1869 Uchwalenie konstytucji w Serbii. Konferencja mocarstw w Paryżu (pozostawienie Krety – Turcji pod warunkiem uzyskania przez nią autonomii). GRANT prezydentem USA (do 1877). Powstanie arabskich plemion w Iraku przeciw polityce podatkowej Turcji (MIDHAT PAŞA). BAKER gubernatorem Sudanu Równikowego (z nadania namiestnika Egiptu, ISMAILA) – (do 1871), podbój obszaru Unioro nad górnym Nilem. Rządy regencyjne JUANA PRIMA Y PRATSA hr. VON REUSS mar. DE LOS CASTILLEJOS w Hiszpanii (do 1870), uchwalenie nowej konstytucji (wprowadzenie monarchii konstytucyjnej i swobody wyznania). Wojna Ekwadoru z Kolumbią i Peru (do 1875). Rozbicie sił wiernych szogunowi na wyspie Hokkaido przez armię cesarską. 48 powstań chłopskich w Japonii. Porozumienie brytyjsko-rosyjskie (uznanie rzeki Amu-darii za granicę między Afganistanem a Rosją). MORENO prezydentem Ekwadoru (do 1875), uchwalenie konstytucji (przyznanie praw politycznych tylko katolikom, poddanie szkolnictwa klerowi katolickiemu, wprowadzenie cenzury nad prasą i widowiskami). Epidemia cholery we Francji. Krótkie rządy MOHAMMADA II w Bahrajnie, ISA I nowym emirem (do 1923). Strajk górników w Charleroi (IV.). Zjazd delegatów związków robotniczych południowoniemieckich i saskich w Eisenach, utworzenie pierwszej partii robotniczej pod nazwą Sozialdemokratische Arbeiterpartei przez WILHELMA LIEBKNECHTA i AUGUSTA BEBELA (7-9.VIII.). Odkrycie periodycznego układu pierwiastków (DYMITR MENDELEJEW). Przeprowadzenie w Irlandii rozdziału Kościoła Anglikańskiego od państwa. IV kongres Międzynarodówki w Bazylei (apel do robotników do tworzenia związków zawodowych i łączenia ich w organizacje ogólnopaństwowe, wypowiedzenie się przeciw uciskowi carskiemu w Polsce i brytyjskiemu w Irlandii, potępienie wyzysku kolonialnego ludów kolorowych) – (6-11.IX.). Uroczyste otwarcie Kanału Sueskiego (16.XI.), wystawienie opery „Aida” VERDI’EGO w Kairze (17.XI.). Sobór Watykański I (do 1870), ponowne sprecyzowanie głównych zasad religii katolickiej, potępienie ateizmu, racjonalizmu i materializmu, definicja prymatu władzy papieża oraz jego nieomylności w nauczaniu wiary i obyczajów (XII.). FRANCISCO CRUZ prezydentem Hondurasu (do 1870). Zjednoczenie Haiti, SAGET prezydentem (do 1874). JEAN LOUIS VICTOR ADOLPHE DE FORCARDE DE LA ROQUETTE premierem Francji. Ofensywa armii Brazylii, Argentyny i Urugwaju na terytorium Paragwaju, rządy triumwiratu (CIRILO ANTONIO RÍVAROLA, CARLOS LOIZAGA, JOSÉ DÍAZ DE BEDOYA) w Paragwaju (do 1870). Nabycie okręgu Assab w Afryce Wschodniej (Genueńskie Towarzystwo Żeglugowe). CARLOS MANUEL DE CÉSPEDES Y CASTILLO powstańczym prezydentem Kuby (do 1873). Zniesienie Komisji Skarbu w Królestwie Polskim przez Rosjan. Formalne rozwiązanie przez Kongres USA organizacji Ku-Klux-Klan. Wysłanie amerykańskiego korespondenta prasowego HENRY’EGO MORTONA STANLEY’A do Afryki Środkowej z zadaniem odnalezienia zaginionego podróżnika LIVINGSTONE’A. Wyprawa austriacko-niemiecka (JULIUS VON PAYER, KARL KOLDEWEY) do wsch. wybrzeży Grenlandii (do 1870). Założenie przez Rosjan Krasnowodzka nad Morzem Kaspijskim. Wyprawa niemiecka (GUSTAV NACHTIGAL) z Trypolisu przez Tibesti, jez. Czad, Dar Fur i Kordofan wzdłuż Nilu do Kairu (do 1875). Założenie kółka narodnickiego (MIKOŁAJ CZAJKOWSKI, MAREK NATANSON) w Sankt Petersburgu. Opanowanie Nikobarów przez Wielką Brytanię. LOBENGULA królem Matabele (do 1893). Założenie dziennika „Dagbladet” w Norwegii. Powstanie osadników (LOUIS RIEL) w zach. Kanadzie w prowincji Manitoba (do 1870). Śmierć JOHANNA FRIEDRICHA OVERBECKA – malarza i grafika niemieckiego, ALPHONSE’A MARIE LOUISA PRATA DE LAMARTINE’A – poety i historyka francuskiego, HECTORA BERLIOZA – kompozytora francuskiego (Symfonia fantastyczna, Trojanie, Potępienie Fausta).
1870 - 1871 WOJNA FRANCUSKO-PRUSKA.
1870 Produkcja przemysłowa: Wielka Brytania – 32%, USA – 23%, inne państwa – 18%, Niemcy (ogólnie) – 13%, Francja – 10%, Rosja – 4%. Długość linii kolejowych: na świecie – 210 000 km, Europa – 105 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 93 000 km, Azja – 8000 km, Afryka – 2000 km, Australia i Oceania – 2000 km, Wielka Brytania – 24 859 km, Niemcy (ogólnie) – 19 579 km. Uchwalenie zakazu samowolnych eksmisji i odszkodowania dla dzierżawców za meliorację gruntów w Irlandii. Kryzys gospodarczy w Peru. Śmierć w walce prezydenta Paragwaju, LÓPEZA – okupacja argentyńsko-brazylijsko-urugwajska tego kraju (do 1876). Państwo Mirambo w Tanganice (Afryka Wsch.) – (do 1884). RÍVAROLA prezydentem Paragwaju (do 1871). Początek budowy pierwszych linii kolejowych w Turcji. Początek zajmowania oaz marokańskich przy granicy z Algierem przez Francuzów. Pierwsze rozmowy na temat utworzenia konkurencyjnego państwa federacyjnego między Bawarią oraz Wirtembergią (II.). Plebiscyt we Francji za utrzymaniem cesarstwa: 7,5 mln – „tak”, 1,5 mln – „nie”, wzrost pozycji NAPOLEONA III. Sprawa sukcesji w Hiszpanii (kandydatury oficera pruskiego, LEOPOLDA HOHENZOLLERNA-SIGMARINGENA oraz AMADEUSZA). Zjazd w Ems na temat wspólnego postępowania w sprawie polskiej (BISMARCK, WILHELM I, ALEKSANDER II) neutralność Rosji w konflikcie Prus z Francją (1-4.VI.). Sprzeciw Francji wobec kandydatury pruskiej na tron hiszpański, interwencja ambasadora Francji, VINCENTA BENEDETTI’EGO w Ems u WILHELMA I, wycofanie kandydatury LEOPOLDA, żądanie ambasadora Francji o wydaniu deklaracji przez Prusy o aprobacie zrzeczenia się kandydatury i nie wysuwania jej w przyszłości – brak zgody WILHELMA I na drugie żądanie, wysłanie depeszy przez króla Prus do BISMARCKA, świadome sfałszowanie korespondencji przez kanclerza i jej opublikowanie we Francji tzw. depesza emska – oburzenie francuskiej opinii publicznej (13.VII.). Uchwalenie I Konstytucji „Pastor aeternus” o Kościele Chrystusowym w Rzymie (określenie zasad prymatu papieża i zakresu nieomylności osobistej biskupa rzymskiego) – (18.VII.), fala sprzeciwu – odejście od Kościoła starokatolików. Wypowiedzenie wojny Prusom przez Francję (19.VII.), ofensywa pruska w Lotaryngii i Alzacji (Weissenburg, Forbach, Mars-la-Tour), odwrót wojsk francuskich (MARIE EDMÉ PATRICE MAURICE DE MAC-MAHON), oblężenie Strasbourga przez armię pruską (VON MOLTKE) – (9.VIII.). Umowa między Belgią, Prusami i Wielką Brytanią (o niepodległości i neutralności Belgii) – (11.VIII.). Zwycięstwa Prus nad Francją w bitwach pod Gravelotte i Saint Privat (18.VIII.), oblężenie 170-tys. sił francuskich (ACHILLE FRANÇOIS BAZAINE) w twierdzy Metz, nieudana odsiecz francuska (MAC-MAHON, NAPOLEON III), bitwa pod Beaumont – triumf armii pruskiej nad Francją (30.VIII.), zamknięcie armii francuskiej w twierdzy Sedan i kapitulacja (2.IX.), w niewoli NAPOLEON III, MAC-MAHON i 39 generałów, krótkie rządy ÉMILE OLLIVIERA i CHARLESA MARIE GUILLAUME COUSINA-MONTAUBANA we Francji, powstanie robotników i drobnomieszczaństwa w Paryżu, detronizacja NAPOLEONA III i jego dynastii przez LEONA GAMBETTĘ, III Republika (do 1940), Rząd Obrony Narodowej (JULES GABRIEL CLAUDE FAVRE, GAMBETTA, HENRI DE ROCHEFORT LUÇAY, LOUIS JULES TROCHU) – (4.IX.), okrążenie Paryża przez armię pruską (18.IX.), nieudany atak Francuzów na pozycje pruskie pod miastem (19.IX.), manifestacje w Algierze – powstanie Algierskiego Stowarzyszenia Republikańskiego (IX.). Wycofanie się wojsk francuskich z Rzymu, zajęcie miasta przez oddziały włoskie – zakończenie zjednoczenia Włoch (20.IX.), ogłoszenie się przez PIUSA IX „więźniem Watykanu”. Wypowiedzenie klauzuli o neutralności Morza Czarnego przez Rosję (ALEKSANDER GORCZAKOW) – (X.), odzyskanie prawa fortyfikacji wybrzeży i utrzymania floty wojennej. Wydostanie się GAMBETTY balonem z oblężonego Paryża (6.X.), organizacja armii ochotników: Lyonu i Loary (CHARLES BOURBAKI, ANTOINE CHANZY), kapitulacja armii francuskiej w twierdzy Metz (27.X.), przerzucenie części armii pruskiej do walki z armiami ochotniczymi, rewolucja republikanów w Algierze (28.X.). Ekskomunika PIUSA IX na wszystkich sprawców i uczestników zaboru Rzymu (1.XI.). Tworzenie komitetów obrony w Algierze, władza komisarza nadzwyczajnego VUILLERMOZA (8-11.XI.), likwidacja zamieszek w kraju przez oddziały rządowe (XI-XII.). Ustawa cukrowa (swobodne organizowanie plantacji i likwidacja systemu upraw przymusowych) i agrarna (organizacja wielkich plantacji prywatnych) w Hol. Indiach Wsch. 31 powstań chłopskich w Japonii. Upadek przemysłu włókienniczego w Egipcie. UN KHAM królem Luang Prabang (do 1891). AMADEUSZ królem Hiszpanii (do 1873). LETSIE I królem Lesotho (do 1891). Układ sumatrzański między Holandią a Wielką Brytanią (objęcie obywateli brytyjskich takimi samymi prawami co Holendrów na terytorium Hol. Indii Wsch.). BARGASZ sułtanem Zanzibaru (do 1888). Krótka władza BRUNO CARRANZY RAMÍREZA w Kostaryce, TOMÁS GUARDIA GUTIÉRREZ nowym prezydentem (do 1876). SALGAR prezydentem Kolumbii (do 1872). Zamordowanie regenta Hiszpanii, PRIMA Y PRATSA. Bar. D’ANETHAN premierem Belgii (do 1871). Krótka władza MARCELINO MEJÍI i CRESCENCINO GÓMEZA w Hondurasie, MEDINA prezydentem (do 1872). LUDWIG hr. VON HOLSTEIN- HOLSTEINBORG premierem Danii(do 1874). ANTONIO GUZMÁN BLANCO prezydentem Wenezueli (do 1877). AXEL GUSTAF ADLERCREUTZ premierem Szwecji (do 1874). Strajk robotników w Sankt Petersburgu. 4 wyprawy rosyjskie (PRZEWALSKI) na tereny Mongolii, Chin i Tybetu (do 1885), m.in. odkrycie dzikiego konia i wielbłąda. Rozwój przemysłowy: Rosja – 700 tys. t wydobycia węgla, 750 tys. t wydobycia rud żelaza, USA – 1,6 mln t wytopu żelaza, 69 tys. t wytopu stali, 29,5 mln t wydobycia węgla. Pierwsze zastosowanie statku powietrznego w komunikacji (66 balonów przewozi ludzi i przesyłki pocztowe z oblężonego Paryża do 1871). Rozwój nacjonalizmu indyjskiego, powstanie Związku Prostych Ludzi Puny (Maharasztra). Powołanie instytucji samorządowej w miastach tzw. dumy miejskiej (prawa wyborcze dla wszystkich właścicieli nieruchomości bez względu na wartość) w Rosji. Wprowadzenie zasady mycia przed operacją rąk mydłem, w przegotowanej wodzie, oraz używania licznych narzędzi, by uniknąć dotykania ran rękami (JULES PÉAN). 1 mln worków produkcji kawy w Brazylii. Krótkie rządy OTTO HAUSNERA i ALFREDA POTOCKIEGO w Austrii, KARL SIEGMUND HOHENWARTH nowym premierem (do 1871). Wynalezienie armatek miotających harpuny. Reforma oświatowa w Wielkiej Brytanii (otwarcie szkół publicznych dla dzieci od 5 do 13 lat). Karabin odtylcowy PHILO REMINGTONA. Przyłączenie części Paragwaju do Brazylii. Nasilenie rusyfikacji w Królestwie Polskim. Wystąpienie robotnicze w Pittsburghu. Wycofanie się wojsk brytyjskich z Australii. Otwarcie Muzeum Narodowego Polskiego na zamku Rapperswil w Szwajcarii (WŁADYSŁAW PLATER). Wyprawa szwedzka (NORDENSKIÖLD) na Grenlandię. 6 karteli i syndykatów w Niemczech. Ludność: USA – 39,8 mln. „20 000 mil podmorskiej żeglugi” VERNE’A. Utworzenie egzarchatu bułgarskiego (wyłączenie spod jurysdykcji patriarchatu w Stambule, koniec hellenizacji Bułgarów). Wyprawa rosyjska (NIKOŁAJ MIKŁUCHO-MAKŁAJ) na Nową Gwineę, Filipiny, do Indonezji, na Płw. Malajski, do zach. Mikronezji, płn. Melanezji oraz wsch. Australii (do 1886). Śmierć ALEXANDRA DUMASA (ojca) – pisarza francuskiego (Trzej muszkieterowie, Hrabia Monte Christo, Dama Kameliowa), CHARLESA DICKENSA – pisarza angielskiego (Wielkie nadzieje, Pustkowie).
1871 Początki modernizacji Japonii (wprowadzenie systemu pocztowego, pierwsza gazeta codzienna, zniesienie restrykcji i prześladowań wobec chrześcijaństwa). Wyprawy polskich geografów (zesłanie) ALEKSANDRA PIOTRA CZEKANOWSKIEGO do płn-wsch. Syberii i dorzecza Amuru (do 1875) i JANA CZERSKIEGO do Syberii Wsch. (do 1883). Rzym stolicą zjednoczonych Włoch. Zrzeczenie się przez Hiszpanię wszelkich pretensji do Peru. Chanat taranczyński pod kontrolą Rosji (do 1881). Uzyskanie przez Wielką Brytanię pakietu kontrolnego akcji Kanału Sueskiego. Przybycie 2,8 mln imigrantów do USA (do 1880). Przyłączenie się Bawarii, Wirtembergii, Hesji-Darmstadt i Badenii do Związku Północnoniemieckiego – koniec zjednoczenia Niemiec, Cesarstwo Niemieckie (do 1918) zw. także II Rzeszą, koronacja WILHELMA I na cesarza Niemiec (do 1888) w Sali Lustrzanej w Wersalu (18.I.). Klęska armii Lyonu (BOURBAKI) w walce z armią pruską i przejście części sił do Szwajcarii (18.I.), walki w Paryżu (I.), dymisja premiera Rządu Obrony Narodowej, TROCHU (22.I.), przeniesienie obrad rządu francuskiego do Bordeaux, początek rokowań pokojowych, podpisanie preliminarii pokojowych francusko (THIERS) -pruskich (BISMARCK) w Wersalu (oddanie Niemcom – Alzacji (oprócz twierdzy Belfort) oraz 1/3 Lotaryngii, zapłacenie kontrybucji wojennej 5 000 000 000 franków w złocie, utrzymanie pruskiej armii okupacyjnej do czasu zapłacenia kwoty) – (26.I.), zawieszenie broni francusko-pruskie (kapitulacja Paryża, przeprowadzenie w okresie 3 tygodni wyborów do Zgromadzenia Narodowego, przekazanie sprzętu i fortów w Paryżu pod kontrolę Niemców, rozbrojenie armii Paryża z wyjątkiem jednej dywizji dla utrzymania porządku, złożenie broni przez Gwardię Narodową, zapłacenie 200 000 000 franków kontrybucji przez mieszkańców miasta w okresie do 2 tygodni) – (28.I.), nowa fala oburzenia w Paryżu – odmówienie rozbrojenia się przez Gwardię Narodową (I.), zwycięstwo monarchistów w wyborach do Zgromadzenia Narodowego (450 mandatów na 750), potępienie starć paryskich (8.II.), THIERS premierem (do 1873) – (17.II.), zatwierdzenie preliminariów pokojowych francusko-pruskich przez Zgromadzenie Narodowe (28.II.), zmiana miejsca obrad z Bordeaux do Wersalu (11.III.), wybuch powstania antyfrancuskiego w Kabylii (MOHAMMAD MOKRANI) – (14.III.), fiasko odebrania armat Gwardii Narodowej przez THIERSA, rewolucja ludowa w Paryżu – wybranie władzy Komitetu Centralnego (18.III.), krótkotrwałe istnienie komun w Narbonne, Saint Etienne Tuluzie, Lyonie, Le Creusot i Marsylii (III.), wybory do Komuny Paryża – zwycięstwo rewolucyjnych radykałów (26.III.), uroczyste proklamowanie Komuny Paryskiej jako najwyższej władzy rewolucyjnej w mieście (DĄBROWSKI, LOUIS CHARLES DELESCLUZE, WALERY ANTONI WRÓBLEWSKI, GUSTAVE PAUL CLUSERET, LOUIS EUGČNE VARLIN, GUSTAVE FLOURENS, RAOUL GEORGES ADOLPHE RIGAULT, BENOIT MALON, EDOUARD VAILLANT) – (28.III.), wzmacnianie się wojsk rządowych (wersalskich) – (III.), uruchomienie wszystkich warsztatów pracy i urzędów w Paryżu (30.III.), pierwsze dekrety: zakaz wywozu żywności z Paryża, wstrzymanie licytacji przedmiotów zastawionych w lombardach, a nie wykupionych, ograniczenie biurokracji (wybieralność urzędników, zrównanie płac na poziomie robotniczej) – (III.), dekrety o wprowadzeniu zasady rozdziału Kościoła od państwa i bezpłatnej nauce (2.IV.), wprowadzenie emerytur dla inwalidów (4.IV.), zawieszenie postępowań sądowych z tytułu niespłaconych długów, postawienie członków rządu w Wersalu w stan oskarżenia – zdrajcy narodu (IV.), oblężenie Paryża przez wojska wersalskie i niemieckie (IV.), rozszerzenie się antyfrancuskiego buntu na cały Algier Wschodni (przyłączenie się bractwa Rahmanija) – (8.IV.), rozpędzenie Zarządu Miejskiego i Gwardii Narodowej (zajętych przez drobnomieszczan francuskich) w Algierze (GUEYDON), walka z arabskim powstaniem narodowym (do 1872). Konstytucja Niemiec (olbrzymie pełnomocnictwa dla cesarza (podlega armia, prawo odwoływania kanclerza, reprezentacja Rzeszy wobec innych państw, zawieranie traktatów, zawieranie pokojów, wypowiadanie wojen) i kanclerza, ograniczenie władzy Reichstagu (prawo debatowania i uchwalania – każda decyzja zatwierdzona przez Bundesrat), objęcie prawem wyborczych meżczyzn w wieku 25 lat) – (16.IV.). Powstanie Manifestu Komuny Paryskiej (krytyka polityki rządu w Wersalu) – (19.IV.), kolejne dekrety społeczne (zamknięcie prywatnych biur pośrednictwa pracy, zakaz pobierania przez notariuszy opłat od klientów i wyznaczenie im pensji państwowych, nowe lokale mieszkalne dla rodzin bez dachu nad głową) – (IV.). Strajk robotniczy w Warszawie (29-30.IV.). Powołanie Komitetu Ocalenia Publicznego w Paryżu przez Komunę (1.V.), pogorszenie się sytuacji w mieście wskutek ofensywy wojsk wersalskich (m.in. zajęcie przedmieścia Paryża – Neuilly), brak żywności – ceny maksymalne na chleb, śmierć dowódcy buntu Arabów i Berberów w Algierze – MOKRANIEGO (V.), AHMAD BU MEZRAG nowym przywódcą (do 1872), pokój francusko-niemiecki we Frankfurcie n/Menem (uznanie warunków preliminariów pokojowych z Wersalu za obowiązujące) – (10.V.), DĄBROWSKI dowódcą wojsk Komuny (10-23.V.), BISMARCK kanclerzem Niemiec (do 1890) – (12.V.). Ofensywa wojsk rządowych z Wersalu na Paryż (21.V.), śmierć DĄBROWSKIEGO na szańcach (23.V.), ostatni numer „Dziennika Urzędowego” Komuny (24.V.), terror z obu stron (masakry komunardów przez armię rządową (na cmentarzu Pčre-Lachaise 27.V.) – egzekucje jeńców przez komunardów m.in. abp. Paryża, DARBOY), upadek ostatniego punktu oporu komunardów, fortu Vincennes (29.V.), działalność sądów wyrokujących w sprawach ruchu rewolucyjnego we Francji (do 1876), masowe wyroki śmierci (17 tys.) i zesłania do Gujany Fr. i na Nową Kaledonię (13 tys.), zwiększenie francuskiej armii okupacyjnej w Algierze do 85 tys., porażka bractwa Rahmanija w Algierze (VII.), THIERS prezydentem Francji (do 1873) – (VIII.). Kulturkampf w Niemczech (walka polityczna BISMARCKA przeciw opozycji katolickiej w kraju (partia Centrum), zahamowanie wpływów papieża, zachowanie „czystości” kultury niemieckiej, wydalenie jezuitów) – (do 1878). Nieudana próba narzucenia protektoratu brytyjskiego Katarowi, wyprawa turecka na Katar, Al-Hasę i Kuwejt (MIDHAT PAŞA), uzależnienie Kataru (do 1914) i Kuwejtu (do 1899). Nieudana wyprawa włoska na Tunis (wycofanie się pod naciskiem Francji i Wielkiej Brytanii). Koncesje na budowę linii kolejowych w Tunisie dla 7 zagranicznych towarzystw (do 1881). Zjazd przedstawicieli państw Fanti w Mankessim (Afryka Zach.), powołanie federacji plemion do walki z Aszanti. Odnalezienie LIVINGSTONE’A przez STANLEY’A na wsch. wybrzeżu jez. Tanganika w Udżidżi (10.XI.). Nieudana ekspedycja amerykańska do Korei. Łączność telegraficzna między Szanghajem a Europą i Ameryką Płn. Rozwój przemysłowy: Niemcy – 1,5 mln t wytopu żelaza, 251 tys. t wytopu stali, 37,9 mln t wydobycia węgla. Wyprawy STANLEY’A w głąb Afryki (do 1889). THORBECKE premierem Holandii (do 1872). Krótkie rządy SAUDA II w Nedżdzie, ABDULLAH III (po raz drugi) emirem (do 1873). TURKI sułtanem Omanu (do 1888). JULES MALOU premierem Belgii (do 1878). Krótkie rządy SERRANO Y DOMINGUEZA i DON MANUELA RUÍZA ZARRILLI w Hiszpanii, JOSÉ MELCAMPO Y MONGE mar. DE SAN RAFAEL hr. DE JOLÓ nowym premierem (do 1872). SALVADOR JOVELLANOS prezydentem Paragwaju (do 1874). FEDERICO ERRÁZURIZ ZAŃARTU prezydentem Chile (do 1876). VICENTE QUADRA prezydentem Nikaragui (do 1875). SANTIAGO GONZÁLEZ prezydentem Salwadoru (do 1872). MIGUEL GARCÍA GRANADOS prezydentem Gwatemali (do 1873). Pierwszy lot modelu samolotu o napędzie gumowym (ALPHONSE PENAUD). „Po drugiej stronie lustra” CARROLLA. AGUSTÍN MORALES HERNÁNDEZ prezydentem Boliwii (do 1872). Zalegalizowanie działalności Krajowej Centrali Ogólnozwiązkowej w Wielkiej Brytanii. „Wojna domowa we Francji” MARXA. CHARLES GEORGE GORDON gubernatorem Sudanu Równikowego (z nadania namiestnika Egiptu) – (do 1877). ADOLF AUERSPERG premierem Austrii (do 1879). Uchwalenie pełnego prawa do strajku dla robotników w Niemczech. 5,7 mln baryłek wydobycia ropy naftowej w USA. „O pochodzeniu człowieka” DARWINA. Początki francuskiego antysemityzmu. 10 mln owiec na Wyspie Południowej (Nowa Zelandia). Konferencja mocarstw w Londynie (uchylenie niektórych postanowień traktatu paryskiego z 1856 r., przyznanie Rosji i Turcji prawa utrzymywania nieograniczonej ilości okrętów wojennych na Morzu Czarnym). Regencja IZABELI w Brazylii (do 1872). Powstanie Międzynarodowej Ligi Pokoju i Wolności we Francji. Antywęgierskie powstanie w Chorwacji (EUGEN KVATERNIK). Śmierć sir JOHN’A FREDERICA WILLIAMA HERSCHELA – astronoma, fizyka i chemika angielskiego, JACOBA VENEDEY’A – pisarza niemieckiego, DANIELA FRANÇOISA ESPRITA AUBERA – kompozytora francuskiego.
1872 Antyhiszpańskie powstanie na Filipinach (prowincja Cavite), nieudany atak na Manilę (I.), zaostrzenie represji. Założenie 75 prywatnych przedsiębiorstw w Chinach (do 1894), utworzenie wielkiego towarzystwa żeglugowego (LI HUNG-CZANG). Rozwój przemysłowy: Francja – 1,2 mln t wytopu żelaza, 130 tys. t wytopu stali, 15,8 mln t wydobycia węgla. Likwidacja powstania Arabów i Berberów w Algierze, terror (liczne egzekucje) i zesłania na Nową Kaledonię, zapłata przez zbuntowane plemiona 63 000 000 franków kontrybucji, wywłaszczenie ich z 500 tys. ha ziemi. Stłumienie powstania Miaosów w Chinach (1 mln ofiar). Bunty górnicze w Japonii (Takasima). Jemen w składzie Turcji (do 1918). Reformy w Japonii: likwidacja udzielnych księstw feudalnych (wykupienie ich przez państwo za ponad 200 000 000 jenów), zastąpienie ich prefekturami, zakończenie procesu jednoczenia kraju, reforma rolna (wprowadzenie zasady prywatnej własności ziemi, usankcjonowanie procesu wywłaszczania chłopów z ziemi, zniesienie zakazu kupna i sprzedaży ziemi) – (do 1873), wprowadzenie powszechnego obowiązku służby wojskowej, zniesienie przywilejów stanowych, zmniejszenie liczby stanów do trzech (arystokracja, szlachta, lud). Rokowania rosyjsko-japońskie (odstąpienie płd. Sachalinu przez Japonię w zamian za neutralność i przepuszczenie oddziałów japońskich do północnej Korei), odrzucenie propozycji przez Rosję. Ustawa o Mukabale (rekompensacji) w Egipcie (właściciele ziemscy wpłacający podatek gruntowy za 6 lat z góry – zwolnieni po wsze czasy z połowy podatku), uzyskanie przez państwo 15 000 000 funtów szt. Triumf wojsk KASSY nad TEKLE GIJORGISEM II w Etiopii, KASSA jako JAN IV nowym cesarzem (do 1889). Powstanie chłopskie w Bengalu bryt. (do 1873). DE FRIS premierem Holandii (do 1874). Zaostrzenie polityki germanizacyjnej na byłych ziemiach polskich w Niemczech. Kryzys rządowy w Hiszpanii, krótkie rządy MATEO SAGASTY PRÁXEDESA, JUANA BAUTISTY TOPETE Y CARBALLI i SERRANO Y DOMINGUEZA, RUÍZ ZORRILLA premierem (do 1873), wojna domowa w kraju (nieudana próba wprowadzenia na tron przez karlistów CARLOSA MŁODSZEGO jako KAROLA VII) – (do 1876). Rozpoczęcie produkcji drutu kolczastego (JOSEPH GILDDEN). Zamknięcie targu niewolników w Zanzibarze (pod naciskiem Wielkiej Brytanii). Zjazd 3 cesarzy (WILHELM I, ALEKSANDER II, FRANCISZEK JÓZEF I) w Berlinie (IX.). Śmierć MAZZINIEGO. TOMÁS FRÍAS AMATELLER prezydentem Boliwii (do 1873). SEBASTIÁN LERDO DE TEJADA prezydentem Meksyku (do 1876). V kongres Międzynarodówki w Hadze. OSKAR II królem Szwecji (do 1907) i Norwegii (do 1905). Krótka władza MANUELA MÉNDEZA w Salwadorze, GONZÁLEZ prezydentem (do 1876). TOMÁS GOMENSORO prezydentem Urugwaju (do 1873). MURILLO prezydentem Kolumbii (do 1874). Pierwsze zastosowanie silnika spalinowego do napędzania statku powietrznego (wzlot sterowca PAULA HAENLEINA). CÉLEO ARIAS prezydentem Hondurasu (do 1874). Strajk robotniczy w Łodzi. Wyprawa polarna (PAYER, JOSEPH WEYPRECHT) za koło podbiegunowe płn. (do 1874). 50 fontann w Paryżu (sir RICHARD WALLACE). Powstanie sikhów (RAM SINGH) w Pendżabie. Krótka władza TOMÁSA GUTIÉRREZA jako dyktatora i MANUELA HERENCII ZEVALLOSA w Peru, MANUEL PARDO nowym prezydentem (pierwszy cywil na tym stanowisku) – (do 1876). Aneksja wysp Riukiu przez Japonię. Założenie kółka narodnickiego (ALEKSANDER DOŁGUSZYN) w Moskwie. Rotterdam – głównym portem Europy (otwarcie nowej drogi wodnej). Wprowadzenie obowiązku służby wojskowej we Francji. Rosyjskie tłumaczenie „Kapitału” MARXA. Linia telegraficzna między Adelaide a Port Darwin (z płd. na płn. Australii). Strajk robotników pod Narwą (Rosja). Przyjęcie zasady tajności głosowania w Wielkiej Brytanii (Ballot Act). Anulowanie brytyjskiej koncesji na prawo eksploatacji zasobów surowcowych Persji (przyznanej na 70 lat) wskutek protestów Rosji i społecznego oburzenia. Aktywizacja ruchu młodoosmanów w Turcji (KEMAL), pismo „Ibret” (do 1873). Pierwszy park narodowy na świecie (Yellowstone, USA). Wyprawa czeska (EMIL HOLUB) w dorzecze Zambezi (do 1875). Założenie Narodowego Związku Pracowników Rolnych w Wielkiej Brytanii. Brytyjska wyprawa oceanograficzna (sir GEORG STRONGE NARES) na okręcie „Challenger” (do 1874). Hamulec samoczynny WESTINGHOUSE’A, założenie przedsiębiorstwa z normalizacją wyrobów. JENKINS prezydentem Liberii (do 1876). Śmierć STANISŁAWA MONIUSZKI – kompozytora polskiego (Halka, Straszny dwór), NIKOLAIA FREDERIKA SEVERINA GRUNDTVIGA – teologa, pedagoga i poety duńskiego, MORITZA HARTMANNA – pisarza niemieckiego, LUDWIGA ANDREASA FEUERBACHA – filozofa niemieckiego, SAMUELA FINLEY’A BREESA MORSE’A – wynalazcy amerykańskiego, FRANZA GRILLPARZERA – pisarza austriackiego.
1873 Założenie uniwersytetu w Zagrzebiu. Objęcie Chanatu Chiwy protektoratem Rosji (do 1920). Odkrycie Ziemi Franciszka Józefa na Morzu Arktycznym (archipelagu wysp) przez ekspedycję PAYERA, kontrola Rosji nad tym obszarem. II światowy kryzys gospodarczy. Krach giełdy w Wiedniu. Austria: reforma wyborcza (wprowadzenie bezpośrednich wyborów do parlamentu) – (3.IV.). Rozwój przemysłowy: Wielka Brytania – 6,6 mln t wytopu żelaza, 600 tys. t wytopu stali, 127 mln t wydobycia węgla. ALEXANDER MACKENZIE premierem Kanady (do 1878). Ruch chłopski (KANGLIYA) w Maharasztrze (do 1880). „Zwierciadło zamindara” MIR MASHRAFA HUSSEINA. Umowa brytyjsko-rosyjska (uznanie Afganistanu za strefę wpływów Wielkiej Brytanii). Nieurodzaj w Turcji (do 1874), spustoszenie wielu okręgów w Azji Mniejszej. Rewolucja republikańska w Hiszpanii, abdykacja AMADEUSZA, I Republika (do 1874), krótka władza ESTANISLAO FIGUERASA Y MORAGASA, FRANCISCO PÍ Y MARGALLA i NICOLASA SALMERÓN Y ALONSO, EMILIO CASTELAR Y RIPOLL następnym prezydentem (do 1874). Klęska głodu w Bengalu Bryt. i Biharze (do 1874). Ustawa agrarna w Algierze (grunty będące własnością rodów i gmin podlegają przymusowemu podziałowi), wywłaszczenie 400 tys. ha ziemi (do końca lat 70-tych XIX w.). Stłumienie powstania Pantajów w Chinach (Jünnan). Wielki bunt chłopski (300 tys. armia) w Japonii (prefektura Fukuoka). Osobiste rządy T’UNG CZY (MU TSUNGA) w Chinach (do 1875). MAC-MAHON prezydentem (do 1879) i premierem Francji (do 1874). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Niemcami przez papieża PIUSA IX (sprawa wygnania jezuitów i nagonki antykatolickiej w Niemczech). Nieudane przekształcenie sułtanatu Atjeh na Sumatrze w amerykański protektorat (układ w Singapurze), wojna Holandii z Atjeh (do 1904), holenderski desant na wyspie i zdobycie stolicy sułtanatu. Zawarcie sojuszu trzech cesarzy przez Niemcy, Rosję i Austro-Węgry w Wiedniu (22.X.). SAUD II (po raz drugi) emirem Nedżdu (do 1875). HASAN I sułtanem Maroka (do 1894). JUSTO RUFINO BARRIOS prezydentem Gwatemali (do 1885). IGNACIO MARÍA GONZÁLEZ prezydentem Dominikany (do 1876). ADOLFO BALLIVIÁN COLL prezydentem Boliwii (do 1874). JOSÉ ELLAURI prezydentem Urugwaju (do 1875). SALVADOR DE CISNEROS BETANCOURT powstańczym prezydentem Kuby (do 1875). Spłacenie ostatniej raty kontrybucji wojennej dla Niemiec przez Francję. Wyprawa brytyjska (PETER EGERTON WARBURTON) przez zach. Australię (od Alice Springs poprzez Wielką Pustynię Piaszczystą do zach. wybrzeży kontynentu) – (do 1874). „W 80 dni dookoła świata” VERNE’A. Represje wobec ruchu młodoosmanów w Turcji. Układy handlowe Wielkiej Brytanii z Omanem i tzw. Omanem Traktatowym (Wybrzeżem Piratów). Początki niemieckiego antysemityzmu (w Rzeszy i Austrii). Wzrost obrotów handlowych Wielkiej Brytanii z Indiami o 60% (do 1883). Wyprawa brytyjska (VERNEY LOVETT CAMERON) przez jez. Tanganika do Bengueli (do 1875). Śmierć ALESSANDRO MANZONI’EGO – pisarza włoskiego (Narzeczeni), JUSTUSA VON LIEBIGA – chemika niemieckiego, FRANCESCO DOMENICO GUERRAZZI’EGO – pisarza włoskiego, DAVIDA LIVINGSTONE’A – misjonarza, geografa i podróżnika szkockiego.
Reply With Quote
