i zgromadzeń, sądy świeckie i duchowne, trójpodział władz, rozległe uprawnienia dla monarchy), szyityzm religią państwową, powołanie 5-osobowej komisji wyższego duchowieństwa (wpływ na przyjęcie wszystkich innych ustaw) – (7.X.). III Duma w Rosji (do 1912) – (14.X.). Wprowadzenie testu na syfilis przez AUGUSTA VON WASSERMANNA. Pierwsze udane transfuzje krwi. Początek produkcji pralek elektrycznych (firma Hurley Machine Co.). Zagwarantowanie niepodległości Norwegii (Niemcy, Rosja, Francja, Wielka Brytania) w Christianii (2.XI.). Pierwszy wzlot śmigłowca z silnikiem benzynowym (PAUL CORNU w Lisieux na wysokość 80 cm) – (13.XI.). Założenie Partii Ojczyzny (Hizb al-Watan) w Egipcie przez KAMILA (żądanie niepodległości kraju – zachowanie zwierzchności Turcji, wycofania wojsk brytyjskich) – (XII.). Scedowanie terytorium Konga dla Belgii (LEOPOLD II) – (6.XII.). Nagrody Nobla (literatura – KIPLING (Wielka Brytania), fizyka – ALBERT ABRAHAM MICHELSON (USA), pokojowa – (1/2) ERNESTO TEODORO MONETA (Włochy) i LOUIS RENAULT (Francja), chemia – EDUARD BUCHNER (Niemcy), fizjologia i medycyna – CHARLES LOUIS ALPHONSE LAVERAN (Francja)) – (10.XII.). Nieudany zamach stanu kierowany przez szacha w Persji (15.XII.). JULES DE TROOZ premierem Belgii. JORGEN GUNNERSON LOVLAND premierem Norwegii (do 1908). ANTONIO MAURA Y MONTOMER premierem Hiszpanii (do 1909). CLAUDIO WILLIAM prezydentem Urugwaju (do 1911). DUY TÂN cesarzem Wietnamu (do 1916). FIGUEROA prezydentem Salwadoru (do 1911). MIGUEL DÁVILA prezydentem Hondurasu (do 1911). Odkrycie złóż diamentów w niemieckiej Afryce Płd-Zach. 1086 strajków w Austrii. Śmierć EDVARDA GRIEGA – kompozytora norweskiego, DYMITRA MENDELEJEWA – chemika rosyjskiego, STANISŁAWA WYSPIAŃSKIEGO – pisarza i malarza polskiego (Wesele).
    1908 Kongres narodowy w Bitoli (wprowadzenie jednolitego języka literackiego i alfabetu łacińskiego w Albanii). Wprowadzenie zakazu sprzedaży i spożywania napojów alkoholowych w Georgii. Wielkie demonstracje ludowe w Egipcie na pogrzebie MUSTAFY KAMILA. Pierwszy w Europie przelot na odległość 1 km (HENRI FARMAN w Issy – na obwodzie zamkniętym) – (13.I.). Zamach na króla Portugalii, KAROLA i następcę tronu, LUDWIKA FILIPA w Lizbonie (1.II.). MANUEL II królem Portugalii (do 1910). Pierwszy wyścig samochodowy dookoła świata. Bunt chłopski w Annami tzw. ruch krótkich włosów. Bojkot towarów niemieckich w płd. części Chin. Antyfrancuski spisek w Hue (Wietnam). Rosyjsko-brytyjska groźba interwencji w Macedonii. Nieudany zamach na szacha Persji, MOHAMMADA ALI w Teheranie (28.II.). Fala powstawania endżumanów na terytorium Persji (Teheran, Tebriz, Sziraz), powstanie chłopskie w Tałyszu, bunty w Ardebil-Astara, Fenderiska, Deregöz, Bam i Narmaszahr, strajki robotnicze w Enzeli, Sultanabadzie i Dimozowie, ruch antybrytyjski w kraju. Pierwsze automaty ze znaczkami i kartami pocztowymi w Paryżu. Wizyta WILHELMA II we Włoszech. Pierwszy lot samolotu z pasażerem na pokładzie (FARMAN, LEON DELAGRANGE) – (28.III.). Rozwiązanie parlamentu w Finlandii (4.IV.). HERBERT HENRY earl OF OXFORD ASQUITH premierem Wielkiej Brytanii (do 1916). Porozumienie amerykańsko-kanadyjskie w sprawie regulacji granicy przez Wielkie Jeziora. Prawo głosu dla mężczyzn i kobiet mających ukończone 25 lat i płacących podatki w Danii. Założenie Towarzystwa Wschodniokolonizacyjnego w Japonii (etap kolonizowania Korei). Układ w sprawie Morza Północnego w Berlinie (Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Holandia, Szwecja) i Morza Bałtyckiego w Sankt Petersburgu (Niemcy, Dania, Rosja, Szwecja) – (23.IV.). Ustawa prasowa w Indiach Bryt. Koncesja na budowę linii kolejowej do Salonik dla Austro-Węgier. Turcja – 4 tys. km linii kolejowych. Igrzyska IV Olimpiady w Londynie (zwycięzca maratonu: JOHN HAYES (USA), klasyfikacja medalowa: 1.Wielka Brytania (56 złotych, 50 srebrnych, 39 brązowych, łącznie 145 medali), 2.USA (23 złote, 12 srebrnych, 13 brązowych, łącznie 48 medali), 3. Szwecja (8 złotych, 7 srebrnych, 10 brązowych, łącznie 25 medali) – (27.IV.-31.X.). Pierwsza narodowa organizacja kulturalno-oświatowa Budi Utomo (Wysoki Cel) na Jawie (V.). Strajk robotniczy w przedsiębiorstwach tytoniowych w Kairze. Wystawa francusko-brytyjska w Londynie (V.). Podpisanie kontraktu na budowę 740 km linii kolejowej w Turcji (8.VI.). Spotkanie MIKOŁAJA II z EDWARDEM VII w Rewlu (9.VI.), skierowanie propozycji planu reformy do Turcji w sprawie prowincji Macedonii (wprowadzenie 10-12 tys. żołnierzy armii mocarstw). Dwieście endżumanów w Teheranie (VI.). Układ francusko-etiopski o przyjaźni i handlu, kolejna francuska koncesja na budowę linii kolejowej z Dżibuti. Zamach na egzarchę Gruzji, NIKONA w Tyflisie (Tbilisi) – (10.VI.). Manifestacja 10 tys. sufrażystek w Londynie (21.VI.). Pierwszy Afrykanin w składzie Rady Ustawodawczej kolonii brytyjskiej Złote Wybrzeże. Starcia w prowincji Madras (Tinneweli, Tuticorin). Ściągnięcie oddziałów rządowych do Teheranu, wprowadzenie stanu wojennego przez szacha (22.VI.), zamach stanu w Persji – zajęcie parlamentu i meczetu Sepah Salar (23.VI.), terror (aresztowania deputowanych, zamknięcie parlamentu i pism demokratycznych), powstanie ludowe w Tebrizie (do 1909). Utworzenie kolonii Francuskiej Afryki Równikowej (25.VI.). Upadek meteorytu tunguskiego (asteroidy, komety, plazmoida lub też niezidentyfikowanego obiektu latającego) na teren Syberii Wschodniej, fala uderzeniowa (odnotowana nawet w Poczdamie), wybuch 1000-2000 razy silniejszy od eksplozji pierwszej bomby atomowej, zniszczenie 3000 km˛ tajgi, potężny podmuch (zwalenie z nóg koni i krów w promieniu 400 km od epicentrum, wywalanie okien z szyb w promieniu 500 km, śmierć tysięcy zwierząt i ptaków, 5 ludzi), słyszalność wybuchu w promieniu 1200 km, widzialność błysku w promieniu 800 km, zanotowanie rodzaju błyskawicy o niezwykłej jasności na terenach zachodniej Europy (30.VI.). Przyjęcie sygnału S.O.S. jako międzynarodowego wołania o ratunek na morzach (1.VII.). Epidemia cholery w Rosji. Początek rewolucji młodotureckiej w Macedonii (AHMAD NIAYZI BEJ), bunty garnizonowe w Monastyrze, Skopje i Salonikach (3.VII.), żądanie natychmiastowego przywrócenia konstytucji przez sułtana, przejście na stronę powstańców garnizonów w Izmirze i Afyon, a także załóg okrętów wojennych (VII.). I Kongres Słowiański w Pradze. Aresztowanie TILAKA w Indiach Bryt. i jego proces (wysoka grzywna i wyrok sześciu lat więzienia) – (13-22.VII.), strajki w Bombaju, 6-dniowy strajk powszechny w prowincji bombajskiej (23-29.VII.). Zgoda sułtana Turcji, ABDÜLHAMIDA II na konstytucję oraz zwołanie parlamentu (23/24.VII.), amnestia dla więźniów politycznych, zniesienie cenzury i tajnej policji. Wypuszczenie przez koncern Forda na rynek modelu T (VIII.). Spotkanie WILHELMA II z EDWARDEM VII w Hamburgu (11.VIII.). Możliwość uczęszczania przez kobiety na uniwersytety w Niemczech (VIII.). Pierwsza projekcja filmu animowanego (EMILE COHL) w Paryżu (VIII.). Odkrycie Wenus z Willendorfu. Obalenie ABD AL-AZIZA w Maroku (VIII.), ABD AL-HAFIZ nowym sułtanem (do 1912). Pierwszy lot samolotu ponad 1 h (ORVILLE WRIGHT nad Fort Myers w USA przez 1 h 3 min. i 15 s) – (9.IX.). Wyprawa brytyjska (sir ERNEST HENRY SHACKLETON) na Antarktydę (do 1909). Założenie organizacji Młoda Jawa (WAHIDDIN SUDIRO HUSODO) – (X.). Aneksja Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry (5.X.), kryzys europejski (protesty Serbii, Turcji, Rosji i Czarnogóry) tzw. bośniacki kryzys aneksyjny (do 1909). Wyparcie sił rządowych z Tebrizu przez powstańców perskich (BAGIR, SATTAR) – (X.). Ogłoszenie niezależności Bułgarii od Turcji, Królestwo Bułgarii (do 1944) – (5.X.), FERDYNAND I carem (do 1918). Połączenie się Krety z Grecją (6.X.). Napięcie polityczne serbsko-austriackie (X.). Incydent holendersko-wenezuelski na Morzu Karaibskim (7.XI.). Porozumienie między Francją a Niemcami w sprawie Casablanki (10.XI.). Powstanie ludowe w płd. części Haiti (XI.). Portugalsko-niemiecki traktat handlowy (20.XI.). Obrady mocarstw w sprawach polityki morskiej w Londynie (4.XII.). ŚUAN T’UNG (PU YI) cesarzem Chin (do 1911), regencja księcia CAI FENGA (do 1911). Nagrody Nobla (fizyka – GABRIEL LIPPMANN (Francja), literatura – RUDOLF EUCKEN (Niemcy), pokojowa – (1/2) KLAS PONTUS ARNOLDSON (Szwecja) i FREDRIK BAJER (Dania), chemia – ERNEST RUTHERFORD (Wielka Brytania), fizjologia i medycyna – PAUL EHRLICH (Niemcy) i ILIA MIECZNIKOW (Rosja)) – (10.XII.). Trzęsienie ziemi na Sycylii (10.XII.). Pierwszy lot samolotu na odległość ponad 100 km (WILBUR WRIGHT nad Auvors 120 km) – (18.XII.). Tygodnik „Socyał-Diemokrata” w Paryżu i Genewie (do 1917). Pierwszy salon lotniczy w Paryżu (XII.). JOSÉ DOMINGO DE OBALDÍA prezydentem Panamy (do 1910). EMILIANO GONZÁLES NAVERO prezydentem Paragwaju (do 1910). ANTOINE SIMON prezydentem Haiti (do 1911). THEODOR HEEMSKERK premierem Holandii (do 1913). ANDREW FISCHER premierem Australii (do 1909). JUAN VICENTE GÓMEZ prezydentem Wenezueli (do 1915). NIKOLAUS THOMAS NEERGAARD premierem Danii (do 1909). GUNNAR KNUDSEN premierem Norwegii (do 1910). FRANS SCHOLLAERT premierem Belgii (do 1911). RICHARD BIENERTH-SCHMERLING premierem Austrii (do 1911). Kanadyjska wyprawa badawcza (STEFÁNSSON) do Archipelagu Arktycznego (do 1918). Silne trzęsienie ziemi w Mesynie (Sycylia). Niemiecka wyprawa badawcza (HETTNER) do Afryki Płn. (do 1912). AGUSTO BERNARDINO LEGUÍA Y SALSEDO prezydentem Peru (do 1912). Wyprawa rosyjska (GRUM-GRZYMAJŁO) na Daleki Wschód. Śmierć HENRI BECQUERELA – fizyka francuskiego, NIKOŁAJA RIMSKIEGO-KORSAKOWA – kompozytora rosyjskiego, WILHELMA BUSCHA – rysownika niemieckiego, KAROLA ESTREICHERA – historyka sztuki, literatury i teatru polskiego.
    1909 Uznanie niepodległości Panamy przez Kolumbię (I.). Korzyść finansowa dla Turcji w zamian za jej prawa do terytorium Bośni i Hercegowiny (12.I.). Potwierdzenie zobowiązań dla mocarstw przez Maroko (ABD AL-HAFIZ). Dotarcie wyprawy sir SHACKLETONA do 88ş 23’ S (178 km od bieguna płd. na Antarktydzie) – (19.I.). Umowa kanadyjsko-amerykańska w sprawie wodospadu Niagara (30.I.). Powstanie ludowe w Isfahanie, Reszcie i Larze (ABDUL HUSAJN), żądania przywrócenia konstytucji w Persji (I.). Układ francusko-niemiecki w sprawie Maroka (9.II.). Pierwszy pokaz kolorowych filmów w Brighton (II.). Kryzys w stosunkach austriacko-serbskich (II.). Rozszerzenie się powstania ludowego w Persji na Buszir i Bandar Abbas (III.). Strajk pocztowców we Francji (17.III.). WILLIAM HOWARD TAFT prezydentem USA (do 1913). Uznanie austriackiej aneksji Bośni i Hercegowiny przez Rosję (pod naciskiem Niemiec) – (III.). Interwencja mocarstw w Persji: desant brytyjski w Buszirze, Bandar Abbas i Lenge, operacja rosyjska w Tebrizie (IV.), stłumienie zamieszek i buntów. Zdobycie bieguna płn. (PEARY, HENSON i 4 Eskimosi) – (9.IV.). Bunt części garnizonu w Stambule (żądania rozwiązania parlamentu, przywrócenia szariatu i władzy sułtana) – (13-26.IV.). Beatyfikacja JOANNY D’ARC w Rzymie (18.IV.). Pierwsze kryte autobusy piętrowe (IV.). Układ rosyjsko-bułgarski (uznanie niezależności Bułgarii od Turcji) – (19.IV.). Stłumienie buntu wojska w Stambule przez młodoturków (26.IV.), detronizacja i pozbawienie tytułu kalifa ABDÜLHAMIDA II (27.IV.), MEHMED V RESHAD sułtanem Turcji (do 1918). Uznanie Bułgarii przez państwa Trójprzymierza (27.IV.). Konwencja między Chinami a Rosją w sprawie zarządzania koleją żelazną w Mandżurii (11.V.). Projekt amerykański dotyczący umiędzynarodowienia kolei mandżurskich (odrzucenie go przez Japonię i Rosję). Umowa między Japonią a USA (powstrzymanie imigracji japońskiej do USA). Ustawa o radach prawodawczych w Indiach Bryt. (powiększenie liczby wybieralnych członków rady przy wicekrólu) na prowincjach więcej członków pochodzących z wyboru. Zakaz zatrudniania dzieci poniżej 9 lat przy odziarnianiu bawełny i ograniczenie dnia roboczego do 8 godzin w Egipcie, przemysł bawełniany w ręku brytyjskiego towarzystwa akcyjnego. Antytureckie powstanie w Asirze (Jemen). Układ włosko-rosyjski w Racconigi (zgoda Rosji na zagarnięcie Trypolitanii i Cyrenajki przez Włochy w zamian za poparcie rosyjskiej polityki na Bałkanach i w sprawie cieśnin czarnomorskich). Zgoda Wielkiej Brytanii na aneksję Trypolitanii i Cyrenajki przez Włochy. Zespół „Les Ballets Russes” SIERGIEJA DAGILEWA. Pierwsza szeroko stosowana masa plastyczna – bakelit (LEO BAEKELAND). Trzęsienie ziemi w Prowansji (11.VI.). Spotkanie WILHELMA II z MIKOŁAJEM II w Finlandii (17.VI.). Pochód powstańców na Teheran – detronizacja MOHAMMADA ALI, AHMAD szachem Persji (do 1925), przywrócenie konstytucji i rządu (SEPAHDAR), okres reform (VII.). Tworzenie komitetów doradczych w Chinach (przygotowania do rządów konstytucyjnych) przez księcia-regenta CAI FENGA. Pierwszy lot samolotu nad kanałem La Manche (LOUIS BLÉRIOT z Baraques do Dover) – (25.VII.). Powstanie ludowe w Katalonii (1000 ofiar) – (VIII.). Pierwsza śmiertelna ofiara lotnictwa (EUGČNE LEFČVRE) – (7.IX.). Powodzie w Meksyku (1400 ofiar). Podporządkowanie się plemion berberyjskich Hiszpanii w płn. części Maroka (X.). Zakaz strajków, tworzenia związków zawodowych, organizacji politycznych oraz zwoływania wieców i zebrań w Turcji. Rozstrzelanie hiszpańskiego reformatora GUARDII FRANCISCO FERRER w Barcelonie (13.X.), protesty w krajach Europy. Strajk 8 tys. robotników w Mansfield (X.). Ustalenie granicy wód terytorialnych między Szwecją a Norwegią (23.X.). Spotkanie MIKOŁAJA II z WIKTOREM EMANUELEM III we Włoszech (24.X.). Zabójstwo księcia HIROBUMI ITO, byłego japońskiego rezydenta generalnego w Korei w Harbinie (AN CZUN GYN) – (26.X.), zaostrzenie represji japońskich w Korei. Założenie Związku Zawodowego Pracy Fizycznej w Egipcie (OMAR-BEJ LUTFI). Zwołanie drugiego parlamentu w Persji (XI.), brak istotnych reform, strajki urzędników, bunty chłopskie w Tałyszu, Astarze, Astrabadzie i Deregöz, ruch przeciw stacjonowaniu obcych oddziałów w Persji. Interwencja USA w Nikaragui. Zajęcie wyspy Sandwich Płd. na Oceanie Atlantyckim przez Wielką Brytanię. Wyprawa CHARCOTA wzdłuż wybrzeży Antarktydy (do 1910). Projekt ustawy o ziemstwach w guberniach nadbałtyckich i zachodnich Rosji (STOŁYPIN). Nagrody Nobla (literatura – SELMA LAGERLÖF (Szwecja), fizyka – KARL FERDINAND BRAUN (Niemcy) i MARCONI (Włochy), chemia – WILHELM OSTWALD (Niemcy), pokojowa – (1/2) AUGUSTE BEERNAERT (Belgia) i PAUL BALAUAT D’ESTOURNELLES DE CONSTANT (Francja), fizjologia i medycyna – EMIL THEODOR KOCHER (Szwajcaria)) – (10.XII.). Obowiązkowa służba wojskowa w Belgii (14.XII.). Zablokowanie reform społecznych w Wielkiej Brytanii. Masakra ludności ormiańskiej przez Turków w Cylicji. Delegalizacja Arabskiego Bractwa Osmańskiego w Turcji. Założenie uniwersytetu w Saratowie. Krótkie rządy LUDWIGA hr. VON HOLSTEIN-LEDREBORG w Danii, KARL THEODOR ZAHLE nowym premierem (do 1910). ALBERT I królem Belgii (do 1934). THEOBALD VON BETHMANN-HOLLWEG kanclerzem Niemiec (do 1917). DEAKIN premierem Australii (do 1910). Krótkie rządy JORGE HOLGUÍNA w Kolumbii, RAMÓN GONZÁLEZ VALENCIA nowym prezydentem (do 1910). ARISTIDE BRIAND premierem Francji (do 1911). MORET Y PRENDERGAST premierem Hiszpanii (do 1910). JOSÉ MADRIZ prezydentem Nikaragui (do 1910). JOSÉ MIGUEL GÓMEZ prezydentem Kuby (do 1913). NILO PEÇANHA prezydentem Brazylii (do 1910). Wyprawa duńska (MIKKELSEN) w głąb Grenlandii (do 1912). ELIODORO VILLAZÓN MONTAŃO
    prezydentem Boliwii (do 1913). Śmierć GEORGE’A MEREDITHA – pisarza angielskiego, HELENY MODRZEJEWSKIEJ – aktorki polskiej.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  8. #18
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1910 Skład narodowościowy monarchii austro-węgierskiej (Austriacy – 23,5%, Węgrzy – 19,1%, Czesi i Słowacy – 16,5%, Serbowie i Chorwaci – 10,5%, Polacy – 10%, Ukraińcy – 8%, Rumuni – 6,5%, Słoweńcy – 2,5%, inni – 3,4%. Produkcja przemysłowa: USA – 35%, inne państwa – 23%, Niemcy – 16%, Wielka Brytania – 14%, Francja – 7%, Rosja – 5%. Długość linii kolejowych: na świecie – 1 087 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 537 000 km, Europa – 383 000 km, Azja – 96 000 km, Afryka – 37 000 km, Australia i Oceania – 34 000 km, USA – 402 000 km, Niemcy – 61 000 km, Indie Bryt. – 52 000 km, Kanada – 40 000 km, Francja – 40 000 km, Anglia i Irlandia – 38 000 km, Włochy – 17 000 km, Chiny – 9000 km, Japonia – 8000 km. Obowiązkowa służba wojskowa w Australii. Pojawienie się na rynku tańszego kauczuku malajskiego (wyparcie kauczuku brazylijskiego). Pierwszy traktor benzynowy. Ustalenie granic między koloniami przez Niemcy, Wielką Brytanię i Belgię (II.). Grabież Kantonu przez Chińczyków (II.). Nadanie specjalnej konstytucji dla Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry (uzyskanie ograniczonej autonomii) – (17.II.). Porozumienie włosko-niemiecko-szwajcarskie o budowie linii kolejowej przez przełęcz Św. Gotharda w Alpach (19.II.). Krwawe zamieszki na wyspie Gwadelupa (25.II.). Tzw. incydent KOTOKU (spisek antycesarski) w Japonii (liczne wyroki śmierci). Krótkie powstanie antyfrancuskie (DE THAM) w Wietnamie, zaostrzenie represji przez kolonizatorów, powstanie na emigracji w Chinach pierwszej wietnamskiej organizacji narodowej (Liga Odbudowy Wietnamu). Powstanie rady wyższych urzędników administracji w Sudanie Anglo-Egipskim. Utworzenie Partii Socjaldemokratycznej w Rumunii. Ofensywa powstańców somalijskich – wyparcie wojsk mocarstw z głębi kraju. Spis ziemski w Korei (rejestracja praw własności koreańskich właścicieli ziemskich) – (do 1918). 72 banki kolonialne w Wielkiej Brytanii. Wizyta EDWARDA VII w Paryżu (III.). Zaciągnięcie pożyczki zagranicznej w wysokości 100 000 000 franków przez Maroko. Pierwszy dyplom kobiety-pilota (RAYMONDE DE LAROCHE) – (8.III.). Zniesienie niewolnictwa i zakaz handlu ludźmi w Chinach (10.III.). Kometa Halleya w Europie – panika w wielu miastach. Pierwszy lot wodnosamolotu (HENRI FABRE) – (28.III.). Pierwszy lot samolotem na odległość ponad 100 km w linii prostej (LOUIS PAULHAN z Hendon do Trent Valley) – (27.IV.). Wzrost inwestycji japońskich w Korei z 10 500 000 do 59 000 000 jenów (do 1919). Okupacja Tybetu przez Chiny (do 1913). JERZY V królem Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz cesarzem Indii (do 1936). Okupacja płd. części Maroka przez Francuzów. Encyklika papieska „Editae saepe” (26.V.). Utworzenie Związku Południowej Afryki (Natal, Transwal, Kraj Przylądkowy, Orania) jako dominium (31.V.), LOUIS BOTHA premierem (do 1919). Znaczne ograniczenia autonomii Finlandii w Rosji i wniesienie projektu ustawy o wyodrębnieniu Chełmszczyzny z Królestwa Polskiego (STOŁYPIN). Interwencja USA w Nikaragui. Wprowadzenie wolności sumienia i wyznania w Hiszpanii (VI.). Powstanie Osmańskiej Partii Socjalistycznej w Turcji. Okupacja Korei przez siły japońskie (VI-VIII.). Konwencja japońsko-rosyjska o strefach wpływów w Mandżurii i Mongolii Wewnętrznej (4.VII.). II Kongres Słowiański w Sofii (VII.). Powstanie silnego ruchu politycznego przeciwnemu reelekcji DIAZA w Meksyku (FRANCISCO INDALECIO MADERO) – (VII.), zakwestionowanie ważności wyborów. Kryzys gospodarczy i polityczny w Persji (VII.), MOSTOUFI AL-MAMOLEK premierem (do 1911). Napięcie grecko-tureckie. Powodzie w Japonii (800 ofiar). Japońska misja wojskowa(TERAUCI) do Korei (VII-VIII.). Pierwszy lot samolotu z prędkością ponad 100 km/h (LÉON MORANE w Reims) – (9.VII.). Rozbrojenie oddziałów powstańczych w stolicy Persji, Teheranie przez siły bachtiarskie i policji (JEFREM DAWIDIJANC) – (VIII.). Strajk szewców w Warszawie (VIII.). Powstanie Arabów w Palestynie. Aneksja Korei przez Japonię (TERAUCI-LI WAN JON) – (22.VIII.). Królestwo Czarnogóry (do 1918), MIKOŁAJ I królem (do 1918) – (28.VIII.). Strajk dokerów w Wielkiej Brytanii oraz marynarzy w Niemczech. Pierwszy przelot samolotu nad Alpami (Meksykanin GEO CHAVEZ z Brigu do Domodossola) – (23.IX.). Wizyta WILHELMA II w Austrii (IX.). Powstanie antykrólewskie w Portugalii (4.X.), detronizacja króla MANUELA II, proklamacja I Republiki (5.X.), TEOFILO BRAGA na czele Rządu Tymczasowego (do 1911). Przewrót pałacowy w Etiopii, usunięcie cesarzowej TAITU z Rady Regencyjnej. Epidemia dżumy płucnej w Mandżurii i Mongolii. Wojska brytyjskie w Zatoce Perskiej (X.). Emigracyjne wezwanie MADERO do powszechnego buntu w Meksyku, rewolucja meksykańska (do 1920). Spotkanie WILHELMA II z MIKOŁAJEM II w Oranienburgu (5.XI.). Okupacja Agadiru przez Francuzów (3.XII.). Chronofon LÉONA GAUMONTA. VIII Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Kopenhadze (rezolucje antywojenne). Europejski wzorzec szerokości torów kolejowych w Hiszpanii (5.XII.). Lekarstwo przeciw kile – salwarsan (EHRLICH). Wyprawa norweska (AMUNDSEN) na biegun płd. – statek „Fram” (do 1912). Nagrody Nobla (literatura – PAUL HEYSE (Niemcy), fizyka – JOHANNES DIDERIK VAN DER WAALS (Holandia), chemia – OTTO WALLACH (Niemcy), fizjologia i medycyna – ALBRECHT KOSSEL (Niemcy), pokojowa – Międzynarodowe Stałe Biuro Pokoju) – (10.XII.). Rozruchy studenckie w Odessie i Sankt Petersburgu (XII.). Wyprawa brytyjska (SCOTT) na biegun płd. (do 1912). Tygodnik „Zwiezda” w Sankt Petersburgu (do 1912). Założenie Muzeum Oceanograficznego w Monako (ALBERT I). Pierwszy przelot samolotu na odległość ponad 500 km (Francuz LEGAGNEUX w obwodzie zamkniętym) – (21.XII.). Ludność: USA – 91 mln. RAMA VI (VAJIRAVUDH) królem Tajlandii (do 1925). FISCHER premierem Australii (do 1913). JUAN JOSÉ ESTRADA prezydentem Nikaragui (do 1911). HERMES RODRIGUES DA FONSECA prezydentem Brazylii (do 1914). RICARDO JIMÉNEZ OREAMUNO prezydentem Kostaryki (do 1914). Krótkie rządy CARLOSA MENDOZY i FEDÉRICO BOYDA w Panamie, PABLO AROSEMENA nowym prezydentem (do 1912). KLAUS BERNTSEN premierem Danii (do 1913). JOSÉ CANALEJAS Y MÉNDEZ premierem Hiszpanii (do 1912). WOLLERT KONOW premierem Norwegii (do 1912). ROQUE SÁENZ PEŃA prezydentem Argentyny (do 1914). MANUEL GONDRA prezydentem Paragwaju (do 1911). CARLOS RESTREPO prezydentem Kolumbii (do 1914). RAMÓN BARROS LUCO prezydentem Chile (do 1915). Wyprawa rosyjska do Arktyki (ANDRIEJ i BORIS WILKICKI) – (do 1915). Założenie bazy naukowej Thule na Grenlandii przez wyprawę duńską (KNUD RASMUSSEN, FREUCHEN). Odrzucenie wniosku o przyznanie praw wyborczych kobietom przez parlament brytyjski. Śmierć MARII KONOPNICKIEJ – polskiej pisarki i poetki, LWA TOŁSTOJA – pisarza rosyjskiego (Wojna i pokój, Anna Karenina), ELIZY ORZESZKOWEJ – polskiej pisarki (Meir Ezofowicz), ROBERTA KOCHA – lekarza niemieckiego, FLORENCIO SANCHEZA – poety urugwajskiego, HENRI DUNANTA – szwajcarskiego filantropa, MARKA TWAINA – pisarza amerykańskiego, HENRI ROUSSEAU – malarza francuskiego.
    1911 Wycofanie się wojsk amerykańskich z Nikaragui (I.). Porozumienie niemiecko-rosyjskie w sprawie zbudowania linii kolejowej łączącej Persję z linią Berlin-Bagdad (6.I.). Epidemia dżumy w Chinach. Nieudany zamach na premiera Francji w Paryżu (17.I.). Koniec podziału Bengalu, przeniesienie stolicy Indii Bryt. z Kalkuty do Delhi (HARDING). Kryzys rządowy w Persji, rząd SEPAHDARA. Działalność oświatowa MOHAMMADA-BEKA TARZI w Afganistanie (rola pisma „Siradż al-Achbar” (Światło wiedzy)). Początki przemysłu ciężkiego w Indiach Bryt. (pierwsza partia metalu w hucie w Dżamszedpur w Biharze). Utworzenie partii „Wolność i Zgoda” (Hürrijet ve Itilaf) przez przeciwników młodoturków. Uzyskanie równouprawnienia celnego przez Japonię w stosunku do mocarstw zachodnich. National Health Insurance Act w Wielkiej Brytanii (powstanie opieki społecznej). Nieudane rokowania Turcji z mocarstwami zachodnimi o zniesienie tzw. kapitulacji czyli politycznego, gospodarczego i wojskowego dyktatu (do 1913). Teoria budowy atomu (RUTHERFORD). Poprawki do brytyjsko-japońskiego układu sojuszniczego (prawo nieudzielania pomocy Japonii przez Wielką Brytanię w wypadku wojny japońsko-amerykańskiej). Wynalazek żyrokompasu (ELMER SPERRY). Fala bankructw w kołach handlowo-przemysłowych Szanghaju, Nankinu, Hankou, Tiencinu i innych miast Chin, wystąpienia antycudzoziemskie, bojkot obcych towarów we wsch. i płd. części kraju, rozruchy chłopskie w dorzeczu rzeki Jangcy i w prowincji Szantung. Odrzucenie projektu ustawy o ziemstwach przez Radę Państwa w Rosji (4.III.), rozpuszczenie Dumy przez cara MIKOŁAJA II na 3 dni i ogłoszenie dekretu o ziemstwach w 6 guberniach zachodnich. Klęska powstania ludowego w Kantonie (III.). Zakaz używania opium i torturowania więźniów w Chinach (18.III.). Reforma kodeksu karnego w Danii (24.III.). Pożyczka brytyjska dla Persji w wysokości 1 250 000 funtów szt. Utworzenie w Szanghaju centralnej ekspozytury Zjednoczonej Rewolucyjnej Ligi Chińskiej. Założenie tajnych organizacji arabskich na emigracji w Egipcie (Partia Decentralizacji, Młoda Arabia).Uznanie przez Turcję wewnętrznej autonomii Jemenu. Pierwszy przelot samolotem z Paryża do Londynu bez międzylądowania (12.IV.). Powstanie antyrządowe w Maroku, interwencja francuska, zajęcie Fez, Marrakesz i Meknes. Rozdział Kościoła od państwa w Portugalii (19.IV.). Utworzenie tajnej serbskiej organizacji wojskowej „Ujedinjenje ili smrt” (Zjednoczenie albo śmierć) zwanej też Czarną Ręką (DRAGUTIN DIMITRIJEVIĆ-APIS). Egipt – 11 związków zawodowych. Walka z trustami w USA (likwidacja trustu ROCKEFELLERA (Standard Oil Company) i trustu tytoniowego (American Tobacco Company) – (1.V.). Nowe prawo wyborcze na Islandii (8.V.). Wizyta WILHELMA II w Wielkiej Brytanii (15.V.). Amerykańscy doradcy finansowi (SHUSTER) w Persji, uzyskanie szerokich ulg i pełnomocnictw (nadzór nad wszystkimi operacjami finansowymi kraju, podatkami, koncesjami, pożyczkami, budżetem państwa), organizacja własnej tajnej policji i żandarmerii (V.). 100-lecie ruchu gimnastycznego w Niemczech. Próba nacjonalizacji linii kolejowych w Syczuanie, Kuangtung, Hupei i Hunan przez rząd chiński (V.), ruch obrony linii kolejowych, podpisanie porozumienia między Chinami a Wielką Brytanią, Niemcami, USA i Francją (zaciągnięcie pożyczki), krytyka postępowań rządu w prasie, petycjach do tronu i na wiecach. Rezygnacja DIAZA z urzędu prezydenta Meksyku łącznie z wycofaniem się z życia politycznego kraju (25.V), krótkie rządy FRANCISCO LEÓNA DE LA BARRA w Meksyku (V-X.). Szerokie uprawnienia amerykańskich przedsiębiorstw do eksploatacji bogactw naturalnych Gwatemali (2.VI.). Desant wojsk hiszpańskich w Maroku, opanowanie płn. części kraju, protest Francji. Konstytucja w Grecji (11.VI.). II kryzys marokański, przybycie niemieckiej kanonierki „Panther” do Agadiru (1.VII.), a także później wpłynięcie na wody terytorialne Maroka niemieckiego lekkiego krążownika „Berlin”, napięcie w stosunkach francusko-niemieckich (VII-XI.), poparcie brytyjskie dla Francji, hiszpańskie dla Niemiec. Desant sił byłego szacha Persji, MOHAMMADA ALI w Gomüsztepe nad Morzem Kaspijskim, poparcie z Kurdystanu (SALAR AD-DOULE), Azerbejdżanu (SAMAD-CHAN SZODŻA AD-DOULE), od gubernatora Marage i szachsewejskich chanów, marsz na Teheran (VII-IX.). Układ wojskowy brytyjsko-francuski w Paryżu (20.VII.). Debiut amfibii (Francuz COLLEX) – (3.VIII.). Po raz pierwszy wojskowe użycie samolotów (włoskie loty zwiadowcze nad Trypolisem) – (3.VIII.). Tajna misja mongolska księcia CHANDA DORDŻI do Sankt Petersburga (odmowa uznania niepodległości Mongolii przez Rosję) – (VIII.). Zrzeczenie się prawa veta przez Izbę Lordów w Wielkiej Brytanii. Kradzież „Mona Lisy” (Giocondy) z Luwru (22.VIII.). Zajęcie Sidi Ifni przez armię hiszpańską w Maroku (2.IX.). Klęska wojsk byłego szacha Persji pod Teheranem (IX.). Powstanie antyrządowe w Chinach (Syczuan), aktywizacja organizacji rewolucyjnych w Wuczang, Hankou i Hanjang, połączenie się Stowarzyszenia Studentów Chińskich z Towarzystwem Literackim, rola pisma „Taciang Pao” (Wielka Rzeka), rewolta w Wuhanie, wybranie wspólnego dowództwa przygotowywanego powstania (14.IX.). Zamach na premiera Rosji, STOŁYPINA w Kijowie (eserowiec DYMITR BOGROW) – (14.IX.). Wybuch prochu na francuskim pancerniku „Liberté” w bazie morskiej w Tulonie (300 ofiar) – (23.IX.). Odrzucenie przez Turcję włoskiego ultimatum (uznanie protektoratu Włoch nad Trypolitanią i Cyrenajką przy zachowaniu zwierzchnictwa sułtana) – (27.IX.), wojna włosko-turecka tzw. libijska (do 1912), zaatakowanie Trypolisu przez flotę włoską. Wykrycie przez władze chińskie przygotowań powstańców, dojście do sztabu politycznego komitetu powstania, konfiskata broni, flag, odezw i spisów uczestników, masowe wyroki śmierci w Wuczangu (IX-X.). Desant wojsk włoskich w Libii (CANEVA), zajęcie Trypolisu (5.X.), Tobruku, Derny, Benghazi i Homs (X.). Interwencja USA w Hondurasie. Wybuch rewolucji sinhajskiej w Chinach, początek buntu w Wuczangu (SIUNG PING-K’UN) – (10.X.), zdobycie siedziby namiestnika, LI JÜAN-HUNG przewodniczącym rządu rewolucyjnego w prowincji Hupei, TANG HUA-LUNG na czele administracji cywilnej (11.X.), uznanie kraju za republikę pięciu narodowości: Chińczyków, Dungan, Mandżurów, Mongołów i Tybetańczyków, zmiana nazwy Chin na Republikę Chińską, wezwanie żołnierzy do przejścia na stronę rewolucji wydanie odezwy do ludności chińskiej (ujawnienie zbrodni dynastii cesarskiej), noty do konsulów państw obcych w Hankou (wszystkie dawne układy zawarte z mocarstwami przez rząd cesarski uznane za nadal obowiązujące w zamian za nieingerowanie) – (12.X.), zaciekłe walki w prowincji Hupei (skuteczna obrona Wuczangu przez powstańców, wzięcie Hankou przez siły rządowe), wypowiedzenie posłuszeństwa władzy dynastii cesarskiej przez 14 prowincji Chin (X-XI.), tylko 3 prowincje (Czyli, Honan i Kansu) uznające nadal rządy cesarza. Desant wojsk brytyjskich na południu Persji w Buszirze, zdobycie Szirazu (X.). Strajk w warsztatach kolejowych w Kairze i robotników cukrowni w Hawamdii (Egipt) – (X.). MADERO prezydentem Meksyku (do 1913). Wprowadzenie ubezpieczeń na wypadek choroby oraz emerytury w Wielkiej Brytanii. Od 550 do 600 karteli i syndykatów w Niemczech. Układ niemiecko-francuski w sprawie Maroka (uznanie protektoratu Francji nad tym krajem w zamian za odstąpienie części terytorium Konga Francuskiego dla Niemiec) – (4.XI.). Przyłączenie do Włoch Trypolitanii i Cyrenajki (uroczysta proklamacja WIKTORA EMANUELA III) – (5.XI.). Nieudane próby kontrataku tureckiego w Libii (do 1912). Rewolta chłopów w Meksyku (EMILIANO ZAPATA), utworzenie w stanie Morelos rządu powstańczego i ogłoszenie programu tzw. Planu z Ayala (żądanie demokratyzacji życia politycznego, reformy rolnej) – (XI.). Zawarcie rozejmu między siłami powstańczymi (LI JÜAN-HUNG) a rządem w Chinach (T’ANG SZAO-JI, JÜAN SZY-K’AI) w Wuczangu przy mediacji brytyjskiego konsula generalnego. Zamach na prezydenta Dominikany, CÁCERESA w Santo Domingo (19.XI.). Odrzucenie ultimatum rosyjskiego przez Persję (żądanie zdymisjonowania SHUSTERA oraz nie zapraszanie w przyszłości doradców zagranicznych bez zgody Rosji i Wielkiej Brytanii), interwencja rosyjska na północy Persji (stłumienie rewolucji w Azerbejdżanie Gilanie i Chorasanie) – (XI.). Rewolta antychińska w Mongolii, wypędzenie urzędników cesarskich (XI.), ogłoszenie niepodległości (1.XII.), przyjęcie protektoratu rosyjskiego (6.XII.). Wielki strajk robotniczy w Tokio, aresztowanie KATAJAMY. Kres rewolucji w Persji – kontrrewolucyjny zamach stanu (DAWIDIJANC) w Teheranie, rozwiązanie parlamentu oraz delegalizacja endżumanów, zamknięcie pism lewicowych (XII.). Nagrody Nobla (literatura – MAURICE MAETERLINCK (Belgia), fizyka – WILHELM KARL WIEN (Niemcy), fizjologia i medycyna – ALLVAR GULLSTRAND (Szwecja), chemia – SKŁODOWSKA-CURIE (Polska), pokojowa – (1/2) ALFRED FRIED (Austria) i TOBIAS ASSER (Holandia)) – (10.XII.). Koronacja JERZEGO V na cesarza Indii (12.XII.). Zdobycie przez AMUNDSENA bieguna płd. (14.XII.). Wyprawa niemiecka (FILCHNER) na Antarktydę (do 1912). KARL VON
    STÜRGKH premierem Austrii (do 1916). STAAFF premierem Szwecji (do 1914). CHARLES bar. DE BROQUEVILLE premierem Belgii (do 1918). Krótkie rządy ANTOINE’A EMMANUELA ERNESTA MONISA we Francji, JOSEPH CAILLAUX nowym premierem (do 1912). Konferencja międzynarodowa w Hadze (szukanie dróg zapobiegania uzależnieniom od narkotyków). Zjazd przedstawicieli prowincji Chin w Nankinie, SUN JAT-SEN tymczasowym prezydentem kraju (do 1912) – (29.XII.). MANUEL ARRIAGA prezydentem Portugalii (do 1915). BATTLE Y ORDÓŃEZ prezydentem Urugwaju (do 1915). ELADIO VICTORIA prezydentem Dominikany (do 1912). CINCINNATUS LECONTE prezydentem Haiti (do 1912). WŁODZIMIERZ KOKOWCOW premierem Rosji (do 1914). MANUEL ENRIQUE ARAUJO prezydentem Salwadoru (do 1913). Sir FRANCISCO BERTRAND prezydentem Hondurasu (do 1912). Krótka władza ALBINO JARY w Paragwaju, LIBERATO ROJAS nowym prezydentem (do 1912). ADOLFO DÍAZ prezydentem Nikaragui (do 1916). TRIBHUWAN królem Nepalu (do 1950). Przemienna władza CARLOSA FREILE ZALDUMBIDE i EMILIO ESTRADY w Ekwadorze, ZALDUMBIDE ponownie prezydentem (do 1912). Wyprawa rosyjska (GRUM-GRZYMAJŁO) do Turkmenii. ROBERT LAIRD BORDEN premierem Kanady (do 1920). Śmierć GUSTAVA MAHLERA – austriackiego kompozytora i dyrygenta, FRITZA VON UHDE – malarza niemieckiego.
    1912 Wprowadzenie kalendarza europejskiego w Chinach (1.I.). Represje japońskie w Korei, aresztowania 52 tys. Koreańczyków (do 1914). Obrady VI Ogólnorosyjskiej Konferencji SDPRR (utworzenie partii bolszewickiej i wybranie Komitetu Centralnego na czele z LENINEM) w Pradze (5-17.I.). Zebranie przedstawicieli wszystkich prowincji i pełnomocników wodzów plemion w Bloemfontein w ZPA, powstanie Południowoafrykańskiego Tubylczego Kongresu Narodowego (później Afrykański Kongres Narodowy) – (I.), walka z barierą rasową i obrona interesów ludności tubylczej na terytorium ZPA. Utworzenie przez mienszewików odrębnej Komisji Organizacyjnej w Rosji. Ogłoszenie konstytucji w Chinach (m.in. proklamowanie swobód demokratycznych i praw ludowych, prawa wyborcze dla kobiet, powszechna służba wojskowa), szereg reform (potwierdzenie zakazu handlu niewolnikami, zniesienie zwyczaju bandażowania stóp młodym dziewczętom, zakaz palenia opium, obrona imigrantów chińskich w Azji Płd-Wsch., rozwój oświaty ludowej i szkolnictwa), koncentracja wojsk lądowych i morskich mocarstw w Chinach. Nieudany zamach na premiera Chin, JÜANA SZY-K’AIA w Pekinie (16.I.). Zdobycie bieguna płd. przez SCOTTA (18.I.), śmierć wszystkich członków ekspedycji w trakcie drogi powrotnej. Rezygnacja SUN JAT-SENA z urzędu prezydenta, JÜAN SZY-K’AI prezydentem Chin (do 1915). Abdykacja dynastii Cz’ing w Chinach (12.II.), uznanie Republiki Chińskiej przez większość mocarstw zachodnich. Bombardowanie Bejrutu przez lotnictwo włoskie (24.II.), pierwsze zastosowanie sterowców w wojnie (rozpoznanie stanowisk tureckich w Libii przez Włochów) – (5.III.). Strajk górników rosyjskich w guberni irkuckiej (kopalnia nad rzeką Bodajbo), stłumienie buntu przez armię zw. masakrą leńską (ok. 500 zabitych i rannych) – (III.). Zwycięstwo Włoch w tzw. batalii dwóch palm k/Benghazi z wojskami tureckimi (12.III.). Tajny układ sojuszniczy między Bułgarią a Serbią (13.III.). Porozumienie japońsko-rosyjskie w sprawie podziału stref wpływów w Mandżurii i Mongolii Wewnętrznej. Nieudany zamach na króla Włoch, WIKTORA EMANUELA III w Rzymie (14.III.). Ponad 100 portów i miast otwartych dla handlu zagranicznego w Chinach. Delegacja Towarzystwa Obrony Praw Ludności Tubylczej w Londynie (protest przeciw ustawie o ziemi na Złotym Wybrzeżu). Założenie Zjednoczenia Indyjskiego przez studentów indonezyjskich na uczelniach Holandii. Strajki robotnicze w Tunisie. Układ rosyjsko-mongolski (przywileje gospodarcze i polityczne dla Rosji). Wzrost działalności organizacji narodowych w Hol. Indiach Wsch., powstanie Partii Indyjskiej (DOUWES DEKKER), Związku Ambońskiego, Stowarzyszenia Synów Ambonu-Menado, Rukun Minahassa (Jawa), Pasundan (zach. część Jawy), Związku Kupców Islamskich, następnie Związku Islamu (TJOKRO AMINOTO (OMAR SAID)). Utworzenie Naukowego Towarzystwa Techniki Lotniczej w Berlinie (3.IV.). Powstanie Stowarzyszenia Przyjaźni (Juaikai) w Japonii (SUDZUKI-BUNDZI, SIBUDZAWA). Konwencja sąsiedzka i celna między Francją a Monako (10.IV.). Kres zakazu zawierania mieszanych małżeństw w Chinach (13.IV.). Zatonięcie największego liniowca ówczesnego świata „Titanica” w pobliżu przyl. Race na Atlantyku (1517 ofiar) – (14/15.IV.). Pierwszy przelot kobiety nad kanałem La Manche (HARRIET QUIMBY) – (16.IV.). Antyfrancuska powstanie Marokańczyków w Fezie (17.IV.). Bombardowanie Dardaneli przez flotę włoską , zajęcie kilkunastu wysp na Morzu Egejskim – Dodekanezu i zatopienie dwóch tureckich okrętów wojennych w porcie bejruckim (IV.). Pierwszy numer dziennika bolszewickiego „Prawda” (22.IV.). IX Nadzwyczajny Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Bazylei (podjęcie rezolucji antywojennych). Igrzyska V Olimpiady w Sztokholmie (zwycięzca maratonu: KENNETH MC ARTHUR (ZPA), klasyfikacja medalowa: 1.Szwecja (24 złote, 24 srebrne, 17 brązowych, łącznie 65 medali), 2.USA (23 złote, 19 srebrnych,19 brązowych, łącznie 61 medali), 3.Wielka Brytania (10 złotych, 15 srebrnych, 16 brązowych, łącznie 41 medali) – (5.V.-22.VII.). Ogłoszenie Spitsbergenu za terytorium neutralne i pozostające pod administracją Norwegii (14.V.). CHRYSTIAN X królem Danii (do 1947). Układ o sojuszu między Bułgarią a Grecją (29.V.). Ogłoszenie mobilizacji powszechnej przez Czarnogórę i Grecję (2.VI.). „Badanie przestrzeni międzyplanetarnej za pomocą statków rakietowych” KONSTANTEGO CIOŁKOWSKIEGO, pierwsze opracowanie teorii lotu w przestrzeni kosmicznej. Katastrofa mostu nad wodospadem Niagara (47 ofiar) – (23.VI.). Rozwiązanie III Dumy w Rosji (28.VI.). Początek rundy rokowań włosko-tureckich (VI.). Ogłoszenie Maroka protektoratem Francji (1.VII.), antyfrancuskie powstanie plemion arabskich (VII-IX.). Spotkanie MIKOŁAJA II z WILHELMEM II w Zatoce Fińskiej (4.VII.). Wyodrębnienie Chełmszczyzny z Królestwa Polskiego (6.VII.). Płn. Maroko protektoratem Hiszpanii. RAYMOND POINCARÉ premierem Francji (do 1913). Układ sojuszniczy między Bułgarią a Czarnogórą (VII.). Antytureckie powstanie w Albanii, uzyskanie ograniczonej autonomii (VIII.). Wizyta premiera Francji, POINCARÉ w Sankt Petersburgu (9.VIII.). Ingerencja USA w Nikaragui. Napięcie na Bałkanach (VIII-X.). Utworzenie stanu Nowy Meksyk i Arizona w USA. Powstanie Partii Narodowej tzw. Kuomintangu (była Zjednoczona Rewolucyjna Liga Chin) – (VIII.), represje wobec działaczy (JÜAN SZY-K’AI). Uznanie Republiki Chińskiej przez USA. Pożyczka zagraniczna dla nowego rządu chińskiego. Powstanie ludowe PAJ LANGA w chińskich prowincjach Honan, Hupei, Szansi i Anhuei (do 1914). Strajk 10 tys. stolarzy w Warszawie. Pierwszy lot samolotu na wysokość powyżej 5000 m (ROLLAND GARROS) – (6.IX.). Pierwszy przelot samolotem na odległość ponad 1000 km i pierwszy lot ponad 10 h (GEO FOURNY przelatuje 1017 km w 13 h) – (11.IX.). Mobilizacja powszechna w Grecji, Serbii i w Czarnogórze (30.IX.). Demonstracje w Ulsterze przeciw autonomii Irlandii (IX.). Układ sojuszniczy między Czarnogórą a Serbią (X.). Odrzucenie ultimatum Serbii, Bułgarii, Czarnogóry i Grecji przez Turcję (przyznanie autonomii prowincjom bałkańskim) – (X.), I wojna bałkańska (do 1913), ofensywa serbsko-bułgarska (Bitola, Kumanovo, Kirkkilise i Lüleburgaz). Traktat pokojowy włosko-turecki w Ouchy k/Lozanny (uzyskanie Trypolitanii oraz Cyrenajki przez Włochy), zatrzymanie Dodekanezu przez Włochy mimo innych postanowień pokoju (18.X.). Rozwiązanie parlamentu w Turcji, opozycja itilafistów w kraju (do 1913). Pierwszy przelot statkiem powietrznym na odległość ponad 2000 km (RUMPELMAYER i MAURICE BIENAIMÉ przelatują podczas zawodów balonowych o puchar Gordon Bennetta ze Stuttgartu do Rybnoje – 2197 km) – (27-29.X.). Dotarcie wojsk serbskich do Adriatyku, armia bułgarska na linii Czataldży 50 km od Stambułu, siły greckie w Salonikach (XI.). Zamach na CANALEJASA, premiera Hiszpanii (12.XI.). Odkrycie promieniowania kosmicznego (VICTOR HESS). IV Duma w Rosji (do 1915). Układ o ustaleniu granic w Maroku między Francją a Hiszpanią (27.XI.). Ogłoszenie niepodległości Albanii (28.XI.). Cholera w Stambule (XI.). Zawieszenie broni między Czarnogórą, Serbią, Bułgarią, Grecją oraz Turcją (3.XII.), rokowania pokojowe (do 1913). Ograniczenie prawa wyborczego w Chinach (6.XII.). Nagrody Nobla (fizyka – NILS GUSTAF DALÉN (Szwecja), literatura – GERHARD HAUPTMANN (Niemcy), chemia – (1/2) VICTOR AUGUSTE GRIGNARD (Francja) i PAUL SABATIER (Francja), fizjologia i medycyna – ALEXIS CARREL (Francja), pokojowa – ELIHU ROOT (USA)) – (10.XII.). Otwarcie tamy w Asuanie (23.XII.). Nieudana misja brytyjska HALDANE’A do Niemiec (ostateczne fiasko w związku z porozumieniem w sprawie floty). Powstanie Ligi Reform w Bejrucie (żądanie decentralizacji Turcji i utworzenia w każdym arabskim wijalecie (okręgu) autonomicznych rządów) – (XII.). Założenie organizacji społeczno-politycznej Łużyczan w Niemczech – „Domowina” w Budziszynie. JUSUF sułtanem Maroka (do 1927). WILLIAM FERGUSSON MASSEY premierem Nowej Zelandii (do 1925). YOSHIHITO cesarzem Japonii (do 1926). LUDWIG FURRER prezydentem Szwajcarii. Krótkie rządy MANUELA GARCIA-PRIETO w Hiszpanii, ALVARO FIGUEROA Y TORRES hr. ROMANONES nowym premierem (do 1913). JENS BRATLIE premierem Norwegii (do 1913). MARIA ADELAJDA wielką księżną Luksemburga (do 1919). Krótka władza PEDRO PABLO PEŃA i NAVERO w Paragwaju, EDUARDO SCHAERER nowym prezydentem (do 1916). BONILLA prezydentem Hondurasu (do 1913). GUILLERMO BILLINGHURST prezydentem Peru (do 1914). Krótka władza ANDRADE MARINA i ALFREDO BAQUERIZO MORENO w Ekwadorze, PLAZA GUTIÉRREZ nowym prezydentem (do 1916). BELISARIO PORRAS prezydentem Panamy (do 1916). TANCRČDE AUGUSTE prezydentem Haiti (do 1913). ISMAIL KEMAL BEJ premierem Rządu Tymczasowego w Albanii (do 1914). Wyprawa rosyjska (GRUM-GRZYMAJŁO) na Kaukaz. Abp ADOLFO ALEJANDRO NOUEL Y BOBADILLA prezydentem Dominikany (do 1913). Inwestycje USA: w Brazylii – 50 000 000 dolarów, Chile – 15 000 000 dolarów, Peru – 35 000 000 dolarów, Kolumbii – 2 000 000 dolarów. 7 wypraw etnograficznych z bazy Thule na Grenlandii do płn. części Kanady (do 1933). Wyprawa rosyjska (GIEORGIJ SIEDOW) na biegun północny (do 1914), nieukończona. Śmierć KARLA MAY’A – pisarza niemieckiego (Winnetou, Skarb w Srebrnym Jeziorze, Old Surehand), BOLESŁAWA PRUSA – pisarza polskiego (Placówka, Lalka, Faraon), AUGUSTA STRINDBERGA – dramaturga szwedzkiego (Ojciec, Panna Julia, Röda rummet, Gra snów, Do Damaszku).
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  9. #19
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1913 Rozwój przemysłowy: USA – 30,9 mln t wytopu żelaza, 31,3 mln t wytopu stali, 508,9 mln t wydobycia węgla, 34 mln mln t wydobycia ropy naftowej, Francja – 5 mln t wytopu żelaza, 4,6 mln t wytopu stali, 40,8 mln t wydobycia węgla, Niemcy – 19,3 mln t wytopu żelaza, 18,3 mln t wytopu stali, 277,3 mln t wydobycia węgla, Japonia – 240 tys. wytopu żelaza, 255 tys. wytopu stali, 21,3 mln t wydobycia węgla. Inwestycje w Ameryce Łacińskiej: USA – 1 500 000 000 dolarów, Wielka Brytania – 1 000 000 000 funtów szt. (w tym Brazylia – 223 900 000, Argentyna – 357 700 000). Ludność: USA – 97 mln, Rosja – 170 mln. Produkcja przemysłowa: USA – 36%, inne państwa – 22%, Niemcy – 16%, Wielka Brytania – 14%, Francja – 6%, Rosja – 6%. 19 wielkich banków akcyjnych w Indiach Bryt. Nieudana konferencja pokojowa na temat Bałkanów w Londynie (1-8.I.). Pierwszy kongres Związku Islamu w Surabai na Jawie (I.), bunty antyholenderskie na Sumatrze i Borneo. Emigracja KATAJAMY z Japonii. Niezależność Tybetu od Chin (do 1950). 2400 międzynarodowych firm w Chinach. Inwestycje francuskie w Indochinach – 350 000 000 franków. Młodoturecki zamach stanu w Turcji (21.I.), okres reform (ustawa o popieraniu przemysłu oraz zwolnienie od cła importowego maszyn, wydanie ustawy o katastrze, wydzielenie gruntów na budowanie zakładów przemysłowych, udzielanie kredytów, sprzedaży ziem państwowych i wakfów, ustawa o zasadach dziedziczenia nieruchomości), represje wobec ludności greckiej i ormiańskiej, rozwiązanie Ligi Reform w Bejrucie. Utworzenie partii Dosikai (Związku Jednomyślności) w Japonii przez gen. KATSURĘ. POINCARÉ prezydentem Francji (do 1920). Otwarcie największego na świecie dworca kolejowego w Nowym Jorku (2.II.). Wznowienie działań wojennych na Bałkanach (3.II.), ofensywa grecko-bułgarska (zdobycie Janiny i Edirne) – (II-V.). Obchody 300-lecia dynastii Romanowów w Rosji. Nasilenie się antyfrancuskich aktów terroru w Wietnamie. Masowe demonstracje w Japonii wobec gabinetu KATSURY (II.), nowy rząd adm. YAMAMOTO (m.in. obniżenie funduszów na powiększenie armii, zniesienie ustawy zgodnie z którą min. wojny i marynarki wybrani mogli być tylko spośród generałów i admirałów).Wojskowy zamach stanu w Meksyku (II.), zamieszki uliczne, zastrzelenie MADERO (22.II.), krótka władza PEDRO LASCURÁINA, VICTORIANO HUERTA nowym prezydentem (do 1914), stosowanie represji wobec sojuszników (RODOLFO REYES), udaremnienie zamachu, wprowadzenie dyktatury, radykalizacja buntów chłopskich w kraju (płd. – GABRIEL FERNANDEZ, płn. – PANCHO VILLA). Zamach na króla Grecji, JERZEGO I w Salonikach (ALEKSANDER SCHINAS) – (18.III.). Strajk górników w Belgii (III.). WOODROW WILSON prezydentem USA (do 1921). KONSTANTYN I królem Grecji (do 1917). Odbicie Edirne przez armię turecką (27.III.). Nieudany zamach na króla Hiszpanii, ALFONSA XIII w Madrycie (13.IV.). Uzyskanie benzyny syntetycznej. Zbudowanie licznika do pomiaru radioaktywności (HANS WILHELM GEIGER). Otrzymanie stali nierdzewnej (HENRY BREARLEY). Ustawa o Ziemi Tubylczej w ZPA (utrata prawa do nabycia lub dzierżawienia ziemi przez Afrykanów poza danymi dla nich specjalnymi rezerwatami). Wystąpienia antytureckie w Syrii, Palestynie i Libanie, powstanie w okręgu Basry (Irak). Pierwszy lotniskowiec – HMS „Hermes”. Budowanie urządzeń nawadniających w Sudanie Anglo-Egipskim za sumę ponad 2 000 000 funtów egipskich (wielkie fermy bawełny). Zastosowanie teorii kwantowej do wyjaśnienia problemu struktury atomu (NIELS HENRIK DAVID BOHR). Ustawa zakazująca udzielania kredytów bankowych właścicielom gospodarstw posiadającym mniej niż 5 feddanów ziemi w Egipcie. Utworzenie przez burskich latyfundystów i farmerów Partii Nacjonalistycznej w ZPA. Powstanie Kongresu Robotniczego na Filipinach. Ofensywa turecka na froncie bułgarskim (V.), zawarcie układu pokojowego między Czarnogórą, Serbią, Bułgarią, Grecją a Turcją w Londynie (płd. Sandżak Nowopazarski do Czarnogóry, płn. Sandżak, Kosowo oraz płn. część Macedonii dla Serbii, Kreta, Epir, płd. część Macedonii i zach. część Tracji dla Grecji, część Macedonii i Tracji do linii Enez-Midye dla Bułgarii, uznanie niepodległości Albanii) – (30.V.). Traktat grecko-serbski dotyczący podziału Macedonii (1.VI.). Pierwszy Kongres Arabski w Paryżu (pertraktacje z Turcją w sprawie wprowadzenia autonomii w krajach arabskich) – (VI.). Deklaracja między Chinami a Rosją (potwierdzenie rosyjskich przywilejów gospodarczych i politycznych w Mongolii). Zamach na wielkiego wezyra Turcji w Stambule (12.VI.). Napięcie w stosunkach między Serbią, Grecją a Bułgarią (VI.), II wojna bałkańska (29.VI.), Bułgaria kontra Czarnogóra, Rumunia, Serbia, Grecja i Turcja. Przyznanie kobietom praw wyborczych w Norwegii. Zwiększenie stanu armii niemieckiej z 623 tys. do 820 tys. żołnierzy (3.VII.). Plan powiększenia sił zbrojnych Rosji do 2,7 mln żołnierzy. Tzw. „druga rewolucja” w Chinach (lokalne wystąpienia mieszczan, chłopstwa i armii) – (VII-IX.), wprowadzenie dyktatury JÜAN SZY-K’AIA, emigracja SUN JAT-SENA. Powiększenie stanu armii francuskiej z 480 tys. do 750 tys. żołnierzy. Wkroczenie wojsk rumuńskich na terytorium bułgarskiej Dobrudży (10.VII.). Ofensywa serbsko-grecka w Macedonii, turecka w Tracji. Otwarcie najdłuższego w świecie wodociągu w Los Angeles (410 km). Konferencja pokojowa pod naciskiem Rosji w Bukareszcie (VII-VIII.), traktat między Czarnogórą, Serbią, Grecją, Rumunią a Bułgarią (płd. Dobrudża dla Rumunii, część Macedonii dla Serbii i Grecji) – (10.VIII.). Ogłoszenie bojkotu gospodarczego Meksyku przez USA (25.VIII.). Konferencja pokojowa w Hadze (VIII.). Pierwszy lot pasażerski na linii Berlin-Paryż (7.IX.). Epidemia cholery na Bałkanach. Uruchomienie ruchomej taśmy montażowej w zakładach Forda w USA. Pierwsza figura akrobacyjna wykonana samolotem (pętla Rosjanina PIOTRA NIESTIEROWA) – (9.IX.). Pierwsze wykonanie samolotem serii figur akrobacyjnych (Francuz ADOLPHE PÉGOUD) – (21.IX.). Układ pokojowy bułgarsko-turecki w Stambule (większość Tracji wsch. wraz z Edirne dla Turcji) – (29.IX.). Wycofanie się sił serbskich z Albanii (25.X.). Trzęsienie ziemi w Peru (200 ofiar) – (XI.). Głód w Rosji (Tomsk, Wołyń, okolice Donu). Konflikt niemiecko-rosyjski o kontrolę militarną nad cieśninami czarnomorskimi. Święta patriotyczne w 100 rocznicę wojny wyzwoleńczej i 25 rocznicę panowania WILHELMA II w Niemczech. Odnalezienie „Mona Lisy” (XII.). Władza triumwiratu młodotureckiego (ENWER PAŞA, TALAAT PAŞA, DŻEMAL PAŞA) w Turcji (do 1918). „Indian Currency and Finance” (Pieniądze i finanse indyjskie) JOHNA MAYNARDA KEYNESA. Nagrody Nobla (literatura – RABINDRANATH TAGORE (Indie), fizjologia i medycyna – CHARLES ROBERT RICHET (Francja), fizyka – HEIKE KAMERLINGH-ONNES (Holandia), chemia – ALFRED WERNER (Szwajcaria), pokojowa – HENRI-MARIE LAFONTAINE (Belgia)) – (10.XII.). Niemiecka misja wojskowa w Turcji (LIMAN VON SANDERS). Śmierć MENELIKA II (12.XII.). Wyprawa KOCHA i ALFREDA LOTHARA WEGENERA na Grenlandię (do 1914). JOSÉ BORDAS VALDÉS prezydentem Dominikany (do 1914). GRIFFITH królem Lesotho (do 1939). JOSEPH COOK premierem Australii(do 1914). LIDŹ JEZUS V cesarzem Etiopii (do 1916). ZAHLE premierem Danii (do 1920). KNUDSEN premierem Norwegii (do 1920). EDUARDO DATO Y IRÁDIER premierem Hiszpanii (do 1915). Krótkie rządy BRIANDA i LOUISA BARTHOU we Francji, GASTON DOUMERGUE nowym premierem (do 1914). ABDULLAH emirem Kataru (do 1949). BERTRAND prezydentem Hondurasu (do 1919). MICHEL ORESTE prezydentem Haiti (do 1914). PIETER WILLEM ADRIAN CORT VAN DE LINDEN premierem Holandii (do 1918). CARLOS MELÉNDEZ prezydentem Salwadoru (do 1914). TAJMUR sułtanem Omanu (do 1932). MARIO GARCÍA MENOCAL prezydentem Kuby (do 1921). Powstanie Międzynarodowej Naukowej Unii Radiowej w Brukseli. Wyprawa norweska (NANSEN) przez Morze Barentsa, Morze Karskie, w górę Jeniseju na Syberię i Daleki Wschód. Tragedia podczas wyścigów konnych w Derby, śmierć młodej sufrażystki, EMILY DAVISON pod kopytami koni. Niemiecka wyprawa badawcza (HETTNER) do Azji Płd-wsch. (do 1914). Utworzenie Międzynarodowego Biura Czasu w Paryżu. MONTES GAMBOA prezydentem Boliwii (do 1917). „W poszukiwaniu straconego czasu” MARCELA PROUSTA (do 1927). Śmierć RUDOLFA DIESLA – niemieckiego inżyniera i konstruktora, AUGUSTA BEBLA – socjalisty niemieckiego.
    1914 - 1918 I WOJNA ŚWIATOWA.
    1914 Obce inwestycje w Chinach: 1 600 000 000 dolarów (Wielka Brytania – 37,7%, Rosja – 16,7%, Niemcy – 16,4%, Japonia – 13,6%, Francja – 10,7%, USA – 3,1%, Belgia – 1,4%, inne kraje – 0,4%). Zadłużenie Chin: 496 700 000 dolarów (Wielka Brytania – 41,8%, Niemcy – 25,7%, Francja – 22,5%, Rosja – 6,6%, Japonia – 1,9%, USA – 1,5%). Lokata kapitału francuskiego za granicą – 60 000 000 000 franków. Wyprawa brytyjska na Morze Weddella blisko Antarktydy (SHACKLETON) – (do 1917). Wyprawa rosyjska (GRUM-GRZYMAJŁO) na Syberię. Ludność: Buenos Aires – 2 mln. 40% czynnych zawodowo w rolnictwie we Francji. Dekrety o rozwiązaniu obu izb parlamentu i wszystkich zgromadzeń prowincji a także organizacji samorządu lokalnego w Chinach (10.I.). Kryzys rządowy w Portugalii (I.). Korupcja w japońskim Ministerstwie Marynarki, fala demonstracji antyrządowych (I.). Pierwszy przelot balonem na dystansie ponad 3000 km (Niemcy BERLINER, HAASE i NIKOLAI przelatują z Bitterfeld w Niemczech do Permu w Rosji – 3052,7 km) – (8-10.II.). WILHELM ZU WIED królem Albanii (II-IX.). Zwiększenie liczebności armii rosyjskiej z 460 tys. do 1,7 mln żołnierzy. Nowe kredyty dla brytyjskiej marynarki wojennej zasługą WINSTONA CHURCHILLA) – (24.II.). Drakońska ustawa prasowa w Chinach (III.). Napięcie grecko-albańskie (IV.). Incydent w Tampico – interwencja USA w Meksyku (9.IV.). Zdobycie meksykańskiego Vera Cruz przez desant amerykański (20.IV.), propozycje mediacji w konflikcie przez Brazylię, Argentynę i Chile, 2-dniowe rozruchy antyamerykańskie, rezygnacja USA z interwencji. Faktyczne podporządkowanie Trypolitanii i Cyrenajki (Libii) przez Włochy. Nasilenie się ruchu chłopskiego (SAMAT) w Hol. Indiach Wsch. Trzęsienie ziemi na Sycylii (60 ofiar) – (V.). Zdobycie miasta Taza w Maroku przez Francuzów (11.V.). Powstanie Związku Socjaldemokratycznego w Hol. Indiach Wsch. (V.). Uzyskanie ograniczonej autonomii przez Irlandię (trzeci projekt o tzw. Home Rule) – (25.V.), kraj na skraju wojny domowej (do 1916). Nowa konstytucja w Chinach (władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza pod kontrolą prezydenta), wzrost podatków w kraju (V.). Utworzenie tajnej organizacji hinduskiej „Gadr” (TARAKHNAT DAS, HAR DAYAL) w USA, nieudane usiłowania wywołania antybrytyjskiego powstania w Indiach. Porozumienie amerykańsko-meksykańskie (zwrot Vera Cruz, wolne wybory, zgoda na obalenie władzy HUERTY) – (28.V.). Rozłam w Partii Narodowej na Filipinach, powstanie Partii Demokratyczno-Narodowej. Katastrofa brytyjskiego statku „Empress of Ireland” na rzece Św. Wawrzyńca (ponad 700 ofiar) – (29.V.). Autonomia dla Mongolii Zewnętrznej w Chinach (5.VI.). Nieudany zamach na mnicha-cudotwórcę RASPUTINA w Sankt Petersburgu (13.VI.). Umowa niemiecko-brytyjska (zakończenie budowy linii kolejowej do Bagdadu, przewidywany podział kolonii portugalskich w Afryce) – (15.VI.). Wizyta brytyjskiej eskadry marynarki wojennej w niemieckim porcie Kilonia (23.VI.). ZAMACH NA AUSTRO-WĘGIERSKIEGO NASTĘPCĘ TRONU, ARCYKS. FRANCISZKA FERDYNANDA I JEGO MAŁŻONKĘ HR. CHOTEK W SARAJEWIE W 525 ROCZNICĘ BITWY NA KOSOWYM POLU (GAVRILO PRINCIP) – (28.VI.). Założenie łączności telefonicznej między Nowym Jorkiem a San Francisco (3.VII.). Natarcie armii chłopskich (VILLA, ZAPATA) w Meksyku, ucieczka prezydenta HUERTY do Europy (VII.), krótka władza FRANCISCO CARVAJALA, VENUSTIANO CARRANZA nowym prezydentem (do 1920), nasilenie walk w kraju, EULALIO GUTIÉRREZ kontrprezydentem (do 1915). Utworzenie przez SUN JAT-SENA na emigracji w Japonii, Chińskiej Partii Rewolucyjnej (Czung Hua Kemingtang) – (VII.). Nagła wymiana listów między WILHELMEM II a FRANCISZKIEM JÓZEFEM I (4.VII.). Ultimatum austriackie dla Serbii (23.VII.). Zerwanie stosunków bułgarsko-serbskich (26.VII.). OSCAR BENAVIDES prezydentem Peru (do 1915). Stan uzbrojenia na początku I wojny światowej: Ententa – 279 mln mieszkańców – armia kadrowa 2,7 mln, stan bojowy – 6,1 mln, po mobilizacji – 10,8 mln, armat – 13 145, łodzi podwodnych – 154, ogólny tonaż floty – 3,1 mln t , w budowie 36 liniowców, 9 krążowników, 73 wielkich torpedowców, 70 łodzi podwodnych, państwa centralne – 120,2 mln mieszkańców – armia kadrowa – 1,2 mln, stan bojowy – 3,5 mln, po mobilizacji – 6,1 mln, armat – 13 476, łodzi podwodnych – 48, ogólny tonaż floty – 1,2 mln t, w budowie 12 liniowców, 4 krążowniki, 42 wielkich torpedowców, 12 łodzi podwodnych. Wypowiedzenie wojny Serbii przez Austro-Węgry (28.VII.), Czarnogóra wypowiada wojnę Austro-Węgrom (29.VII.), mobilizacja w Rosji (29.VII.), ostrzeliwanie Belgradu przez wojska austriackie (29.VII.), ultimatum Niemiec dla Francji i Rosji (31.VII.), mobilizacja w Belgii (31.VII.), zamach na przywódcę socjalistów francuskich, JEAN’A LÉONA JAURESA w Paryżu (RAOUL VILLAIN) – (31.VII.), mobilizacja we Francji (1.VIII.), wypowiedzenie wojny Rosji przez Niemcy (1.VIII.), wkroczenie sił niemieckich do Luksemburga – ultimatum dla Belgii (przepuszczenie oddziałów niemieckich idących na Francję), odmowa Belgii (2.VIII.), koncentracja floty brytyjskiej (2.VIII.). Przejście pierwszego statku przez Kanał Panamski (3.VIII.). Wypowiedzenie wojny Francji przez Niemcy (3.VIII.), atak Niemiec na Belgię – wypowiedzenie wojny Niemcom przez Wielką Brytanię (4.VIII.), ogłoszenie neutralności przez USA (5.VIII.) i Chiny (6.VIII.) a także w Europie przez Danię, Szwecję, Norwegię, Holandię, Szwajcarię, Hiszpanię, Włochy, Rumunię, Portugalię, Bułgarię, Albanię, Turcję oraz Grecję, wypowiedzenie wojny Rosji przez Austro-Węgry i Niemcom przez Serbię (6.VIII.), zawieszenie obrad II Międzynarodówki. Pierwszy lot samolotem nad Arktyką (oficer armii rosyjskiej, Polak JAN NAGÓRSKI) – (7.VIII.). Francuskie działania zaczepne, walki o Miluzę (7.VIII.). Ostrzeliwanie Dar es-Salaam w niemieckiej Tanganice przez flotę brytyjską (8.VIII.), zdobycie Leodium przez wojska niemieckie (11.VIII.), wypowiedzenie wojny Austro-Węgrom przez Francję i Wielką Brytanię (12.VIII.). Prośba Chin do mocarstw zachodnich o nieprzenoszenie działań wojennych na terytorium chińskie, w tym również na dzierżawy (VIII.). Otwarcie Kanału Panamskiego (15.VIII.). Powstanie Naczelnego Komitetu Narodowego w Krakowie (16.VIII.). Niemiecko-turecki układ o przymierzu wojskowym i pożyczki wojskowej, wzmocnienie floty tureckiej dwoma krążownikami „Goeben”, „Breslau” (VIII.). Misja niemiecko-turecka w Etiopii, rozmowy LIDŹ JEZUSA V z przywódcą powstańców w Somali, MOHAMMADEM na temat wspólnej walki z Wielką Brytanią, koncentracja sił brytyjskich, francuskich oraz włoskich na terenie Somali. Neutralność Afganistanu, misja wojskowa austriacko-turecko-niemiecka (reorganizacja armii), usiłowania wciągnięcia Afganistanu do wojny po stronie państw centralnych poparte przez działalność emigrantów z Indii Brytyjskich (MAHANDRA PRATAP), zamieszki antybrytyjskie i akcje zbrojne granicznych plemion pusztuńskich (do 1917). Nieudana ofensywa Francji w Lotaryngii (18.VIII.). Zdobycie Brukseli przez siły niemieckie (20.VIII.), wkroczenie na terytorium Francji. Śmierć PIUSA X (20.VIII.).
    1914 - 1922 PONTYFIKAT BENEDYKTA XV.
    1914 Ultimatum japońskie do Niemiec (żądanie przekazania terytorium dzierżawionego przez nie w Chinach (zatoka Ciao-czou i miasto Cing-tao), brak odpowiedzi (VIII.), wypowiedzenie wojny Niemcom przez Japonię (23.VIII.), 30-tys. desant japoński – oblężenie Cing-tao (VIII-XI.). Zajęcie niemieckiego Togo w Afryce Zach. przez siły francusko-brytyjskie (26.VIII.). Ofensywa niemiecka w Prusach Wsch., wielkie zwycięstwo pod Tannenbergiem (PAUL VON BENECKENDORFF HINDENBURG, ERICH VON LÜDENDORFF) nad trzonem armii rosyjskiej (ALEKSANDER SAMSONOW) – (26-30.VIII.). Zmiana nazwy Sankt Petersburga na Piotrogród (31.VIII.). Ogłoszenie mobilizacji w Turcji (2.IX.). Opuszczenie Albanii przez króla WILHELMA ZU WIEDA (IX.) wskutek przewrotu, władza ESADA-PAŞY (do 1916). Ofensywa niemiecka we Francji, początek ostrzeliwania Paryża (IX.), przeniesienie siedziby rządu francuskiego do Bordeaux. Zdobycie Lwowa przez armię rosyjską (4.IX.). Zwycięstwo wojsk francuskich (JOSEPH JACQUES CÉSAIRE JOFFRE) w bitwie nad Marną z armią niemiecką (VON MOLTKE), krach Planu Schlieffena (5-9.IX.), wycofanie się Niemców na linię rzeki Aisne, początek tzw. wojny pozycyjnej. Ofensywa rosyjska – zajęcie Galicji Wsch. i zdobycie Lubelszczyzny (11.IX.). Zwycięstwo armii niemieckiej (HINDENBURG) w bitwie nad Jeziorami Mazurskimi z Rosją (PAWEŁ RENNENKAMPF) – (15.IX.), wkroczenie oddziałów niemieckich na teren Królestwa Polskiego. Ostrzeliwanie Reims przez Niemców (20.IX.). Ofensywa na wschodzie: zajęcie Kielc, Kalisza i Zagłębia Staropolskiego wskutek operacji sił rosyjskich (26.IX.), oddziały niemieckie i austriackie na linii Wisły (4.X.). Ofensywa niemiecka w Belgii – zdobycie Antwerpii (9.X.). Zatopienie rosyjskiego krąż. panc. „Pallada” przez Niemców (11.X.). Zdobycie Gandawy i Lille przez armię niemiecką (12.X.), klęska wojsk niemieckich pod Ypres w Belgii (12.X.-11.XI.). „U-9” torpeduje brytyjski krążownik „Hawke” (15.X.). Walki niemiecko-rosyjskie pod Warszawą (15.X.). Ofensywa sił niemieckich na froncie zachodnim nad Izerą (18.X.). Utworzenie tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) przez JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO (22.X.). Ofensywa rosyjska w Królestwie Polskim (27.X.). Atak floty Turcji na czarnomorskie wybrzeża Rosji, zbombardowanie Odessy, Sewastopola, Teodozji, Noworosyjska (29, 30.X.). Zatrzymanie ofensywy rosyjskiej w Królestwie Polskim (31.X.). Zatopienie u wybrzeży Chile 2 brytyjskich ciężkich krążowników „Good Hope” oraz „Monmouth” przez niemiecką eskadrę (MAXIMILIAN VON SPEE) – (1.XI.). Ogłoszenie neutralności Persji (2.XI.), mimo tej deklaracji wejście oddziałów tureckich na jej terytorium – zajęcie Azerbejdżanu, Choj oraz Tabrizu (XI.), działalność agentów niemieckich w kraju (SCHUNEMANN, WASMUSS). Wypowiedzenie wojny Turcji przez Wielką Brytanię, Rosję i Francję (5.XI.), zajęcie Cypru przez siły brytyjskie (5.XI.), desant brytyjski w Iraku. Krach ofensywy austriackiej w Serbii (6.XI.). Zdobycie niemieckiego portu w Chinach Cing- tao przez Japonię (7.XI.). Zatopienie przez Brytyjczyków niemieckiego krążownika „Emden” (9.XI.). Początek oblężenia Przemyśla przez Rosjan (9.XI.). Zdobycie Fao w Iraku przez armię brytyjską (10.XI.). Kanał Panamski neutralny (17.XI.). Zdobycie Basry w Iraku przez Brytyjczyków (23.XI.), wyprawa na Bagdad (do 1915). Ofensywa niemiecka na terenach Kraju Przywiślanskiego (25.XI.). Przywrócenie kary chłosty w Chinach przez JÜAN SZY-K’AIA (XI.), krach powstania PAJ LANGA, tendencje do przywrócenia monarchii w kraju – przybycie amerykańskiego doradcy do spraw konstytucyjnych, GOODNOWA. Założenie Komitetu Narodowego Polski w Warszawie. Załamanie się ofensywy rosyjskiej – Limanowa (2-12.XII.). Bitwa morska k/Falklandów – zatopienie przez flotę brytyjską 2 niemieckich krążowników pancernych „Scharnhorsta”, „Gneisenau”, 2 krążowników lekkich „Leipziga” i „Nürnberga” oraz 2 statków „Baden” i „Santa Isabel” (7.XII.). Załamanie się brytyjskiej ofensywy w Iraku (9.XII.). Nieudana wyprawa turecka (DŻEMAL) na Egipt (XII.). Ofensywa Rosji na Kaukazie (do 1915), zwycięstwo w bitwie pod Sarykamyszem nad Turkami (ENWER). Nagrody Nobla (fizyka – MAX VON LAUE (Niemcy), literatura – nie przyznano, chemia –THEODORE WILLIAM RICHARDS (USA), fizjologia i medycyna – ROBERT BÁRÁNY (Austria), pokojowa – nie przyznano)) – (10.XII.). Brytyjski protektorat nad Egiptem (16.XII.), okupacja strefy Kanału Sueskiego, detronizacja ABBASA II, HUSAJN KAMIL namiestnikiem kraju (do 1917), wprowadzenie stanu wyjątkowego przez Brytyjczyków, represje wobec uczestników ruchu narodowego oraz zaostrzenie cenzury. Zjednoczenie Nigerii jako kolonii brytyjskiej. Wycofanie się wojsk austriackich z Serbii (18.XII.). Zwycięstwo Austrii pod Łowczówkiem nad Rosjanami (22-25.XII.). Zajęcie niemieckich posiadłości na Oceanii: okupacja japońska Marian Północnych, Wysp Marshalla, Mikronezji i Palau (do 1920), okupacja australijska płn-wsch. części Nowej Gwinei i Nauru (do 1920), okupacja australijsko-nowozelandzka Samoa Zach. (do 1920). Niezależność Kataru od Turcji. Światowy tonaż floty handlowej: Wielka Brytania – 19,2 mln BRT, Niemcy – 5,5 mln BRT, USA – 5,4 mln BRT, Norwegia – 2,5 mln BRT, Francja – 2,3 mln BRT, dominia i kolonie bryt. – 1,8 mln BRT, Japonia i Włochy – 1,7 mln BRT. JOHN DENTON earl OF YPRES FRENCH dowódcą wojsk brytyjskich we Francji (do 1915). RENÉ VIVIANI premierem Francji (do 1915). HJALMAR VON HAMMARSKJÖLD premierem Szwecji (do 1917). VICTORINO DE LA PLAZA prezydentem Argentyny (do 1916). Utworzenie Wszechrosyjskiego Związku Ziemstw (książę JERZY LWOW) i Wszechrosyjskiego Związku Miast (MICHAŁ CZEŁNOKOW), powstanie wspólnego komitetu (Ziemgor). FISCHER premierem Australii (do 1915). JOSÉ VICENTE CONCHA prezydentem Kolumbii (do 1918). ALFONSO QUIŃONEZ MOLINA prezydentem Salwadoru (do 1915). ALFREDO GONZÁLEZ FLORES prezydentem Kostaryki (do 1917). FERDYNAND I królem Rumunii (do 1927). GOREMYKIN premierem Rosji (do 1916). Krótka władza RAMÓNA BÁEZA w Dominikanie, JIMÉNEZ prezydentem (do 1916). VENCESLAO BRAZ PEREIRA GOMEZ prezydentem Brazylii (do 1918). Krótka władza ORESTE ZAMORA na Haiti, DAVILMAR THÉODORE nowym prezydentem (do 1915). Przepłynięcie Przejścia Płn-Wsch. po raz pierwszy w kierunku zachodnim (WILKICKI). Powstanie Burów (CHRISTIAN DE WET) w ZPA (do 1916). „Harrison Narcotics Act” w USA (ograniczenie rozpowszechniania narkotyków). Faktyczne odsunięcie od władzy PIOTRA I w Serbii przez księcia-regenta ALEKSANDRA. 191 pożyczek zagranicznych USA dla państw Ameryki Łacińskiej na sumę 2 000 000 000 dolarów (do 1928). Śmierć CHARLESA SANDERSA PEIRCE’A – filozofa amerykańskiego, JÓZEFA CHEŁMOŃSKIEGO – malarza polskiego.
    1915 „U-24” torpeduje brytyjski pancernik „Formidable” (1.I.). Zamach stanu na Haiti, VILBRUN GUILLAUME-SAM prezydentem (I-VII.). Wprowadzenie reformy rolnej w Meksyku (CARRANZA), rozszerzenie poparcia dla swej władzy (grupy społeczne). Zdobycie Swakopmund w Niemieckiej Afryce Płd-Zach. przez wojska ZPA (14.I.). Przedstawienie Chinom tzw. „21 żądań” przez Japonię (5 grup: 1. żądanie uznania z góry przez Chiny wszelkich umów, układów i porozumień w sprawie Szantungu między Japonią a Niemcami, przekazanie Japonii prawa budowy linii kolejowych, udostępnienie głównych miast i portów, nie ustępowanie nikomu żadnej części terytorium tej prowincji; 2. uznanie japońskiej kontroli wojskowo- politycznej i gospodarczej nad Mandżurią i Mongolią Wewnętrzną (żądanie przedłużenia na 99 lat terminu dzierżawy kolei południowomandżurskiej, Portu Artur i Talien oraz linii kolejowej Antung-Mukden, przyznanie prawa nabywania i dzierżawy ziemi, swobody poruszania się i działalności, prawo eksploatacji wszystkich kopalni, uprzedniej zgody Japonii na udzielenie przez Chiny koncesji kolejowych obcym mocarstwom lub zaciągnięcia pożyczek zagranicznych oraz zapraszanie cudzoziemskich doradców finansowych lub instruktorów politycznych, finansowych czy wojskowych, przekazanie na okres 99 lat linii kolejowej Kirin-Czangczun); 3. przekształcenie w mieszane japońsko-chińskie przedstawicielstwa kombinatu przemysłowego w Hanjepingu (kopalnie i huty żelaza); 4. nie odstępowanie stronie trzeciej ani nie oddawanie w dzierżawę portów, zatok i wysp wzdłuż całego wybrzeża chińskiego; 5. zaproszenie autorytatywnych osobistości japońskich jako doradców rządu centralnego do spraw politycznych, finansowych i wojskowych, umożliwienie japońskim szpitalom, świątyniom i szkołom posiadania własności ziemskiej w Chinach, utworzenie wspólnej japońsko-chińskiej policji lub zaproszenie Japończyków do służby w organach policyjnych w pewnych okręgach Chin, przyznanie Japonii prawa budowy linii kolejowych oraz obowiązek uprzedniego konsultowania się z Japonią, jeśli zajdzie potrzeba inwestowania kapitału w budowę kolei, kopalń i portów w prowincji Fucien, prawo propagandy religijnej w Chinach, zwrócenie się Chin do Japonii o „dostarczenie im określonej ilości amunicji”, około 50% lub więcej albo o zbudowanie w Chinach mieszanych zakładów przemysłu zbrojeniowego) – (18.I.). Nierozstrzygnięta bitwa morska na Morzu Północnym (Dogger Bank) między flotą niemiecką a brytyjską (24.I.). Użycie przez Niemców broni gazowej na froncie wsch. pod Bolimowem (31.I.). Wyparcie wojsk tureckich z Tebrizu przez Rosjan (31.I.), nasilenie walk między wojskami Ententy a państw centralnych w zachodnich okręgach Persji (Hamadan, Kermanszah, Chanekin). Ofensywa niemiecka w Prusach Wsch. (II.). Zamknięcie Kanału Sueskiego przez Brytyjczyków dla państw neutralnych (9.II.). Okrążenie sił rosyjskich przez Niemców nad rzeką Niemen (100 tys. jeńców) – (10.II.). Ostrzelanie fortów tureckiego Gallipoli przez flotę brytyjską (19.II.). Walki rosyjsko-niemieckie na Pojezierzu Mazurskim (II.). Wystawa światowa w San Francisco (21.II.). Powstanie Komitetu Wolnej Polski w Paryżu (II.). Ogłoszenie totalnej wojny podwodnej przez Niemcy (22.II.). Włochy po stronie Ententy (3.III.). Zwycięstwo Niemiec w bitwie pod Grodnem z Rosjanami (9.III.). Ofensywa rosyjska w górach Karpatach (III.). Zatopienie niemieckiego krążownika „Dresden” przez flotę brytyjską (14.III.). Niepowodzenie francuskiej ofensywy w Szampanii (20.III.). Zdobycie twierdzy Przemyśl przez Rosjan (22.III.). Ofensywa francuska na froncie zach. (5.IV.). Wizyta cara Rosji, MIKOŁAJA II we Lwowie i Przemyślu (22.IV.). Użycie gazów trujących (chlor) przez Niemców pod Ypres – 5 tys. zabitych, 10 tys. rannych Brytyjczyków (22.IV.). Desant brytyjsko-francuski w tureckich Dardanelach (25.IV.). Elektryfikacja kolei żelaznej w Norwegii (IV.). Tajne porozumienie między Ententą a Włochami w Londynie (przyłączenie Trydentu, Górnej Adygi, płd. Tyrolu, Triestu, Istrii i Gorycji w zamian za przystąpienie Włoch do Ententy podporządkowanie Włochom części Albanii) – (26.IV.). Ofensywa niemiecka w Kurlandii (27.IV.). Ofensywa niemiecko-austriacka w Galicji (2.V.). Przełamanie frontu rosyjskiego pod Gorlicami przez Niemców – odwrót sił rosyjskich (3.V.). Storpedowanie „Lusitanii”, statku pasażerskiego (1198 ofiar) przez Niemców (7.V.). Przyjęcie japońskich „21 żądań” (bez piątej grupy) przez Chiny (JÜAN SZY-K’AI), ruch antyjapoński: bojkoty towarów, demonstracje, kampanie petycyjne (9.V.). Pierwszy nalot niemieckich sterowców na Londyn – zamieszanie w mieście (10.V.). Zamach na premiera Portugalii, PINHEIRO CHAGASA w Lizbonie (16.V.). Wypowiedzenie wojny Austro-Węgrom przez Włochy (23.V.), walki na włoskim wybrzeżu Adriatyku (V.). Blokada floty brytyjskiej – tureckie wybrzeży Azji Mniejszej (2.VI.). Odzyskanie twierdzy Przemyśl wobec kontrataku niemiecko-austriackiego (3.VI.). Zdobycie Amary w Iraku przez wojska brytyjskie (3.VI.). Przejście Dniestru przez Niemców (6.VI.). Wkroczenie sił serbskich do Albanii, zajęcie Tirany (11.VI.). Pogrom ludności ormiańskiej przez Turków na Kaukazie (VI.). Zawieszenie ofensywy francuskiej w Artois (18.VI.). Odbicie Lwowa przez wojska niemiecko-austriackie (22.VI.). Początek włoskiej ofensywy nad rzeką Isonzo (29.VI.). Ruch na rzecz nowej kultury w Chinach (LI TA-CZAO, CZ’EN TU-SIU, LU ŚÜN, HU SZY). Utworzenie Komitetu Wojskowo-Przemysłowego w Rosji (GUCZKOW). Klęski Włochów pod Gradisca i Gorizia w walce z Austriakami (5.VII.). Zajęcie Niemieckiej Afryki Płd-Zach. przez wojska ZPA (9.VII.). Ofensywa niemiecko-austriacka na ziemiach Królestwa Polskiego (13.VII.). Druga ofensywa włoska nad rzeką Isonzo (18.VII.). Zdobycie Nasiriji w Iraku przez wojska brytyjskie (24.VII.). Zamach stanu na Haiti, interwencja USA, SUDRE DARTIGUENAVE nowym prezydentem (do 1922). Odwrót wojsk rosyjskich z ziem Kraju Przywiślańskiego (30.VII.). Opanowanie twierdzy Dęblin przez Austriaków (4.VIII.), siły niemieckie w Warszawie (5.VIII.). Ofensywa turecka na Kaukazie (5.VIII.). MIKOŁAJ II naczelnym dowódcą wojsk rosyjskich. Zdobycie Kowna przez Niemców (17.VIII.). Wypowiedzenie wojny Turcji przez Włochy (21.VIII.). Podział Królestwa Polskiego na 2 strefy administracyjno-wojskowe między Niemcy i Austrię (31.VIII.). Wzrost sił opozycji w Rosji tzw. Blok Postępowy (VIII.). Zdobycie Grodna przez wojska niemiecko-austriackie (2.IX.). Pierwsza międzynarodowa konferencja socjalistyczna tzw. zimmerwaldzka w Szwajcarii (5-12.IX.). Zawieszenie obrad IV Dumy w Rosji (IX.). Układ wojskowy niemiecko-bułgarski w Pszczynie (6.IX.). Porozumienie Niemiec, Austro-Węgier, Turcji i Bułgarii zwany inaczej Czwórprzymierzem (14.IX.). Ogłoszenie mobilizacji w Bułgarii (24.IX.). Ofensywa wojsk Ententy w Artois (25.IX.). Wylądowanie wojsk francusko-brytyjskich w Salonikach (5.X.). Zajęcie Belgradu przez wojska niemiecko-austriacko-bułgarskie (9.X.), stan wojny między Serbią a Bułgarią (14.X.), wypowiedzenie wojny Bułgarii przez Francję, Wielką Brytanię i Włochy (16.X.). Trzecia ofensywa włoska nad Isonzo (X.). Rozbicie sił serbskich na Kosowym Polu przez wojska niemiecko-austriacko-bułgarskie (19-23.X.). Wypowiedzenie wojny Bułgarii przez Rosję (20.X.). Układ w Kiachcie między Chinami, Rosją a Mongolią (potwierdzenie autonomii Mongolii oraz gospodarczo-politycznych przywilejów Rosji). Ustawa „O obronie Indii” (wprowadzenie wojskowo-policyjnego terroru przez Brytyjczyków). Powstanie tajnego Związku Ziemi i Nieba w Kochinchinie (Wietnam). Prześladowania Ajsurów oraz Arabów z Syrii i Libanu przez Turków, deportacje ludności greckiej. Nowa taryfa celna w Turcji (zwiększenie ceł importowych do 30% wartości towarów), wydanie zarządzenia podporządkującego cudzoziemskie towarzystwa akcyjne ustawom tureckim i rezerwującym wyłącznie dla obywateli tureckich korzystanie z ułatwień przewidzianych w „Ustawie o popieraniu przemysłu”. Ogłoszenie nowej monarchii w Chinach, JÜAN SZY-K’AI cesarzem (do 1916), rozwój ruchu antymonarchicznego, proklamacja niezależności Jünnanu od Chin, powstanie Armii Obrony Republiki. Zdobycie Niszu przez Bułgarów (5.XI.). Czwarta ofensywa włoska nad Isonzo (XI.). Zajęcie Szirazu w Persji wskutek działań Niemców (XI.), odmowa prowadzenia rozmów z Rosją i Wielką Brytanią na temat przystąpienia Persji do Ententy, marsz wojsk rosyjskich na Teheran. Zwycięstwo armii tureckiej nad wojskami brytyjskimi w bitwie pod Ktezyfonem (22.XI.). Oblężenie Kut al-Amara w Iraku przez siły tureckie (do 1916). Nagrody Nobla (fizyka – sir WILLIAM HENRY BRAGG i sir WILLIAM LAWRENCE BRAGG (Wielka Brytania), chemia – RICHARD WILLSTÄTTER (Niemcy), literatura – ROMAIN ROLLAND (Francja), fizjologia i medycyna – nie przyznano, pokojowa – nie przyznano) – (10.XII.). Kryzys rządowy w Persji, rozwiązanie parlamentu, tzw. rząd tymczasowy w Kumie (inspiracja niemiecka), później w Hamadanie i Kermanszah (XII.). Ogłoszenie konstytucji w Danii, m.in. przyznanie pełnych praw wyborczych dla kobiet. Odwrót armii francusko-brytyjskiej z Dardaneli do Salonik (21.XII.). Dwie nieudane próby zaatakowania Kanału Sueskiego i Egiptu przez Turków (DŻEMAL). Król Serbii, PIOTR I i resztki armii na wyspie Korfu (29.XII.). GIUSEPPE MOTTA prezydentem Szwajcarii. Krótka władza BRAGI w Portugalii, BERNARDINO LUIS MACHADO nowym prezydentem (do 1917). FIGUEROA Y TORRES premierem Hiszpanii (do 1917). BRIAND premierem Francji (do 1917). JUAN LUIS SANFUENTES prezydentem Chile (do 1920). WILLIAM MORRIS HUGHES premierem Australii (do 1923). PARDO BARREDA prezydentem Peru (do 1919). DŻABIR II emirem Kuwejtu (do 1917). Opanowanie większości terytorium Meksyku przez siły rządowe CARRANZY, FRANCISCO LAGOS CHÁZARO kontrprezydentem (do 1916). MAHATMA GANDHI (MOHANDAS KARAMCHAND) przywódcą Indyjskiego Kongresu Narodowego. Rozbicie wojsk chłopskich VILLI przez siły rządowe w Meksyku. Powstanie chłopskie (TO DŻANGUT) na Płw. Malajskim. MELÉNDEZ prezydentem Salwadoru (do 1918). FELICIANO VIERA prezydentem Urugwaju (do 1919). HANS HARTWIG VON BESELER generał-gubernatorem Warszawy (do 1918). FRENCH naczelnym dowódcą wojsk brytyjskich (do 1918). Ponowne założenie Ku-Klux-Klanu w USA – stan Georgia (SIMMONS). VICTORIANO MÁRQUEZ BUSTILLOS prezydentem Wenezueli (do 1922). Śmierć ALEKSANDRA SKRIABINA – kompozytora rosyjskiego, AKAKIEGO CERETELI – gruzińskiego pisarza i poety, STANISŁAWA WITKIEWICZA – malarza i prozaika polskiego, GIOSUE BORSI – pisarza włoskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  10. #20
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1916 Zatopienie brytyjskiego statku pasażerskiego „Persia” (335 ofiar) przez Niemców (1.I.). Powstanie Związku Spartakusa (socjaliści) w Niemczech. Ewakuacja oddziałów brytyjsko-francuskich z Gallipoli (8.I.). Akt kapitulacji Czarnogóry przed Austro-Węgrami (12.I.). Ofensywa rosyjska na Kaukazie (I.). Pęknięcie tam Zuiderzee, powódź w Holandii (21.I.). Wkroczenie wojsk francusko-belgijskich do stolicy niemieckiego Kamerunu – Yaounde (28.I.). Pożar w parlamencie Kanady (4.II.). Zatopienie francuskiego krążownika „Amiral Chainer” przez „U-51” (8.II.). Początki dadaizmu (Zurych, Szwajcaria). Ofensywa rosyjska na froncie tureckim – zajęcie Erzurum (16.II.). Zajęcie terytorium niemieckiego Kamerunu przez wojska francusko-belgijskie, wyparcie Niemców do Rio Muni (Gwinea Hiszpańska) – (18.II.). Bunt armii tureckiej w Bagdadzie (II.). Początek ofensywy niemieckiej na froncie zachodnim pod Verdun (21.II.). Wkroczenie sił niemiecko-austriacko-bułgarskich do Albanii. Nasilenie tendencji secesjonistycznych w Chinach, proklamacje niezależności Kueiczou, Kuangsi, Kuangtung, Syczuan, Czeciang i Hunan, odroczenie restauracji monarchii w kraju, przywrócenie instytucji republikańskich, tworzenie się grup wojskowych w Chinach: ugrupowanie północne tzw. peijangskie dzielące się na klikę fengtieńską, inaczej mandżurską (CZANG CUO-LIN), klikę czylijską (FENG KUO-CZANG) i klikę anhuejską (T’UAN Ć’I-ŻUEJ), kliki w prowincjach Szansi (JEN SI-SZAN, CZEN SZU-FAN), grupa jünnańska (T’ANG CI-JAO), klika z Kuangsi (LU ŻUNG-TING), nagła śmierć JÜAN SZY-K’AIA, LI JUAN-HUNG prezydentem Chin (do 1917). Tajny układ między Wielką Brytanią a Francją (SYKES-PICOT) o podziale krajów arabskich (płd. Mezopotamia z Bagdadem dla Wielkiej Brytanii, środkowa Mezopotamia w brytyjskiej sferze wpływów, okręg mosulski wraz z Syrią – francuska sfera wpływów) – (9.III.). Piąta ofensywa włoska nad Isonzo (III.). Zwycięstwo armii niemieckiej nad Francją pod Mort Homme (14.III.). Zajęcie Isfahanu przez Rosjan (19.III.). Przyjęcie kalendarza gregoriańskiego przez Bułgarię (1.IV.). Zatrzymanie ofensywy niemieckiej pod Verdun (10.IV.). Ucieczka tymczasowego rządu Persji na ziemie tureckie. Wzrost roli Związku Islamu w Hol. Indiach Wsch. Powstanie antyholenderskie w prowincji Djambi na wyspie Sumatra. Powrót SUN JAT-SENA z emigracji japońskiej do Chin. Zniesienie autonomii Dar Fur w Sudanie Anglo-Egipskim. Śmierć byłego dyktatora Meksyku, DÍAZA w Paryżu. Przekształcenie japońskiej partii Dosikai w Towarzystwo Rządów Konstytucyjnych (Kensekai). Podpisanie formalnego porozumienia między Ligą Muzułmańską a Indyjskim Kongresem Narodowym w sprawie wspólnego programu politycznego w Lakhnau. Obowiązkowa służba wojskowa w Wielkiej Brytanii. Rozruchy w armii tureckiej w Iraku (Mosul) – (IV.). Zdobycie Trapezuntu przez oddziały rosyjskie (18.IV.). Bunt antybrytyjski tzw. powstanie wielkanocne (JAMES CONNOLLY) w Irlandii (Dublin) – (24-29.IV.). Głód w Syrii i Libanie (350 tys. ofiar) – (do 1918). Obrady międzynarodowej konferencji socjalistycznej w Kienthal w Szwajcarii (stosunek robotników do zagadnienia pokoju, uchwalenie manifestu antywojennego) – (24-30.IV.). Zdobycie Kut al-Amara w Iraku przez wojska tureckie (29.IV.). Nieudany marsz chłopski na Sajgon , rozbicie Związku Ziemi i Nieba w Wietnamie przez Francuzów, fiasko antyfrancuskiego powstania zbrojnego w Hue pod kierunkiem cesarza DUY TÂNA (4-6.V.), schwytanie go przez Francuzów i jego abdykacja, KHAI DINH cesarzem Wietnamu (do 1925). Amerykańskie ultimatum dla Niemiec (4.V.). Ofensywa austriacka w płd. Tyrolu (15.V.). Porozumienie gospodarcze między Wielką Brytanią a Francją (20.V.). Walki francusko-niemieckie pod Douaumont (22.V.). Nierozstrzygnięta bitwa morska koło Jutlandii flot brytyjskiej i niemieckiej (31.V.- 1.VI.). Opuszczenie terytorium Afganistanu przez misję austriacko-niemiecko-turecką (V.). Regularne oddziały wojskowe afgańskie nad granicą z Indiami Bryt. (kontrola plemion pusztuńskich). Pierwszy przelot samolotem na odległość ponad 1000 km w linii prostej (Francuz, ANSELME MARCHAL przelatuje z Nancy do Chełma – 1300 km) – (2.VI.). Bitwa nad rzeką Sommą na froncie zachodnim (VI-XI.), użycie czołgów przez Ententę. Ofensywa wojsk rosyjskich (ALEKSIEJ BRUSIŁOW) na froncie wsch. (VI-IX.). Fort Vaux w Pikardii w ręku Niemców (7.VI.). Incydent w Columbus, ultimatum Meksyku wobec USA (20.VI.), interwencja wojsk amerykańskich w Meksyku (do 1917). Ofensywa niemiecka pod Verdun (24.VI.). Siły rosyjskie na Bukowinie (VI.). Antytureckie powstanie w zach. Arabii, Królestwo Hidżazu (do 1925), dynastia Haszymidów (do 1925), HUSAJN IBN ALI pierwszym królem (do 1924). Sułtanat Nedżdu (do 1925), ABD AL-AZIZ sułtanem (do 1925). Tajny układ rosyjsko-japoński (zwrócony przeciw wpływom Wielkiej Brytanii i USA w Azji) – (8.VII.). Zdobycie Rewandus we wschodnim Kurdystanie przez Rosjan (21.VII.). Wkroczenie armii rosyjskiej do wschodniej Anatolii w Turcji (27.VII.). Zmiana na stanowisku naczelnego dowódcy wojsk niemieckich (zastąpienie ERICHA VON FALKENHAYNA przez HINDENBURGA) – (VIII.). Sprzedaż USA – Wysp Dziewiczych na Karaibach przez Danię. Ofensywa rosyjska na Bukowinie (VIII.). Zdobycie Ramadanu w Persji przez wojska tureckie (10.VIII.). Szósta ofensywa włoska nad Isonzo (VIII.). Zamach stanu w Etiopii, obalenie LIDŹ JEZUSA V, ZEUDITU cesarzową (do 1930), regencja RAS TAFARI MAKONNENA (do 1930), nieudane powstania w Ogadenie i Harerze. Wypowiedzenie wojny Austro-Wegrom przez Rumunię (27.VIII.), stan wojny między Niemcami a Rumunią (28.VIII.), wypowiedzenie wojny Niemcom przez Włochy (28.VIII.). Ustawa „Jones Act” w USA (powstanie Senatu na Filipinach, obietnica przyznania pełnej niepodległości) – (29.VIII.). Wypowiedzenie wojny Rumunii przez Bułgarię (1.IX.). Wstrzymanie ofensywy niemieckiej – Verdun (2.IX.). Wkroczenie Brytyjczyków do Dar es-Salaam, stolicy Niemieckiej Afryki Wschodniej (4.IX.). Siódma ofensywa włoska nad Isonzo (IX.). Brytyjskie czołgi nad Sommą (15.IX.). Uznanie Czeskiej Rady Narodowej przez Francję i Wielką Brytanię (16.IX.). Zwycięstwo wojsk rosyjsko-rumuńskich nad Niemcami w działaniach w Dobrudży (22.IX.). Klęska wojsk bułgarskich w walce z siłami Ententy pod Monastirem w Serbii (5.X.-11.XII.). Ósma ofensywa włoska nad Isonzo (X.). Separatystyczny rząd republikański (ELEFTHERIOS WENIZELOS) w greckich Salonikach (do 1917) – (9.X.). Zamach na premiera Austrii, KARLA VON STÜRGKHA w Wiedniu (FRIEDRICH ADLER) – (21.X.), kryzys rządowy w kraju (do 1918). Protektorat brytyjski nad Katarem (do 1971). Manifest cesarzy Niemiec i Austrii proklamujący powstanie państwa polskiego o bliżej nieznanych granicach i pozostającego pod kontrolą państw centralnych (5.XI.). Opanowanie kolonii niemieckiej Ruanda-Urundi przez wojska belgijskie. Zawarcie formalnego rozejmu między Północą a Południem Chin, zawieszenie walk. Śmierć FRANCISZKA JÓZEFA I (21.XI.). KAROL I cesarzem Austrii, królem Węgier oraz Czech (do 1918). Ofensywa Niemiec na Bukareszt (XI.). Nasilenie walk nad Sommą (28.XI.). Fiasko rosyjskiej ofensywy na Bukowinie (7.XII.). Zdobycie Bukaresztu przez wojska niemieckie (7.XII.). Zmiana naczelnego dowódcy wojsk francuskich (zastąpienie JOFFRE’A przez NIVELLE’A) – (XII.). Ustawa o powołaniu tzw. Rady Ludowej (Volksraad) w Hol. Indiach Wsch. (XII.). Okupacja rosyjska płn. części Persji aż po linię Isfahanu, brytyjska płd. części kraju – ruch antybrytyjski w Gilanie (MIRZA KUCZEK-CHAN). Nagrody Nobla (fizyka – nie przyznano, chemia – nie przyznano, literatura – WERNER VON HEIDENSTAM (Szwecja), fizjologia i medycyna – nie przyznano, pokojowa – nie przyznano) – (10.XII.). Pierwsze propozycje pokojowe państw centralnych (XII.). Wezwanie prezydenta USA, WILSONA do stron walczących o przedstawienie warunków przerwania walk (18.XII.). Zamach na RASPUTINA w Piotrogrodzie (książę FELIKS JUSUPOW, wlk. książę DYMITR WŁODZIMIERZ PURYSZKIEWICZ) – (30.XII.). Krótka władza FRANCISCO HENRIQUEZA Y CARVAJALA i DESIDERIO ARMASA w Dominikanie, interwencja USA na wyspie, okupacja kraju (do 1924). HIPÓLITO YRIGOYEN prezydentem Argentyny (do 1922). MANUEL FRANCO prezydentem Paragwaju (do 1919). DAVID LLOYD GEORGE earl OF DWYFOR premierem Wielkiej Brytanii (do 1922). MORENO prezydentem Ekwadoru (do 1920). Obywatelstwo francuskie dla mieszkańców 4 wspólnot miejskich w Senegalu (Dakar, Rufisque, St. Louis, Gorée) przyjęte przez parlament Francji na wniosek deputowanego Senegalu, BLAISE DIAGNE. Krótkie rządy BORYSA STÜRMERA oraz ALEKSANDRA TREPOWA w Rosji, książę MIKOŁAJ GOLICYN premierem (do 1917). Założenie dziennika „Dagsbrun” (Althýdubladid) na Islandii. IDRIS I emirem Trypolitanii i Cyrenajki (do 1949). RAMÓN VALDÉS prezydentem Panamy (do 1918). Stracenie przez Brytyjczyków ROGERA DAVIDA CASEMENTA, irlandzkiego działacza niepodległościowego za zdradę. EMILIANO CHAMORRO VARGAS prezydentem Nikaragui (do 1921). Powstanie ludowe w kazachstańskim okręgu Turgaj w Rosji (AMANGELDY IMANOW). Wydobycie surowców mineralnych w Afryce: 64 tys. t rudy chromowej, 23 tys. t miedzi, 5 tys. t ołowiu. Śmierć UMBERTO BOCCIONI – włoskiego malarza i rzeźbiarza, HENRY JAMESA – pisarza amerykańskiego, MAXA REGERA – kompozytora niemieckiego, HENRYKA SIENKIEWICZA – pisarza polskiego, ILII MIECZNIKOWA – biologa rosyjskiego, RUBÉNA DARÍO – pisarza nikaraguańskiego (Canto errante, Azul), EMILE VERHAERENA – pisarza belgijskiego, SZOLEMA ALEJCHEM – pisarza żydowskiego, JACKA LONDONA – pisarza amerykańskiego, JOSÉ ECHAGARAY Y EIZAGUIRRE – matematyka i dramaturga hiszpańskiego.
    1917 Wkroczenie wojsk niemiecko-bułgarskich do rumuńskiej Braiły (7.I.). Strajki i manifestacje antywojenne w Piotrogrodzie, Baku, Moskwie i Niżnym Nowogrodzie (9.I.). Tymczasowa Rada Stanu w Królestwie Polskim (I-VIII.). Orędzie prezydenta USA, WILSONA do Kongresu (propozycje w sprawie zawarcia pokoju) – (22.I.). Nieudany sojusz niemiecko-meksykański. Rozpoczęcie tzw. nieograniczonej wojny podwodnej przez Niemcy (1.II.). Nowa konstytucja w Meksyku (wprowadzenie reformy rolnej, prawo pracy, rozdział Kościoła od państwa, nacjonalizacja bogactw naturalnych). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Niemcami przez USA (5.II.). Aresztowanie w Paryżu holenderskiej tancerki, MATY HARI (MARGARETHE ZELLE) pod zarzutem szpiegostwa (13.II.). Ofensywa niemiecka na froncie wschodnim (18.II.). Progresja strajków w Piotrogrodzie: 80-90 tys. ludzi (8.III.), ok. 200 tys. ludzi (9.III.), wprowadzenie strajku powszechnego (11.III.). Ofensywa brytyjska w Iraku, zdobycie Bagdadu (11.III.). Rewolucja lutowa w Piotrogrodzie – aresztowanie członków rządu, powstanie Tymczasowego Komitetu Dumy Państwowej na czele z MICHAŁEM RODZIANKO, utworzenie Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich (wpływy głównie eserowców i mienszewików) pod kierunkiem MIKOŁAJA CZCHEIDZE (12.III.), Tymczasowy Komitet Rewolucyjny w Moskwie (12.III.), kapitulacja oddziałów rządowych wobec wojsk powstańczych (13.III.), negocjacje między TDKP a RDRiŻ w sprawie powołania nowego rządu (14.III.). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Niemcami przez Chiny, kryzys rządowy w Chinach (14.III.). Abdykacja MIKOŁAJA II w Rosji (Psków), koniec dynastii Romanowów (15.III.), Rząd Tymczasowy w kraju (3.III.-7.XI.), książę LWOW premierem (III-VII.), Rosja – republiką, likwidacja tzw. ochrany (policji politycznej), cenzury prasy, amnestia polityczna; internowanie byłego cara wraz z rodziną w Carskim Siole (22.III.). MICHAIŁ ALEKSIEJEW głównodowodzącym wojsk rosyjskich na frontach wojny (III-V.). Austriackie propozycje pokojowe (III.). Odwrót wojsk tureckich z terytorium Persji (III.). Dziewiąta ofensywa włoska nad Isonzo (III.). Powstanie Ukraińskiej Centralnej Rady (MYCHAJŁO HRUSZEWSKI) w Kijowie, rządy na terenie Ukrainy (III.). Przyznanie prawa narodowi polskiemu do utworzenia niezależnego państwa przez Rząd Tymczasowy i Radę Piotrogrodzką (28, 30.III.), zniesienie wszelkich ograniczeń i wyznań narodowych (2.IV.). Wypowiedzenie wojny Niemcom przez USA (6.IV.). Reformy w Rosji – 8-godzinny dzień pracy, kres kary śmierci (6. IV.). Początek ofensywy wojsk Ententy pod Arras, odwrót Niemców (9.IV.), zwycięstwo francuskie pod Chemin des Dames (16.IV.). Przybycie LENINA do Piotrogrodu tzw. specjalnym pociągiem ze Szwajcarii przez Niemcy, Szwecję i Finlandię (16.IV.) i ogłoszenie tez kwietniowych (obalenie władzy Rządu Tymczasowego na rzecz Rad) – (17.IV.). Zdobycie Samary w Iraku przez wojska brytyjskie (24.IV.). LEW TROCKI w Rosji (5.V.). Dziesiąta ofensywa włoska nad Isonzo (V.). BRUSIŁOW dowódcą armii rosyjskiej (V-VII.). ARMANDO DUCCA DELLA VITTORIA DIAZ dowódcą wojsk włoskich (do 1918). PHILIPPE PÉTAIN naczelnym wodzem wojsk Francji (15.V.). Powstanie Partii Lewicy – Komuniści w Szwecji (V.). USA: ustawa o powszechnej służbie wojskowej (18.V.). Abdykacja króla Grecji, KONSTANTYNA I, nowym władcą ALEKSANDER (do 1920). Dekret prezydenta Francji o utworzeniu Armii Polskiej. Pierwsze przesilenie rządowe w Rosji, utworzenie I rządu koalicyjnego, dokooptowanie eserowców i mienszewików w skład rządu (18.V.). „Deklaracja praw żołnierza” w Rosji (24.V.). Początek walk o Flandrię na froncie zachodnim (7.VI.). Wypowiedzenie wojny Niemcom, Austro-Węgrom, Bułgarii i Turcji przez Grecję (12.VI.). Ofensywa turecka w Persji (15.VI.). Początek obrad I Wszechrosyjskiego Zjazdu Rad w Piotrogrodzie (16.VI.). Międzynarodowy kongres socjalistyczny w Sztokholmie (VI.). Nieudana ofensywa rosyjska we wschodniej Galicji (VI.). Zmiana nazwy dynastii brytyjskiej (Sachsen-Coburg-Gotha) na Windsor (19.VI.). Powstanie we flocie czarnomorskiej w Sewastopolu (24.VI.). Pierwsze oddziały amerykańskie w Europie, desant wojsk USA w Saint Nazaire we Francji (26.VI.). Proklamacja powstania Niezależnej Republiki Ukraińskiej w Kijowie (SEMEN PETLURA, WOŁODYMYR WINNICZENKO) – (29.VI.). Pucz monarchistyczny w Chinach (CZANG ŚÜN), krótka restauracja monarchii – PU YI cesarzem (po raz drugi) – (1-12.VII.), zmuszenie prezydenta Chin, LI JUAN-HUNGA do ustąpienia przez premiera T’UAN Ć’I-ŻUEJA, FENG KUO-CZANG prezydentem (do 1918). Fala demonstracji antyrządowych w Piotrogrodzie (1, 17.VII.), aresztowania bolszewików, emigracja LENINA do Finlandii. Zdobycie Al-Akaby przez wojska arabskie (6.VII.). Faktyczne rozwiązanie armii rosyjskiej (16-18.VII.). Organizacja I Korpusu Polskiego w Rosji (VII.). Objawienie się Matki Boskiej w Fatimie w Portugalii (17.VII.), m.in. 3 tajemnice fatimskie. Kryzys przysięgowy w Legionach Polskich, aresztowanie PIŁSUDSKIEGO przez Niemców (VII.) i jego osadzenie w twierdzy Magdeburg (do 1918). Pakt na Korfu między Narodowym Komitetem Jugosłowiańskim (ANTE TRUMBIĆ) a rządem serbskim (NIKOLA PASZIĆ): proklamowanie jedności narodów jugosłowiańskich i zapowiedź utworzenia po wojnie wspólnego państwa Serbów, Chorwatów oraz Słoweńców (20.VII.). Ofensywa wojsk brytyjskich w Ypres i Langemarck we Flandrii (VII-VIII). II rząd koalicyjny w Rosji, przewodniczącym ALEKSANDER KIEREŃSKI (6.VIII.-7.XI.). Powstanie marynarzy floty niemieckiej (VIII.). VI Zjazd SDPRR w Piotrogrodzie (przygotowania do powstania zbrojnego) – (8-16.VIII.). Wypowiedzenie wojny Niemcom i Austro-Węgrom przez Chiny (14.VIII.). Wywiezienie rodziny carskiej z Carskiego Sioła do Tobolska (14.VIII.). Powstanie Komitetu Narodowego Polski w Lozannie (DMOWSKI, IGNACY JAN PADEREWSKI) – (15.VIII.). Nawiązanie po raz pierwszy łączności telegraficznej między samolotem a stacją naziemną jak również między dwoma samolotami w powietrzu w USA (15.VIII.). Stłumienie buntu plemion pusztuńskich na pograniczu Indii Bryt. Zjednoczenie się Partii Narodowej i Partii Demokratyczno-Narodowej – powstanie Demokratycznej Partii Filipin. Wielkie pożyczki japońskie dla Chin tzw. pożyczki NISIHARY, uzyskanie licznych koncesji w Mandżurii. Fiasko buntu antyfrancuskiego w Tonkinie (prowincja Thai Nguen), ALBERT SARRAUT generalnym gubernatorem Indochin, organizacja francuskiej tajnej policji politycznej Sűreté, okres reform gospodarczych i politycznych. Jedenasta ofensywa włoska nad Isonzo (VIII.). Ofensywa francuska pod Verdun (20.VIII.). Konferencja Państwowa w Moskwie (2400 przedstawicieli przemysłu, handlu, ziemiaństwa, a także organizacji społecznych i politycznych), wypowiedzenie się przeciw polityce Rządu Tymczasowego, opowiedzenie się za dyktaturą wojskową (25.VIII.). Utworzenie wojskowego rządu Chin Południowych, nadanie najwyższego stopnia wojskowego – generalissimusa dla SUN JAT-SENA (25.VIII.), sesja parlamentu w Kantonie (powołanie do życia 7-osobowego dyrektoriatu), dymisja SUN JAT-SENA i jego wyjazd do Szanghaju. Opanowanie Rygi i Libawy przez wojska niemieckie (3.IX.). Pierwszy lot sterowca na odległość powyżej 5000 km (niemiecki „L-59” przelatuje z Bułgarii do Sudanu Anglo-Egipskiego i z powrotem – 6700 km). Wznowienie działań wojny domowej w Chinach (IX.). Rada Ludowa (WOLDEMARS SAMUELS) na Łotwie (do 1918). Nieudany pucz generała ŁAWRA KORNIŁOWA w Rosji, fiasko ataku wojsk na Piotrogród, ogłoszenie KORNIŁOWA zdrajcą i jego aresztowanie, samobójstwo dowódcy wojsk puczu, ALEKSANDRA KRYMOWA (7-14.IX.), KIEREŃSKI naczelnym dowódcą sił rosyjskich (12.IX.). Kryzys w Radzie Piotrogrodzkiej, poparcie żądań bolszewików przez część Rady, ustąpienie CZCHEIDZE. Proklamacja republiki w Rosji (14.IX.), powołanie do czasu ukonstytuowania się nowego gabinetu pięcio-osobowego Dyrektoriatu (KIEREŃSKI, MICHAŁ TERESZCZENKO, ALEKSANDER WIERCHOWSKI, ALEKSY NIKITIN, DYMITR WERDEREWSKI). Narada Demokratyczna w Piotrogrodzie (ponad 1500 osób), powstanie Tymczasowej Rady Republiki Rosyjskiej tzw. Przedparlamentu (skład: 555 członków) – (27.IX.). Nakaz aresztowania SUN JAT-SENA w Chinach wydany przez rząd w Kantonie (29.IX.). Zdobycie Ramadi w Iraku przez wojska brytyjskie (1.X.). III rząd koalicyjny w Rosji (8.X.). Opanowanie Dago i Ozylii w Zatoce Ryskiej przez Niemców (15.X.). Rozstrzelanie MATY HARI (15.X.). Powołanie Rady Regencyjnej (książę ZDZISŁAW LUBOMIRSKI, hr. JÓZEF OSTROWSKI, abp ALEKSANDER KAKOWSKI) w Królestwie Polskim (15.X.), JAN KUCHARZEWSKI premierem (do 1918). Rozwiązanie Dumy i Rady Państwa w Rosji (KIEREŃSKI) – (19.X.), początek obrad tzw. Przedparlamentu (20.X.). Dwunasta ofensywa włoska nad Isonzo (X.) i kontrofensywa wojsk austriackich pod Caporetto (X-XI.). Utworzenie przez Komitet Wykonawczy Rady Piotrogrodzkiej Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego (Rewkom) pod kierunkiem eserowca PAWŁA ŁAZIMIRA, a później bolszewika MIKOŁAJA PODWOJSKIEGO (25.X.), podporządkowanie się garnizonu stolicy władzy Rewkomu (31.X.), potajemny powrót LENINA do Piotrogrodu. Antytureckie powstanie w Transjordanii (FAJSAL AL-HASZIMI, LAWRENCE – oficer wywiadu brytyjskiego). Zdobycie Beershewy w Palestynie przez wojska arabskie (31.X.). Porozumienie amerykańsko-japońskie w sprawie Chin (uznanie szczególnych interesów japońskich w tych częściach Chin, z którymi graniczą jej posiadłości) – (2.XI.). II kongres Sarekat Islam w Hol. Indiach Wsch. (żądania decentralizacji administracji, prawa udziału w wyborach do terenowych organów doradczych i Rady Ludowej, swobody poruszania się, zniesienie paszportów, zrównania ludności tubylczej we wszystkich prawach z Europejczykami, popierania przemysłu i rolnictwa narodowego, zniesienia pańszczyzny, redukcji podatków). Deklaracja bryt. ministra spraw zagranicznych ARTHURA BALFOURA (poparcie Wielkiej Brytanii dla planu wydzielenia w Palestynie obszaru, który miałby się stać ogniskiem narodowym Żydów i miejscem ich osiedlenia) – (2.XI.). Zdobycie Tikrit w Iraku przez wojska brytyjskie (6.XI.). Wybuch powstania zbrojnego bolszewików w Piotrogrodzie (6.XI.), początek rewolucji październikowej w Rosji, naczelne kierownictwo powstańcze w ręku LENINA. Zdobycie Gazy, Jaffy i Jerozolimy przez siły brytyjskie w Palestynie (XI.). Opanowanie wszystkich ważniejszych punktów Piotrogrodu przez oddziały bolszewików z Rewkomu, ucieczka KIEREŃSKIEGO, wydanie odezwy „Do obywateli Rosji” o obaleniu Rządu Tymczasowego i przejściu władzy w ręce Rewkomu, szturm siedziby Rządu Tymczasowego – Pałacu Zimowego przez siły bolszewików, obrady II Wszechrosyjskiego Zjazdu Rad w Instytucie Smolnym – odejście prawicowych eserowców, a także frakcji mienszewików, zorganizowanie przez nich i również przy udziale kadetów Komitetu Ocalenia Ojczyzny (7.XI.), uchwalenie dekretów o pokoju i ziemi, powołanie rządu bolszewickiego (LENIN) tzw. Rada Komisarzy Ludowych (8.XI.), bolszewickie powstanie w Moskwie i Kijowie (9.XI.), strajk powszechny w Moskwie, kontrakcja sił rządowych (ok. 1000 ofiar) – (10.XI.), fiasko buntu junkrów przeciw bolszewikom w Piotrogrodzie (ok. 200 ofiar) – (10-11.XI.), klęska oddziałów rządowych pod Pułkowem (12-13.XI.), ucieczka KIEREŃSKIEGO do Skandynawii. Deklaracja praw narodów Rosji (16.XI.) Zajęcie Zamku Kremla przez bolszewików (16.XI.). Przywrócenie stanowiska patriarchy (TICHON) w Rosji (18.XI.). Proklamowanie Ukraińskiej Republiki Ludowej (20.XI.) i Estońskiej Republiki Ludowej (28.XI.). Nasilenie walk we Flandrii (XI.). Początek pertraktacji pokojowych Rosji z państwami centralnymi w Brześciu n/Bugiem (3.XII.). Ogłoszenie niepodległości Finlandii (6.XII.). Tajny układ francusko-brytyjski o podziale stref wpływów w płd. części Rosji (Besarabia, Ukraina i Krym w strefie francuskiej, Kaukaz, Kubań i Don w brytyjskiej) – (XII.). Strajki w Hiszpanii (Asturia, Baskonia) – (do 1920). Wybuch francuskiego statku „Mont Blanc” (z materiałami wybuchowymi na pokładzie: 2300 t kwasu pikrynowego, 200 t trotylu, 35 t benzolu, 10 t bawełny strzelniczej) w kanadyjskim Halifax (1963 ofiary) – (6.XII.). Uwięzienie rodziny carskiej w Tobolsku (6.XII.). Wypowiedzenie wojny Austro-Węgrom przez USA (7.XII.). Wyborcza klęska bolszewików w wyborach do tzw. Konstytuanty (zwycięstwo eserowców) – (8.XII.). Wybuch powstania Kozaków dońskich w Rosji (9.XII.), wojna domowa (do 1920). Nagrody Nobla (pokojowa – Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, literatura – (1/2) KARL GJELLERUP i HENRIK PONTOPPIDAN (Dania), fizjologia i medycyna – nie przyznano, fizyka – CHARLES GLOVER BARKLA (Wielka Brytania), chemia – nie przyznano)) – (10.XII.). Zawieszenie broni na froncie rumuńskim (10.XII.). Deklaracja Litewskiej Rady Krajowej – Taryby (ANTANAS SMETONA) o odbudowie niezawisłej Litwy (11.XII.). Zwycięstwo powstania bolszewików w Moskwie (15.XII.). Zawieszenie broni na froncie wsch. (15.XII.). Pierwszy Ogólnoukraiński Zjazd Rad w Kijowie i Charkowie, utworzenie Ludowej Ukraińskiej Republiki Robotniczo-Chłopskiej (17.XII.). Powołanie tajnej policji politycznej – tzw. WCzk: Ogólnorosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (FELIKS DZIERŻYŃSKI) – (20.XII.). Powołanie Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich (MICHAŁ POKROWSKI) w Moskwie (27.XII.). „Smuga cienia” CONRADA. „Szara wilczyca” JAMESA OLIVERA CURWOODA. Nasilenie się strajków w Niemczech (700 tys. robotników). Uznanie niepodległości Finlandii przez Rosję (31.XII.). 55% wszystkich gruntów w Algierii w ręku Francuzów. Organizacja II i III Korpusu Polskiego w Rosji (XII.). Przemienne rządy GARCII-PRIETO i DATO Y IRÁDIERA w Hiszpanii, GARCIA-PRIETO ponownie premierem (do 1918). Krótkie rządy OSKARI TOKOI w Finlandii, PEHR EVIND SVINHUFVUD nowym premierem (do 1918). Krótkie rządy KARLA SWARTZA w Szwecji, NIKOLAUS EDEN nowym premierem (do 1920). Krótkie rządy GEORGA MICHAELISA w Niemczech, GEORG VON HERTLING kanclerzem (do 1918). SALIM emirem Kuwejtu (do 1921). JOSÉ GUTIÉRREZ GUERRA prezydentem Boliwii (do 1920). AHMAD FUAD I sułtanem Egiptu (do 1922). FEDÉRICO TINOCO GRANADOS prezydentem Kostaryki (do 1919). Krótkie rządy RIBOTA i PAULA PAINLEVÉ we Francji, CLEMENCEAU premierem (do 1920). Założenie dziennika „Excelsior” w Meksyku. Śmierć FERDINANDA VON ZEPPELINA – wynalazcy niemieckiego (sterowce), EDGARA DEGASA – malarza francuskiego, AUGUSTE’A RODINA – rzeźbiarza francuskiego, LUDWIKA ZAMENHOFA – językoznawcy polskiego (międzynarodowy język esperanto), EMILE’A DURKHEIMA – socjologa francuskiego.
    1918 Rozwój przemysłowy: wytop żelaza: USA – 39,7 mln t, Wielka Brytania – 9,3 mln t, Francja – 1,3 mln t, Luksemburg – 1,3 mln t, Kanada – 1,1 mln t, Szwecja – 800 tys. t, wytop stali: USA – 45,2 mln t, Wielka Brytania – 10,9 mln t, Francja – 1,8 mln t, Kanada – 1,7 mln t, Luksemburg – 900 tys. t, Szwecja – 600 tys. t, wydobycie ropy naftowej: USA – 47,5 mln t, Meksyk – 9,5 mln t, Hol. Indie Wsch. – 1,8 mln t, Rumunia – 1 mln t, Persja – 1 mln t. Otwarcie studia filmowego CHARLIEGO CHAPLINA w Hollywood (1.I.). Uznanie niepodległości Finlandii przez Francję i Szwecję (4.I.). Przemówienie LLOYDA GEORGA do kongresu brytyjskich związków zawodowych odnośnie stanowiska Wielkiej Brytanii do zakończenia wojny (5.I.). Uznanie niepodległości Finlandii przez Niemcy (6.I.). Przerzucenie 75 tys. armii niemieckiej z frontu wsch. na front zach. (I.). Orędzie prezydenta USA, WILSONA do Kongresu: 14 punktów inicjatywy pokojowej (jawność traktatów pokojowych, ograniczenie zbrojeń do minimum, wolność żeglugi na morzach i oceanach, ustanowienie równych warunków w handlu, zupełnie bezstronne załatwienie wszelkich pretensji kolonialnych, wycofanie obcych wojsk z Rosji i Belgii, oddanie Alzacji i Lotaryngii Francji przez Niemcy, poprawienie płn. granicy Włoch według linii rozgraniczenia narodowości, autonomia dla ludów monarchii Austro-Węgier, wycofanie obcych armii z Rumunii, Czarnogóry i Serbii – zapewnienie Serbii dostępu do morza, gwarancja suwerenności Turcji przy jednoczesnym przyznaniu autonomii ludom nietureckim; Dardanele – stale otwarte jako wolna droga dla statków, utworzenie niezawisłego państwa polskiego z ziemiami zamieszkanymi przez ludność bezsprzecznie polską oraz z dostępem do morza, utworzenie powszechnego zrzeszenia narodów na podstawie szczegółowych umów) – (8.I.). Rozwiązanie tzw. Konstytuanty przez bolszewików w Rosji (19.I.). Wojna domowa w Finlandii między „białymi” a bolszewikami (I-IV.). III Wszechrosyjski Zjazd Rad w Piotrogrodzie, uchwalenie „Deklaracji praw ludu pracującego i wyzyskiwanego”, proklamowanie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Rad (25.I.). Powołanie Armii Czerwonej (28.I.), obalenie rządów eserowców i mienszewików w Orenburgu i stłumienie buntu junkrów w Irkucku. Poparcie brytyjskiej deklaracji BALFOURA w sprawie Palestyny przez Francję, Włochy i USA (I.). Strajk robotników zakładów zbrojeniowych w Niemczech (I.). Wybuch powstania bolszewickiego w Kijowie przeciw Ukraińskiej Centralnej Radzie (29.I.). Wprowadzenie rozdziału Kościoła od państwa i konfiskata mienia kościelnego w Rosji (5.II.). LOUIS FÉLIX FRANCHET D’ESPEREY naczelnym dowódcą wojsk Ententy na Bliskim Wschodzie. Przedłużanie negocjacji rosyjsko-niemieckich w sprawie zawarcia pokoju (TROCKI) – (II.). Wzięcie Kijowa przez bolszewików (8.II.). Zawarcie traktatu pokojowego między Czwórprzymierzem a Ukraińską Centralną Radą tzw. pokój chlebowy w Brześciu n/Bugiem (zgoda na objęcie przez Ukrainę Chełmszczyzny i części Podlasia, prawo armii niemieckiej do okupacji Ukrainy) – (9.II.), gwałtowne rozruchy w Warszawie. Zerwanie pertraktacji pokojowych z państwami centralnymi przez bolszewików (10.II.). Ofensywa niemiecka na froncie wschodnim, opanowanie Estonii oraz Białorusi, zwycięskie bitwy pod Narwą i Pskowem, okupowanie Ukrainy, działania armii na Krymie (II-III.). Powołanie Floty Czerwonej (11.II.). Wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego w Rosji (14.II.). Ofensywa „białych” na terenie Mandżurii (do 1920). Manifestacje protestacyjne przeciw warunkom pokoju brzeskiego w Warszawie (14.II.). Proklamacja de facto niepodległości Litwy (16.II.). Wyparcie nad południowy Don formacji „białych” – Armii Ochotniczej ALEKSIEJA KALEDINA (II-IV.). Armia Czerwona w Kijowie (20.II.). Zdobycie Jerycha przez wojska brytyjskie (21.II.). Niepodległość Estonii (24.II.), władza w ręku Rządu Tymczasowego (II-XII.). Opanowanie Kijowa przez oddziały niemieckie (1.III.). Podjęcie rozmów i negocjacji pokojowych z Niemcami przez Rosję (pod przewodnictwem SOKOLNIKOWA), podpisanie układu pokojowego w Brześciu n/Bugiem z Niemcami, Austro-Węgrami, Bułgarią i Turcją (opuszczenie terytorium Ukrainy przez siły rosyjskie oraz uznanie traktatu pokojowego Ukrainy z państwami centralnymi, wycofanie się wojsk rosyjskich z Turcji i oddanie Karsu, Ardahanu i Batumi, demobilizacja armii rosyjskiej, gwarancja niepodległości Persji i Afganistanu, wymiana jeńców i obustronne zrzeczenie się kontrybucji, zrzeczenie się przez Rosję – terenów Estonii, Łotwy, Litwy, Królestwa Polskiego, Białorusi i Finlandii z Wyspami Alandzkimi) – (3.III.), zerwanie przez Rosję zobowiązań sojuszniczych wobec Francji i Wielkiej Brytanii. Runda negocjacji pokojowych Rumunii z Czwórprzymierzem (III-V.). Utworzenie Rosyjskiej Partii Komunistycznej RKP (b) przez bolszewików (7.III.). Traktaty: pokojowy oraz o przyjaźni między Niemcami a Finlandią (7.III.). Przeniesienie stolicy Rosji z Piotrogrodu do Moskwy (III.). Desant wojsk brytyjskich w Murmańsku (9.III.), początek działań przeciw bolszewikom w Rosji. Zatrzymanie ofensywy armii niemieckiej na rzece Somma na froncie zachodnim (21.III.). Niepodległość Białorusi (25.III.). Proklamowanie połączenia Besarabii z Rumunią (IV.). Desant niemiecki w Finlandii (3.IV.), pomoc w walce z siłami bolszewickimi, zajęcie Płw. Hangö, Lahti i Helsinek. Desant wojsk japońskich we Władywostoku (5.IV.), okupacja Kraju Nadmorskiego (do 1922) i okolic Czyty k/jez. Bajkał (do 1920). Ofensywa niemiecka we Flandrii (IV.), nasilenie działań pod Ypres. JAN STECZKOWSKI premierem Królestwa Polskiego (IV-X.). Zestrzelenie asa niemieckiego lotnictwa, MANFREDA VON RICHTHOFENA „czerwonego barona” (78 zwycięstw powietrznych) przez australijskiego piechura (22.IV.). Ustanowienie stosunków dyplomatycznych między Rosją a Niemcami (26.IV.). Rozwiązanie Ukraińskiej Centralnej Rady przez Niemców (28.IV.), PAWIEŁ SKOROPADSKI hetmanem Ukrainy (IV-XI.). Przewiezienie carskiej rodziny do Jekaterynburga przez bolszewików (30.IV.). Obowiązkowa służba wojskowa w Rosji (30.IV.). Traktat pokojowy między Rumunią a Czwórprzymierzem w Bukareszcie (utrata płd. Dobrudży na rzecz Bułgarii, kondominium państw centralnych nad płn. Dobrudżą, sankcjonowanie przyłączenia Besarabii do Rumunii) – (7.V.). SVINHUFVUD regentem Finlandii (V-X.). Układ między Austro-Węgrami a Niemcami w kwaterze głównej w Spa (przygotowanie trwałego związku politycznego oraz unii celnej między tymi państwami) – (12.V.). SIDONIO BERNARDINO PAIS prezydentem Portugalii (V-XII.). Dekret o przymusowej rekwizycji produktów rolnych w Rosji (13.V.). FERDINAND FOCH głównodowodzącym wojsk Ententy na froncie zachodnim (od 14.V.). Bunt Korpusu Czechosłowackiego wobec władzy bolszewików w Rosji (V.), zajęcie środkowego dorzecza rzeki Wołga oraz sporych obszarów Syberii, marsz na Władywostok. Uruchomienie pocztowej łączności lotniczej między Nowym Jorkiem a Waszyngtonem (15.V.). Niemiecki nalot na Londyn (19.V.). Niepodległość narodów zakaukaskich: Gruzji (26.V.), władza w ręku mienszewików – NOE ŻORDANIA prezydentem (do 1921), Azerbejdżanu (28.V.); rządy musawatystów (do 1920) i Armenii (29.V.); władza dasznaków (do 1920). Umowa w Pittsburghu między Czechami a Słowakami (utworzenie wspólnego państwa po zakończeniu wojny) – (30.V.). Polityka komunizmu wojennego w Rosji (do 1921), system obowiązkowych dostaw żywności, bezwzględna reglamentacja artykułów spożywczych, centralizacja produkcji i dystrybucji towarów, powszechny obowiązek i militaryzacja pracy, państwowy monopol handlu,); radykalizacja wsi. Utworzenie rządu „białych” w Rosji w Samarze (6.VI.), adm. ALEKSANDER KOŁCZAK dyktatorem (do 1920). WILHELM URACH, książę wirtemberski – MENDOG II królem Litwy (VI-XI.). Zamordowanie w Permie wielkiego księcia MICHAŁA, brata MIKOŁAJA II (13.VI.). Zaprzysiężenie pierwszych pułków Armii Polskiej we Francji (22.VI.).Delegalizacja partii mienszewików przez bolszewików w Rosji (VI.). Nasilenie walk między Kozakami a wojskami bolszewików nad Donem (VI.). Pierwsze wykorzystanie ratownicze spadochronu przez lotników wojskowych (VI.). Projekt przyznania autonomii Indiom Bryt. (6.VII.). Fiasko zamachu stanu lewicowych eserowców w Moskwie oraz Jarosławiu; zamach na ambasadora Niemiec, WILHELMA VON MIRBACHA-HARFFA (MIKOŁAJ ANDRIEJEW i JAKUB BLUMKIN) – (6.VII.). Powstanie Komunistycznej Partii Ukrainy (bolszewików). Uchwalenie socjalistycznej konstytucji w Rosji (dyktatura proletariatu) – (10.VII.). Ofensywa niemiecka w Szampanii (VII.). Rewolta bolszewicka w Aszchabadzie (13.VII.). Utworzenie Czechosłowackiej Rady Państwowej w Pradze (13.VII.). Zamordowanie MIKOŁAJA II i jego rodziny w Jekaterynburgu wskutek działań bolszewików (17.VII.). Kontrofensywa sił Ententy (FOCH) na froncie zachodnim (18.VII.-VIII.). Zamach na VON EICHHORNA, dowódcę wojsk niemieckich na Ukrainie w Kijowie (BORYS DOŃSKI) – (30.VII.). Bunty „ryżowe” w Japonii (VIII-IX.). Desanty w Rosji: brytyjsko-francuski w Archangielsku i amerykańsko-francusko-brytyjski we Władywostoku (3.VIII.). Ofensywa turecka na Kaukazie (VIII.). Zdobycie Kazania przez bolszewików (8.VIII.). Decydująca klęska wojsk niemieckich na froncie zach. (8.VIII.). Lot nad Wiedniem (GABRIELE D’ANNUNZIO) z przyczepionym do samolotu sztandarem Włoch (9.VIII.). Desant brytyjski w Baku (12.VIII.). Uznanie za nieważne traktatów rozbiorowych Polski przez Rosję (29.VIII.). Nieudany zamach eserowców (FANNI KAPLAN) na WŁODZIMIERZA LENINA w Moskwie (30.VIII.). Dekret „O czerwonym terrorze” w Rosji (5.IX.), pierwsze łagry (obozy pracy i odosobnienia). Austriacka propozycja zawarcia pokoju (IX.). Ofensywa sił Ententy na Bałkanach (salonicki korpus ekspedycyjny) – (IX.). Wprowadzenie systemu dziesiętnego w Rosji (25.IX.). Powstanie Towarzystwa Nowego Człowieka (organizacja socjalistyczna Sindzinkei) na uniwersytecie w Tokio (walka o przebudowę życia społecznego w Japonii) – (IX.). Zawieszenie broni między Bułgarią a Ententą (29.IX.). Zdobycie Hajfy (29.IX.) i Damaszku w Syrii (1.X.) przez armię brytyjską, rząd emira FAJSALA na terenie Syrii (do 1920). Książę MAX VON BADEN kanclerzem Niemiec (4.X.-XI.). Prośba Niemiec, Austro-Węgier i Turcji do prezydenta USA, WILSONA o rokowania pokojowe (4.X.). Abdykacja cara Bułgarii, FERDYNANDA III, BORYS III nowym carem (do 1943). Desant francuski w Libanie (6.X.). FRYDERYK KAROL HESKI królem Finlandii (X-XII.). Wybuch strajku generalnego (400 tys.) w Szwajcarii (X.). Ogólnoniemiecka Konferencja Związku Spartakusa (7.X.). Utworzenie Tymczasowego Rządu Obwodu Północnego w Archangielsku przez „białych” (do 1920) – (9.X.). JÓZEF ŚWIERZYŃSKI premierem Król. Polskiego (X-XI.). Manifest KAROLA I o przekształceniu Austro-Węgier w państwo związkowe (16.X.). Niepodległość narodów Czech i Słowacji (18.X.). Utworzenie Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej (19.X.). Zdobycie Aleppo i Kalat esz-Szirgut przez Brytyjczyków (26.X.). Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie (28.X.). Rada Delegatów Żołnierskich w Budapeszcie (28.X.). Niepodległość Czechosłowacji (28.X.). Formalna niepodległość narodów Słowenii i Chorwacji (29.X.), ANTON KOROŠEC na czele Rady Narodowej SHS. Zawieszenie broni między Turcją a Ententą (30.X.), kapitulacja oddziałów tureckich w Syrii. Powstanie zbrojne w Budapeszcie (30-31.X.). Powstanie Rady Narodowej dla Księstwa Cieszyńskiego. Rewolucja w Wiedniu, ucieczka KAROLA I (31.X.). Rada Delegatów Robotniczych w Budapeszcie (31.X.). MIHÁLY hr. KÁROLYI premierem Węgier (do 1919). Wojska ukraińskie we Lwowie (31.X.), walki z siłami polskimi o miasto (XI.). Zawieszenie broni między Austro-Węgrami a Ententą (3.XI.). Początek rewolucji w Niemczech, bunt marynarzy niemieckich w Kilonii (3.XI.), opanowanie tego miasta oraz Lubeki, Hamburga, Cuxhaven (4-6.XI.). Utworzenie Partii Delegacji (Hizb al-Wafd) w Egipcie (SAAD ZAGHLUL), program walki o pełną niepodległość, wprowadzenie rządów parlamentarnych, demokracji (XI.). Desant brytyjski na płd. wybrzeże Morza Kaspijskiego (XI-XII.) oraz w Batumi (XI.). Antyniemieckie powstanie na Ukrainie, Tymczasowy Robotniczo-Chłopski Rząd Ukrainy, obalenie władzy hetmana, ustanowienie rządów bolszewickich (XI.). Desant wojsk francuskich w Odessie i Sewastopolu (XI.). Wstępne porozumienie polsko-czechosłowackie w sprawie etnicznego podziału ziem Śląska
    Cieszyńskiego (5.XI.). Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z IGNACYM DASZYŃSKIM na czele w Lublinie (7.XI.). Rewolucja w Berlinie (9-10.XI.), abdykacja WILHELMA II i jego ucieczka do Holandii – koniec dynastii Hohenzollernów (9.XI.), powstanie republiki w Niemczech (10.XI.), Rada Pełnomocników Ludowych z FRIEDRICHEM EBERTEM (do 1919). PIŁSUDSKI w Warszawie (10.XI.). Abdykacja KAROLA I i jego wyjazd do Szwajcarii, koniec dynastii Habsburgów, upadek Austro-Węgier (11.XI.). Niepodległość Polski (11.XI.), PIŁSUDSKI Naczelnym Wodzem Wojska Polskiego. ZAWIESZENIE BRONI W RETHONDES K/COMPIČGNE NIEMIEC Z ENTENTĄ (WYCOFANIE SIĘ ARMII NIEMIECKIEJ Z BELGII, FRANCJI, LUKSEMBURGA ORAZ ALZACJI I LOTARYNGII I TERYTORIUM LEWEGO BRZEGU RENU JAK RÓWNIEŻ Z INNYCH FRONTÓW WOJNY, POWSTANIE NEUTRALNEGO PASA NA PRAWYM BRZEGU RENU, REPATRIACJA LUDNOŚCI, WYMIANA JEŃCÓW, WYDANIE 5000 ARMAT, 25 TYS. KARABINÓW MASZYNOWYCH, 1700 SAMOLOTÓW, 3000 MIOTACZY MIN, 5000 SAMOCHODÓW CIĘŻAROWYCH, 5000 PAROWOZÓW WRAZ Z 15 TYS. WAGONÓW, A TAKŻE WSZYSTKICH ŁODZI PODWODNYCH, STWIERDZENIE NIEWAŻNOŚCI UKŁADÓW POKOJOWYCH Z ROSJĄ Z BRZEŚCIA N/BUGIEM I RUMUNIĄ Z BUKARESZTU) – ZAKOŃCZENIE I WOJNY ŚWIATOWEJ (11.XI.). Straty ludzkie w I wojnie światowej: Ententa – 5,4 mln w tym: Rosja – 1,8 mln, Francja – 1,3 mln, Wielka Brytania – 715 tys., Włochy – 578 tys., Państwa centralne – 4,0 mln w tym: Niemcy – 2,0 mln, Austro-Węgry – 1,1 mln, Turcja – 804 tys., Bułgaria – 74 tys., ogółem – 9,45 mln. Koszty I wojny światowej: Wielka Brytania – 24 143 000 dolarów, Niemcy – 19 984 000 dolarów, USA – 17 337 000 dolarów, Francja – 11 208 000 dolarów, Rosja – 7 658 000 dolarów, Austro-Węgry – 5 438 000 dolarów, Włochy – 4 489 000 dolarów.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

Page 2 of 3 FirstFirst 123 LastLast

Similar Threads

  1. Historia powszechna cz.5 /1918-1945/
    By Aux_Teergois in forum Forum - Historia (PL)
    Replies: 13
    Last Post: 02-03-2010, 09:32 PM
  2. Historia powszechna cz.3 /1492-1799/
    By Aux_Teergois in forum Forum - Historia (PL)
    Replies: 14
    Last Post: 02-02-2010, 06:25 PM

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •  
footer