Page 1 of 2 12 LastLast
Results 1 to 10 of 14

Thread: Historia powszechna cz.5 /1918-1945/

  1. #1
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264

    Historia powszechna cz.5 /1918-1945/

    [center:44e6539585]DATY KLUCZOWE

    1919-TRAKTAT WERSALSKI.

    1920-WOJNA POLSKO-BOLSZEWICKA.

    1921-1922-UKŁADY WASZYNGTOŃSKIE.

    1922- RAPALLO. MARSZ NA RZYM.

    1923-OGŁOSZENIE REPUBLIKI W TURCJI.

    1924-ŚMIERĆ LENINA.

    1925-KONFERENCJA W LOCARNO.

    1928-PAKT BRIANDA-KELLOGGA.

    1929-1934-WIELKI KRYZYS EKONOMICZNY.

    1933-ADOLF HITLER KANCLERZEM NIEMIEC.

    1934-ZAMACH W MARSYLII.

    1935-1936-WOJNA WŁOSKO-ETIOPSKA (ABISYŃSKA).

    1936-REMILITARYZACJA NADRENII.

    1936-1939-WOJNA DOMOWA W HISZPANII.

    1937-1945-WOJNA JAPOŃSKO-CHIŃSKA.

    1938-ANSCHLUSS AUSTRII. KONFERENCJA W MONACHIUM.

    1939-KONIEC CZECHOSŁOWACJI. ANEKSJA ALBANII.

    1939-1945-II WOJNA ŚWIATOWA.[/center:44e6539585]



    [center:44e6539585]SYMBOLICZNE ZDJĘCIE Z EPOKI


    Konferencja w Monachium[/center:44e6539585]


    1918 Proklamowanie Republiki Niemiecko-Austriackiej (12.XI.), później Austrii, KARL RENNER kanclerzem (do 1920). Anulowanie traktatu pokojowego z Niemcami przez Rosję (13.XI.). Zawieszenie broni między Węgrami a Ententą (13.XI.). Złożenie broni przez wojska niemieckie w Tanganice (Niem. Afryka Wsch.) – (14.XI.). Republika Czechosłowacji (14.XI.), TOMAŠ GARRIGUE MASARYK prezydentem (do 1935). PIŁSUDSKI Naczelnikiem Państwa Polskiego (do 1922). Obalenie władzy bolszewickiej na Ukrainie (14.XI.), rządy w ręku WINNICZENKI z ramienia Dyrektoriatu (do 1919). Proklamowanie Republiki Węgier (16.XI.), hr. KÁROLYI na czele rządu (do 1919), powszechne prawo wyborcze i 8-godzinny dzień pracy, ogłoszenie niepodległości kraju (18.XI.). Ogłoszenie niepodległości Łotwy przez Radę Ludową (18.XI.), rząd KARLISA ULMANISA (XI-XII.), wojna domowa (do 1920). Abdykacja MENDOGA II na Litwie (XI.), władza Taryby (SMETONA, STANGAITIS, SZYLING) – (do 1919), wojna domowa (do 1919). Utworzenie Komunistycznej Partii Węgier (20.XI.). Zdobycie Lwowa przez wojska polskie (21-22.XI.). Dekret o 8-godzinnym dniu pracy w Polsce (24.XI.). Wojna domowa w Estonii (do 1919), obalenie władzy Rządu Tymczasowego (XII.), rządy w ręku bolszewików (do 1919). Bolszewicki Tymczasowy Rząd Robotniczo-Chłopski Litwy (do 1919). Podpisanie aktu zjednoczeniowego wszystkich ziem jugosłowiańskich (Serbia, Chorwacja, Słowenia, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra i Macedonia) – (1.XII.), proklamowanie Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców z dynastią Karadjordjeviciów na czele (4.XII.), PIOTR I pierwszym królem (do 1921). Bolszewicki rząd (STUČKA) na Łotwie (do 1919) – (4.XII.). Ofensywa sił „białych” (KOŁCZAK) na Kazań (XII.). Brytyjskie operacje zaczepne przeciw siłom bolszewickim w Azji Centralnej (Chiwa, Aszchabad). Opuszczenie lewobrzeżnego Renu przez wojska niemieckie, armia francuska w Moguncji (9.XII.). Nagrody Nobla (literatura – nie przyznano, pokojowa – nie przyznano, fizjologia i medycyna – nie przyznano, fizyka – PLANCK (Niemcy), chemia – FRITZ HABER (Niemcy)) – (10.XII.). Zdobycie Mińska przez wojska bolszewickie (12.XII.). Przyjazd prezydenta USA, WILSONA do Francji (13.XII.). Przedłużenie rozejmu z Niemcami przez kraje Ententy (13.XII.). Abdykacja FRYDERYKA KAROLA w Finlandii (14.XII.), CARL GUSTAF VON MANNERHEIM regentem (do 1919). Zamach na prezydenta Portugalii, PAISA (15.XII.), nowym prezydentem JOĂO DO CANTO E CASTRO (do 1919). Wycofanie się wojsk niemieckich z Finlandii (16.XII.). Ogólnoniemiecki Zjazd Rad w Berlinie (16-21.XII.). Powstanie Komunistycznej Partii Robotniczej Polski (KPRP) na wspólnym zjeździe PPS-Lewicy oraz SDKPIL (16.XII.). Łotewska Republika Rad (do 1919) – (17.XII.). Przyjazd genialnego polskiego pianisty, PADEREWSKIEGO do Poznania (26.XII.), zaburzenia polsko-niemieckie, wybuch powstania wielkopolskiego (27.XII.). Przekształcenie Związku Spartakusa (KARL LIEBKNECHT, RÓŻA LUKSEMBURG) w Komunistyczną Partią Niemiec (31.XII.). Przyznanie prawa wyborczego kobietom mającym ukończone 30 lat w Wielkiej Brytanii. Ogólnoświatowa epidemia grypy „hiszpanki” (do 1919), ok. 20 mln ofiar. Okupacja brytyjsko-francuska okręgu Aleksandretty w Turcji (do 1920). Islandia suwerennym państwem połączonym z Danią unią personalną (do 1944), CHRYSTIAN I królem (do 1941). Krótkie rządy JUHO KUSTI PAASIKIVI w Finlandii, LAURI INGMAN nowym premierem (do 1919). JĘDRZEJ MORACZEWSKI premierem Polski (do 1919). Okupacja Mongolii przez wojska chińskie (do 1920). TURCHAN-PAŞA premierem- regentem Albanii (do 1920). CHARLES JOSEPH MARIA RUYS DE BEEVENBRONCK premierem Holandii (do 1925). Krótkie rządy GERHARDA COOREMANA w Belgii, LÉON DELACROIX nowym premierem (do 1920). FELIX CALONDER prezydentem Szwajcarii. Krótkie rządy MAURA Y MONTOMER i GARCII-PRIETO w Hiszpanii, FIGUEROA Y TORRES premierem (do 1919). SALOTE TUPOU III królem Tonga (do 1965). SÜ SZY-CZ’ANG prezydentem Chin (do 1922). Krótka władza CIRO URRIOLI i PEDRO DÍAZA w Panamie, BELISARIO PORRAS nowym prezydentem (do 1920). QUIŃONEZ prezydentem Salwadoru (do 1919). MEHMED VI VAHIDEDDIN sułtanem Turcji (do 1922). RODRIGUES ALVES prezydentem Brazylii (do 1919). MARCO FIDEL SUAREZ prezydentem Kolumbii (do 1921). KARL SEITZ prezydentem Austrii (do 1920). Powstanie Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej w Londynie. Utworzenie Powszechnej Konfederacji Robotników Greckich i Socjalistycznej Partii Robotników Grecji. Utworzenie Komunistycznej Partii Argentyny, Austrii i Finlandii. Powstawanie pierwszych organizacji narodowowyzwoleńczych w Sudanie (do 1920), założenie w Omdurmanie Klubu Ludzi Wykształconych. Ruch okrętów na Kanale Sueskim: 2,5 tys. okrętów o tonażu 9,3 mln BRT, 106 tys. pasażerów. Wprowadzenie nowego kodeksu prawa kanonicznego (BENEDYKT XV). Śmierć GIEORGIJA PLECHANOWA – pisarza i socjalisty rosyjskiego, CLAUDE’A DEBUSSY’EGO – kompozytora francuskiego, GUILLAUME’A APOLLINAIRE – poety francuskiego, EDMONDA ROSTANDA – dramaturga francuskiego, GUSTAWA KLIMTA – austriackiego malarza.
    1919 Rozwój przemysłowy: wytop żelaza: USA – 30,6 mln t, Wielka Brytania – 7,5 mln t, Niemcy – 5,7 mln t, Francja – 2,4 mln t, Kanada – 800 tys. t, Czechosłowacja – 700 tys. t, Luksemburg – 600 tys. t, Szwecja – 500 tys. t, Belgia – 300 tys. t, wydobycie ropy naftowej: USA – 52,1 mln t, Meksyk – 13 mln t, Hol. Indie Wsch. – 2,2 mln t, Rumunia – 900 tys. t, Persja – 900 tys. t, Polska – 800 tys. t, Wenezuela – 100 tys. t, wytop stali: USA – 35,2 mln t, Wielka Brytania – 8,9 mln t, Niemcy – 6,9 mln t, Francja – 2,2 mln t, Kanada – 900 tys. t, Czechosłowacja – 700 tys. t, Szwecja – 600 tys. t, Luksemburg – 400 tys. t, Belgia – 300 tys. t. wydobycie węgla: USA – 503 mln t, Wielka Brytania – 233 mln t, Niemcy – 201 mln t, Japonia – 31 mln t, Francja – 31 mln t, Czechosłowacja – 28 mln t, Belgia – 19 mln t, Polska – 6 mln t., Produkcja przemysłowa (1919-20): 1. USA, 2. Niemcy, 3. Wielka Brytania, 4. Francja, 5. Rosja, 6. Włochy, 7. Belgia, 8. Japonia. Rządy bolszewików w Mińsku, proklamowanie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad (ADOLF JOFFE, ALEKSANDER MIASZNIKOW) – (1.I.). Wilno w ręku lokalnych oddziałów polskich (1-4.I.). Zajęcie Wilna przez bolszewików (4.I.). Nieudany zamach stanu (książę EUSTACHY SAPIEHA) w Polsce (4-5.I.). Nieudane powstanie robotnicze w Berlinie (5-12.I.). Hr. KÁROLYI tymczasowym prezydentem Węgier (I-III.). Zdobycie lotniska Ławica k/Poznania wskutek akcji powstańców wielkopolskich (6.I.). Opanowanie Orenburga przez siły bolszewickie (12.I.). Uwolnienie przez Niemców jeńców wojennych (14.I.). Zamordowanie w Berlinie czołowych niemieckich ideologów socjalizmu, LUKSEMBURG i LIEBKNECHTA przez prawicowy Freikorps (15.I.). Przedłużenie przez Ententę rozejmu z Niemcami (16.I.). Ratyfikacja ustawy o prohibicji w USA (kres wytwarzania, sprzedaży, spożycia i przewozu, a także importu i eksportu z USA wszelkich napojów alkoholowych) – (16.I.). Otwarcie konferencji pokojowej (USA, Francja, Wielka Brytania (w tym: Indie, Kanada, Australia, Nowa Zelandia i ZPA), Włochy, Japonia, Belgia, Polska, Portugalia, Rumunia, Czechosłowacja, Chiny, Grecja, Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS), Haiti, Boliwia, Brazylia, Ekwador, Gwatemala, Hidżaz, Liberia, Honduras, Kuba, Panama, Peru, Urugwaj, Nikaragua i Syjam) w Wersalu (18.I.), głównymi decydentami WILSON, CLEMENCEAU, LLOYD GEORGE, książę SAIONJI i VITTORIO ORLANDO. Proklamowanie przez parlament w Dublinie niepodległości Irlandii (21.I.), EAMONN DE VALERA prezydentem (do 1922), konflikt Wielkiej Brytanii z Irlandią – wojna (do 1921). Atak wojsk czeskich na teren Śląska Cieszyńskiego (23.I.-3.II.). Niemiecka ofensywa w Wielkopolsce (I.). Utworzenie Irlandzkiej Armii Republikańskiej (IRA). Uznanie Polski przez USA (30.I.). Wypędzenie bolszewików z Estonii, ogłoszenie republiki (I.), głową państwa każdorazowo premier (do 1934). Rządy komunistów w Bremie (Republika Rad) – (I-II.). Umowa polsko-niemiecka w Białymstoku (ustalenie zasad ewakuacji armii niemieckiej z frontu wschodniego i linii demarkacyjnej) – (5.II.). Pierwszy samolotowy transport powietrzny na linii międzynarodowej: linia Paryż-Londyn – francuskie towarzystwo Farman (8.II.). Zamordowanie HABIBULLAHA w Afganistanie, krótkie rządy NASR ALLAHA, AMANULLAH nowym emirem (do 1925), ogłoszenie niezależności od Wielkiej Brytanii. Międzynarodowe spotkanie sufrażystek w Paryżu (12.II.). Starcia polsko-bolszewickie: Bereza Kartuska (14.II.) i Maniewicze (17.II.), wojna polsko-sowiecka (do 1920). Rozejm na czas nieokreślony między Ententą a Niemcami w Trewirze (16.II.). Ustawa o uwięzieniu w łagrach rosyjskich „elementów obcych i wrogich klasowo” (arystokracja, burżuazja, tzw. kułacy – bogaci chłopi oraz drobnomieszczaństwo) – (17.II.). Nieudany zamach na CLEMENCEAU w Paryżu (LOUIS COTTIN) – (19.II.). EBERT prezydentem Niemiec (do 1925). Uznanie Polski przez Francję (24.II.), Wielką Brytanię (25.II.) i Włochy (27.II.). Proklamowanie Litewsko-Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad tzw. Lit-Bieł, rządy VINCASA MICKIEVIČIUSA-KAPSUKASA (27.II.-IV.). Powstanie antyjapońskie w Korei (III.). Obrady I Kongresu III Międzynarodówki Komunistycznej (Kominternu) w Moskwie (2-6.III.). Nieudana ofensywa „białych” (KOŁCZAK) na Samarę (III.). Ofensywa polska na Ukrainie, złamanie frontu ukraińskiego (Gródek Jagielloński) – (20.III.). Przekazanie Entencie większości floty handlowej przez Niemcy (21.III.). Komunistyczna rewolucja w Budapeszcie (21.III.), utworzenie Węgierskiej Republiki Rad, premierem BÉLA KUN (III-VIII.). Początek włoskiego ruchu faszystowskiego, powstanie Włoskich Związków Kombatantów (Fasci Italiani di Combattimento) w Mediolanie BENITO MUSSOLINIEGO (23.III.). Wojna węgiersko-czechosłowacka i węgiersko-rumuńska. Proklamacja w składzie Rosji Baszkirskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Rad (Radzieckiej) – (23.III.). Zamieszki w Zagłębiu Ruhry (III.). Rewolta antybrytyjska ruchu Wafd w Kairze (III-IV.). Ofensywa sił Taryby na Litwie (III-VIII.). Okupacja Pokucia przez Rumunię (III-XII.). Pierwszy transport podróżnych sterowcem (włoski sterowiec typu „M” na trasie Rzym-Neapol) – (4.IV.). Antybrytyjskie powstanie w Indiach (Pendżab) – (IV-V.). Uchwalenie prawa o głosowaniu powszechnym w Belgii (10.IV.). Pierwszy lot samolotem w powietrzu ponad 50 h (CHAMBERLAIN, ACOSTA w czasie 51 h i 12 min.) – (12-14.IV.) Ofensywa polska na Litwie (IV.). Bawarska Republika Rad, rządy w ręku EUGENE LEVINÉ-NISSENA (13.IV.-1.V.). Deklaracja niepodległości Afganistanu w Kabulu (13.IV.). Wprowadzenie 8-godzinnego dnia pracy we Francji (17.IV.). Zdobycie Wilna przez oddziały polskie pod wodzą PIŁSUDSKIEGO (21.IV.). Nowa konstytucja w Finlandii: zniesienie monarchii, proklamowanie republiki (27.IV.), KAARLO JUHO STĹHLBERG prezydentem (do 1925). Wycofanie się części wojsk Ententy z Rosji (IV.). Desanty sił aliantów w Turcji: włoski w południowo-zachodniej Anatolii, okupacja (do 1921), francuski w Cylicji, okupacja (do 1921), grecki w zachodniej Anatolii z Izmirem, okupacja (do 1922), brytyjski w strefie cieśnin czarnomorskich. Nieudane ofensywy „białych” (MIKOŁAJ JUDENICZ) na Piotrogród (IV-XI.). Gwałtowne rozruchy we Francji (1.V.). Okupacja Epiru w Albanii przez Greków (do 1920). III wojna brytyjsko-afgańska (3.V.-3.VI.). Demonstracje w Chinach (Pekin, Szanghaj, Nankin) wobec postanowień konferencji pokojowej w Wersalu (oddanie prowincji Szantung – Japonii) tzw. „ruch 4 maja” (V-VI.). Założenie Ligi Towarzystw Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca w Paryżu (5.V.). Projekt traktatu pokojowego z Wersalu u delegacji niemieckiej, liczne protesty (443 strony zastrzeżeń wobec 230 stron druku i 440 artykułów traktatu) – (7.V.). Prawo wyborcze dla kobiet w Holandii (8.V.). Erupcja wulkanu na Jawie – 16 tys. ofiar (20.V.). Wyparcie bolszewików z Rygi wobec ofensywy niemieckiej (22.V.), JĀNIS ČĀKSTE prezydentem Łotwy (do 1927). Zdobycie Pskowa przez armię „białych” JUDENICZA (25.V.). Ofensywa polska w Galicji Wsch. (V.). Ofensywa węgierska na terytorium Czechosłowacji: Słowacka Republika Rad, premierem ADAM JANOUŠEK (VI-VII.). Pierwszy przelot nad Atlantykiem z Nowej Fundlandii do Irlandii bez lądowania (JOHN WILLIAM ALCOCK i ARTHUR BROWN przelatują w ciągu 16 h i 12 min.) – (16.VI.). Zdobycie Ufy przez bolszewików (19.VI.). Samozatopienie trzonu niemieckiej floty wojennej w bazie Scapa Flow w Szkocji (21.VI.). Traktat pokojowy tzw. wersalski między Niemcami a Ententą (zakaz utrzymywania sił zbrojnych i budowy fortyfikacji na lewym brzegu Renu przez Niemcy, demilitaryzacja Nadrenii, zakaz budowy fortyfikacji na prawym brzegu Renu w pasie o szerokości 50 km, 15-letnia okupacja lewego brzegu Renu przez siły Ententy, Zagłębie Saary przez 15 lat pod kontrolą Ligi Narodów, później przeprowadzenie plebiscytu na temat przynależności narodowej, kopalnie węgla w Zagłębiu Saary własnością Francji, włączenie Alzacji i Lotaryngii do Francji, plebiscyt w sprawie przynależności narodowej okręgów Eupen-Malmedy i Moresnet między Belgią a Niemcami, Szlezwiku między Danią a Niemcami i Górnego Śląska z Mazurami i Warmią między Polską a Niemcami, zakaz połączenia się Austrii z Niemcami, uznanie niezawisłości i niepodległości Austrii, Czechosłowacji i Polski przez Niemcy, przekazanie Polsce Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego przez Niemcy, utworzenie Wolnego Miasta Gdańsk o powierzchni 1893 km˛ (ochrona Ligi Narodów – Wysoki Komisarz), zobowiązanie Niemiec do wydania byłego cesarza WILHELMA II, przekazanie większości floty handlowej przez Niemcy państwom Ententy i oddanie nowo wybudowanych statków o wyporności 1 mln t w ciągu pięciu lat, zniszczenie urządzeń portowych o wojskowym przeznaczeniu, demobilizacja sił zbrojnych Niemiec do stanu 100 tys. armii (siedem dywizji piechoty, 288 lekkich dział, trzy dywizje kawalerii, 4 tys. sztab oficerski – do 31.III.1920) a także zredukowanie marynarki wojennej do 16 tys. osób, zakaz przywozu broni (w tym gazów), amunicji i sprzętu wojennego (w tym czołgów, wozów pancernych), zakaz utrzymywania samolotów bojowych, floty podwodnej i posiadania ciężkiej artylerii, koniec z obowiązkiem służby wojskowej w Niemczech, Okręg Kłajpedy pod kontrolą Ligi Narodów (de facto zarząd francuski), potwierdzenie zjednoczenia Besarabii z Rumunią, Płw. Szantung w Chinach pod okupacją Japonii, uznanie Niemiec za winne wywołania wojny, zapłata przez Niemcy wstępnej raty odszkodowań w wysokości 20 000 000 000 złotych marek (do V.1921), utrata przez Niemcy wszystkich kolonii: Tanganika, część Togo i Kamerunu – mandat brytyjski, Ruanda i Urundi – mandat belgijski, część Togo i Kamerunu – mandat francuski, Afryka Płd-Zach. – mandat ZPA, Nauru, płn-wsch. część Nowej Gwinei i archipelag Bismarcka – mandat australijski, Wyspy Marshalla, Mariany Płn., Karoliny i Palau – mandat japoński Samoa Zach. – mandat nowozelandzki), przyjęcie Paktu Ligi Narodów (pierwszej organizacji międzynarodowej mającej utrzymać pokój na świecie), siedziba w Genewie, najwyższą władzą Ligi – Zgromadzenie Ogólne, de facto największy wpływ Rady Ligi (5 stałych i 4 niestałych członków), 32 państwa założycielskie (USA, Francja, Wielka Brytania (w tym: Indie, Kanada, Australia, Nowa Zelandia, ZPA), Włochy, Japonia, Belgia, Polska, Rumunia, Portugalia, Chiny, Czechosłowacja, Grecja, Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS), Haiti, Boliwia, Brazylia, Ekwador, Gwatemala, Hidżaz, Liberia, Honduras, Kuba, Panama, Urugwaj, Peru, Nikaragua i Syjam), 12 zaproszonych do Paktu (Argentyna, Chile, Kolumbia, Dania, Hiszpania, Norwegia, Holandia, Salwador, Wenezuela, Szwajcaria, Szwecja, Persja), podpisanie przez Polskę, Grecję, Turcję, Węgry, Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS), Czechosłowację, Rumunię i Bułgarię traktatu o ochronie mniejszości narodowych (28.VI.). Ofensywa polska w Galicji Wsch. (28.VI.-18.VII.). Pierwszy przelot samolotem nad Atlantykiem tam i z powrotem (sterowiec brytyjski „R-34” SCOTTA przelatuje z East Fortune (Szkocja) do Nowego Jorku, z Nowego Jorku do Pulham (Szkocja) – (2-6.VII, 10-13.VII.). Nowa flaga Niemiec (3.VII.). Początek ofensywy „białych” (ANTON DENIKIN) na Moskwę (3.VII.). Reforma rolna w Polsce (10.VII.). Ustawa o 8-godzinnym dniu pracy w Holandii (11.VII.). Zdobycie Jekaterynburga przez bolszewików (14.VII.). Wyparcie oddziałów ukraińskich za rzekę Zbrucz w Galicji Wsch. przez Polaków (18.VII.). Ratyfikacja traktatu wersalskiego w Wielkiej Brytanii (21.VII.). Zapoczątkowanie w Amsterdamie Międzynarodówki Związków Zawodowych (Holandia, Belgia, Luksemburg, Austria, Czechosłowacja, Francja, Hiszpania, Niemcy, Norwegia, Wielka Brytania, USA, Szwajcaria, Szwecja, Dania) – (28.VII.). Uchwalenie w Weimarze nowej konstytucji Niemiec – tzw. Republika Weimarska (31.VII.). Ratyfikacja traktatu wersalskiego w Polsce (31.VII.). Upadek Węgierskiej Republiki Rad (1.VIII.), wkroczenie wojsk rumuńskich do Budapesztu (4.VIII.). Początek przewrotu wojskowego w Turcji (rola MUSTAFY KEMALA PAŞY) – (5.VIII.), przeniesienie siedziby rządu do Ankary. Koniec blokady ekonomicznej Rosji Radzieckiej przez USA (6.VIII.). Siły polskie w Mińsku (7.VIII.). Ofensywa „białych” (DENIKIN) na Kijów (VIII.). Uznanie niepodległości Afganistanu w traktacie z Rawalpindi przez Wielką Brytanię (8.VIII.). I powstanie śląskie (16/17-27.VIII.). Kres władzy Rad na Litwie (VIII.), SMETONA prezydentem (do 1922). Otwarcie pierwszej linii komunikacyjnej obsługiwanej przez sterowiec (Friedrichshafen-Berlin) – (24.VIII.). Zdobycie Bobrujska na Białorusi przez oddziały polskie (29.VIII.). Rozejm polsko-ukraiński (1.IX.), ustalenie linii demarkacyjnej w Galicji Wsch., połączenie się Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej z Ukraińską Republiką Ludową (SEMEN PETLURA). Zdobycie przez bolszewików Aktiubińska i Czelabińska (2.IX.). Prawo głosu dla kobiet we Włoszech (3.IX.). Traktat pokojowy Ententy z Austrią w Saint Germain en-Laye (uznanie Polski, Królestwa SHS, Węgier, Czechosłowacji i ich terytoriów, wydanie floty wojennej i handlowej, ograniczenie liczebności armii do 30 tys., utrata przez Austrię: Słowenii, Dalmacji, Bośni z Hercegowiną, oraz części Styrii, Karyntii i Krainy na rzecz Królestwa SHS, płd. Tyrolu (Górnej Adygi), Triestu z Płw. Istria, części Karyntii, Krainy i Dalmacji (port Zadar i wyspa Lagosta) na rzecz Włoch, Galicji z Lodomerią i części Śląska Cieszyńskiego na rzecz Polski, Bukowiny na rzecz Rumunii, Czech, Moraw, Śląska Opawskiego i części Śląska Cieszyńskiego na rzecz Czechosłowacji, zakaz używania broni ciężkiej i lotnictwa przez armię austriacką, plebiscyty w sprawie przynależności narodowej Celowca (Klagenfurtu) między Austrią a Królestwem SHS i okręgu Sopron między Austrią a Węgrami, Burgenland włączony do Austrii, zapłacenie reparacji wojennych) – (10.IX.). Opanowanie Rijeki (Fiume) przez zbuntowane oddziały włoskie (D’ANNUNZIO) – (12.IX.), włączenie przez niego tego obszaru do Włoch – protesty, negocjacje Włoch z Królestwem SHS (do 1920). Nieudana ofensywa „białych” na Astrachań (IX.). Koniec stanu wojny Chin (odmowa podpisania traktatu wersalskiego) z Niemcami (15.IX.). 8-godzinny dzień pracy w Szwecji (29.IX.), Hiszpanii (1.X.) i Królestwie SHS (3.X.). Ratyfikacja traktatu wersalskiego we Francji (2.X.). Nieudana ofensywa wojsk „białych” (DENIKIN) na Moskwę, porażka pod Orłem i Tułą. Zdobycie Tomska (20.X.) oraz Woroneża (23.X.) przez Armię Czerwoną. Układ o handlu między Niemcami a Polską (22.X.). Pierwsza sztuczna reakcja jądrowa – przekształcenie jądra atomu azotu (RUTHERFORD, JAMES CHADWICK) – (27.X.). Ofensywa „białych” na Carycyn (XI.). Pierwszy przelot samolotem z Europy do Australii (ROSS SMITH z załogą; etapowy rajd) – (12.XI.-10.XII.). Zdobycie Omska (14.XI.) i Kurska (17.XI.) przez siły bolszewików. Uroczysty wjazd do Budapesztu oddziałów rządowych (adm. MIKLOS HORTHY DE NAGYBANYA) – (16.XI.). Odrzucenie traktatu wersalskiego oraz paktu gwarancyjnego z Francją przez Senat USA (18.XI.). Traktat pokojowy między Ententą a Bułgarią w Neuilly-sur-Seine (wydanie większości floty wojennej, ograniczenie armii bułgarskiej do 33 tys., wypłata reparacji wojennych: 2 200 000 000 franków w złocie, obowiązek dostarczenia Królestwu SHS węgla, zwrot koni i bydła, utrata przez Bułgarię: okręgów bosylewgradzkiego i caribrodzkiego oraz doliny Strumicy na rzecz Królestwa SHS, zach. Tracji na rzecz administracji Ententy, płd. Dobrudży na rzecz Rumunii) – (27.XI.). Określenie wschodniej granicy Polski przez Radę Najwyższą Ligi Narodów – tzw. linia lorda CURZONA (granica na Bugu z włączeniem Obwodu Białostockiego lecz bez Galicji Wsch.) – (8.XII.). Nagrody Nobla (pokojowa – WILSON (USA), literatura – CARL SPITTELER (Szwajcaria), fizyka – JOHANNES STARK (Niemcy), fizjologia i medycyna – JULES JEAN BAPTISTE BORDET (Belgia), chemia – nie przyznano) – (10.XII.). Ofensywa bolszewików w Chiwie, Turkmenistanie i Bucharze (XII.), nasilenie walk na Ukrainie, zajęcie Kijowa (16.XII.). Powołanie tzw. Konferencji Ambasadorów w Paryżu przez Wielką Brytanię, USA, Francję, Włochy i Japonię (XII.). Początek prowadzenia działań metodami cywilnego nieposłuszeństwa i walki bez przemocy (satyagraha) wobec brytyjskiego kolonializmu w Indiach, bojkot towarów angielskich i rozwój indyjskiego rękodzieła wiejskiego (GANDHI). Ustawa o 8-godzinnym dniu pracy w Austrii (17.XII.). Ogłoszenie konstytucji dla Indii Bryt. (23.XII.). Dekret o walce z analfabetyzmem w Rosji (26.XII.). Wojna grecko-turecka (do 1922). Antybrytyjskie powstanie Kurdów pod wodzą MAHMUDA BARZANDŻIEGO w Iraku. Ponad 1 mln strajkujących robotników we Włoszech. Zamordowanie jednego z przywódców rewolucji meksykańskiej, ZAPATY. CHARLOTTE wielką księżną Luksemburga (do 1964). JAN CHRISTIAAN SMUTS premierem ZPA (do 1924). Krótkie rządy PADEREWSKIEGO w Polsce, LEOPOLD SKULSKI nowym premierem (do 1920). GUSTAVE ADOR prezydentem Szwajcarii. ANTONIO JOSÉ DE ALMEIDA prezydentem Portugalii (do 1923). Krótkie rządy PHILIPPA SCHEIDEMANNA w Niemczech, GUSTAV BAUER nowym kanclerzem (do 1920). Krótkie rządy MAURA Y MONTOMERA i JOAQUÍNA SÁCHEZA DE TOCA w Hiszpanii, MANUEL ALLENDE SALAZAR nowym premierem (do 1920). Krótka władza DEFIMA MOREIRA DA COSTA RIBEIRO w Brazylii, EPITÁCIO DA SILVA PESSOA nowym prezydentem (do 1922). Krótka władza FRANCISCO BOGRÁNA w Hondurasie, RAFAEL LÓPEZ GUTIÉRREZ nowym prezydentem (do 1924). LEGUÍA prezydentem Peru (do 1930). JORGE MELÉNDEZ prezydentem Salwadoru (do 1923). JOSÉ MONTERO prezydentem Paragwaju (do 1920). BALTAZAR BRUM prezydentem Urugwaju (do 1923). Krótka władza JUANA BAUTISTY QUIRÓSA SEGURY w Kostaryce, FRANCISCO AGUILAR BAQUERO nowym prezydentem (do 1920). Krótkie rządy KAARLO CASTRÉNA w Finlandii, JUHO HEIKKI VENNOLA nowym premierem (do 1920). Założenie Komunistycznej Partii Danii, Holandii i USA. Pierwsze konflikty żydowsko-arabskie w Palestynie. Utworzenie Socjalistycznej Partii Palestyny. Powstanie Socjalistycznej Partii Robotniczej Jugosławii. Inwestycje japońskie w Korei: 59 000 000 jenów. Zadłużenie Wielkiej Brytanii wobec zagranicy: 7 800 000 000 funtów szt. Początek powstania Rifenów (ABD EL-KRIM) w Maroku Hiszpańskim. Prawo wyborcze dla kobiet w Szwecji. Wprowadzenie wyborów proporcjonalnych do parlamentu i 8-godzinnego dnia pracy w Szwajcarii. Układ persko-brytyjski (dominacja wpływów politycznych Wielkiej Brytanii). Prawo udziału w życiu politycznym dla niektórych warstw ludności arabskiej w Algierii. Turkiestańska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Rad (do 1924). Aszchabad – Połtorackiem (do 1927). Odmowa ratyfikacji traktatu wersalskiego przez Ekwador i Hidżaz. „The economic consequences of the Peace” (Ekonomiczne skutki pokoju) KEYNESA. LI SYNG-MAN premierem emigracyjnego rządu Korei (do 1941). Powstanie Międzynarodowej Organizacji Pracy w Genewie. Utworzenie Międzynarodowej Unii Nauk Biologicznych w Paryżu. Założenie Międzynarodowej Unii Astronomicznej w Brukseli. Powstanie Tunezyjskiej Federacji Francuskiej Partii Socjalistycznej. GRIGORIJ ZINOWIEW na czele Kominternu (do 1926). Amerykańsko-japoński traktat handlowy. Koniec unii monetarnej i celnej Austrii z Liechtensteinem. Śmierć ALFREDA WERNERA – niemieckiego chemika, AUGUSTE’A RENOIRA – malarza francuskiego (Le Moulin de la galette).
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  2. #2
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1920 Rozwój przemysłowy: wydobycie węgla: USA – 597 mln t, Niemcy – 243 mln t, Wielka Brytania – 233 mln t, Francja – 35 mln t, Czechosłowacja – 31 mln t, Japonia – 29 mln t, Belgia – 22 mln t, Polska – 7 mln t., wytop żelaza: USA – 36,3 mln t, Wielka Brytania – 8,2 mln t, Niemcy – 6,4 mln t, Francja – 4 mln t, Belgia – 1,1 mln t, Kanada – 1 mln t, Czechosłowacja – 700 tys. t, Luksemburg – 700 tys. t, Szwecja – 500 tys. t, Polska – 400 tys. t, wydobycie ropy naftowej: USA – 62,1 mln t, Meksyk – 24,4 mln t, Hol. Indie Wsch. – 2,4 mln t, Persja – 1,7 mln t, Rumunia – 1,1 mln t, Polska – 800 tys. t, Wenezuela – 100 tys. t, wytop stali: USA – 42,8 mln t, Wielka Brytania – 10,2 mln t, Niemcy – 8,4 mln t, Francja – 3,4 mln t, Belgia – 1,3 mln t, Kanada – 1,1 mln t, Czechosłowacja – 1 mln t, Polska – 1 mln t, Luksemburg – 600 tys. t, Szwecja – 500 tys. t. Bezrobocie na świecie: USA – 558 tys., Niemcy – 336 tys., Włochy – 150 tys., Australia – 22 tys., Szwajcaria – 6 tys. Długość linii kolejowych: na świecie – 1 187 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 599 000 km, Europa – 360 000 km, Azja – 122 000 km, Afryka – 55 000 km, Australia i Oceania – 51 000 km, USA – 410 000 km, Kanada – 66 000 km, Indie Bryt. – 60 000 km, Niemcy – 58 000 km, Francja – 41 000 km, Anglia i Irlandia – 38 000 km, Włochy – 20 000 km, Chiny – 13 000 km, Japonia – 13 000 km. Zdobycie Dyneburga przez siły łotewsko-polskie (3.I.). Ofensywa bolszewicka: zdobycie Carycyna (3.I.), Irkucka (4.I.) i Krasnojarska (7.I.), ujęcie i rozstrzelanie przywódcy „białych”, KOŁCZAKA. JAMES ERIC DRUMMOND sekretarzem Ligi Narodów (do 1933). Konferencja międzynarodowa w Helsinkach z udziałem Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy i Polski (5-12.I.). Wejście postanowień traktatu wersalskiego w życie (10.I.). PAUL DESCHANEL prezydentem Francji (I-IX.). Krótkie rządy ALEXANDRE MILLERANDA we Francji, GEORGES LEYGUES nowym premierem (do 1921). Zniesienie blokady gospodarczej Rosji przez Radę Najwyższą Ligi Narodów (16.I.). Zdobycie Archangielska przez wojska bolszewików (21.I.). Odmowa wydania byłego cesarza Niemiec, WILHELMA II przez Holandię (23.I.). Przybycie wojsk Ententy na Grn. Śląsk (I-II.). Zrzeczenie się nazwy Imperium Osmańskiego przez Turcję oraz wszystkich prowincji nietureckich, uroczysta deklaracja niepodległości kraju w Ankarze (28.I.). Traktat pokojowy rosyjsko-estoński (2.II.). Oddziały brytyjskie i Wysoki Komisarz Ligi Narodów, REGINALD TOWER w Gdańsku, przejęcie miasta (8.II.). Przyznanie terytorium Spitsbergenu – Norwegii (9.II.). Uroczyste zaślubiny Polski z Bałtykiem w Pucku; plebiscyt duńsko-niemiecki w Szlezwiku (75 % ludności za Danią), włączenie płn. części tego terytorium do Danii (10.II.). Umiędzynarodowienie cieśnin Bosforu oraz Dardaneli (17.II.). Przekazanie dla Grecji zach. Tracji przez Ententę, okupacja grecka tego obszaru (do 1922). Polsko-litewski traktat graniczny (tzw. linia FOCHA) – (20.II.). Ofensywa bolszewików na Ukrainie: zdobycie Rostowa nad Donem (23.II.) i Stawropola (28.II.). Nowa konstytucja w Czechosłowacji (29.II.). Ogłoszenie Węgier – monarchią, regencja adm. HORTHY (do 1944) – (1.III.). Ofensywa wojsk polskich na Białorusi (III.). Kryzys rządowy w Japonii (2.III.). Strajki górnicze na północy Francji (7.III.). Nieudany pucz monarchistyczny (WOLFGANG KAPP, WALTHER LÜTTWITZ) w Berlinie (12-13.III.). Okupacja Stambułu przez wojska Ententy (do 1922) – (III.). Odrzucenie traktatu wersalskiego przez Kongres USA (19.III.). Zdobycie Murmańska (13.III.), Jekaterynodaru (17.III.) i Noworosyjska (27.III.) przez bolszewików. Wprowadzenie dyktatury wojskowej na Węgrzech (HORTHY), rozwiązanie parlamentu (28.III.). FAJSAL królem tzw. Wielkiej Syrii (Syria + Liban + Palestyna) – (III-VII.). Powstanie Narodowo-Socjalistycznej Partii Robotniczej Niemiec (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiter Partei) – (1.IV.). Powstanie Państwowej Komisji do Elektryfikacji Rosji (GOELRO). Francuska okupacja Zagłębia Ruhry (IV.). Powstanie antyżydowskie w Palestynie (IV.). Bolszewicka Republika Dalekiego Wschodu (do XI.1922) – (14.IV.). Aresztowanie KAPPA w Sztokholmie (17.IV.). Igrzyska VII Olimpiady w Antwerpii (zwycięzca maratonu: JOHAN PETTERI „HANNES” KOLEHMAINEN (Finlandia), klasyfikacja medalowa: 1.USA (41 złotych, 26 srebrnych, 27 brązowych, łącznie 94 medale), 2.Szwecja (17 złotych, 19 srebrnych, 26 brązowych, łącznie 62 medale), 3.Wielka Brytania (15 złotych, 15 srebrnych, 13 brązowych, łącznie 43 medale) – (20.IV.-12.IX.). Umowa o sojuszu między Polską a Ukraińską Republiką Ludową (21.IV.). Odwołanie sułtana Turcji, MEHMEDA VI z urzędu (23.IV.). Konferencja międzynarodowa w San Remo (rozdział terytoriów mandatowych na Bliskim Wschodzie: Syria i Liban dla Francji, Irak, Palestyna i Transjordania dla Wielkiej Brytanii, Hidzaż niezależny) – (24-27.IV.). Początek ofensywy wojsk polsko-ukraińskich przeciw oddziałom bolszewickim na Ukrainie (25.IV.). Obalenie władzy musawatystów, Azerbejdżańska Republika Rad (do 1922) – (28.IV.). Zawarcie pokoju między Rosją a Gruzją (7.V.). Zdobycie Kijowa przez oddziały polskie (8.V.). Likwidacja powstania mułły MOHAMMADA w Somali Bryt., zdobycie stolicy Telah przez wojska brytyjskie, ucieczka MOHAMMADA do Etiopii. Japońska okupacja płn. Sachalinu (do V. 1925). Wycofanie się Francuzów z Zagłębia Ruhry (V.). Zamach na prezydenta Meksyku, CARRANZĘ w Meksyku (21.V.), krótka władza ADOLFO DE LA HUERTY, ALVARO OBREGÓN prezydentem Meksyku (do 1924), stłumienie ostatnich walk partyzanckich, koniec rewolucji meksykańskiej. Początek ofensywy bolszewickiej (MICHAIŁ TUCHACZEWSKI, SIEMION BUDIONNY) na Ukrainie (26.V.). Kanonizacja JOANNY D’ARC (30.V.). Encyklika papieska „Pax Dei” (31.V.). Powstanie Komunistycznej Partii Hiszpanii (1.VI.). Traktat pokojowy Ententy z Węgrami w Trianon (utrata przez Węgry: Baczki i części Banatu (Wojwodiny) na rzecz Królestwa SHS, większości Burgenlandu (poza komitatem Sopron ujętym w plebiscycie) na rzecz Austrii, Maramuresz, Siedmiogrodu (Transylwanii) i Kriszany na rzecz Rumunii, Słowacji tzw. Górnych Węgier i Ukrainy (Rusi) Zakarpackiej na rzecz Czechosłowacji, redukcja armii węgierskiej do 35 tys., obowiązek wypłacenia odszkodowań wojennych, zakaz posiadania broni ciężkiej i lotnictwa) – (4.VI.). Powstanie partii narodowej – Destour w Tunezji (4.VI.). Przerwanie frontu polskiego przez bolszewików (5.VI.). Odessa, Żytomierz i Berdyczów w ręku Armii Czerwonej (7.VI.). Ewakuacja sił polskich z Kijowa (10.VI.). Ogłoszenie konstytucji na Litwie (10.VI.). Międzynarodowy kongres feministyczny w Genewie (VI.). Traktat w sprawie nowych granic na terenach Szlezwiku między Niemcami a Danią (15.VI.). Ogłoszenie konstytucji w Estonii (15.VI.). Ofensywa grecka w Azji Mniejszej (22.VI.). Ofensywa oddziałów „białych” (PIOTR bar. WRANGEL) na Ukrainie (VII.). Początek natarcia bolszewickiego na froncie polskim (4.VII.). Międzynarodowa konferencja w Spa w sprawie wykonania postanowień Traktatu Wersalskiego przez Niemcy (5-16.VII.). Galicyjski Komitet Rewolucyjny w Tarnopolu (8.VII.-21.IX.) w Galicyjskiej Socjalistycznej Republice Rad. Zdobycie Mińska przez bolszewików (11.VII.). Plebiscyt polsko-niemiecki na Warmii, Mazurach oraz Powiślu, wygrany przez Niemcy (11.VII.). Pokój litewsko-rosyjski (12.VII.), przekazanie Wilna – Litwie (14.VII.). Ogłoszenie konstytucji w Austrii. Zdobycie Grodna na Białorusi przez bolszewików (19.VII.). Deklaracja niemiecka w sprawie neutralności wobec konfliktu Polski z Rosją (20.VII.). Utworzenie w Ankarze nowego parlamentu (Wielkie Zgromadzenie Narodowe) – (23.VII.). Ultimatum francuskie dla władcy Wielkiej Syrii, FAJSALA (żądanie podporządkowania się Francji), atak wojsk francuskich – opanowanie Syrii oraz Libanu, wkroczenie oddziałów francuskich do Damaszku (25.VII.), detronizacja FAJSALA. II Kongres Kominternu w Moskwie (VII-VIII.). Zakaz tranzytu materiałów dla Polski przez terytorium Czechosłowacji (MASARYK). Ogłoszenie zakazu przewozu przez terytorium Niemiec zaopatrzenia wojennego (23.VII.). Podział terytorium Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację (28.VII.). Zdobycie Białegostoku przez bolszewików (28.VII.), władza Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski (30.VII.-22.VIII.). Nieudane rokowania polsko-bolszewickie w Baranowiczach (1-3.VIII.). Utworzenie Międzynarodowego Trybunału w Hadze (2.VIII.). Starcia w Belfaście (3.VIII.). Traktat pokojowy Ententy z Turcją w Sčvres (ustanowienie swobody żeglugi w cieśninach Bosfor, Dardanele (zarząd Ligi Narodów de facto Wielkiej Brytanii), utrata przez Turcję: płd-zach. części Anatolii z Antalyą na rzecz Włoch, zach. Tracji z Adrianopolem (Edirne) i Płw. Gallipoli oraz części Azji Mniejszej ze Smyrną (Izmirem) na rzecz Grecji, Syrii, Libanu i Cylicji z Tarsem na rzecz Francji, Iraku, Palestyny, Transjordanii i tzw. tureckiej Arabii (El Hasa) na rzecz Wielkiej Brytanii, Trapezuntu, Erzerum i jez. Van na rzecz tzw. Wielkiej Armenii, zredukowanie armii tureckiej) – (10.VIII.), nie uznanie tego traktatu przez Turcję (KEMAL PAŞA), powstanie ogólnonarodowe (do 1922). Siły bolszewickie nad Wisłą (11.VIII.). Traktat pokojowy między Łotwą a ZSRR (11.VIII.). Zwycięstwo armii polskiej (PIŁSUDSKI) w bitwie pod Warszawą (tzw. cud nad Wisłą) nad bolszewikami (TUCHACZEWSKI) – (12-16.VIII.), pościg wojsk polskich (zwycięskie bitwy pod Komarowem i pod Płońskiem). Sojusz Czechosłowacji z Królestwem SHS w Belgradzie (14.VIII.), początki tzw. Małej Ententy. Początek rokowań polsko-bolszewickich w Mińsku (17.VIII.). Zajęcie Brześcia n/Bugiem przez siły polskie (19.VIII.). II powstanie śląskie (19-25.VIII.). Łomża w ręku Polaków (22.VIII.). Wojna armeńsko-turecka (do 1921). Proklamowanie państwa Liban pod protektoratem Francji (1.IX.). Konferencja włosko-niemiecka w Stresa (6.IX.). Ofensywa polska na Podlasiu (IX.). Podpisanie sojuszu Francji i Belgii wobec zagrożenia ze strony Niemiec (7.IX.). Zdobycie Łucka przez oddziały polskie (16.IX.). Zwycięstwo Polski nad bolszewikami w bitwie nad Niemnem (20-28.IX.), zdobycie Grodna, Lidy i Mińska. Nowy prezydent Francji, MILLERAND (do 1924) po rezygnacji DESCHANELA. Fiasko akcji przejmowania przez robotników we Włoszech fabryk i przedsiębiorstw (Turyn, Mediolan, Rzym, Genua, Neapol). Kryzys gospodarczy w Wielkiej Brytanii (do 1921). Zdobycie Czyty przez bolszewików (X.), odwrót wojsk japońskich (X-XI.). „Bunt” oddziałów polskich (LUCJAN ŻELIGOWSKI) – (8.X.) i zajęcie przez nich Wilna (9.X.). Plebiscyt między Austrią a Królestwem SHS w sprawie statusu Klagenfurtu na korzyść Austrii (10.X.). Wkroczenie oddziałów „białych” (ROMAN NICOLAUS UNGERN VON STERNBERG) do Mongolii i jej okupacja (do VII.1921) – (X.), UNGERN księciem i chanem. Proklamacja powstania Litwy Środkowej (ŻELIGOWSKI) – (12.X.). Układ o rozejmie między Polską a Rosją Radziecką w Rydze (12.X.). Pokój fińsko-rosyjski (14.X.). Manifestacja bezrobotnych w Londynie (20.X.). „Dangerous Drugs Act” w Wielkiej Brytanii (ograniczenie rozpowszechniania narkotyków). Założenie Socjalistycznej Ligi Japonii. Utworzenie Wolnego Miasta Gdańsk (27.X.). 2,2 mln strajkujących robotników we Włoszech. Powstanie Chłopskiego Związku Japonii. Ofensywa wojsk bolszewickich na Krymie (7-12.XI.), wyparcie sił „białych” WRANGLA. Założenie Indyjskiego Kongresu Związków Zawodowych. Traktat między Włochami a Królestwem SHS (utworzenie Wolnego Miasta Fiume (Rijeka)) – (12.XI.), nie uznanie decyzji (D’ANNUNZIO), okupacja miasta (XI-XII.). Pierwsze zgromadzenie Ligi Narodów (15.XI.). Kres wojny domowej w Rosji, rozbicie oddziałów „białych” na Płw. Krym (16.XI.). „Krwawa niedziela” w Dublinie (72 ofiary demonstracji) – (21.XI.). Obalenie władzy dasznaków, Armeńska Republika Rad (do 1922) – (29.XI.). Ludowe Republiki Rad Buchary i Chorezmu (do 1924). Powstanie Francuskiej Afryki Zachodniej (Senegal, Mauretania, Górna Wolta, Wybrzeże Kości Słoniowej, Gwinea, Sudan Franc. (Mali), Dahomej, Niger) – (4.XII.), Dakar i wyspa Gorée terytoriami autonomicznymi. Nagrody Nobla (literatura – KNUT HAMSUN (Norwegia), fizjologia i medycyna – SCHACK AUGUST STEENBERG KROGH (Dania), pokojowa – BOURGEOIS (Francja), fizyka – CHARLES ÉDOUARD GUILLAUME (Francja), chemia – WALTHER HERMANN NERNST (Niemcy)) – (10.XII.). Podział Irlandii na dwie autonomiczne części w ramach Wielkiej Brytanii (14.XII.). Likwidacja dyktatury D’ANNUNZIA w Fiume przez wojska włoskie (25.XII.). Rozłam na zjeździe Francuskiej Partii Socjalistycznej w Tours (socjaliści LÉONA BLUMA i PAULA FAURE, komuniści MARCELA CACHINA) – (25-30.XII.). MICHAEL HAINISCH prezydentem Austrii (do 1928). HENRI hr. CARTON DE WIART premierem Belgii (do 1921). Najwyższa Rada Regencyjna w Albanii (do 1925). Krótkie rządy OTTO LIEBE i AAGE FRISA w Danii, NEERGAARD premierem (do 1924). KONSTANTYN I (po raz drugi) królem Grecji (do 1922). Krótkie rządy WŁADYSŁAWA GRABSKIEGO w Polsce, WINCENTY WITOS nowym premierem (do 1921). Krótkie rządy HERMANNA MÜLLERA w Niemczech, KONSTANTIN FEHRENBACH nowym kanclerzem (do 1921). MICHAEL MAYR kanclerzem Austrii (do 1921). RAFAEL ERICH premierem Finlandii (do 1921). DATO Y IRÁDIER premierem Hiszpanii (do 1921). MOTTA prezydentem Szwajcarii. Krótkie rządy HJALMARA BRANTINGA i LUDWIGA bar. DE GEER MŁODSZEGO w Szwecji. OTTO HALVORSEN premierem Norwegii (do 1921). MANUEL GONDRA prezydentem Paragwaju (do 1921). Rządy junty (JOSÉ MARÍA ESCALIER, JOSÉ MANUEL RAMÍREZ, BAUTISTA SAAVEDRA) w Boliwii (do 1921). ARTHUR MEIGHEN premierem Kanady (do 1921). ARTURO ALESSANDRI PALMA prezydentem Chile (do 1925). Krótka władza ERNESTO LEFEVRE w Panamie, PORRAS prezydentem (do 1924). Założenie Komunistycznej Partii Australii, Indonezji (Hol. Indii Wsch.), Turcji, Urugwaju i Wielkiej Brytanii. JOSÉ LUIS TAMAYO prezydentem Ekwadoru (do 1924). JULIO ACOSTA GARCÍA prezydentem Kostaryki (do 1924). Obalenie dyktatury CABRERY w Gwatemali, CARLOS HERRERA prezydentem (do 1921). Przyjęcie Argentyny, Chile, Kolumbii, Danii, Hiszpanii, Norwegii, Holandii, Persji, Salwadoru, Szwecji, Szwajcarii, Wenezueli, Bułgarii, Austrii, Meksyku, Kostaryki, Dominikany, Paragwaju, Albanii, Finlandii i Luksemburga do Ligi Narodów. Obwody Autonomiczne w Rosji: Karelski (do 1923), Maryjski (do 1936), Wotiacki (do 1932), Kałmucki (do 1935), Ojrocki (Górnoałtajski), Adygejski, Chakaski i Południowoosetyjski; Czuwaski Okręg Narodowy (do 1925); Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad: Niemców Nadwołżańskich (do 1943) i Tatarska. Antybolszewickie powstania chłopskie (NESTOR MACHNO) na Ukrainie i w środkowej Rosji (ALEKSIEJ ANTONOW) – (do 1922). Szwedzka wyprawa badawcza (NORDENSKIÖLD) w Andy peruwiańskie i chilijskie (do 1921). Utworzenie Międzynarodowej Izby Handlowej w Paryżu. Zapoczątkowanie realizacji planu osuszania zatoki Zuider Zee w Holandii. Pożyczki francuskie dla Tunezji na sumę 173 000 000 franków (do 1927). Śmierć MAXA WEBERA – socjologa i filozofa niemieckiego, MAXA KLINGERA – malarza niemieckiego, AMADEO MODIGLIANIEGO – rzeźbiarza i malarza włoskiego.
    1921 Rozwój przemysłowy: wydobycie węgla: USA – 459 mln t, Niemcy – 259 mln t, Wielka Brytania – 166 mln t, Francja – 38 mln t, Czechosłowacja – 33 mln t, Belgia – 22 mln t, Japonia – 22 mln t, Polska – 8 mln t, wytop żelaza: USA – 16,3 mln t, Niemcy – 7,9 mln t, Francja – 4,3 mln t, Wielka Brytania – 2,7 mln t, Luksemburg – 1 mln t, Belgia – 900 tys. t, Kanada – 600 tys. t, Czechosłowacja – 600 tys. t, Polska – 500 tys. t, Szwecja – 300 tys. t, wydobycie ropy naftowej: USA – 64,7 mln t, Meksyk – 29,9 mln t, Hol. Indie Wsch. – 2,4 mln t, Persja – 2,3 mln t, Rumunia – 1,2 mln t, Polska – 700 tys. t, Wenezuela – 200 tys. t, wytop stali: USA – 20,1 mln t, Niemcy – 9,9 mln t, Wielka Brytania – 4,2 mln t, Francja – 4,1 mln t, Polska – 1 mln t, Czechosłowacja – 900 tys. t, Belgia – 800 tys. t, Luksemburg – 800 tys. t, Kanada – 700 tys. t, Szwecja – 200 tys. t. Utworzenie Włoskiej Partii Komunistycznej (15.I.). Konferencja państw Ententy w Paryżu w sprawie niemieckich odszkodowań wojennych (ustalenie kwoty na 226 000 000 000 marek), protesty w Niemczech (I.). Katastrofalny głód w Rosji (głównie Powołże) – (do 1922). Układ o sojuszu między Francją a Czechosłowacją (25.I.). Wizyta PIŁSUDSKIEGO w Paryżu (3.II.). Wojna domowa w Irlandii (II.). Powstanie bolszewickie w Gruzji (12.II.). AHMAD emirem Kuwejtu (do 1950). Pierwszy przelot śmigłowca (ETIENNE OEHMICHEN) – Paryż (18.II.). Układ o sojuszu między Polską a Francją (19.II.). Rewolta robotników w Moskwie i Piotrogrodzie (21.II.). Konferencja mocarstw w Londynie (odrzucenie niemieckich kontrpropozycji w sprawie kwoty reparacji wojennych, nieudane rokowania między Grecją a Turcją) – (21.II.-14.III.). Zamach stanu w Persji, wprowadzenie dyktatury (REZA SZAH PAHLAWI), anulowanie traktatu z Wielką Brytanią z 1919 r. (21.II.). „Gosplan” w Rosji (23.II.). Proklamacja władzy bolszewickiej w Gruzji – upadek I Republiki, Gruzińska Republika Rad (do 1922) – (25.II.). Zawarcie układu o przyjaźni między Persją i Rosją (26.II.). Antybolszewicki bunt marynarzy w Kronsztadzie w Zatoce Fińskiej (28.II.-18.III.). Układ o sojuszu między Rumunią a Polską w Bukareszcie (3.III.). Zamordowanie premiera Hiszpanii, DATO w Madrycie – anarchiści (8.III.). Ofensywa turecka w płn. części Gruzji (Adżaria) – (11.III.). Krótkie rządy SALAZARA w Hiszpanii, MAURA Y MONTOMER premierem (do 1922). Nowa Ekonomiczna Polityka (NEP) w Rosji (do 1928) – (wprowadzenie zasad rachunku gospodarczego w działalności przedsiębiorstw państwowych, rezygnacja z przymusowego ściągania kontyngentów żywnościowych i zastąpienie ich znacznie niższym podatkiem w naturze, odejście od totalnej centralizacji systemów zarządzania, zaopatrzenia i dystrybucji na rzecz wprowadzenie elementów wolnego rynku, umożliwienie chłopom swobodnego dysponowania i sprzedaży na wolnym rynku nadwyżek żywności, dopuszczenie w ograniczonym zakresie, prywatnej inicjatywy w usługach i niektórych gałęziach przemysłu) – (12.III.). Zamach na byłego wielkiego wezyra Turcji, TALAATA PAŞĘ w Berlinie (TAILIRIAN) – (15.III.). Pokój turecko-rosyjski w Moskwie (Kars, Trapezunt, Erzerum i jez. Van do Turcji, zatrzymanie przez Rosję Gruzji, Abchazji, Armenii i Adżarii) – (16.III.), traktat o przyjaźni. Afgańsko-rosyjski układ o przyjaźni. Układ handlowy między Wielką Brytanią a Rosją (16.III.). Uchwalenie konstytucji w Polsce (17.III). Pokój polsko-rosyjski w Rydze (granica wzdłuż linii Dźwina-Stołpce-Mikaszewicze-Korzec-Zbrucz (podział terytoriów Białorusi i Ukrainy), wzajemne poszanowanie suwerenności obu stron i powstrzymanie się od ingerencji w sprawy strony drugiej nawiązanie formalnych stosunków dyplomatycznych, uznanie się obu stron, zwrot Polsce skarbów kultury, taboru kolejowego, mienia prywatnego oraz wypłacenie 30 000 000 rubli w złocie jako wkładu Polski w życie gospodarcze carskiej Rosji, wyrzeczenie się przez Polskę popierania ukraińskiego ruchu niepodległościowego, wzajemne zrzeczenie się odszkodowań wojennych) – (18.III.). Plebiscyt polsko-niemiecki na Górnym Śląsku (60% za Niemcami, 40% za Polską) – (20.III.). Pierwsza olimpiada kobieca w Monte Carlo (24.III.). Wybór SUN JAT-SENA na szefa rządu prowincji płd. Chin (7.IV.). Pierwsza transmisja sportowa w radiu (USA) – (11.IV.). Wybuch strajku generalnego transportowców, kolejarzy i górników w Wielkiej Brytanii (15.IV.). Układ o sojuszu Rumunii z Czechosłowacją w Bukareszcie (23.IV.). Zmodyfikowane kwoty odszkodowań niemieckich przez Ententę wynoszące 132 000 000 000 marek w złocie), suma wypłacana w ratach do 1951 r. (27.IV.). Pierwszy pochód 1-majowy w Japonii. III powstanie śląskie (2/3.V.-5.VII.). Zniesienie kary śmierci w Szwecji (8.V.). Rygor przepisów imigracyjnych w USA (V.). Traktat pokojowy Niemiec z Chinami (20.V.). Zacięte walki o Górę Św. Anny na Śląsku między Polakami a Niemcami (21.V.-5.VI.). Rozruchy na tle rasowym w Oklahomie (Tulsa, 85 ofiar) – (1.VI.). Sojusz Rumunii z Królestwem SHS w Belgradzie (5.VI.), koniec formowania się związku Małej Ententy (Czechosłowacja, Królestwo SHS, Rumunia). 8-godzinny dzień pracy w Belgii (14.VI.). Ogłoszenie konstytucji w Królestwie SHS (28.VI.). Zjazd delegatów kółek komunistycznych w Szanghaju (VII.), powstanie Komunistycznej Partii Chin. Walki grecko-tureckie w Anatolii (Kütahia, Eskişehir), wygrana Turków (KEMAL PAŞA) nad rzeką Sakaryą. Niepodległość Republiki Tannu-Tuwa (Tuwinii) w Azji Centralnej. Odwrót oddziałów „białych” z ziem Mongolii, rozstrzelanie UNGERNA VON STERNBERGA, deklaracja niepodległości kraju (11.VII.), Tymczasowy Rząd Narodowy (SZAGDARDŻAW), nowym premierem DOGSOMYN BODO (do 1923). Klęska oddziałów hiszpańskich w bitwie pod Anual z Rifenami w Maroku Hiszpańskim (23.VII.). Odkrycie insuliny (27.VII.). HITLER przewodniczącym NSDAP (29.VII.). Prawo językowe w Belgii (rozdział prowincji frankofońskiej od flamandzkiej) – (31.VII.). Stan wyjątkowy w Niemczech (VIII.). Apel LENINA o pomoc do mocarstw zachodnich w związku z klęską głodu w Rosji (2.VIII.). Ofensywa turecka w Anatolii (Inönü, Polatli). Traktat pokojowy USA z Niemcami i Austrią (25.VIII.). Zamach na byłego ministra finansów Niemiec, MATTHIASA ERZBERGERA w Schwarzwaldzie (26.VIII.). Wprowadzenie stanu wojennego w Besarabii (IX.). Proklamacja niepodległości Republiki Rif (ABD EL-KRIM) w środkowej części Maroka Hiszpańskiego (19.IX.). Otwarcie pierwszej autostrady w Berlinie (19.IX.). Nieudany zamach na PIŁSUDSKIEGO we Lwowie (25.IX.). Zniesienie sankcji gospodarczych przeciw Niemcom przez Francję; konwencja w sprawie zakazu handlu żywym towarem (30.IX.). Odmowa pomocy żywnościowej dla Rosji Radzieckiej przez Ligę Narodów (4.X.). Konferencja pokojowa brytyjsko-irlandzka w Londynie (X.). Wycofanie się wojsk włoskich z płd. części Anatolii. Decyzja Ligi Narodów (12.X.) i Rady Ambasadorów (20.X.) w sprawie podziału Górnego Śląska między Polskę a Niemcy (obszar: 71% dla Niemiec, 29% dla Polski; ludność: 54% dla Niemiec, 46% dla Polski; kopalnie: węgla 20% dla Niemiec, 80% dla Polski; cynku i ołowiu 34% dla Niemiec, 66% dla Polski; huty koksu i żelaza po 50%, ponadto na obszarze Górnego Śląska ma obowiązywać przez 15 lat konwencja o ochronie praw mniejszości narodowych, autonomia polskiej części tego terytorium). Fiasko puczu monarchistycznego KAROLA I na Węgrzech (21-24.X.). Układ francusko-turecki o zrzeczeniu się przez Francję – Cylicji (21.X.). Zamach na premiera Japonii, HARA KEI w Tokio (4.XI.). Traktat o przyjaźni między Mongolią a Rosją (5.XI.). Układ o uznaniu status quo między Czechosłowacją a Polską w Pradze nie ratyfikowany przez polski parlament (6.XI.). Utworzenie Partito Nazionale Fascista (Narodowej Partii Faszystowskiej) we Włoszech (MUSSOLINI) – (7.XI.). Początek konferencji rozbrojeniowej w Waszyngtonie z udziałem USA, Wielkiej Brytanii, Japonii, Francji, Włoch, Holandii, Belgii, Portugalii i Chin (12.XI.), układ o wspólnej obronie praw do władania wyspami na Oceanie Spokojnym między USA, Wielką Brytanią, Japonią i Francją (13.XI.). Rewolta w Wiedniu (1.XII.). Traktat brytyjsko-irlandzki w Londynie o utworzeniu Wolnego Państwa Irlandzkiego o statusie dominium (26 hrabstw płd. części Irlandii i 3 z prowincji Ulster), odrębny status Ulsteru tzw. Irlandii Północnej (6 hrabstw protestanckich) w ramach Wielkiej Brytanii (6.XII.). Nagrody Nobla (fizyka – EINSTEIN (Niemcy), literatura – ANATOLE FRANCE (Francja), fizjologia i medycyna – nie przyznano, pokojowa – (1/2) HJALMAR BRANTING (Szwecja) i CHRISTIAN LANGE (Norwegia), chemia – FREDERICK SODDY (Wielka Brytania)) – (10.XII.). Utworzenie Komunistycznej Partii Belgii oraz Czechosłowacji. Powstanie Portugalskiej i Rumuńskiej Partii Komunistycznej. Komitat Sopron (Ödenburg) dla Węgier; wynik plebiscytu węgiersko-austriackiego (14.XII.). Samorząd lokalny na Malcie (do 1933). Pomoc USA dla głodujących w Rosji w wysokości 20 000 000 dolarów (22.XII.). JOHANN SCHOBER kanclerzem Austrii (do 1922). Przyjęcie Litwy, Łotwy i Estonii do Ligi Narodów. JOSEPH WIRTH kanclerzem Niemiec (do 1922). Obwody Autonomiczne w Rosji: Bałkarski (do 1922), Czerkieski (do 1922), Karaczajski (do 1922), Komi (do 1936), Kabardyjski (do 1922) i Żydowski; w składzie Gruzji: Południowoosetyjski; w składzie tzw. Republiki Dalekiego Wschodu: dwa obwody Buriato-Mongolskie (do 1922), Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad w Rosji: Górska skupiająca Czeczenię, Inguszetię, Kabardę, Bałkarię, Karaczaję, Czerkiesję i Płn. Osetię (do 1936), Krymska (do 1945) oraz Dagestan; w składzie Gruzji: Abchaska i Adżarska. BRIAND premierem Francji (do 1922). ALEKSANDER I królem SHS (do 1929). ANTONI PONIKOWSKI premierem Polski (do 1922). GEORGES THEUNIS premierem Belgii (do 1925). BLEHR premierem Norwegii (do 1923). Krótkie rządy OSKARA FREDERIKA SYDOWA w Szwecji, BRANTING premierem (do 1923). VENNOLA premierem Finlandii (do 1922). Dynastia Haszymidów w Transjordanii (do dzisiaj), ABDULLAH I IBN HUSAJN królem (do 1951). Dynastia Haszymidów w Iraku (do 1958), FAJSAL I królem (do 1933). HOLGUÍN prezydentem Kolumbii (do 1922). EUSEBIO AYALA prezydentem Paragwaju (do 1923). WARREN HARDING prezydentem USA (do 1923). JOSÉ MARÍA ORELLANA prezydentem Gwatemali (do 1926). ALFREDO ZAYAS prezydentem Kuby (do 1925). SOBHUZA II królem Suazi (do 1982). WILLIAM LYON MACKENZIE KING premierem Kanady (do 1926). Wizyta księcia-regenta Japonii, HIROHITO w USA i krajach Europy Zachodniej. DIEGO MANUEL CHAMORRO prezydentem Nikaragui (do 1923). SAAVEDRA prezydentem Boliwii (do 1925). Wyprawa brytyjska (SHACKLETON) na Antarktydę (do 1922). Umowa monetarna Szwajcarii z Liechtensteinem. Sprawa NICOLA SACCO i BARTOLOMEO VANZETTI w USA (niewinnie skazani na karę śmierci pod zarzutem napadu rabunkowego i zabójstwa), walka Komitetu Obrony o uniewinnienie (do 1927). Układ pokojowy USA i Węgier. III Kongres Kominternu w Moskwie. Światowy tonaż floty handlowej: Wielka Brytania – 19,6 mln BRT, USA – 17 mln BRT, Francja – 3,7 mln BRT, Japonia – 3,4 mln BRT, Włochy – 2,7 mln BRT, dominia i kolonie bryt. – 2,5 mln BRT, Niemcy – 700 tys. BRT. Ruch okrętów na Kanale Sueskim: 4 tys. okrętów o tonażu 18,1 mln BRT, 295 tys. pasażerów. Zamieszki w Brytyjskiej Afryce Wschodniej (Centralne Stowarzyszenie Kikuju w Kenii), 150 ofiar. Śmierć ENRICO CARUSO – włoskiego tenora, KARLA HAUPTMANNA – pisarza niemieckiego, GABRIELI ZAPOLSKIEJ – pisarki polskiej, ERCOLE MORSELLI – dramaturga włoskiego, JEAN’A AICARDA – francuskiego poety i dramaturga, PAVOLA HVIEZDOSLAVA – poety słowackiego, CHARLESA CAMILLE SAINT-SAËNS – kompozytora francuskiego, GEORGESA FEYDEAU – dramaturga francuskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  3. #3
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1922 Początek działalności BBC w Londynie (1.I.). Konferencja mocarstw w Cannes (przedłużenie spłat odszkodowań dla Niemiec) – (6.I.). Wzrost inflacji w Austrii. MARCELO TORCUATO DE ALVEAR prezydentem Argentyny (do 1928). Utworzenie Komunistycznych Partii Kanady i Chile. Krótkie rządy ARTHURA GRIFFITHA w Irlandii, wojna domowa (do 1923). Niemcy: 1$ = 162 marki. Opatentowanie metody udźwiękowienia taśmy filmowej. Śmierć BENEDYKTA XV (22.I.).
    1922 - 1939 PONTYFIKAT PIUSA XI.
    1922 Rozruchy w Kairze (26.I.). Traktat chińsko-japoński na konferencji rozbrojeniowej w Waszyngtonie (zwrot Szantungu i Jiaozhou Chinom) – (4.II.), układ 8 państw (USA, Japonia, Wielka Brytania, Francja, Portugalia, Belgia, Włochy, Holandia) z Chinami w Waszyngtonie (przestrzeganie zasady „otwartych drzwi” w stosunkach gospodarczych z Chinami, uznanie niezależności Chin, zniesienie stref wpływów mocarstw, rezygnacja Wielkiej Brytanii ze znacznej części Płw. Ciulung i portu Weihaiwei na Płw. Szantung na rzecz Chin), traktat USA, Japonii, Wielkiej Brytanii i Francji o wzajemnej odpowiedzialności za bezpieczeństwo Chin i strefy Pacyfiku, ustalenie także stosunku tonażu flot wojennych mocarstw (USA: 5, Wielka Brytania: 5, Japonia: 3, Francja: 1,75, Włochy: 1,75), ograniczenie tonażu pancerników do 35 tys. t i kalibru artylerii morskiej do 16 cali (6.II.). Powstanie Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego) w Rosji Radzieckiej – OGPU (6.II.). Zdobycie Chabarowska przez wojska bolszewików (14.II.). Inauguracja obrad Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze (15.II.). Nowa konstytucja na Łotwie (15.II.). Akt inkorporacji tzw. Litwy Środkowej (Wilna i okolic) do Polski (20.II., 24.III.). Rezygnacja Wielkiej Brytanii z protektoratu nad Egiptem, proklamowanie niepodległego królestwa (28.II.), AHMAD FUAD I królem (do 1936). Palestyna – 590 tys. Arabów i 84 tys. Żydów. Pierwszy przelot samolotem nad Atlantykiem południowym (lotnicy portugalscy GAGO COUNTINHO, SACADURA CABRAL) z Lizbony do Rio de Janeiro (30.III.-5.VI.). Koniec granicy celnej między Polską a Wolnym Miastem Gdańsk (1.IV.). Obrady konferencji gospodarczej w Genui (przedstawiciele 29 krajów, żądanie zapłaty od Rosji ponad 18 000 000 000 rubli w złocie przez Ententę tytułem spłaty długów oraz przyjęcia przez rząd sowiecki całkowitej odpowiedzialności za wszystkie straty poniesione przez obywateli tych państw na terenie Rosji, postulat Rosji do Ententy o wyrównanie szkód w wyniku blokady i interwencji określonych szacunkowo na 39 000 000 000 rubli w złocie, kres porozumienia) – (10.IV.-9.V.). Wielki ruch strajkowy górników w USA (IV.). Traktat Niemiec (WALTHER RATHENAU) z Rosją Radziecką (GRIGORIJ CZICZERIN) w Rapallo na rogatkach Genui (nawiązanie pełnych stosunków dyplomatycznych, handlowych i współpracy wojskowej, rezygnacja Niemiec z odszkodowań za nacjonalizację przedsiębiorstw obywateli niemieckich na terenie Rosji pod warunkiem nie uznania analogicznych pretensji wysuwanych przez inne państwa, obustronna rezygnacja z roszczeń związanych z wydatkami i stratami wojennymi) – (16.IV.). Rozruchy w Irlandii (V.). I Zjazd Związków Zawodowych w Chinach (Kanton) – (V.). Zawarcie konwencji handlowej między Polską a Włochami w Genui (11.V.). Traktat (tzw. górnośląski) polsko-niemiecki w Genewie (15.V.). LI-YUAN HUNG prezydentem Chin (V-IX.). Rozwój inflacji w Niemczech. Koniec niemieckiej blokady gospodarczej Polski (od 1920). Reforma w międzynarodowym systemie monetarnym (19.V.). Autokefalia cerkwi w Polsce (14.VI.). Obrady konferencji ekspertów gospodarczych w Hadze (spłata odszkodowań przez Rosję Radziecką z warunkiem przyznania jej wysokich kredytów – odrzucenie idei) – (15.VI.-20.VII.). Podwyższenie opłat celnych w Wielkiej Brytanii (21.VI.). Zamach na szefa sztabu generalnego Wielkiej Brytanii, HENRY HUGUESA WILSONA w Londynie (22.VI.). Zamach na niemieckiego ministra spraw zagranicznych, RATHENAU’A (FISCHER, KERN) w Berlinie (24.VI.). Tajna umowa o zaopatrzeniu Armii Czerwonej w broń i amunicję oraz o pomocy specjalistów niemieckich w rozwój przemysłu zbrojeniowego w Rosji Radzieckiej (VII.). Utworzenie Komunistycznej Partii Japonii (15.VII.). Zakończenie strajku powszechnego skierowanego przeciw faszystom we Włoszech (31.VII.). Strajki rolnicze w Polsce (VIII.). Ogłoszenie konstytucji na Litwie (1.VIII.). Zamach na premiera Wolnego Państwa Irlandzkiego (p.o. prezydenta), MICHAELA COLLINSA w Dublinie (22.VIII.). WILLIAM THOMAS COSGRAVE prezydentem Rady Wykonawczej Wolnego Państwa Irlandzkiego (do 1932). Początek ewakuacji wojsk japońskich z Syberii (Jakuck, Amga i Ajan do 1923, Ochock) – (26.VIII.). Pierwsza reklama przez radio (USA) – (28.VIII.). TS’AO K’UN prezydentem Chin (do 1924). Strajk generalny i stan wojenny na Witwatersrandzie w ZPA, biali robotnicy i Komunistyczna Partia Afryki Płd. za apartheidem. „Małoazjatycka katastrofa” Greków: wyparcie ich armii z Azji Mniejszej w wyniku ofensywy tureckiej (9.IX.). Polsko-francuska konwencja wojskowa (13.IX.). Przyjęcie Węgier do Ligi Narodów (18.IX.). Wprowadzenie bardzo wysokich ceł na towary wwożone do USA. Abdykacja KONSTANTYNA I w Grecji, JERZY II królem (do 1924). Ustawa o budowie portu w Gdyni w Polsce (wobec utrudnień do korzystania z portu w Wolnym Mieście Gdańsk przez Polaków) – (23.IX.). Zawieszenie broni między Turcją a Ententą w Mudanya, negocjacje pokojowe Grecji z Turcją (11.X.). Władywostok w ręku bolszewików (22.X.). „Marsz na Rzym” faszystów włoskich (28-31.X.), chaos w kraju, kryzysy rządowe (LUIGI FACTA, ANTONIO SALANDRA), MUSSOLINI nowym premierem kraju (do 1943). Zniesienie sułtanatu w Turcji (1.XI.). Odkrycie grobu TUTANCHAMONA w Luksorze (5.XI.). Abdykacja ostatniego sułtana tureckiego, MEHMEDA VI (17.XI.). Pobyt delegacji Rosji Radzieckiej w Chinach – rozmowy na temat zawarcia porozumień politycznych (10.XII.). Nagrody Nobla (pokojowa – FRIDTJOF NANSEN (Norwegia), literatura – JACINTO BENAVENTE Y MARTINEZ (Hiszpania), fizjologia i medycyna – (1/2) ARCHIBALD VIVIAN HILL (Wielka Brytania) i OTTO MEYERHOF (Niemcy), fizyka – BOHR (Dania), chemia – FRANCIS WILLIAM ASTON (Wielka Brytania)) – (10.XII.). Zamach na pierwszego prezydenta Polski, GABRIELA NARUTOWICZA w Warszawie (ELIGIUSZ NIEWIADOMSKI) – (16.XII.), STANISŁAW WOJCIECHOWSKI prezydentem (do 1926). Obwody Autonomiczne w Rosji: Kabardyno-Bałkarski i Czeczeński (do 1936), Karaczajo-Czerkieski, Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Rad (Azerbejdżan, Armenia, Gruzja) – (do 1936), Socjalistyczne Republiki Rad w Rosji: Ukraińska i Białoruska, Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad w Rosji: Jakucja. Utworzenie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) – (30.XII.). MOHAMMAD VI AL-HABIB bejem Tunisu (do 1929). LUDWIK II księciem Monako (do 1949). ALEKSANDRAS STULGINSKIS prezydentem Litwy (do 1926). Krótkie rządy JOSÉ SANCHEZA GUERRA w Hiszpanii, GARCIA-PRIETO premierem (do 1923). POINCARÉ premierem Francji (do 1924). WILHELM CUNO kanclerzem Niemiec (do 1923). IGNAZ SEIPEL kanclerzem Austrii (do 1924). Krótkie rządy ARTURA ŚLIWIŃSKIEGO i JULIANA IGNACEGO NOWAKA w Polsce, WŁADYSŁAW SIKORSKI nowym premierem (do 1923). LOUIS BORNO prezydentem Haiti (do 1930). ANDREW BONAR LAW premierem Wielkiej Brytanii (do 1923). ARTHUR DA SILVA BERNARDES prezydentem Brazylii (do 1926). Przekazanie niektórych uprawnień gubernatora generalnego Sudanu lokalnym sułtanom, szejkom i naczelnikom rodów. Utworzenie w Brukseli Międzynarodowej Unii Fizyki Czystej i Stosowanej. JUAN VICENTE GÓMEZ prezydentem Wenezueli (do 1929). JUAN BAUTISTA VICINI BURGOS prezydentem Dominikany (do 1924). PEDRO NEL OSPINA prezydentem Kolumbii (do 1926). Powstanie w Chicago Międzynarodowej Unii Geograficznej. Unia walutowa i celna Belgii z Luksemburgiem. Założenie Międzynarodowej Unii Geodezji i Geofizyki w Paryżu. Pobyt duchowego przywódcy hindusów, GANDHIEGO w więzieniu (do 1924). Zajęcie wyspy Sazan na Adriatyku przez Włochy. Krótkie rządy AIMO KAARLO CAJANDERA w Finlandii, KYÖSTI KALLIO nowym premierem (do 1924). Powstanie Partii Jedności Narodowej na Węgrzech. Utworzenie w Tunezji Wielkiej Rady, Rady Kaidów i Rad Okręgów (namiastka autonomii). IV Kongres Kominternu w Moskwie i Piotrogrodzie. „Ulisses” JAMESA JOYCE’A. Książka „Droga przez mękę” ALEKSEGO TOŁSTOJA (do 1941). Powstanie Międzynarodowej Federacji Praw Człowieka w Paryżu. Śmierć OGAI MORI – pisarza japońskiego, ALEXANDRA GRAHAMA BELLA – amerykańskiego wynalazcy, MARCELA PROUSTA – pisarza francuskiego, PAULA BARTHA – filozofa i socjologa niemieckiego.
    1923 Postscriptum testamentu LENINA (nie dopuszczenie do władzy JÓZEFA STALINA za brutalne obchodzenie się z towarzyszami walki) w ZSRR (4.I.). Krwawy incydent między Polską a Litwą (5.I.). Wkroczenie wojsk francusko-belgijskich do Zagłębia Ruhry (w związku z ociąganiem się Niemiec w zakresie terminowej spłaty odszkodowań), tzw. polityka biernego oporu w Niemczech (poparta przez USA i Wielką Brytanię) – (11.I.). Zajęcie przez wojska litewskie okręgu Kłajpedy (dotychczas pod kontrolą francuską) oraz nadanie temu terytorium statusu autonomii (15.I.). 5 mln bezrobotnych w Niemczech. Układ o przyjaźni i ograniczeniu zbrojeń państw Ameryki Środkowej w Waszyngtonie (8.II.). Oddanie władzy przez LENINA w ZSRR (wskutek poważnej choroby) – (9.III.). Uznanie granicy polsko-litewskiej i administracji polskiej na terenach tzw. Galicji Wsch. przez Konferencję Ambasadorów Ligi Narodów w Genewie (15.III.). Epidemia dżumy w Indiach Bryt. Uchwalenie konstytucji w Egipcie (19.IV.). Konferencja pokojowa w Lozannie między Ententą (Francja, Wielka Brytania, Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS), Rumunia, Grecja, Włochy i Japonia) a Turcją (przekreślenie postanowień pokoju z Sčvres, ocalenie państwowości tureckiej w etnicznych granicach (cały Płw. Azja Mniejsza oraz część Płw. Bałkańskiego tzw. Tracja Wsch. ze Stambułem), konwencja w sprawie cieśnin podpisana także przez ZSRR i Bułgarię (demilitaryzacja Bosforu i Dardaneli oraz zezwolenie na swobodny przepływ okrętów handlowych i wojennych wszystkich państw, Okręg Aleksandretty pod kontrolą francuskiej Syrii) – (23.IV.-24.VII.). Katastrofa portugalskiego statku pasażerskiego „Moçamedes” (237 ofiar) – (27.IV.). Walki uliczne w Zagłębiu Ruhry (V.). Utworzenie Międzynarodówki Młodzieży Socjalistycznej w Hamburgu (24.V.). STANLEY BALDWIN earl OF BEWDLEY premierem Wielkiej Brytanii (do 1924). Ultimatum Wielkiej Brytanii dla ZSRR (żądanie odwołania przedstawicieli ZSRR z Persji i Afganistanu) – (V.), odrzucenie ultimatum. Zbudowanie tamy Afsluitdijk na zatoce Zuider Zee w Holandii (długość 32 km, szerokość 90 m). Zamach stanu w Bułgarii, zamordowanie premiera ALEKSANDYRA STAMBOLIJSKIEGO w Sławowicy (9.VI.), dyktatura ALEKSANDYRA CANKOWA w kraju (do 1926). Utworzenie tajnej organizacji w Sudanie (Liga Białego Znaku) pod hasłami antybrytyjskimi (Chartum, Malakala, Atabara, Omdurman). Utworzenie granicy celnej między Zagłębiem Ruhry a pozostałą cześcią Rzeszy (13.VI.). Upadek gospodarki w Niemczech, hiperinflancja. Italianizacja płd. Tyrolu (górnej Adygi). Zamach na jednego z przywódców rewolucji meksykańskiej, VILLĘ (20.VII.). Traktat o przyjaźni między Polską a Turcją (23.VII.). Katastrofa kolejowa w Bułgarii (103 ofiary) – (25.VII.). Ogłoszenie strajku powszechnego w Niemczech (VIII.). Nagła śmierć prezydenta USA, HARDINGA (2.VIII.). Proklamacja Ruanda-Urundi terytorium mandatowym Belgii (31.VIII.). Trzęsienie ziemi w Tokio i Jokohamie (250 tys. ofiar) – (IX.). Zbombardowanie i zdobycie wyspy Korfu przez Włochy (6.IX.). Przewrót (MIGUEL mar. PRIMO DE RIVERA Y ORBANEJA) w Barcelonie (13.IX.), wezwanie przez króla ALFONSA XIII do Madrytu (14.IX.), władza tzw. dyrektoriatu pod przewodnictwem DE RIVERY (do 1930). Nieudane powstanie komunistyczne (GEORGI DYMITROW, WASIŁ KOŁAROW) w Bułgarii (22-23.IX.). Ogłoszenie stanu wyjątkowego w Niemczech (26.IX.). Opuszczenie greckiej wyspy Korfu przez Włochów (27.IX.). Lewicowe rządy w Saksonii i Turyngii (X.), kontrakcja wojsk rządowych – zdobycie Lipska (21.X.), rozpędzenie rządu lewicowego Saksonii i Turyngii (X-XI.), krach komunistycznego powstania w Hamburgu rozbitego przez siły rządowe (23-25.X.). Proklamowanie Republiki Tureckiej w Ankarze (29.X.), KEMAL PAŞA pierwszym prezydentem (do 1938), okres reform w kraju (do 1928): przeniesienie stolicy państwa ze Stambułu do Ankary, całkowity rozdział religii od państwa, zamknięcie szkół religijnych, rozwiązanie bractw religijnych i konfiskata ich majątków, nowe kodeksy prawa cywilnego (zniesienie poligamii), karnego i handlowego, przyznanie kobietom praw wyborczych, wprowadzenie alfabetu łacińskiego w miejsce arabskiego. Starcia robotników z policją i wojskiem w Krakowie (6.XI.). Przesiedlenie ludności greckiej z Azji Mniejszej do ich etnicznej ojczyzny. Niemcy: 1 $ = 4 200 000 000 000 marek – apogeum. Opanowanie inflacji w Niemczech (XI.). Nieudany pucz faszystowski (LÜDENDORFF, HITLER) w Monachium (8-9.XI.), większość przywódców w więzieniach. Opuszczenie Grecji przez JERZEGO II (XII.). Nagrody Nobla (pokojowa – nie przyznano, literatura – WILLIAM BUTLER YEATS (Irlandia), fizyka – ROBERT ANDREW MILLIKAN (USA), fizjologia i medycyna – FREDERICK GRANT BANTING i JOHN JAMES RICKARD MACLEOD (obaj Kanada), chemia – FRITZ PREGL (Austria)) – (10.XII.). Nieudany zamach na księcia-regenta Japonii, HIROHITO w Tokio (27.XII.). Powstanie Komunistycznej Partii Norwegii. Przyjęcie Irlandii do Ligi Narodów. MANUEL TEIXEIRA GOMES prezydentem Portugalii (do 1925). BALINGIJN CERENDORDŻ premierem Mongolii (do 1928). STANLEY MELBOURNE BRUCE premierem Australii (do 1929). Krótkie rządy HALVORSENA w Norwegii, ABRAHAM THEODOR BERGE nowym premierem (do 1924). CALVIN COOLIDGE prezydentem USA (do 1929). Krótkie rządy GUSTAVA STRESEMANNA w Niemczech, WILHELM MARX nowym kanclerzem (do 1924). ERNST FRYGGER premierem Szwecji (do 1924). HAMID emirem Bahrajnu (do 1942). Krótkie rządy WITOSA w Polsce, GRABSKI premierem (do 1925). Uniezależnienie się Nepalu od Wielkiej Brytanii. Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad w ZSRR: Karelska (do 1940), Buriato-Mongolska (do 1958). QUIŃONEZ MOLINA prezydentem Salwadoru (do 1927). „Traktat o reformie monetarnej” (A tract on Monetary Reform) KEYNESA. ELIGIO AYALA prezydentem Paragwaju (do 1924). Ogłoszenie konstytucji w Rumunii. Pierwsze wybory do parlamentu w Egipcie (zwycięstwo partii Wafd). BARTOLOMÉ MARTÍNEZ prezydentem Nikaragui (do 1924). JOSÉ SERRATO prezydentem Urugwaju (do 1927). Utworzenie Gwatemalskiej Partii Pracy. Odnowienie sojuszy Czechosłowacji, Królestwa SHS i Rumunii (Mała Ententa). REZA SZAH premierem Persji (do 1925). Powołanie rządu rewolucyjnego SUN JAT-SENA w Kantonie. Opracowanie metody produkcji jedwabiu z włókien sztucznych, następnie tkanin z kazeiny. Założenie tygodnika „Time” w USA. Śmierć WŁODZIMIERZA PRZERWY-TETMAJERA – malarza polskiego, SARAH BERNHARDT – francuskiej aktorki teatralnej, JAROSLAVA HAŠKA – pisarza czeskiego (Przygody dobrego wojaka Szwejka), WILHELMA CONRADA RÖNTGENA – fizyka niemieckiego, FERDINANDA AVENARIUSA – pisarza niemieckiego, FRITZA MAUTHNERA – pisarza i filozofa austriackiego, LOUISA COUPERUSA – pisarza holenderskiego, GEORGA HENDRIKA BREITNERA – malarza holenderskiego.
    1924 Zakaz imigracji japońskiej do USA (I.). Uchwalenie konstytucji w ZSRR (I.). Rząd ZAGHLULA z partii Wafd w Egipcie (do 1925). Początek obrad pierwszego posiedzenia Międzynarodowego Komitetu Ekspertów pod kierunkiem Amerykanina, CHARLESA DAWESA, mającego ustalić sposób spłaty odszkodowań wojennych przez Niemcy (Paryż) – (14.I.). JAMES RAMSAY MACDONALD premierem Wielkiej Brytanii (I-XI.). Śmierć LENINA (21.I.). STALIN, ZINOWIEW i LEW KAMIENIEW na czele Rady Komisarzy Ludowych w ZSRR (do 1925). Tydzień Sportów Zimowych tzw. Igrzyska I Olimpiady Zimowej w Chamonix (hokej: Kanada, klasyfikacja medalowa: 1. Norwegia (4 złote, 7 srebrnych, 7 brązowych, łącznie 18 medali), 2.Finlandia (4 złote, 3 srebrne, 3 brązowe, łącznie 10 medali), 3.Austria (2 złote, 1 srebrny, łącznie 3 medale)) – (25.I.-4.II.). Przymierze Francji z Czechosłowacją (25.I.). Zmiana nazwy Piotrogrodu na Leningrad (26.I.). Układ Włoch z Królestwem SHS w Rzymie (włączenie Fiume (Rijeki) do Włoch, otrzymanie przez Królestwo SHS portu w pobliżu miasta) – (27.I.). Reforma walutowa GRABSKIEGO w Polsce, zastąpienie marki polskiej – złotym (I.). Zawarcie unii walutowej i celnej między Szwajcarią a Liechtensteinem. Utworzenie Komunistycznej Partii Grecji. PAULOS KONDURIOTIS regentem Grecji (I-III.). Pierwszy przelot śmigłowcem ponad 10 min. (29.I.). Uznanie ZSRR przez Wielką Brytanię, Włochy, Norwegię i Austrię (II.). Zwolnienie GANDHIEGO z więzienia (4.II.). Pierwsze wykonanie wyroku śmierci w komorze gazowej (USA) – (8.II.). Koniec hiperinflacji w Polsce (10.II.). Manifestacja flamandzka w Leuven w Belgii (10.II.). Utwór „Błękitna rapsodia” GEORGE’A GERSHWINA (12.II.). Porozumienie niemiecko-brytyjskie (zmniejszenie z 26 do 5% wartości wolumen towarów przekazywanych przez Niemcy) – (23.II.). Zajęcie Wysp Crozeta na Oceanie Indyjskim przez Francję. Przyjęcie komunistów do Kuomintangu w Chinach (1.III.). Traktat pokojowy między Turcją a Niemcami (status quo) – (3.III.). Zniesienie kalifatu w Turcji (4.III.). Uznanie praw Czechosłowacji do doliny Jaworzyny w Tatrach przez Ligę Narodów (12.III.). Kryzys parlamentarny w Niemczech (13.III.). Otrzymanie przez Polskę prawa zmagazynowania broni i amunicji na Płw. Westerplatte w Gdańsku (14.III.). Uznanie ZSRR przez Szwecję (15.III.). Kryzys finansowy we Francji. Kredyt 110 000 000 dolarów dla Niemiec od USA (w ramach tzw. planu DAWESA) – (24.III.). Ogłoszenie republiki w Grecji (istniała do 1935), KONDURIOTIS prezydentem (do 1926) – (25.III.). Nowe prawo karne w ZSRR (26.III.). Uniewinnienie LÜDENDORFFA i skazanie HITLERA na 5 lat więzienia w Niemczech (za próbę puczu faszystowskiego w Monachium) – (1.IV.). Zwycięstwo faszystów w wyborach parlamentarnych we Włoszech (6.IV.). Powstanie Metro-Goldwyn-Mayer Corporation w USA (16.IV.). Ogłoszenie nowej konstytucji w Turcji (30.IV.). Utworzenie Związku Patriotycznego w Hiszpanii (DE RIVERA) – (V.). Ofensywa wojsk hiszpańskich wobec Rifenów w Maroku. Igrzyska VIII Olimpiady w Paryżu (zwycięzca maratonu: ALBIN STENROOS (Finlandia), klasyfikacja medalowa: 1.USA (45 złotych, 27 srebrnych, 27 brązowych, łącznie 99 medali), 2.Finlandia (14 złotych, 13 srebrnych, 10 brązowych, łącznie 37 medali), 3. Francja (13 złotych, 15 srebrnych, 10 brązowych, łącznie 38 medali) – (4.V.-27.VII.). Pierwszy przelot śmigłowcem ponad 1 km (4.V.). Uznanie przyłączenia Kłajpedy do Litwy na mocy konwencji paryskiej przez Ligę Narodów pod warunkami przyznania temu terytorium autonomii oraz uzyskania przez Polskę prawa swobodnego tranzytu przez port (8.V.). Potępienie TROCKIEGO i trockistów w ZSRR (23.V.). Układ chińsko-radziecki o przyjaźni (31.V.). Nieudany zamach na kanclerza Austrii, SEIPELA w Wiedniu (1.VI.). Pełne prawa obywatelskie dla Indian w USA (2.VI.). Zabójstwo GIACOMO MATTEOTIEGO, sekretarza generalnego Włoskiej Partii Socjalistycznej (AMERIGO DUMINI) w Quartarella (10.VI.). GASTON DOUMERGUE prezydentem Francji (do 1931). Koniec okupacji części Niemiec przez siły Francji i Belgii (17.VI.). Proklamacja Mongolskiej Republiki Ludowej (VI.). Zwycięstwo partii nacjonalistów w wyborach w ZPA (17.VI.). Wprowadzenie systemu metrycznego w Japonii; otwarcie największego na świecie wiszącego mostu (USA) – (1.VII.). Bunty w Sao Paulo (250 ofiar) – (2.VII.). Umowa norwesko-duńska w sprawie Grenlandii (10.VII.). Początek konferencji na temat przyjęcia planu DAWESA w Londynie (16.VII.). Konwencja konsularna między Polską a ZSRR (18.VII.). Umowa handlowa między ZSRR a Wielką Brytanią (8.VIII.). Akceptacja planu DAWESA na konferencji w Londynie (zniesienie wszelkich ograniczeń hamujących rozwój gospodarczy Niemiec, pożyczka w wysokości 200 000 000 dolarów, z tego kwota 110 000 000 dolarów z banków amerykańskich, przez pierwsze 5 lat spłata reparacji wojennych przez Niemcy od 1 000 000 000 do 1 750 000 000 marek, później do 2 500 000 000 marek) – (16.VIII.). Reichsmarka – nowym środkiem płatniczym w Niemczech, zamieszki rasowe w stanie Illinois (30.VIII.). Podpisanie przez rząd niemiecki zgody na przyjęcie planu DAWESA (31.VIII.). Wypłata przez Niemcy 20 000 000 marek odszkodowań wojennych (1.IX.). Układ handlowy niemiecko-radziecki (3.IX.). Zmiana nazwy rządzącej Turcją Partii Ludowej (KEMAL PAŞA) na Partię Ludowo-Republikańską. Nieudany zamach na WOJCIECHOWSKIEGO, prezydenta Polski we Lwowie (5.IX.). PLUTARCO ELÍAS CALLES prezydentem Meksyku (do 1928). Powstanie ludowe w Tyflisie (Tbilisi) – (10.IX.). Abdykacja króla Hidżazu, HUSAJNA IBN ALI w Mekce (6.X.), ALI nowym królem (do 1925). Bunt tzw. papierowych Tygrysów w prowincji Guandong w Chinach (X.). Protokół w sprawie pokojowego regulowania sporów międzynarodowych uchwalony przez Zgromadzenie Ligi Narodów w Genewie (nie wszedł w życie) – (22.X.). Uznanie ZSRR przez Francję (28.X.). Opuszczenie Dominikany przez wojska amerykańskie (5.XI.). Ogłoszenie pierwszej w historii Mongolii konstytucji (26.XI.). RUDOLF RAUZEK kanclerzem Austrii (do 1926). BALDWIN premierem Wielkiej Brytanii (do 1929). Utworzenie Partii Republikańsko-Postępowej w Turcji. 8-godzinny dzień pracy w Zagłębiu Saary (7.XI.). Zamach stanu w Egipcie, obalenie rządów partii Wafd (XI.). Fiasko puczu komunistycznego w Estonii, brytyjsko-niemiecka umowa handlowa w Londynie (1.XII.). Przyjęcie Etiopii do Ligi Narodów. Zdobycie Medyny przez Nedżd (ABD AL-AZIZ) – (5.XII.). Nagrody Nobla (fizyka – KARL MANNE SIEGBAHN (Szwecja), fizjologia i medycyna – WILLEM EINTHOVEN (Holandia), literatura – WŁADYSŁAW STANISŁAW REYMONT (Polska), pokojowa – nie przyznano, chemia – nie przyznano) – (10.XII.). Zwolnienie HITLERA z więzienia (20.XII.). CHARLES DUNBAR BURGESS KING prezydentem Liberii (do 1931). JAMES BARRY MUNNIK HERTZOG premierem ZPA (do 1939). ZSRR: Okręg Narodowy: Inguszetia (do 1936); Socjalistyczne Republiki Rad: Turkmenistańska, Uzbecka; Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad: Nachiczewan w składzie Azerbejdżanu, Mołdawska (do 1940), Tadżycka w składzie Uzbekistanu (do 1929); Obwody Autonomiczne: Nagorny Karabach w składzie Azerbejdżanu, Karakirgiski (do 1926), Północnoosetyjski. I wojna domowa w Chinach (do 1927). BRANTING premierem Szwecji (do 1925). THORWALD STAUNING premierem Danii (do 1926). Krótkie rządy FRÉDÉRICA FRANÇOIS-MARSALA we Francji, ÉDOUARD HERRIOT nowym premierem (do 1925). JOHANN LUDWIG MOWINCKEL premierem Norwegii (do 1926). GONZALO CÓRDOVA prezydentem Ekwadoru (do 1925). VICENTE TOSTA prezydentem Hondurasu (do 1925). Nieudany zamach stanu w Chile (LUIS ALTAMIRANO TALAVERA). RODOLFO CHIARI prezydentem Panamy (do 1928). LUIS ALBERTO RIART prezydentem Paragwaju (do 1925). JIMÉNEZ OREAMUNO prezydentem Kostaryki (do 1928). TUAN CZ’I-ŻAI prezydentem Chin (do 1926). HORACIO VÁSQUEZ prezydentem Dominikany (do 1930). Przyznanie tytułu księcia Montenevoso D’ANNUNZIO przez MUSSOLINIEGO we Włoszech. Krótkie rządy CAJANDERA w Finlandii, INGMAN premierem (do 1925). Zakaz wyrobu heroiny na terytorium USA. Powstanie Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego w Paryżu. Powstanie ludowe (LUIS CARLOS PRESTES) w Brazylii (do 1927). Uznanie ZSRR przez Meksyk, nawiązanie stosunków dyplomatycznych. Powstawanie zajmującej się ruchem mikrocząsteczek –mechaniki kwantowej (LOUIS DE BROGLIE, ERWIN SCHRÖDINGER, WERNER HEISENBERG, MAX BORN, PASCAL JORDAN) – (do 1934). „Czarodziejska góra” THOMASA MANNA. Utworzenie Komunistycznej Partii Algierii. Powstanie ludowe w Afganistanie (do 1925). Konkordat papiestwa z Bawarią. Wykorzystywanie silników Diesla do ciężarówek. V Kongres Kominternu w Moskwie. Opracowanie systemu telewizji (JOHN BAIRD). Śmierć ARNE GARBORGA – pisarza norweskiego, ANATOLE’A FRANCE – pisarza francuskiego, JOSEPHA CONRADA – pisarza-marynisty polskiego, FRANZA KAFKI – pisarza czeskiego, FERRUCIO BUSONI’EGO – pianisty i kompozytora włoskiego, GIACOMO PUCCINI’EGO – kompozytora włoskiego.
    1925 Utworzenie Komunistycznej Partii Kuby. Albania republiką (do 1928), AHMAD BEG ZOGU prezydentem (do 1928). Bezrobocie na świecie: Wielka Brytania – 1,3 mln, USA – 817 tys., Niemcy – 646 tys., Polska – 154 tys., Włochy – 110 tys., Czechosłowacja – 49 tys., Australia – 35 tys., Szwecja – 24 tys., Norwegia – 15 tys., Szwajcaria – 11 tys., Łotwa – 2,7 tys., Finlandia – 2,5 tys., Estonia – 2,4 tys. Zmiana nazwy stolicy Norwegii, Christianii na Oslo (1.I.). Partia faszystowska jedyną legalną partią we Włoszech (3.I.). Koniec unii celnej Saary z Francją (10.I.). Konferencja państw bałtyckich w Helsinkach (Polska, Finlandia, Łotwa, Estonia) – (14.I.). Traktat w Pekinie między Japonią a ZSRR (uznanie ZSRR przez Japonię i zwrot płn. Sachalinu) – (20.I.). Koniec stanu wyjątkowego w Bawarii – reaktywowanie NSDAP (II.). Pierwszy lot samolotem na odległość ponad 3000 km w linii prostej (Francuzi, LEMAITTRE i ARRACHART przelatują 3166 km z Etampes we Francji do Villa Cisneros w Rio de Oro (Sahara Hiszp.)) – (3-4.II.). Konkordat między Polską a papiestwem (10.II.). Konferencja w sprawie opium w Genewie (19.II.). Likwidacja ambasady Francji przy papieżu (22.II.). Antytureckie powstanie Kurdów (szejk SAID) w Turcji (25.II.-VI.). Reforma wyborcza w Japonii (wprowadzenie powszechnego prawa wyborczego dla mężczyzn), nowa waluta w Austrii (szyling) – (2.III.). Ustawa o likwidacji aszaru (podatku rolnego z czasów średniowiecznych) w Turcji (III.). Śmierć SUN JAT-SENA (12.III.). CZANG KAI-SZEK przewodniczącym Kuomintangu (do 1975). Zmiana nazwy Emiratu Afganistanu na Królestwo Afganistanu, AMANULLAH królem (do 1929). Otwarcie Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie (1.IV.). Dwa nieudane zamachy na BORYSA III, cara Bułgarii (pierwszy w wąwozie Arabakonak, drugi w stolicy kraju, Sofii) – (14, 16.IV.). Nieudany wojskowy zamach stanu w Portugalii (17-19.IV.). Wojna Francji z ruchem Rifenów (ABD EL-KRIM) w Maroku (23.IV.-V.1926). Wybranie HINDENBURGA na prezydenta Niemiec (rządy do 1934) – (26.IV.). Zniesienie stanu oblężenia w Hiszpanii (17.V.). Zamieszki w Szanghaju (30.V.). Konwencja genewska o zakazie używania na wojnie gazów trujących lub duszących oraz środków bakteriologicznych (17.VI.). Zgodność Francji, Hiszpanii w sprawie wspólnej ofensywy w Maroku przeciw Rifenom (22.VI.). Likwidacja powstania kurdyjskiego w Turcji, zdelegalizowanie partii opozycji (Republikańsko-Postępowej) – (VI.). Układ brytyjsko-turecko-iracki w sprawie podziału ziem Kurdystanu (większa część dla Turcji, mniejsza dla Iraku). Przewrót wojskowy w Grecji (THEODOROS PANGALOS) – (25.VI.). Antyfrancuskie powstanie w Syrii (rejon Dżebel Druz) pod wodzą szejka AL-ATRASZA (do 1927). Wydanie książki „Mein Kampf” przez HITLERA (18.VII.). Pierwszy lot szybowcem ponad 10 h (Francuz MASSAUX w Vainville) – (26.VII.). Koniec okupacji francuskiej Zagłębia Ruhry (31.VII.). Układ o rozstrzyganiu sporów granicznych między Polską a ZSRR (3.VIII.). Powodzie w Czechosłowacji i na Śląsku (VIII.). Pierwszy kongres Ku-Klux-Klanu w Waszyngtonie (8.VIII.). Traktat celny francusko-niemiecki w Paryżu (14.VIII.). ERNST THÄLMANN na czele Komunistycznej Partii Niemiec (1.IX.). Eksplozja amerykańskiego sterowca „Shenandoah” (13 ofiar) – (3.IX.). Międzynarodowa konferencja w Locarno z udziałem Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Niemiec, Włoch, Polski i Czechosłowacji (zawarcie tzw. paktu reńskiego – potwierdzenie stałości granic Francji i Belgii z Niemcami oraz demilitaryzacji Nadrenii – gwarantami Wielka Brytania i Włochy; umowy arbitrażowe Francji, Belgii, Czechosłowacji i Polski z Niemcami o pokojowym regulowaniu sporów) – (5-16.X.). Niemiecko-radziecki układ handlowy (m.in. kwota 106 000 000 marek pożyczki Niemiec dla ZSRR) – (12.X.). Interwencja wojsk greckich w Bułgarii (22-26.X.). Francusko- polski i francusko-czechosłowacki traktaty wzajemnej gwarancji w Locarno (26.X.). Pierwsza transmisja telewizyjna w USA (BAIRD) – (30.X.). Nowa waluta na Węgrzech – pengö (XI.). Obalenie dynastii Kadżarów w Persji, dynastia Pahlavi (do 1979), REZA SZAH (KHAN) szachem (do 1941). „Pancernik Potiomkin” SIERGIEJA EISENSTEINA. Utworzenie SS (Die Schutzstaffeln) w Niemczech (9.XI.). Stan oblężenia w Chinach (12.XI.). Zaproszenie Niemiec do Ligi Narodów (XI.). Ratyfikacja paktu reńskiego oraz ustaleń konferencji lokarneńskiej w Londynie (1.XII.). Nagrody Nobla (fizyka – JAMES FRANCK i GUSTAV LUDWIG HERTZ (obaj Niemcy), literatura – GEORGE BERNARD SHAW (Wielka Brytania), fizjologia i medycyna – nie przyznano, pokojowa – (1/2) JOSEPH AUSTEN CHAMBERLAIN (Wielka Brytania) i DAWES (USA), chemia – RICHARD ZSIGMONDY (Austria)) – (10.XII.). Zerwanie ZINOWIEWA i KAMIENIEWA ze STALINEM w ZSRR (18.XII.), rządy STALINA (do 1953). Powodzie w Belgii (XII.). Połączenie Hidżażu i Nedżdu w sułtanat, ABD AL-AZIZ sułtanem zjednoczonej Arabii (do 1927). BERNARDINO LUIS MACHADO prezydentem Portugalii (do 1926). Krótkie rządy ALOISA VAN DE VYVERE w Belgii, PROSPER wicehr. POULLET nowym premierem (do 1926). Przemianowanie Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików) na Wszechzwiązkową Komunistyczną Partię (bolszewików) – (XII.). Utworzenie Komunistycznej Partii Indii (XII.). Krótkie rządy PAINLEVÉ we Francji, BRIAND premierem (do 1926). JOSEPH GORDON CANTER premierem Nowej Zelandii (do 1928). RAMA VII (PRAJADHIPOK) królem Tajlandii (do 1935). HANS LUTHER kanclerzem Niemiec (do 1926). ALEKSANDER SKRZYŃSKI premierem Polski (do 1926). FELIPE SEGUNDO GUZMÁN prezydentem Boliwii (do 1926). AYALA prezydentem Paragwaju (do 1928). Chaos polityczny w Ekwadorze: krótkie rządy ALBERTO GUERRERO MARTÍNEZA i IGNACIO PAREJA jako przewodniczącego junty, FRANCISCO GÓMEZ DE LA TORRE nowym przewodniczącym junty (do 1926). RICKARD SANDLER premierem Szwecji (do 1926). LAURI KRISTIAN RELANDER prezydentem Finlandii (do 1931). CARLOS SOLÓRZANO prezydentem Nikaragui (do 1926). MIGUEL PAZ BARAHONA prezydentem Hondurasu (do 1929). EMILIANO FIGUEROA LARRAÍN prezydentem Chile (do 1927). Krótkie rządy ANTTI TULENHEIMO w Finlandii, KALLIO premierem (do 1926). ZSRR: Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad: Czuwaska, Kazachska (do 1936), Polski Okręg Narodowy w składzie Ukrainy w Marchlewsku (do 1935), Obwód Autonomiczny: Karakałpacki (w składzie Kazachstanu) – (do 1930). Założenie Międzynarodowego Biura Edukacji (Genewa). Przyłączenie terenów Maana i Akaba do Transjordanii. Utworzenie koncernu I. G. Farbenindustrie w Niemczech. Konsultacje brytyjsko-włoskie w sprawie podziału stref wpływów w Etiopii. Prawo o zapewnieniu bezpieczeństwa w Japonii (surowe represje za przynależność i działalność w organizacjach komunistycznych). Założenie organizacji Hindu Mahasabha w Indiach Bryt. Wzrost liczby fabryk bawełnianych w Indiach Bryt. z 274 do 334 (do 1928). HENDRIK COLIJN premierem Holandii (do 1926). Zastosowanie po raz pierwszy fal radiowych i komórki fotoelektrycznej do przenoszenia obrazów na odległość. „Proces” FRANZA KAFKI. „Tragedia amerykańska” THEODORA DREISERA. Produkcja przemysłowa (1925-29): 1.USA, 2.Niemcy, 3.Wielka Brytania, 4.Francja, 5. ZSRR, 6.Włochy, 7.Japonia. Probrytyjskie rządy w Egipcie (do 1935). Wizyta BALFOURA w Palestynie. Założenie obozów koncentracyjnych dla przeciwników politycznych na Wyspach Kanaryjskich (PRIMO DE RIVERA). Zbiory płodów rolnych w Afryce: pszenica – 3,1 mln t, jęczmień – 2,4 mln t, kukurydza – 3,7 mln t, ryż – 2,4 mln t, orzeszki ziemne – 917 tys. t, kakao – 320 tys. t, kawa – 36 tys. t, tytoń – 48 tys. t, bawełna – 427 tys. t. Oficjalne ogłoszenie Cypru za kolonię Wielkiej Brytanii. Śmierć SIERGIEJA JESIENINA – poety rosyjskiego, AUGUSTA VON WASSERMANA – bakteriologa niemieckiego, FELIXA KLEINA – matematyka niemieckiego, IONA SLAVICI – pisarza rumuńskiego, LEO FALLA – kompozytora austriackiego, RUDOLFA STEINERA – austriackiego antropologa, STEFANA ŻEROMSKIEGO – pisarza polskiego, OLI HANSSONA – pisarza szwedzkiego, WŁADYSŁAWA STANISŁAWA REYMONTA – pisarza polskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  4. #4
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1926 Bezrobocie na świecie: Niemcy – 2 mln, Wielka Brytania – 1,4 mln, USA – 464 tys., Polska – 234 tys., Włochy – 114 tys., Czechosłowacja – 68 tys., Szwecja, Australia – 29 tys., Norwegia – 24 tys., Szwajcaria – 14 tys., Węgry – 13 tys., Łotwa – 2,8 tys., Estonia – 2,2 tys., Finlandia – 2 tys. Układ między Włochami a Wielką Brytanią w sprawie zabezpieczenia włoskiego długu (27.I.). Opuszczenie Kolonii przez wojska belgijskie i brytyjskie (31.I.). Włochy: ministerstwa: spraw zagranicznych, marynarki, wojny i lotnictwa we władzy MUSSOLINIEGO + uprawnienia do rządzenia dekretami (I.). Utworzenie Lufthansy w Niemczech (I.). Rozruchy w Kaliszu (9.II.). Nacjonalizacja dóbr kościelnych w Meksyku (11.II.). Traktat handlowy brytyjsko-perski (18.II.). Pierwszy start rakiety (USA) napędzanej paliwem płynnym (16.III.). Katastrofa kolejowa w Kostaryce – (178 ofiar) – (16.III.). Nieudany zamach na premiera Włoch, MUSSOLINIEGO w Rzymie (VIOLET GIBSON) – (7.IV.). Niemiecko-radziecki układ o przyjaźni (traktat o wzajemnej neutralności) w Berlinie (24.IV.). Francusko-amerykańska umowa w sprawie długów wojennych (29.IV.). Poparcie francuskie dla Etiopii (spór z Włochami i Wielką Brytanią) – (IV.). Pierwszy lot nad biegunem północnym (FLOYD BENNETT, RICHARD EVELYN BYRD), start z wyspy Spitsbergen (9.V.). Zbombardowanie zrewoltowanego Damaszku przez Francuzów, opanowanie rejonu Dżebel Druz (9.V.). Wprowadzenie ustroju republikańskiego przez Francję w podległym jej Libanie. Okres gospodarki planowej w ZSRR: tzw. I plan pięcioletni (do 1932), nakłady finansowe – rolnictwo: 23 200 000 000 rubli, gospodarka: 64 600 000 000 rubli, transport: 10 000 000 000 rubli, przemysł i elektryfikacja: 19 500 000 000 rubli. Pierwszy przelot sterowcem nad biegunem północnym (AMUNDSEN) i pierwsze przecięcie koła polarnego; sterowiec „Norge” przelatuje ze Spitsbergenu na Alaskę (11-14.V.). Poddanie związków zawodowych w Indiach Bryt. pod kontrolę władz administracyjnych. Utworzenie przez emigrantów algierskich w Paryżu nacjonalistycznej organizacji Gwiazda Północnoafrykańska (HADJI ALI ABD EL-KADER). Założenie trustu Vereinigte Stahlewerke w Niemczech. Zamach stanu PIŁSUDSKIEGO w Polsce (12-15.V.), obalenie władzy prezydenta WOJCIECHOWSKIEGO i premiera WITOSA, IGNACY MOŚCICKI prezydentem (do 1939), KAZIMIERZ BARTEL premierem. Zamach na emigracyjnego premiera Ukraińskiej Republiki Ludowej, PETLURĘ w Paryżu (żydowski emigrant) – (26.V.). Kapitulacja tzw. Republiki Rifu w Maroku wskutek ofensywy Francji i Hiszpanii (27.V.), zesłanie ABD EL-KRIMA na Reunion. Zamach stanu (MANUEL GOMES DA COSTA, ANTÓNIO ÓSCAR DE FRAGOSO CARMONA) w Portugalii, kres władzy prezydenta MACHADO (28.V.), prezydentem DA COSTA (do 1928). Porozumienie Turcji, Wielkiej Brytanii i Iraku (rejon Mosulu dla Iraku) – (5.VI.). Pierwszy lot samolotem na odległość ponad 10 000 km bez lądowania (Francuzi, JOSEPH BRIX i MARCEL DORET) – (7-10.VI.). MEIGHEN premierem Kanady (VI-X.). Ultimatum Włoch i Wielkiej Brytanii do Etiopii z żądaniem zaakceptowania podziału kraju na strefy wpływów (9.VI.), odrzucenie ultimatum pod wpływem Francji. Wyjście Brazylii z Ligi Narodów (pod wpływem zamiaru przyjęcia Niemiec do grona członków) – (12.VI.). Rozszerzenie autonomii dla dominiów brytyjskich (Kanada, ZPA, Wolne Państwo Irlandzkie, Australia, Nowa Zelandia), utworzenie Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Kongres NSDAP w Weimarze (4.VII.). Fala upałów w USA (VII.). Zakaz wyświetlania filmu „Pancernik Potiomkin” w Niemczech (zagrożenie rewolucją komunistyczną) – (16.VII.). Nasilenie działań wojennych w Chinach: ofensywa Narodowej Armii Rewolucyjnej w płn. części kraju (CZANG KAJ-SZEK) – (VII.). Krótkie rządy HERRIOTA we Francji, POINCARÉ premierem tzw. rządu jedności narodowej (do 1929) – (VII.). Nieudany zamach na PRIMO DE RIVERĘ w Barcelonie (1.VIII.). Bunty przeciw szachowi REZIE PAHLAVI w płd. Persji (VIII.). Zamach stanu (JEORJOS KONDILIS) w Grecji (22.VIII.), krótka władza prezydenta PANGALOSA, KONDURIOTIS prezydentem (do 1929). Odkrycie wielkich złóż diamentowych w Afryce Płd. (VIII.). Ofensywa sił CZANG KAJ-SZEKA w prowincji Shanxi (IX.). Oficjalne przyjęcie Niemiec do Ligi Narodów (8.IX.). Opuszczenie Ligi Narodów przez Hiszpanię (wskutek przyjęcia Niemiec do składu) – (11.IX.). Cyklon na Florydzie (1500 ofiar) – (IX.). Nieudany zamach na BENITO MUSSOLINIEGO w Rzymie (GINO LUCETTI) – (11.IX.). Pierwszy lot z prędkością ponad 600 km/h (Anglik STAINFORTH lecący wodnosamolotem w Calshot osiąga 610 km/h) – (13.IX.). Traktat o przyjaźni i współpracy między Polską a Królestwem SHS w Genewie (18.IX.). Układ o nieagresji między ZSRR a Litwą (28.IX.). Powstanie europejskiego kartelu stalowego (Belgia, Niemcy, Luksemburg oraz Francja) – (30.IX.). Partia faszystowska – partią państwową we Włoszech (7.X.). Odsunięcie TROCKIEGO z Biura Politycznego KPZR (23.X.). Nieudany zamach (ANTONIO ZAMBONI) na premiera Włoch, MUSSOLINIEGO w Bolonii (31.X.). Tajfun na Filipinach (175 ofiar) – (XI.). Rozwiązanie wszystkich partii we Włoszech za wyjątkiem faszystowskiej, zawieszenie wolności prasy, anulowanie mandatów poselskich (XI.). Antyholenderskie powstanie na Jawie (XI.). Prośba Nikaragui o interwencję zbrojną USA w regionie Ameryki Środkowej (12.XI.). Strajk górników w Wielkiej Brytanii (XI.). Ustanowienie kary śmierci we Włoszech (25.XI.). Utworzenie Obozu Wielkiej Polski (DMOWSKI) – (4.XII.). Nauka religii w szkołach w Polsce (9.XII.). Nagrody Nobla (fizyka – JEAN BAPTISTE PERRIN (Francja), literatura – GRAZIA DELEDDA (Włochy), fizjologia i medycyna – JOHANNES FIBIGER (Dania), pokojowa – BRIAND (Francja) i STRESEMANN (Niemcy), chemia – THEODOR SVEDBERG (Szwecja)) – (10.XII.). Godłem państwowym Włoch – wiązka rózg liktorskich tzw. fascio (15.XII.). Zamach stanu na Litwie, obalenie nowo wybranego prezydenta KAZYSA GRINIUSA, SMETONA dyktatorem (do 1940) – (XII.). Ponad 20-godzinny lot szybowcowy (Amerykanin COCKE) – (18-19.XII.). HIROHITO cesarzem Japonii (do 1989) – (25.XII.). MARX kanclerzem Niemiec (do 1928). DIRK JAN DE GEER premierem Holandii (do 1929). KING premierem Kanady (do 1930). THOMAS MADSEN-MYGDAL premierem Danii (do 1929). HENRI JASPAR premierem Belgii (do 1931). IWAR LYKKE premierem Norwegii (do 1928). PIŁSUDSKI premierem Polski (do 1928). VÄINÖ TANNER premierem Finlandii (do 1927). BAO DAI cesarzem Wietnamu (do 1945). NIKOŁAJ BUCHARIN na czele Kominternu (do 1929). KARL GUSTAF EKMAN premierem Szwecji (do 1928). WASHINGTON LUIS PEREIRA DE SOUZA prezydentem Brazylii (do 1930). Krótka władza CHAMORRO VARGASA w Nikaragui, DÍAZ prezydentem (do 1928). LÁZARO CHACÓN prezydentem Gwatemali (do 1930). ZSRR: Kirgiska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Rad (do 1936). Krótka władza MODESTO LARREA JIJÓN jako przewodniczącego junty w Ekwadorze, ISIDRO AYORA prezydentem (do 1930). MIGUEL ABADIA MÉNDEZ prezydentem Kolumbii (do 1930). Odebranie brytyjskim górnikom 7-godzinnego dnia pracy (powrót do ośmio-godzinnego). HERNANDO SILES REYES prezydentem Boliwii (do 1930). Sojusz Afrykańskiego Kongresu Narodowego z ludnością indyjską w ZPA. Wynalazek kauczuku syntetycznego. Założenie organizacji Fianna Fail (Żołnierze Losu) przez DE VALERĘ w Wolnym Państwie Irlandzkim. Układ o sojuszu między Francją i Rumunią. Odnowienie sojuszy Czechosłowacji, Królestwa SHS i Rumunii (Mała Ententa). Sojusz między Włochami a Albanią. Włosko-rumuński układ o przyjaźni i współpracy. Połączenie się firm samochodowych Daimler i Benz w Niemczech. Układ o sojuszu między Francją i Królestwem SHS. Śmierć ELLEN KEY – szwedzkiej pisarki, RUDOLFA VALENTINO – aktora amerykańskiego, CLAUDE’A MONETA – malarza francuskiego, ANTONIO GAUDI – architekta hiszpańskiego, AUGUSTA THYSSENA – niemieckiego przemysłowca, RAINERA MARII RILKE – austriackiego poety.
    1927 Bezrobocie na świecie: USA – 1,6 mln, Niemcy – 1,3 mln, Wielka Brytania – 1,1 mln, Włochy – 279 tys., Polska – 164 tys., Czechosłowacja – 53 tys., Szwecja, Australia – 31 tys., Norwegia – 24 tys., Węgry – 14 tys., Szwajcaria – 12 tys., Łotwa – 3,1 tys., Estonia – 3 tys., Finlandia – 1,9 tys. Pierwsze w świecie kolorowe zdjęcie zrobione pod wodą (USA) – (5.I.).Wysłanie przez Wielką Brytanię korpusu wojskowego do Chin wskutek zaostrzenia się wojny domowej (I.). Aresztowania opozycji białoruskiej w Polsce (14-15.I.). Kres międzysojuszniczej kontroli w Niemczech (31.I.). Wojna domowa w Portugalii (3-9.II.). Udany debiut 10-letniego geniusza skrzypiec, YEHUDI MENUHINA w Paryżu (6.II.). Negocjacje hiszpańsko-francuskie w sprawie statusu Tangeru (9.II.). Przybycie korpusu brytyjskiego do Szanghaju (II.). Trzęsienie ziemi w Królestwie SHS (ponad 600 ofiar) – (II.). Budowa elektrowni wodnej na Dnieprze (do 1932). Układ węgiersko-włoski o przyjaźni i współpracy. Początek budowy magistrali kolejowej „Turksib” w ZSRR. Antytureckie powstanie Kurdów. Kryzys gospodarczy w Japonii; bankructwo wszystkich większych banków w kraju oraz upadek rządu, nowy rząd gen. GIICHI TANAKI. Powstanie chłopskie w Meksyku (do 1929). Kongres arabskich działaczy społecznych oraz przedstawicieli kół finansowych i miejskich w Algierii (żądania rozszerzenia praw wyborczych dla ludności arabskiej, zmiany kodeksu obowiązującego ludność miejscową). Przejście wodzów szczepów i szejków państewek Sudanu Anglo-Egipskiego (m.in. Darfur i Kordofan) na stałą pensję otrzymywaną od korony brytyjskiej. Wybuch metanu w kopalni w Monmouth w Anglii (około 100 ofiar) – (1.III.). Ogłoszenie mobilizacji powszechnej w Albanii (10.III.). Prawo „O konfliktach w przemyśle i związkach zawodowych” w Wielkiej Brytanii (zabronienie organizacji strajków powszechnych). Dotarcie wojsk CZANG KAJ-SZEKA do Szanghaju (21.III.) i Nankinu (24.III.). Pierwsza publiczna transmisja tv w USA (7.IV.). Strajk robotniczy w Szanghaju, zamach stanu w Nankinie, CZANG KAJ-SZEK na czele rządu (12.IV.). Włochy państwem korporacyjnym (21.IV.). Reaktywowanie NSDAP w Niemczech (1.V.). Kres zamieszek w Nikaragui (7.V.). Uznanie niepodległości Królestwa Hidżazu i Nedżdu (istniało do 1932) przez Wielką Brytanię (20.V.). Pierwszy przelot samolotem nad Atlantykiem (Amerykanin CHARLES LINDBERGH) z Nowego Jorku do Paryża (20-21.V.). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z ZSRR przez Wielką Brytanię (27.V.). Interwencja wojsk japońskich na Płw. Szantung w Chinach (V.). Ogłoszenie konstytucji w Grecji (2.VI.). Powstanie Indonezyjskiej Partii Narodowej (AHMAD SUKARNO) – (4.VI.). Opuszczenie terenów Syrii przez resztki wojsk powstańczych szejka AL-ATRASZA (VI.), udanie się przez Transjordanię do środkowej części Płw. Arabskiego. Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Albanią przez Królestwo SHS (4.VI.). Zamach na posła ambasady ZSRR, PIOTRA WOJKOWA na dworcu w Warszawie (BORYS KOWERDA) – (7.VI.). Traktat o przyjaźni między Nikaraguą a USA (14.VI.). Propozycja BRIANDA w sprawie zawarcia dwustronnego układu francusko-amerykańskiego o wieczystej przyjaźni (20.VI.), odpowiedź sekretarza stanu USA, FRANKA BILLINGSA KELLOGGA (zgoda na układ wielostronny). Konferencja państw Dalekiego Wschodu w Tokio (27.VI.). Zerwanie stosunków dyplomatycznych między chińskim rządem w Nankinie (CZANG KAJ-SZEK) a ZSRR (6.VII.). Śmierć wiceprezydenta Wolnego Państwa Irlandzkiego w wyniku zamachu dokonanego w Dublinie (10.VII.). Demonstracja robotnicza w Wiedniu, zamieszki na ulicach (15.VII.). Bunt dwóch korpusów armii rządowej w Chinach (CZU TE) – (7.VIII.), II wojna domowa (do 1937), ofensywa Chińskiej Armii Czerwonej w płd. i środkowej części kraju. Uznanie ZSRR przez rosyjską Cerkiew Prawosławną (19.VIII.). Wykonanie wyroku śmierci na SACCO i VANZETTI w Bostonie (23.VIII.). Niepokoje w Paryżu (27.VIII.). Fiasko zamachu stanu na Litwie (9.IX.). Fala tsunami na Kiusiu (3000 zabitych) – (14.IX.). Wznowienie wojny domowej w Nikaragui, ofensywa sandinistów przeciw wojskom rządowym pod Las Flores (19.IX.). Przystąpienie Niemiec do Międzynarodowego Trybunału Rozjemczego w Hadze (23.IX.). Konkordat między papiestwem a Litwą (27.IX.). KEMAL PAŞA dożywotnim przewodniczącym Partii Ludowo-Republikańskiej w Turcji (X.). Radziecko-perski układ o nieagresji (1.X.). Powstanie katolickie w Meksyku (Vera Cruz) – (X.). Usunięcie TROCKIEGO i ZINOWIEWA z KC KPZR (23.X.). Umowa amerykańsko-etiopska o budowie tamy na jeziorze Tana u źródeł Nilu Błękitnego (3.XI.), protesty Wielkiej Brytanii (do 1935). Układ o współpracy między Francją a Królestwem SHS (11.XI.). Zniesienie systemu parlamentarnego we Włoszech (11.XI.). Zdobycie Hankou przez siły CZANG KAJ-SZEKA (13.XI.). Ustawa o nacjonalizacji przemysłu naftowego w Kolumbii (18.XI.). Zwolnienie TROCKIEGO z partii komunistycznej w ZSRR (2.XII.). Nagrody Nobla (fizyka – (1/2) ARTHUR HOLLY COMPTON (USA) i CHARLES THOMSON WILSON (Wielka Brytania), pokojowa – (1/2) LUDWIG QUIDDE (Niemcy) i FERDINAND BUISSON (Francja), literatura – HENRI BERGSON (Francja), fizjologia i medycyna – JULIUS WAGNER VON JAUREGG (Austria), chemia – HEINRICH OTTO WIELAND (Niemcy)) – (10.XII.). Rewolta komunistyczne w Kantonie (11-14.XII.). Ostrzeżenie ZSRR wobec rządu chińskiego w Nankinie (XII.). SEIPEL kanclerzem Austrii (do 1929). MICHAŁ I królem Rumunii (do 1930). GUSTAVS ZEMGALS prezydentem Łotwy (do 1930). MOTTA prezydentem Szwajcarii. ABD AL-AZIZ królem Hidżazu i Nedżdu (do 1932). MONIVONG królem Kambodży (do 1941). PÍO ROMERO BOSQUE prezydentem Salwadoru (do 1931). MOHAMMAD V sułtanem Maroka (do 1953). CZANG TSO-LIN prezydentem Chin (do 1928). CARLOS IBAŃEZ DEL CAMPO prezydentem Chile (do 1931). JUAN CAMPISTEGUY prezydentem Urugwaju (do 1931). JUHO EMIL SUNILA premierem Finlandii (do 1928). Rokowania KELLOGGA oraz BRIANDA w sprawie podpisania układu wielostronnego o wyrzeczeniu się wojny (do 1928). Powstanie Komunistycznej Partii Hondurasu. Śmierć HOUSTONA STEWARTA CHAMBERLAINA – filozofa brytyjskiego, GEORGA BRANDESA – filozofa duńskiego, ISADORY DUNCAN – tancerki amerykańskiej, JAMESA OLIVERA CURWOODA – pisarza amerykańskiego, BORISAVA STANKOVICIA – pisarza serbskiego, RYUNOSUKE AKUTAGAWY – pisarza japońskiego.
    1928 Inwestycje USA: w Brazylii – 431 000 000 dolarów, Peru – 169 000 000 dolarów, Kolumbii – 182 000 000 dolarów, Chile – 483 000 000 dolarów. Bezrobocie na świecie: Niemcy – 2 mln. Powstanie obejmującej ruch ciał o prędkościach zbliżonych do światła – relatywistycznej mechaniki kwantowej (PAUL DIRAC). Encyklika papieska „Mortalium animos” (3.I.). „Cichy Don” MICHAIŁA SZOŁOCHOWA (do 1940). Kolektywizacja w ZSRR: 1,3 mln ha. Wydalenie TROCKIEGO z Moskwy do Ałma-Aty (10.I.). Wprowadzenie w Turcji rozdziału Kościoła od państwa. Układ celny między Francją a Tunezją. Igrzyska II Olimpiady Zimowej w Sankt Moritz (hokej: Kanada, klasyfikacja medalowa: 1.Norwegia (6 złotych, 4 srebrne, 5 brązowych, łącznie 15 medali), 2.USA (2 złote, 2 srebrne oraz 2 brązowe, łącznie 6 medali), 3.Szwecja (2 złote, 2 srebrne, 1 brązowy, łącznie 5 medali)) – (11-19.II.). Układ między Wielką Brytanią a Transjordanią (przyznanie autonomii Transjordanii z zachowaniem wpływów brytyjskich, utworzenie Legionu Arabskiego) – (20.II.). Zwrot własności skonfiskowanej Niemcom podczas działań wojennych przez USA (20.II.). Powstanie Biblioteki Narodowej w Warszawie (24.II.). Wizyta króla Afganistanu, AMANULLI w Niemczech (II.). Powołanie nowego Międzynarodowego Komitetu Ekspertów do spraw zapłaty odszkodowań wojennych przez Niemcy (OWEN YOUNG). Traktat francusko-hiszpański (zapewnienie bezpieczeństwa Hiszpanii w Tangerze) – (3.III.). Bunty chłopskie w ZSRR (III.). Wielka Rada Faszystowska organem nadrzędnym nad parlamentem we Włoszech. Powrót Hiszpanii do Ligi Narodów. Umowa o przyjaźni i arbitrażu między Włochami a Etiopią. Powstanie biura poszukiwań górniczych w Maroku Hiszp. CARMONA prezydentem Portugalii (do 1951). Trzęsienie ziemi w Izmirze (30.III.). Wizyta AMANULLI w Polsce (IV-V.). Ofensywa wojsk CZANG KAJ-SZEKA na północy Chin (IV.). Nieudany zamach na króla Włoch, WIKTORA EMANUELA III w Mediolanie (12.IV.). Kolejna encyklika papieska „Miserentissimus Redemptor” (9.V.). Włosko-turecki układ o nieagresji. Igrzyska IX Olimpiady w Amsterdamie (zwycięzca maratonu: MOHAMMAD EL-QUAFI (Francja), klasyfikacja medalowa: 1.USA (22 złote, 18 srebrnych, 16 brązowych, łącznie 56 medali), 2.Niemcy (10 złotych, 7 srebrnych, 14 brązowych, łącznie 31 medali), 3.Finlandia (8 złotych, 8 srebrnych, 9 brązowych, łącznie 25 medali) – (17.V.-12.VIII.). Zamach bombowy na konsulat Włoch w Buenos Aires (22 ofiary) – (23.V.). Osiągnięcie przez sterowiec „Italia” (UMBERTO NOBILE) bieguna północnego i jego katastrofa w drodze powrotnej (24.V.). Zamach na generała CZANG TSO-LINA, dowódcy chińskiej armii północnej (7.VI.). Wojska CZANG KAJ-SZEKA w Pekinie (8.VI.). Śmierć ROALDA AMUNDSENA, norweskiego podróżnika podczas akcji ratowania ekspedycji NOBILE (18.VI.). Śmierć trzech głównych przywódców chorwackich na sesji parlamentu Królestwa SHS w wyniku strzałów czarnogórskiego posła RACZICIA (20.VI.). Reforma walutowa we Francji (frank germinal) – (25.VI.). Przewrót pałacowy w Egipcie AHMADA FUADA, zmiana konstytucji (25.VI.). OBREGÓN prezydentem Meksyku (1-17.VII.). Katastrofa chilijskiego okrętu „Angomoa” (290 ofiar) – (9.VII.). Uratowanie załogi sterowca „Italia” (12.VII.). Zamach na prezydenta Meksyku, OBREGÓNA (17.VII.), EMILIO PORTES GIL nowym prezydentem (do 1930). Utworzenie przez Chorwatów separatystycznego parlamentu w Agram (Zagrzeb) w Królestwie SHS (1.VIII.). Wprowadzenie obowiązkowej służby wojskowej w ZSRR (16.VIII.). Pakt BRIANDA-KELLOGGA podpisany w Paryżu potępiający wojnę jako sposobu rozwiązywania sporów międzynarodowych (Francja, Wielka Brytania, USA, Niemcy, Czechosłowacja, Japonia, Polska, Włochy, Belgia, Australia, ZPA, Nowa Zelandia, Wolne Państwo Irlandzkie, Indie, Kanada) rozwiązywanie wszystkich konfliktów powinno odbywać się zawsze i tylko za pomocą środków pokojowych (27.VIII.), podpisały łącznie 63 państwa-sygnatariusze (do 1939). ZOGU I krolem Albanii (do 1939). Alians ZSRR do tzw. paktu BRIANDA-KELLOGGA (6.IX.). Wielka Rada Faszystowska organem oficjalnym we Włoszech, wypadek na torze w Monza (23 ofiary) – (9.IX.). Wystąpienie strajkowe robotników w Łodzi (21.IX.). Uznanie rządu CZANG KAJ-SZEKA przez USA (28.IX.). CZANG KAJ-SZEK prezydentem Chin (do 1931). Nowa konstytucja w Chinach (6.X.). Pierwszy przelot wiropłatem przez Kanał La Manche (wiatrakowiec Hiszpana, JUANA DE LA CIERVA) – (19.X.). Oficjalne wprowadzenie alfabetu łacińskiego w Turcji; niepokoje polsko-ukraińskie we Lwowie (1.XI.). Wybuch Etny na Sycylii (5.XI.). Ustawa o elektoracie w Wielkiej Brytanii (prawo dla kobiet po ukończeniu 21 lat) – (9.XII.). Nagrody Nobla (fizyka – sir OWEN WILLIAMS RICHARDSON (Wielka Brytania), literatura – SIGRID UNDSET (Norwegia), fizjologia i medycyna – CHARLES NICOLLE (Francja), pokojowa – nie przyznano, chemia – ADOLF WINDAUS (Niemcy)) – (10.XII.). Kolejna interwencja wojsk japońskich w chińskiej wojnie domowej. Uznanie autonomii celnej Chin przez główne potęgi gospodarcze świata (22.XII.). Plan „bitwy zbożowej” we Włoszech (program osuszenia błot pontyjskich i nawodnienia 150 tys. ha terenu gleb) – (24.XII.). YRIGOYEN prezydentem Argentyny (do 1930). ZSRR: Mordwiński Obwód Autonomiczny (do 1934). GONZÁLEZ VÍQUEZ prezydentem Kostaryki (do 1932). JOSÉ PATRICIO GUGGIARI prezydentem Paragwaju (do 1931). Krótkie rządy CHRISTOPHA HORNSRUDA w Norwegii, MOWINCKEL premierem (do 1931). WARD premierem Nowej Zelandii (do 1930). CHORŁOGIJN CZOJBAŁSAN premierem Mongolii (do 1932). FLORENCIO HARMODIO AROSEMENA prezydentem Panamy (do 1931). OSKARI MANTERE premierem Finlandii (do 1929). HERMANN MÜLLER kanclerzem Niemiec (do 1930). Powstanie ludowe w Afganistanie. WILHELM MIKLAS prezydentem Austrii (do 1938). BARTEL premierem Polski (do 1929). LINDMAN premierem Szwecji (do 1930). Światowy tonaż floty handlowej: USA – 14 mln BRT, Niemcy – 3,8 mln BRT. Koronacja HAJLE SELLASJE (RAS TAFARI MAKONNEN) na króla Etiopii (regent cesarzowej ZEUDITU). VI Kongres Kominternu w Moskwie. Nowe określenie centralnego zrzeszenia wszystkich stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca – Międzynarodowy Czerwony Krzyż (The International Red Cross). Chile: trzęsienie ziemi w Talca. Powstanie Międzynarodowego Doradczego Komitetu Radiokomunikacyjnego w Genewie. Śmierć THOMASA HARDY – pisarza brytyjskiego, LEOŠA JANAČKA – kompozytora czeskiego, MARTINA KUKUČINA – pisarza słowackiego.
    1929 - 1934 WIELKI KRYZYS EKONOMICZNY.
    1929 Rozwój przemysłowy: wytop żelaza: USA – 43,3 mln t, Niemcy – 13,2 mln t, Francja – 12,4 mln t, Wielka Brytania – 7,7 mln t, Belgia – 4 mln t, Luksemburg – 2,9 mln t, Czechosłowacja – 1,6 mln t, Kanada – 1,2 mln t, Polska – 700 tys. t, Szwecja – 500 tys. t, wydobycie węgla: USA – 552 mln t, Niemcy – 338 mln t, Wielka Brytania – 262 mln t, Francja – 68 mln t, Polska – 46 mln t, Czechosłowacja – 39 mln t, Japonia – 34 mln t, Belgia – 27 mln t, wydobycie ropy naftowej: USA – 138,1 mln t, Wenezuela – 19,9 mln t, Meksyk – 6,4 mln t, Hol. Indie Wsch. – 5,8 mln t, Persja – 5,8 mln t, Rumunia – 4,8 mln t, Polska – 700 tys. t, Irak – 100 tys. t, wytop stali: USA – 57,3 mln t, Niemcy – 16,2 mln t, Francja – 11,9 mln t, Wielka Brytania – 9,8 mln t, Belgia – 4,1 mln t, Luksemburg – 2,7 mln t, Czechosłowacja – 2,2 mln t, Polska – 1,4 mln t, Kanada – 1,4 mln t, Szwecja – 700 tys. t. Bezrobocie na świecie: Niemcy – 1,8 mln, USA – 1,5 mln, Wielka Brytania – 1,2 mln, Włochy – 301 tys., Polska – 129 tys., Kanada – 107 tys., Australia – 47 tys., Dania – 45 tys., Czechosłowacja – 42 tys., Szwecja – 33 tys., Norwegia – 19 tys., Węgry – 15 tys., Belgia – 13 tys., Francja – 10 tys., Szwajcaria, Królestwo SHS – 8 tys., Rumunia – 7 tys., Łotwa – 5,6 tys., Finlandia – 3,9 tys., Estonia – 3,2 tys., Nowa Zelandia – 3 tys. Zamach stanu w Królestwie SHS dokonany przez organizację „Biała Ręka” przy poparciu króla ALEKSANDRA I i wpływowych lobby finansowych (6.I.), wprowadzenie dyktatury wojskowej (gen. PETAR ZIVKOVIĆ), zniesienie konstytucji oraz rozwiązanie parlamentu. Utworzenie tajnej organizacji chorwackiej „Ustaša” w Królestwie SHS, dowódcą ANTE PAVELIĆ (7.I.). HERBERT CLARK HOOVER prezydentem USA (do 1933). Utworzenie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (STEPAN BANDERA) – Wiedeń (27.I.). Opuszczenie ZSRR przez TROCKIEGO i jego przybycie do Stambułu (29.I.). Abdykacja AMANULLI w Afganistanie pod przymusem (powstanie ludowe) – (I.). HABIBULLAH II (BACZCZA-I SAKAU) nowym królem (I-V.), cofnięcie reform w kraju. Podpisanie tzw. protokołu LITWINOWA w Moskwie przez ZSRR, Polskę, Rumunię, Estonię oraz Łotwę (natychmiastowa realizacja ustaleń paktu BRIANDA-KELLOGGA) – (9.II.). Pakty laterańskie pomiędzy Stolicą Apostolską (kard. PIETRO GASPARRI) a Włochami (MUSSOLINI), odzyskanie suwerenności państwowej w dziedzinie międzynarodowej oraz pełnię władzy i jurysdykcji na obszarze nowo utworzonego Państwa Watykańskiego o powierzchni 0,44 km˛ (Stato della Cittá del Vaticano), potwierdzenie zasady, że religia katolicka, apostolska i rzymska jest jedyną religią kraju, układ finansowy (wypłacenie Watykanowi 750 000 000 lirów oraz przekazanie mu 5% obligacji włoskiej pożyczki państwowej o wartości 1 000 000 000 lirów (co dawało 85 500 000 lirów rocznie)), zawarcie konkordatu (wiele ulg i przywilejów oraz ochrona i opieka prawna ze strony państwa, uznanie skutków cywilnoprawnych małżeństw zawartych zgodnie z prawem kanonicznym oraz oddanie spraw dotyczących unieważnienia małżeństwa wyłącznie pod kompetencję sądów kościelnych, wprowadzenie nauki religii w szkołach podstawowych i średnich) – (11.II.). Odmowa azylu politycznego dla TROCKIEMU we Francji (21.II.). Ruch „cristeros” w Meksyku (III.). Podpisanie tzw. protokołu LITWINOWA przez Litwę (5.IV.). Kolejna odmowa przyznania azylu politycznego (TROCKI) przez Niemcy (11.IV.). Zamieszki w Berlinie (1.V.). CZANG KAJ-SZEK przewodniczącym Najwyższej Centralnej Rady Republiki Chińskiej (7.V.). Pierwsza ceremonia wręczenia nagród filmowych Academy of Motion Picture Arts and Science w Los Angeles tzw. Oscarów – Hollywood (16.V.). Opuszczenie Płw. Szantung przez wojska japońskie (21.V.). Ucieczka króla INAJATULLI z Afganistanu (23.V.), chaos w kraju. Konferencja ekspertów w sprawie zapłaty odszkodowań wojennych przez Niemcy w Paryżu (plan YOUNGA – spłata reparacji wojennych przez Niemcy w ciągu 59 lat (do 1988), redukcja sumy długów niemieckich do kwoty 115 447 000 marek w złocie oraz redukcja wysokości rocznych spłat) – (7.VI.). Wejście w życie tzw. paktów laterańskich między Włochami a Watykanem (7.VI.). MAC DONALD premierem Wielkiej Brytanii (do 1931). Ponowne objawienie się Matki Boskiej w Fatimie (13.VI.). Kolektywizacja w ZSRR: 4,2 mln ha. Zawarcie konkordatu między Watykanem a Prusami (14.VI.). Aresztowanie 12 obywateli amerykańskich w ZSRR (11.VII.), napięcie USA-ZSRR. Zerwanie stosunków dyplomatycznych między ZSRR a Chinami (17.VII.) w wyniku sporu o linię kolejową w Mandżurii. Pierwszy lot szybowcem na odległość ponad 100 km w linii prostej i na wysokości powyżej 2000 m (Austriak ROBERT KRONFELD) z Rhön do Hermsdorf (20.VII.). Podpisanie konwencji o traktowaniu jeńców wojennych w Genewie (28.VII.). Otwarcie pierwszej transkontynentalnej linii lotniczej (Nowy Jork-Los Angeles) – (VII.). Konferencja w sprawie niemieckich odszkodowań wojennych w Hadze (2-31.VIII.). Pierwszy lot sterowcem dookoła świata (niemiecki LZ-127 „Graf Zeppelin” pod dowództwem HUGO ECKNERA) trasą Lakehurst-Friedrichshafen-Tokio-Los Angeles-Lakehurst (8-29.VIII.). Założenie Agencji Żydowskiej w Zurychu (CHAIM WEIZMANN) – (11.VIII.). Zamieszki arabsko-żydowskie w Palestynie, dokonanie masakry arabskiej w Hebronie: Grota Makpela (24.VIII.). Układ o ewakuacji terytorium Nadrenii przez wojska belgijskie, brytyjskie i francuskie (31.VIII.). Plan BRIANDA utworzenia tzw. Stanów Zjednoczonych Europy (5.IX.). Załamanie cen akcji na giełdzie nowojorskiej (IX.). Zamieszki w Berlinie (22.IX.). Pierwszy lot samolotu napędzanego silnikiem rakietowym (FRITZ VON OPEL, SANDERS) – (30.IX.). Ustawa o 5-dniowym tygodniu w ZSRR (IX.). Wznowienie stosunków dyplomatycznych między Wielką Brytanią a ZSRR (3.X.). Zmiana nazwy Królestwa SHS na Królestwo Jugosławii (3.X.), posunięcia likwidujące okręgi etniczne i samorządy w państwie, podział kraju na banaty i podporządkowanie Serbii, terror policyjny. „Czarny czwartek” na giełdzie w Nowym Jorku, sprzedaż 13 mln akcji i papierów wartościowych, które utraciły 30% wartości – tzw. krach na Wall Street (24.X.). Wielka manifestacja przeciwko planowi YOUNGA w Monachium (26.X.). Sprzedaż 16 mln akcji na giełdzie w Nowym Jorku (28.X.). Zamknięcie giełdy kawowej w Rio de Janeiro (29.X.). Pierwszy lot samolotem klasy lekkiej na wysokości 4000 m (Polak FRANCISZEK ŻWIRKO) – (29.X.). Strajk górników i hutników w Polsce (6.XI.). Konwencja o międzynarodowym przewozie lotniczym w Warszawie (12.XI.). Zwycięstwo NSDAP w wyborach do gmin w Prusach oraz Bawarii (XI-XII.). Spadek indeksu giełdowego w Nowym Jorku z 452 do 244 pkt. (poziom z XII. 1928) – (13.XI.). Wejście w życie paktu BRIANDA-KELLOGGA (24.XI.). Pierwszy lot samolotem nad biegunem południowym i z powrotem (BYRD na „Little America”) – (28-29.XI.). Zawarcie paktu o nieagresji między ZSRR a Francją (29.XI.). Nagrody Nobla (chemia – (1/2) sir ARTHUR HARDEN (Wielka Brytania) i HANS KARL VON EULER-CHELPIN (Szwecja), fizyka – DE BROGLIE (Francja), pokojowa – KELLOGG (USA), literatura – MANN (Niemcy), fizjologia lub medycyna – (1/2) CHRISTIAAN EIJKMAN (Holandia) i sir FREDERICK GOWLAND HOPKINS (Wielka Brytania)) – (10.XII.). Spotkanie Indyjskiego Kongresu Narodowego (GANDHI) w Lahore (21.XII.). Umowa chińsko-radziecka (w wyniku zastosowania postanowień paktu BRIANDA-KELLOGGA) w Chabarowsku (status quo) – (22.XII.). Zakończenie NEP-u w ZSRR (27.XII.). Drastyczna redukcja pogłowia bydła w ZSRR w wyniku zarządzonego produkcyjnego uspołecznienia bydła pociągowego i pasz (przejęcie ich we władanie bezpośrednie czy pośrednie biurokracji), fala oburzenia na wsi (XII.). Encyklika papieska „Divini illius magistri” (31.XII.). ALEXANDROS ZAIMIS prezydentem Grecji (do 1935). Krótkie rządy BRIANDA we Francji, ANDRÉ TARDIEU nowym premierem (do 1930). JUAN PÉREZ prezydentem Wenezueli (do 1931). JOSÉ MARÍA MONCADA prezydentem Nikaragui (do 1932). VICENTE MEJÍA COLINDRES prezydentem Hondurasu (do 1933). RUYS DE BEEVENBRONCK premierem Holandii (do 1933). Krótkie rządy ERNSTA STREERUWITZA w Austrii, SCHOBER kanclerzem (do 1930). STAUNING premierem Danii (do 1942). MOHAMMAD NADIR-SZAH królem Afganistanu (do 1933). JAMES HENRY SCULLIN premierem Australii (do 1932). AHMAD II bejem Tunisu (do 1942). FRANCISZEK I księciem Liechtensteinu (do 1938). Krótkie rządy KAZIMIERZA ŚWITALSKIEGO w Polsce, BARTEL premierem (do 1930). KALLIO premierem Finlandii (do 1930). WIACZESŁAW MOŁOTOW na czele Kominternu (do 1935). Umowa chińsko-amerykańska w Nankinie (otrzymanie monopolu przez USA na obsługę lotniczego ruchu pocztowo-pasażerskiego na terytorium Chin). Produkcja przemysłowa: USA – 48,6%, inne państwa – 23,5%, Niemcy – 11,1%, Wielka Brytania – 8,6%, Francja – 6,5%, ZSRR – 3,7%. JAWAHARLAL NEHRU na czele Indyjskiego Kongresu Narodowego. Pobyt TROCKIEGO w Turcji (do 1933). Odnowienie sojuszy Czechosłowacji, Jugosławii i Rumunii (Mała Ententa), na 5 lat i ustalenie automatycznego odnawiania sojuszu co 5 lat. Podporządkowanie wszystkich łagrów w ZSRR – OGPU. Utworzenie Tadżyckiej Socjalistycznej Republiki Rad w składzie ZSRR. Założenie Magnitogorska na Syberii. Ruch okrętów na Kanale Sueskim: 6,3 tys. okrętów o tonażu 33,5 mln BRT, 326 tys. pasażerów. Wydobycie surowców mineralnych w Afryce: 207 tys. t rudy chromowej, 164 tys. t miedzi, 14 tys. t ołowiu, 237 tys. t rudy manganowej, 7 mln karatów diamentów. Zakaz sypiania robotników rolnych w tych samych pomieszczeniach co bydło we Francji. Śmierć ANDRÉ MESSAGERA – kompozytora francuskiego, HUGO VON HOFMANNSTAHLA – poety i dramaturga austriackiego, IVO VOJNOVICIA – pisarza chorwackiego, OTOKARA BŘEZINY – poety czeskiego, JOANNESA JOANNISJANA – poety ormiańskiego, KARLA FRIEDRICHA BENZA – inżyniera niemieckiego, EMILA BERLINERA – niemieckiego wynalazcy, JULIANA FAŁATA – malarza polskiego.
    1930 Bezrobocie na świecie: USA – 4,3 mln, Niemcy – 3 mln, Wielka Brytania – 1,9 mln, Włochy – 425 tys., Japonia – 369 tys., Kanada – 341 tys., Polska – 227 tys., Czechosłowacja – 105 tys., Australia – 85 tys., Węgry – 44 tys., Szwecja – 42 tys., Dania – 41 tys., Belgia – 36 tys., Rumunia – 23 tys., Norwegia – 19 tys., Francja – 14 tys., Szwajcaria – 13 tys., Jugosławia, Finlandia – 8 tys., Nowa Zelandia – 5 tys., Łotwa – 4,9 tys., Estonia – 3,1 tys. Długość linii kolejowych: na świecie – 1 281 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 618 000 km, Europa – 400 000 km, Azja – 143 000 km, Afryka – 69 000 km, Australia i Oceania – 51 000 km, USA – 407 000 km, Kanada – 69 000 km, Indie Bryt. – 69 000 km, Niemcy – 58 000 km, Francja – 42 000 km, Anglia i Irlandia – 38 000 km, Włochy – 23 000 km, Japonia – 20 000 km. Chiny – 18 000 km. Podział władzy w Chinach na wojskową (JEN HSI-CZAN) i cywilną (CZANG KAJ-SZEK) – (I.). II konferencja w Hadze w sprawie zapłaty odszkodowań wojennych przez Niemcy (3-20.I.). Początek szerokiego etapu kolektywizacji w ZSRR (I.). Antytureckie powstanie Kurdów (do 1932). Skrócenie dnia pracy górników brytyjskich o pół godziny (7,5-godzinny dzień pracy). Wystąpienia faszystowskiego „Ruchu Lapua” w Finlandii (do 1932). „A Treatise on Money” (Traktat o pieniądzu) KEYNESA. Konferencja morska w Londynie (21.I.-22.IV.). Dymisja PRIMO DE RIVERY w Hiszpanii pod naciskiem opozycji (29.I.), DAMASO BERENGUER Y FUSTÉ hr. DE XAUEN nowym premierem (do 1931). „Akt Kolonialny” w Portugalii (zasady działania metropolii wobec ludności kolonii). Zgładzenie francuskiego garnizonu w Yen Bay (Indochiny) przez ludność tubylczą (9.II.). Zwycięstwo Miss Grecji w pierwszych przeprowadzonych w Europie wyborach królowej piękności. Umowa między Francją a Turcją o przyjaźni i arbitrażu (II.). NSDAP – 125 tys. członków. Powstanie Północnego Odrodzenia Ludowego (VIDKUN QUISLING) w Norwegii. Fiasko ofensywy CZANG KAJ-SZEKA w środkowej i płd. części Chin (do 1932). Powstanie Federalnego Biura do spraw Narkotyków w USA. Przyjęcie planu YOUNGA przez Niemcy (12.III.). „Marsz soli” GANDHIEGO w Indiach Bryt. (symboliczny marsz protestu do morza i wydobycie z niego soli jako złamanie brytyjskiego monopolu na produkcję soli) – (12.III.). HEINRICH BRÜNING kanclerzem Niemiec (do 1932). Walki wewnętrzne w Chinach: armia północna kontra siły rządowe (IV.). Rozbicie 78 chłopskich grup oporu w ZSRR w wyniku przymusu kolektywizacji. Rozruchy w Chittagong (Indie Bryt.); zwrot portu Weihaiwei Chinom przez Wielką Brytanię (18.IV.). Układ morski w Londynie między USA, Wielka Brytanią i Japonią (22.IV.). Zamieszki w Peszawarze (23.IV.). Aresztowanie GANDHIEGO w Indiach Bryt. (5.V.) i jego pobyt w więzieniu (do 1931). Francusko-chiński traktat w sprawie Indochin (16.V.). Wydanie tzw. dahiru berberyjskiego w Maroku (reorganizacja sądownictwa opartego na tradycji berberyjskiej), oburzenie w kraju wobec profrancuskiej polityki sułtana MOHAMMADA V, rozruchy w Fezie, Salé i Tetuanie (16.V.). Utworzenie Turkish American Petroleum Company (V.). Umowa handlowa między Niemcami a Turcją (V.). Nadanie Syrii – konstytucji przez Francję (22.V.). Wprowadzenie wysokich opłat celnych na towary z zagranicy przez USA (VI.), początek kryzysu ekonomicznego w Europie. Abdykacja króla Rumunii, MICHAŁA (6.VI.), KAROL II nowym królem (do 1940). Czynna walka z sanacją w Polsce: Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu – Kraków (29.VI.). Układ między Wielką Brytanią a Irakiem (proklamowanie niepodległości Iraku) – (30.VI.). Pożyczka 10 000 000 dolarów dla Turcji od amerykańsko-szwedzkiej grupy biznesowej (VI.), w zamian koncesje handlowe dla koncernów szwedzkich i USA. I Mistrzostwa Świata w piłce nożnej w Urugwaju (uczestnicy: Argentyna, Belgia, Boliwia, Brazylia, Chile, Francja, Jugosławia, Meksyk, Paragwaj, Peru, Rumunia, Urugwaj, USA; 1.Urugwaj, 2.Argentyna, 3.USA, Jugosławia) – (13-30.VII.). Układ walutowy między Włochami a Watykanem (2.VIII.). Ofensywa wojsk perskich przeciwko Kurdom w kraju (VIII.). Wizyta króla Iraku, FAJSALA I w Berlinie (VIII.). Rewolucja w Peru (22-27.VIII.), obalenie dyktatury LEGUII, krótka władza MANUELA PONCE jako przewodniczącego junty rządowej, LUIS SÁNCHEZ CERRO nowym przewodniczącym (do 1931). Kontrrząd JEN-HSI CZANA w Chinach (2.IX.). Dyktatura armii w Argentynie, JOSÉ FÉLIX URIBURU prezydentem (do 1932). Kryzys polityczny w Polsce, aresztowania przywódców opozycji (Centrolew) i uwięzienie ich w twierdzy w Brześciu nad Bugiem (9-10.IX.), tzw. rządy pułkowników (do 1935). Wybory parlamentarne w Niemczech, poważny sukces NSDAP (18%) – (14.IX.). Pierwszy Kongres Narodów Bałkanów w Atenach (Albania, Turcja, Grecja, Jugosławia, Rumunia, Bułgaria) – (5.X.), próby sojuszu (Ententa Bałkańska). Początek strajków w zakładach przemysłu metalowego w Niemczech (14.X.). Przejście CZANG KAJ-SZEKA na religię chrześcijańską (24.X.). Chaos polityczny w Brazylii, krótka władza JÚLIO PRESTESA DE ALBUQUERQUE oraz AUGUSTO TASSO FRAGOSOX (przewodniczącego junty), GETÚLIO DORNELLES VARGAS prezydentem-dyktatorem (prezydent tymczas. do 1934) – (do 1945). HAJLE SELLASJE cesarzem Etiopii (do 1974) – (2.XI.). Rozmowy brytyjsko-egipskie w sprawie Sudanu. Zamach na premiera Japonii, JUKO HAMAGUSHIEGO w Tokio (14.XI.). Strajk generalny w Madrycie (15.XI.). Nagrody Nobla (fizyka – sir CHANDRASEKHARA VENKATA RAMAN (Indie), chemia – HANS FISCHER (Niemcy), fizjologia lub medycyna – LANDSTEINER (Austria), pokojowa – LARS OLOF JONATHAN SÖDERBLOM (Szwecja), literatura – SINCLAIR LEWIS (USA)) – (10.XII.). Wybuch wulkanu Merapi na Jawie (22.XII.). PASCUAL ORTIZ RUBIO prezydentem Meksyku (do 1932). ALBERTS KVIESIS prezydentem Łotwy (do 1936). Krótka władza CARLOSA GUERRERO w Ekwadorze, AYORA prezydentem (do 1931). EKMAN premierem Szwecji (do 1932). RICHARD BEDFORD BENNETT premierem Kanady (do 1935). Krótka władza LOUISA EUGČNE ROY na Haiti, STÉNIO VINCENT nowym prezydentem (do 1941). GEORGE WILLIAM FORBES premierem Nowej Zelandii (do 1935). Krótka władza RAFAELA ESTRELLA UREŃA w Dominikanie, RAFAEL LEONIDAS TRUJILLO MOLINA prezydentem (do 1938). ORELLANA prezydentem Gwatemali (do 1931). ENRIQUE OLAYA HERRERA prezydentem Kolumbii (do 1934). Kryzys polityczny w Boliwii, krótka władza DAVIDA TORO RUILOVA i ROBERTO HINOJOSA, CARLOS BLANCO GALINDO przewodniczącym junty (do 1931). Przemienna władza w Polsce, krótkie rządy WALEREGO SŁAWKA oraz PIŁSUDSKIEGO, ponownie SŁAWEK na czele rządu (do 1931). SVINHUFVUD premierem Finlandii (do 1931). Krótkie rządy KARLA VAUGOINA w Austrii, OTTO ENDER nowym kanclerzem (do 1931). Krótkie rządy CAMILLE CHAUTEMPSA i TARDIEU we Francji, THÉODORE STEEG nowym premierem (do 1931). Okręgi Narodowe w ZSRR: Ostiako-Wogulski, Koriacki, Nieniecki, Ewenkijski, Jamalsko-Tajmyrski, Czukocki, Agińsko-Buriacki, Ustordyńsko-Buriacki; Karakałpacki Obwód Autonomiczny w składzie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Rad (do 1932). Utworzenie Komunistycznej Partii Filipin, Kolumbii, Birmy i Salwadoru. Wprowadzenie kartek na żywność w ZSRR. Wprowadzenie ubezpieczenia na wypadek choroby i emerytur we Francji. Przyłączenie terytorium Asiru w Arabii do Królestwa Hidżazu i Nedżdu. Powstanie Międzynarodowej Federacji Prasy Filmowej w Brukseli. Śmierć JEPPE ĹKJERA – pisarza duńskiego, ARTHURA CONAN DOYLE’A – pisarza angielskiego, FRIDTJÖFA NANSENA – badacza norweskiego, JULESA PASCINA – malarza francuskiego, WŁODZIMIERZA MAJAKOWSKIEGO – poety rosyjskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  5. #5
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1931 Bezrobocie na świecie: USA – 8 mln, Niemcy – 4,5 mln, Wielka Brytania – 2,7 mln, Włochy – 735 tys., Kanada – 442 tys., Japonia – 423 tys., Polska – 300 tys., Czechosłowacja – 291 tys., Australia – 118 tys., Belgia – 110 tys., Francja – 75 tys., Szwecja – 65 tys., Dania – 59 tys., Nowa Zelandia – 41 tys., Rumunia – 36 tys., Węgry – 32 tys., Norwegia – 28 tys., Szwajcaria – 24 tys., Finlandia – 11,5 tys., Jugosławia – 10 tys., Łotwa – 8,7 tys., Estonia – 3,5 tys. Strajk górników w Walii (I.). Układ gwarancyjny między Polską a Rumunią w Genewie (15.I.). Zwolnienie GANDHIEGO z więzienia przez władze w Indiach Bryt. (25.I.). Negocjacje GANDHIEGO z wicekrólem Indii (II.). Pierwszy lot samolotem na wysokości ponad 10 000 m (Amerykanin SCHRÖDER wznosi się na 10 093 m) – (18.II.). Utworzenie Komunistycznej Partii Kostaryki, Wenezueli i Ekwadoru. Układ między GANDHIM a w-królem Indii (4.III.). Porozumienie Turcji i ZSRR o ograniczeniu zbrojeń na Morzu Czarnym (ilość i wielkość flot obu państw) – (8.III.). Reforma walutowa w Etiopii, wykup akcji banku w Addis Abebie i utworzenie Banku Państwowego (HAJLE SELLASJE). Trzęsienie ziemi w Nikaragui, zniszczenie Managui (5000 ofiar) – (31.III.). Wojskowy zamach stanu (FUNCHAL) w Portugalii, stan wyjątkowy na wyspie Maderze, stan wojenny na wyspach Azorach (IV.). Zwycięstwo republikanów w wyborach municypialnych w Hiszpanii (12.IV.), abdykacja króla ALFONSA XIII pod naciskiem ludu, wyjście z podziemia Komunistycznej Partii Hiszpanii, II Republika w Hiszpanii (do 1936) – (14.IV.), krótkie rządy JUANA BAUTISTY AZNERA-CABAŃASA i NICETO ALCALÁ ZAMORA Y TORRES, MANUEL AZAŃA Y DIAZ nowym premierem (do 1933), ZAMORA Y TORRES prezydentem (do 1936). Antypolskie ekscesy w Wolnym Mieście Gdańsk (IV.). Traktat o przyjaźni między Irakiem a Egiptem (22.IV.). Zajęcie Kantonu przez powstańcze siły armii chińskiej (30.IV.). Oficjalna ceremonia otwarcia Empire State Building w Nowym Jorku, wtedy najwyższej budowli na świecie (1.V.). Uchwalenie nowego statutu i programu Partii Ludowo-Republikańskiej w Turcji (tzw. połączenie aparatu partyjnego z państwowym) – (V.). Bankructwo głównego banku austriackiego Credit Anstalt (11.V.), podobne krachy wielu instytucji w środkowo-wsch. Europie. Rozruchy antyklerykalne w Hiszpanii (V.). PAUL DOUMER prezydentem Francji (do 1932) – (V.). Encyklika papieska „Quadragesimo Anno” (konieczność odnowy ustroju społecznego, idea organizacji ludności w stany zawodowe – plan ustroju korporacyjnego) – (15.V.). Konflikt między PIUSEM XI a MUSSOLINIM (V-VI.). Pierwszy lot stratosferyczny (Szwajcar AUGUST PICCARD) wraz z balonem stratosferycznym na wysokości 15 781 m) – (26.V.). Aresztowanie szefa Indochińskiej Partii Komunistycznej, NGUYENA AI QUOCA przez władze brytyjskie w Szanghaju (17.VI.). Kryzys finansowy w Austrii (20.VI.). Spadek kursów walut 15 państw świata poniżej ich wartości nominalnej określanej w złocie (VII.). Konflikt między Wolnym Miastem Gdańsk a Polską (zerwanie umowy w sprawie portu macierzystego polskich okrętów wojennych) – (1.VII.). Spotkanie HINDENBURGA z HITLEREM (9.VII.). Protest Danii przeciw okupacji części wsch. Grenlandii przez oddziały norweskie (VII.). Kryzys finansowy w Niemczech. Ogłoszenie konstytucji w Etiopii (dwuizbowy parlament, Etiopia monarchią jednolitą i niepodzielną, mianowanie senatorów przez cesarza spośród wyższych dostojników, generalicji, gubernatorów i naczelników szczepów, Rada Ministrów złożona z feudałów, dygnitarzy i wyższych urzędników powołanych przez cesarza, wybieranie członków izby wyższej z grona oficerów i dostojników prowincjonalnych) – (16.VII.). Powstanie związku muzułmańskich uczonych Algierii – Ulema (szejk BEN BADIS). Konferencja 7 mocarstw (USA, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Japonia, Belgia oraz Niemcy) w sprawie położenia gospodarczego Niemiec (wprowadzenie moratorium zagranicznego zadłużenia) – (20.VII.). Zakończenie polityki antyklerykalnej w Hiszpanii (VIII.). Pakt ZSRR i Francji o neutralności i nieagresji w Paryżu (24.VIII.). Kryzys finansowy w Wielkiej Brytanii. Pierwszy przelot samolotem nad Atlantykiem w celach handlowych (27.VIII.). Wylew rzeki Jangcy w Chinach (250 tys. ofiar) – (VIII.). Tzw. rząd jedności narodowej (MAC DONALD) w Wielkiej Brytanii (do 1935) – (VIII.). II konferencja w sprawie Indii Brytyjskich w Londynie (7.IX.-1.XII.). Fiasko zamachu stanu (WALTHER PFRIMER) w Austrii (13.IX.). Ogłoszenie konstytucji w Jugosławii (pełnia władza dla monarchy, ograniczenie roli parlamentu w państwie) – (IX.). Strajk marynarzy w Wielkiej Brytanii (IX.). Atak Japonii na płn-wsch. Chiny (ofensywa w Mandżurii – kierunek Mukden) – (18.IX.). Dewaluacja funta szterlinga o 20% w Wielkiej Brytanii (21.IX.). Wprowadzenie prawa głosowania dla kobiet w Hiszpanii (1.X.). Pierwszy przelot samolotem nad Oceanem Spokojnym (CLYDE PANGBORN, HUGH HERNDON) – (5.X.). Zamieszki w stolicy Paragwaju, Asuncion (zajęcie przez Boliwię spornej osady na terytorium El Gran Chaco) – (X.). Epidemia cholery w Persji (X.). Skazanie gangstera AL CAPONE na 11 lat więzienia i 50 000 dolarów kary za oszustwa podatkowe w USA (24.X.). Początek procesu brzeskiego w Polsce (sądzenie przywódców opozycji) – (26.X.). Pierwszy przelot samolotem z prędkością maksymalną ponad 300 km/h (Francuz SADI-LECOINTE w Villaconblay leci 302,8 km/h) – (29.X.). Stłumienie buntu muzułmańskiego w Kaszmirze (4.XI.). Odkrycie astatu (FREDERICK ALLISON) – (11.XI.). Sukces wyborczy NSDAP w Hesji (15.XI.). Zdobycie Cykcyharu przez siły japońskie w Chinach (17.XI.). Wytworzenie kryształów witaminy D1 w Getyndze (19.XI.). I Zjazd Delegatów Ludu Pracującego w Chinach, utworzenie rządu robotniczo-chłopskiego prowincji opanowanych przez komunistów (MAO TSE-TUNG), utworzenie Chińskiej Republiki Rad w prowincji Kiangsi (XI.). Ogłoszenie konstytucji w Hiszpanii (gwarancja wolności słowa, druku oraz zebrań, rozdział Kościoła od państwa) – (9.XII.), poza tym rozwiązanie zakonu jezuitów, planowana autonomia Katalonii oraz podwyżki płac. Nagrody Nobla (fizyka – nie przyznano, chemia – FRIEDRICH BERGIUS i CARL BOSCH (Niemcy), fizjologia lub medycyna – OTTO HEINRICH WARBURG (Niemcy), pokojowa – (1/2) JANE ADDAMS i NICHOLAS MURRAY BUTLER (USA), literatura – ERIK AXEL KARLFELDT (Szwecja)) – (10.XII.). Statut westminsterski w Wielkiej Brytanii (określenie form Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, niepodległość dla dominiów, równe prawa dominiów z metropolią, prawo samodzielnego decydowania zarówno w dziedzinie polityki wewnętrznej jak i zagranicznej (Wielka Brytania, Wolne Państwo Irlandzkie, Kanada, ZPA, Australia, Nowa Zelandia, Indie)) – (11.XII.). Dymisja CZANG KAJ-SZEKA ze stanowiska prezydenta Chin (12.XII.), CZANG MING-KSU nowym prezydentem (do 1932). JUAN ESTEBAN MONTERO prezydentem Chile (do 1932). DANIEL SALAMANCA UREY prezydentem Boliwii (do 1934). GONZÁLES NAVERO prezydentem Paragwaju (do 1932). GABRIEL TERRA prezydentem Urugwaju (do 1938). JORGE UBICO dyktatorem Gwatemali (do 1944). Krótka władza HARMODIO ARIASA w Panamie, RICARDO ALFARO nowym prezydentem (do 1932). Krótka władza RICARDO LEONCIO ELÍASA, GUSTAVO JÍMENEZA i DAVIDA SAMÁNEZA OCAMPO w Peru, SÁNCHEZ CERRO prezydentem (do 1933). GÓMEZ prezydentem Wenezueli (do 1935). Krótka władza LUISA LARREA ALBA w Ekwadorze, BAQUERIZO MORENO prezydentem (do 1932). KARL BURESCH kanclerzem Austrii (do 1932). JULES RENKIN premierem Belgii (do 1932). LAVAL premierem Francji (do 1932). ALEKSANDER PRYSTOR premierem Polski (do 1933). SVINHUFVUD prezydentem Finlandii (do 1937), SUNILA premierem (do 1932). Krótka władza ARTURO ARAUJO w Salwadorze, MAXIMILIANO HERNÁNDEZ MARTÍNEZ nowym prezydentem (do 1934). Kongres Narodów Bałkanów w Ankarze oraz Stambule (Albania, Turcja, Grecja, Bułgaria, Jugosławia, Rumunia). MOTTA prezydentem Szwajcarii. PETER LUDWIG KOLSTAD premierem Norwegii (do 1932). Śmierć ARTHURA SCHNITZLERA – pisarza austriackiego, ANNY PAWŁOWEJ – tancerki rosyjskiej, THOMASA ALVA EDISONA – wynalazcy amerykańskiego, HJALMARA BERGMANA – pisarza szwedzkiego, ERIKA AXELA KARLFELDTA – poety szwedzkiego, CLAUDE’A ANETA – pisarza francuskiego.
    1932 Bezrobocie na świecie: USA – 12 mln, Niemcy – 5,5 mln, Wielka Brytania – 2,8 mln, Włochy – 1 mln, Kanada – 639 tys., Czechosłowacja – 554 tys., Japonia – 486 tys., Francja – 308 tys., Polska – 256 tys., Belgia – 211 tys., Dania – 126 tys., Australia – 120 tys., Szwecja – 91 tys., Węgry – 66 tys., Szwajcaria – 54 tys., Nowa Zelandia – 52 tys., Rumunia – 39 tys., Norwegia – 34 tys., Finlandia – 17,4 tys., Jugosławia – 15 tys., Łotwa – 14,6 tys., Estonia – 7,1 tys. Produkcja przemysłowa: 1.USA, 2. ZSRR, 3.Wielka Brytania, 4.Niemcy, 5.Francja, 6.Japonia, 7.Włochy. Rozwój przemysłowy: wytop żelaza: USA – 8,9 mln t, Francja – 6,8 mln t, Wielka Brytania – 6,3 mln t, Niemcy – 3,9 mln t, Belgia – 2,7 mln t, Luksemburg – 2 mln t, Czechosłowacja – 400 tys. t, Szwecja – 300 tys. t, Kanada – 200 tys. t, Polska – 200 tys. t, wydobycie węgla: USA – 326 mln t, Niemcy – 227 mln t, Wielka Brytania – 212 mln t, Francja – 58 mln t, Polska – 29 mln t, Japonia – 28 mln t, Czechosłowacja – 27 mln t, Belgia – 21 mln t, wydobycie ropy naftowej: USA – 107,6 mln t, Wenezuela – 17,1 mln t, Rumunia – 7,3 mln t, Persja – 6,5 mln t, Hol. Indie Wsch. – 5,1 mln t, Meksyk – 4,7 mln t, Polska – 600 tys. t, Irak – 100 tys. t, wytop stali: USA – 13,9 mln t, Francja – 7,1 mln t, Niemcy – 5,8 mln t, Wielka Brytania – 5,3 mln t, Belgia – 2,8 mln t, Luksemburg – 2 mln t, Czechosłowacja – 700 tys. t, Polska – 600 tys. t, Szwecja – 500 tys. t, Kanada – 300 tys. t. Ofensywa wojsk japońskich w Mandżurii (I.). Międzynarodowa Konferencja Prasowa w Kopenhadze (I.). Zakończenie procesu brzeskiego w Polsce (13.I.). Układ o nieagresji między ZSRR a Finlandią (21.I.). Wygnanie jezuitów i skonfiskowanie ich majątków w Hiszpanii (I.). Wojna Peru z Kolumbią (do 1934). Atak wojsk japońskich na Szanghaj i jego okupacja (28.I.). Utworzenie Brytyjskiego Związku Faszystów (OSWALD MOSLEY). Zniesienie prohibicji na handel alkoholem w Finlandii (I.). Ponowne aresztowanie GANDHIEGO przez Brytyjczyków i jego pobyt w więzieniu (do 1933) – (I.). Traktat o nieagresji między ZSRR a Łotwą (5.II.). Światowa konferencja rozbrojeniowa w Genewie (II.-VI. 1934). Igrzyska III Olimpiady Zimowej w Lake Placid (hokej: Kanada, klasyfikacja medalowa: 1.USA (6 złotych, 4 srebrne, 2 brązowych, łącznie 12 medali), 2.Norwegia (3 złote, 4 srebrne, 3 brązowe, łącznie 10 medali), 3.Szwecja (1 złoty, 2 srebrne, łącznie 3 medale)) – (4-15.II.). Porozumienie PIUS XII-MUSSOLINI w Rzymie (11.II.). Bezrobocie w Niemczech: 6,1 mln (15.II.). Proklamowanie w Mandżurii Państwa Mandżukuo (Manzhouguo) przez Japończyków (istniało do 1945) – (19.II.), rządy byłego cesarza Chin, PU YI (do 1945). DE VALERA prezydentem Rady Wykonawczej Wolnego Państwa Irlandzkiego (do 1937). SAID III sułtanem Omanu (do 1970). Reforma szkolnictwa w Polsce (III.). Negocjacje japońsko-chińskie (III-V.). Otwarcie największego portu świata w Sydney w Australii (III.). Wybory prezydenckie w Niemczech: 1.HINDENBURG – 18,6 mln głosów (53%), 2.HITLER – 11,3 mln (36,8%), ERNST THÄLMANN – 5 mln (10,2%) – (10.IV.), rządy HINDENBURGA (do 1934). Dekret o „bezpieczeństwie i autorytecie państwa” w Niemczech (zakaz działalności SS i SA) – (13.IV.). Odkrycie pozytronu i neutronu (CARL DAVID ANDERSON, sir JAMES CHADWICK). Udział towarów japońskich w imporcie Etiopii – ogółem 60%, w dziedzinie wyrobów włókienniczych – 80% (do 1934). Zniesienie niewolnictwa w Etiopii (IV.). Tajna mobilizacja wszystkich mężczyzn w wieku od 18 do 25 lat we włoskich koloniach (Libia, Erytrea, Somali). Likwidacja oryginalnych stowarzyszeń, grup, prądów w malarstwie, architekturze i muzyce w ZSRR (23.IV.). Zaburzenia i strajki rolnicze w Polsce (IV.). Pakt o nieagresji między ZSRR a Estonią (4.V.). Zamach na prezydenta Francji, DOUMERA w Paryżu (rosyjski emigrant PAWIEŁ GORGULOFF) – (6.V.). ALBERT LEBRUN nowym prezydentem Francji (do 1940). Zamach na premiera Japonii, INUKAI w Tokio (15.V.), nieudany przewrót wojskowy w kraju. Zaburzenia i strajk transportowców w Hiszpanii (18.V.). Zamieszki w Bombaju (V.). ENGELBERT DOLLFUSS kanclerzem Austrii (do 1934). Pierwszy przelot kobiety nad Oceanem Atlantyckim (Amerykanka AMELIA EARHART leci z Nowej Funlandii do Londonderry – 3938 km) – (20-21.V.). Kryzys rządowy w Niemczech (V-VI.). Krótkie istnienie „republiki socjalistycznej” w Chile (EDUARDO MATTE, MARMADUKE GROVE) – (4-17.VI.). Oficjalna wizyta brytyjskiej eskadry w Wolnym Mieście Gdańsk, napięcie niemiecko-polskie (15.VI.). Konferencja w Lozannie (umorzenie zadłużeń reparacyjnych Niemiec pod warunkiem zapłaty w ciągu roku odszkodowania w wysokości 3 000 000 000 marek) – (16.VI.-9.VII.). FRANZ VON PAPEN kanclerzem Niemiec (VI-XI.). Strajk górników w Belgii (VII.). Dyktatorskie rządy ANTONIO DE OLIVEIRA SALAZARA w Portugalii (do 1968) – (5.VII.). Wojna Paragwaju z Boliwią o terytorium El Gran Chaco (do 1935). Układ o nieagresji między Polską a ZSRR (25.VII.). Igrzyska X Olimpiady w Los Angeles (zwycięzca maratonu: JUAN CARLOS ZABALA (Argentyna), klasyfikacja medalowa: 1.USA (41 złotych, 32 srebrne, 30 brązowych, łącznie 103 medale), 2.Włochy (12 złotych, 12 srebrnych, 12 brązowych, łącznie 36 medali), 3.Francja (10 złotych, 5 srebrnych, 4 brązowe, łącznie 19 medali) – (30.VII.-14.VIII.). Wybory parlamentarne w Niemczech – sukces NSDAP (31.VII.), uzyskanie 230 mandatów na 688. Pierwszy Festiwal Filmowy w Wenecji (6.VIII.). Bunt gen. SANJURJO w Hiszpanii (Sewilla) – (10.VIII.). Pierwszy radioodbiornik na fale ultrakrótkie (MARCONI) – (14.VIII.). Ustawa o reformie rolnej w Hiszpanii (IX.). Strajk nafciarzy w Polsce (IX.). Światowa konferencja na temat pokoju w Wiedniu (IX.). Spotkanie państw Małej Ententy (Czechosłowacja, Jugosławia, Rumunia) w Stresa (5.IX.). Zniesienie kary śmierci i dożywotniego więzienia w Hiszpanii (IX.), nadanie autonomii Katalonii (9.IX.). Wojna domowa w Nikaragui (IX.). Ofensywa paragwajska w Boliwii (JOSÉ ESTIGARRIBIA, BIELAJEW, ERN), opanowanie Fortu Boqueron (IX-XII.). Ustanowienie z Hidżazu i Nedżdu – Królestwa Arabii Saudyjskiej (23.IX.), ABD AL-AZIZ królem (do 1953). Wejście w życie układu między Wielką Brytanią a Irakiem o niepodległości kraju (4.X.). Uruchomienie w ZSRR elektrowni wodne„Dnieprogress” (10.X.). III konferencja o Indiach Brytyjskich w Londynie (17.XI.-24.XII.). Francusko-radziecki pakt o nieagresji (29.XI.). KURT VON SCHLEICHER kanclerzem Niemiec (do 1933). Potępienie Japonii na forum Ligi Narodów (za agresję przeciw Chinom) – (6.XII.). Złamanie szyfru „Enigmy”, niemieckiej maszyny szyfrującej (MARIAN REJEWSKI, JERZY RÓŻYCKI, HENRYK ZYGALSKI) – (XII.). Nagrody Nobla (literatura – JOHN GALSWORTHY (Wielka Brytania), chemia – IRVING LANGMUIR (USA), pokojowa – nie przyznano, fizjologia lub medycyna – EDGAR DOUGLAS bar. ADRIAN i sir CHARLES SHERRINGTON (Wielka Brytania), fizyka – WERNER CARL HEISENBERG (Niemcy)) – (10.XII.). Deklaracja USA, Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch o prawie Niemiec do zbrojeń (Genewa) – (11.XII.). ARIAS prezydentem Panamy (do 1936). Krótka władza CARLOSA FREILE LARREA, HUMBERTO ALBORNOZA i GUERRERO MARTINEZA w Ekwadorze, JUAN DE DIOS MARTINEZ MERA nowym prezydentem (do 1933). LI SEN prezydentem Chin (do 1949). JIMÉNEZ OREAMUNO prezydentem Kostaryki (do 1936). Krótka władza ARTURO PUGA OSORIO i CARLOSA DÁVILA ESPINÓZA jako przewodniczących junty oraz prezydenta tymczasowego BARTOLOMÉ BLANCHE ESPEJO w Chile, PALMA prezydentem (do 1938). ABELARDO RODRÍGUEZ prezydentem Meksyku (do 1934). AGUSTÍN JUSTO prezydentem Argentyny (do 1938). CHARLES hr. DE BROQUEVILLE premierem Belgii (do 1934). Krótkie rządy TARDIEU i HERRIOTA we Francji, JOSEPH PAUL BONCOUR nowym premierem (do 1933). Krótka władza GUGGIARI w Paragwaju, EUSEBIO AYALA nowym prezydentem (do 1936). Krótkie rządy FELIXA THEODORA HAMRINA i AXELA PEHRSSONA-BRAMSTROPA w Szwecji, PER ALBIN HANSSON nowym premierem (do 1946). JENS HUNSEID premierem Norwegii (do 1933). ZSRR: Karakałpacka Autonomiczna Socjalistyczna Republika Rad (do 1936), Udmurcki Obwód Autonomiczny (do 1934), Polski Okręg Narodowy w Dzierżyńsku na Białorusi (do 1938). GENDUN premierem Mongolii (do 1936). Kongres Narodów Bałkanów w Bukareszcie (Albania, Jugosławia, Turcja, Grecja, Bułgaria, Rumunia). JOSEPH ALOYSIUS LYONS premierem Australii (do 1939). TOIVO MIKAEL KIVIMÄKI premierem Finlandii (do 1936). Bezkrwawa rewolucja w Syjamie (monarchia konstytucyjna). Koniec procesu kolektywizacji w ZSRR (60-90% gospodarstw indywidualnych przeszło do gospodarki zespołowej). Budowa Kanału Białomorskiego (do 1933) o długości 227 km i Kanału Moskwa-Wołga (do 1937) o długości 128 km. Założenie Komsomolska nad Amurem. Światowy tonaż floty handlowej: Japonia – 4,3 mln BRT, Niemcy – 4,1mln BRT. Ruch okrętów na Kanale Sueskim: 5 tys. okrętów o tonażu 28,4 mln BRT, 264 tys. pasażerów. Śmierć GEORGE’A EASTMANA – wynalazcy amerykańskiego, KING CAMPA GILLETTE’A – wynalazcy amerykańskiego, EDGARA WALLACE’A – pisarza angielskiego, ADAMA ANTONIEGO KRYŃSKIEGO – polskiego językoznawcy.
    1933 Bezrobocie na świecie: USA – 12,8 mln, Niemcy – 4, 8 mln, Wielka Brytania – 2,5 mln, Hiszpania – 1,5 mln, Włochy – 1 mln, Czechosłowacja – 738 tys., Kanada – 646 tys., Japonia – 409 tys., Francja – 308 tys., Polska – 250 tys., Belgia – 210 tys., Dania – 121 tys., Australia – 104 tys., Szwecja – 97 tys., Szwajcaria – 68 tys., Węgry – 61 tys., Nowa Zelandia – 47 tys., Norwegia – 37 tys., Rumunia – 29 tys., Finlandia – 17,1 tys., Jugosławia – 16 tys., Estonia – 8,3 tys., Łotwa – 8,2 tys. Rozwój przemysłowy: wytop stali: USA – 23,6 mln t, Francja – 7,9 mln t, Niemcy – 7,6 mln t, Wielka Brytania – 7,1 mln t, Belgia – 2,7 mln t, Luksemburg – 1,8 mln t, Polska – 800 tys. t, Czechosłowacja – 700 tys. t, Szwecja – 600 tys. t, Kanada – 400 tys. t, wydobycie ropy naftowej: USA – 122,5 mln t, Wenezuela – 17,3 mln t, Rumunia – 7,4 mln t, Persja – 7,2 mln t, Hol. Indie Wsch. – 5,5 mln t, Meksyk – 4,9 mln t, Polska – 600 tys. t, Irak – 100 tys. t, wytop żelaza: USA – 13,6 mln t, Francja – 8 mln t, Niemcy – 5,2 mln t, Wielka Brytania – 4,2 mln t, Belgia – 2,7 mln t, Luksemburg – 1,9 mln t, Czechosłowacja – 500 tys. t, Szwecja – 300 tys. t, Kanada – 300 tys. t, Polska – 300 tys. t, wydobycie węgla: USA – 348 mln t, Niemcy – 236 mln t, Wielka Brytania – 210 mln t, Francja – 58 mln t, Japonia – 32 mln t, Polska – 27 mln t, Czechosłowacja – 26 mln t, Belgia – 25 mln t. Ofensywa boliwijska (HANS KUNDT) na terytorium El Gran Chaco (I-IX.). Nadanie niepodległości Filipinom przez Kongres USA (17.I.). Dymisja VON SCHLEICHERA w Niemczech (28.I.), nominacja HITLERA na stanowisko kanclerza przez HINDENBURGA (30.I.), rządy HITLERA (do 1945). 15 mln bezrobotnych w USA (I.). II plan pięcioletni w ZSRR (do 1937). Manifestacja 50 tys. ludzi w Londynie (4.II.). FRANKLIN DELANO ROOSEVELT prezydentem USA (do 1945). Nieudany zamach na ROOSEVELTA w Miami (15.II.). Konferencja Małej Ententy w Genewie (powołanie stałej rady ministrów spraw zagranicznych oraz jej organów pomocniczych – sekretariatu i rady gospodarczej) – (16.II.). Podpisanie traktatu handlowego między Belgią, Holandią i Luksemburgiem w Genewie (21.II.). Pożar Reichstagu (z inspiracji faszystowskiej), oskarżenia pod adresem komunistów i ich aresztowanie (MARINUS VAN DER LUBBE, ERNST TORGLER, WASYL TANEW, DYMITROW, BŁAGOJ POPOW) – (27.II.). Emigracja pisarza BERTOLDA BRECHTA z Niemiec (28.II.). Dekret HINDENBURGA o ochronie narodu i państwa (zniesienie swobód obywatelskich) – (28.II.). Usiłowania Wielkiej Brytanii oraz Włoch do zmontowania paktu czterech (Wielka Brytania, Włochy, Francja, Niemcy) jako dominującego w polityce Europy (III-VI.). DOLLFUSS dyktatorem Austrii (do 1934). Trzęsienie ziemi w Japonii (Jokohama – 3000 ofiar) – (III.). Nowo wybrany Reichstag w Niemczech po kolejnych wygranych przez NSDAP wyborach parlamentarnych (III.), początek fali represji: delegalizacja Komunistycznej Partii Niemiec, ujęcie i aresztowanie THÄLMANNA (3.III.), rozwiązanie tych związków zawodowych, które nie były podporządkowane NSDAP, konfiskata ich majątków, wcielenie wszystkich robotników do faszystowskiej organizacji związkowej – Front Pracy, kres Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, uchwalenie przez Reichstag nadzwyczajnych pełnomocnictw dla rządu (prawo wydawania ustaw oraz zmiany konstytucji) – (III.). 17 mln bezrobotnych w USA, manifestacje w Nowym Jorku, Detroit, Pittsburghu i Chicago. Skonstruowanie mikroskopu elektronowego przez RUSKE i KNOLLA. Rozwój organizacji faszystowskich we Francji (Krzyże Ogniste, Akcja Francuska, Solidarność Francuska, Młodzież Patriotyczna). Reformy o charakterze socjalnym w Norwegii (ubezpieczenia społeczne, reforma oświaty, prawa kobiet, bezpieczeństwo pracy). „Karta Organiczna” w Portugalii (określenie zasad działania metropolii w stosunku do ludności kolonii). 5 ofensyw CZANG KAJ-SZEKA przeciw komunistom w Chinach. „100 dni ROOSEVELTA” w USA (uchwalenie pakietu ustaw dotyczących systemu bankowego i monetarnego, pomocy rządu federalnego dla władz lokalnych oraz rolnictwa, regulujących stosunki pracy, rozwijających sektor publiczny, kontrola ROOSEVELTA nad emisją pieniądza, eliminacja parytetu złota w stosunku do dolara, udzielenie kredytu bankom, oddłużenie farmerów, subsydia na produkcję rolną, rozbudowa świadczeń socjalnych (w tym zasiłki dla bezrobotnych i emerytury), powołanie Administracji Robót Publicznych – program New Deal; koszty – ponad 10 000 000 000 dolarów na organizację robót publicznych oraz prawie 3 000 000 000 dolarów na inwestycje rządowe, zatrudnienie 8,5 mln pracowników budujących 122 tys. budynków publicznych, 77 tys. mostów, 295 lotnisk, 664 mil dróg oraz innych obiektów). Proklamowanie III Rzeszy Niemieckiej w Poczdamie (15.III.). Ogłoszenie konstytucji w Portugalii (tzw. Estado Nuovo (Nowe Państwo), szerokie uprawnienia dla rządu bez liczenia się z opinią parlamentu, zakaz działalności związków zawodowych i wszystkich partii politycznych z wyjątkiem rządzącej Unii Narodowej, zakaz organizacji strajków, powołanie do życia przez rząd tzw. związków branżowych) – (19.III.). Otwarcie pierwszego obozu koncentracyjnego w Niemczech – Dachau (20.III.). Wystąpienie Japonii z Ligi Narodów (27.III.). Emigracja słynnego reżysera, FRITZA LANGA z Niemiec (29.III.). Początek bojkotu przedsiębiorstw należących do Żydów w Niemczech (1.IV.). Pierwszy przelot samolotem nad Mount Everest (CLYDESDALE, MACINTYRE) – (3.IV.). Wojna domowa na Kubie (IV.). Ustawa o ujednoliceniu krajów Rzeszy (zniesienie federalizmu, władza w ręku namiestników (gauleiterów)) – (7.IV.). Spotkanie PIUS XI-VON PAPEN-HERMANN GÖRING w Rzymie; Haga: międzynarodowa konwencja sanitarna w lotnictwie (12.IV.). Zamach na prezydenta Peru, SANCHEZA CERRO w Limie (30.IV.) krótka władza JOSÉ MANZANILLA, OSCAR BENAVIDES nowym prezydentem (do 1939). Konkordat Watykanu z Badenią. Początek rozwiązywania związków zawodowych w Niemczech (2.V.), utworzenie Frontu Pracy (Deutsche Arbeitsfront). Zwolnienie GANDHIEGO z więzienia (V.). Początek palenia tzw. zakazanych książek w miejscach publicznych w Niemczech (10.V.). „Agricultural Adjustment Act” w USA (do 1936). Skonfiskowanie mienia Komunistycznej Partii Niemiec przez NSDAP (28.V.). Konwencja o zajęciu zabezpieczającym statków powietrznych w Rzymie (29.V.). Zawieszenie broni między Chinami a Japonią (31.V.). Powstanie hiszpańskiej partii faszystowskiej – Falanga. Przyjęcie podstaw polityki ROOSEVELTA tzw. New Deal (Nowego Ładu) – (6.VI.). Parafowanie paktu czterech przez Niemcy, Włochy, Francję i Wielką Brytanią w Rzymie (7.VI.). Delegalizacja NSDAP w Austrii (19.VI.). Starcia chłopskie w Polsce (VI.). Zezwolenie dla TROCKIEGO na pobyt we Francji (VI.). Usunięcie Żydów z urzędów administracji państwowej Niemiec (VII.). Podpisanie konwencji o definicji agresora w Londynie przez 12 krajów Europy i Azji (m.in. ZSRR, Litwa, Łotwa, Estonia, Persja, Afganistan, Czechosłowacja, Jugosławia, Turcja) – (3-5.VII.). Ponowne uwięzienie GANDHIEGO w Indiach przez Brytyjczyków (4.VII.). NSDAP – jedyną legalną partią w Niemczech, powołanie do życia tajnej policji politycznej – Gestapo (5.VII.). Podpisanie paktu czterech w Rzymie (15.VII.). Manifestacja 50-tys. ludzi przeciwko antysemityzmowi w Londynie (20.VII.). Konkordat między Watykanem a Niemcami (20.VII.). Ustawa o przymusowej sterylizacji osób nieuleczalnie chorych w Niemczech (26.VII.). Otwarcie największego na świecie suchego doku (port w Southampton) – (VIII.). Pucz wojskowy tzw. rebelia sierżantów (FULGENCIO BATISTA Y ZALDÍVAR) na Kubie (12.VIII.), krótka władza ALBERTO HERRERY i CARLOSA MANUELA DE CÉSPEDESA, władza rządu pięciogłowego (pentarquia) na wyspie (SERGIO CARBÓ, PORFIRIO FRANCA, RAMÓN GRAU SAN MARTÍN, JOSÉ MIGUEL IRISARRI, GUILLERMO PORTELA), GRAU SAN MARTÍN prezydentem (do 1934). Spotkanie DOLLFUSS-MUSSOLINI (VIII.). Odkrycie osady w Biskupinie, sensacji archeologicznej tamtych lat (VIII.). Radziecko-włoski pakt o nieagresji (2.IX.). Ofensywa paragwajska w El Gran Chaco, zwycięskie bitwy nad Boliwią pod Alihuata, Campo Via (IX.). Zakaz działalności Partii Niemców Sudeckich (KONRAD HENLEIN) wydany przez rząd Czechosłowacji. Proces o podpalenie Reichstagu w Lipsku (VAN DER LUBBE – skazany na karę śmierci, DYMITROW, TORGLER, POPOW, TANEW – uniewinnieni) – (20.IX.-23.XII.). Wojna domowa na Kubie (X.). Wydatki na zbrojenia w Niemczech: 90 000 000 000 marek (do 1939) i 24% budżetu. Nieudany zamach na DOLLFUSSA w Wiedniu (3.X.). Oficjalna wizyta króla Jugosławii, ALEKSANDRA w Bułgarii (X.). Konwencja w sprawie zakazu handlu żywym towarem (11.X.). Opuszczenie Ligi Narodów przez Niemcy (14.X.). Bunt arabski w Palestynie (X.). Masowy ruch antyfaszystowski w Hiszpanii (X.). Zamach na króla Afganistanu, MOHAMMADA NADIRA-SZAHA w Kabulu (8.XI.), MOHAMMAD ZAHIR-SZAH nowym królem (do 1973). Wprowadzenie stanu wyjątkowego w Austrii (XI.). Pierwsza wymiana audycji radiowych między Azją a Europą (15.XI.). Polsko-hiszpański układ handlowy w Warszawie (16.XI.). Oficjalne uznanie ZSRR przez USA, nawiązanie stosunków dyplomatycznych (17.XI.). VII konferencja panamerykańska w Montevideo, uchwalenie tzw. paktu SAAVEDRY LAMASA, zasady nieinterwencji (3-26.XII.). Zniesienie prohibicji w USA (ROOSEVELT) – (5.XII.). Nagrody Nobla (literatura – IWAN BUNIN (rosyjski emigrant), chemia – nie przyznano, pokojowa – NORMAN ANGELL (Wielka Brytania), fizjologia lub medycyna – THOMAS HUNT MORGAN (USA), fizyka – (1/2) DIRAC (Wielka Brytania) i ERWIN SCHRÖDINGER (Austria)) – (10.XII.). Zamach na premiera Rumunii, IONA DUCĘ w Bukareszcie (29.XII.). Zawieszenie broni na froncie paragwajsko-boliwijskim (do 1934) – (XII.). Krach paktu czterech (Wielka Brytania, Francja, Niemcy oraz Włochy) – (XII.). GHAZI królem Iraku (do 1939). JUAN BAUTISTA SACASA prezydentem Nikaragui (do 1936). TIBURCIO CARÍAS ANDINO prezydentem Hondurasu (do 1949). COLIJN premierem Holandii (do 1939). ABELARDO MONTALVO prezydentem Ekwadoru (do 1934). MOWINCKEL premierem Norwegii (do 1935). JANUSZ JĘDRZEJEWICZ premierem Polski (do 1934). Przemienne rządy ALEJANDRO LERROUX Y GARCIA i DIEGO MARTINEZA BARRIO w Hiszpanii, LERROUX Y GARCIA ponownie premierem (do 1934). Krótkie rządy ÉDOUARDA DALADIERA i SARRAUTA we Francji, CHAUTEMPS premierem (do 1934). Kongres Narodów Bałkanów w Salonikach (Albania, Grecja, Bułgaria, Turcja, Jugosławia, Rumunia), nieudana próba zawarcia układu o nieagresji i arbitrażu z powodu wycofania się Albanii i Bułgarii. Ograniczenie napływu Żydów do Palestyny. Głód na Ukrainie, w Kazachstanie, na Kaukazie i na Powołżu (4-10 mln ofiar). Przedłużenie niemiecko-radzieckiego układu o przyjaźni i współpracy z 1926 r. Masowe wysiedlenia „obcych elementów” z Moskwy, Leningradu i innych miast ZSRR. Rebelia części armii rządowej w Chinach. Utworzenie Komunistycznej Partii Irlandii. Wykorzystywanie silników Diesla do lokomotyw. JOSEPH AVENOL sekretarzem Ligi Narodów (do 1940). Założenie Magadanu na Syberii. Śmierć STEFANA GEORGE’A – poety niemieckiego, JOHNA GALSWORTHY’EGO – pisarza angielskiego, PAULA ERNSTA – poety i pisarza niemieckiego, KONSTANTINOSA KAWAFISA – poety greckiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  6. #6
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1934 Bezrobocie na świecie: USA – 11,1 mln, Niemcy – 2,7mln, Wielka Brytania – 2,1 mln, Włochy – 946 tys., Czechosłowacja – 677 tys., Kanada – 521 tys., Francja – 376 tys., Japonia – 373 tys., Polska – 342 tys., Belgia – 235 tys., Dania – 98 tys., Australia – 87 tys., Szwecja – 85 tys., Szwajcaria – 65 tys., Węgry – 52 tys., Nowa Zelandia – 39 tys., Norwegia – 37 tys., Rumunia – 17 tys., Jugosławia – 16 tys., Finlandia – 10 tys., Łotwa – 5 tys., Estonia – 3 tys. Idea paktu wschodniego zw. wschodnim Locarno francuskiego ministra spraw zagranicznych, BARTHOU (projekt układu o nieagresji i wzajemnej pomocy wojskowej zw. śródziemnomorskim między Francją, Włochami, Turcją, Jugosławią, Grecją, Bułgarią i ZSRR, zawarcie układu o nieagresji i wzajemnej pomocy wojskowej w wypadku doznania agresji między ZSRR, Polską, Niemcami, Czechosłowacją, Finlandią, Litwą, Łotwą i Estonią, gwarantami Wielka Brytania, Francja, Włochy i Belgia), odmowa Wielkiej Brytanii na gwarancję tych paktów, brak zgody Polski (warunkiem przystąpienie Niemiec) i Niemiec (zbyteczność wszelkich porozumień obronnych z „braku agresywnych planów”), przystąpienie Łotwy i Estonii warunkowane stanowiskiem Polski. Układ francusko-włoski w sprawie regulacji wszelkich sporów granicznych w koloniach w Afryce (7.I.). Fiasko marszu faszystów szwajcarskich na Bellinzonę (25.I.). Pakt o nieagresji między Niemcami a Polską w Berlinie (26.I.). „Gold Reserve Act” w USA (dewaluacja dolara) – (30.I.). Pierwszy lot balonem na wysokości ponad 20 000 m (Rosjanie PAWIEŁ FIEDOSEJENKO, ILIA USYSZKIN, ANDRIEJ WASJENKO), osiągnięcie 22 600 m (30.I.). Ustawa o przebudowie Rzeszy (zniesienie rządów krajów). Powstanie socjalistów w Austrii (1-16.II.). Nieudany pucz faszystowski w Paryżu (krach rozpędzenia parlamentu w Pałacu Burbońskim przez bojówki faszystowskie w wyniku 150-tys. demonstracji antyfaszystowskiej) – (5-7.II.). Utworzenie tzw. Ententy Bałkańskiej (paktu wojskowego) przez Grecję, Jugosławię, Rumunię i Turcję w Atenach (9.II.). Likwidacja Rady Rzeszy w Niemczech (14.II.). Zdelegalizowanie partii socjaldemokratycznej w Austrii (16.II.). Nieudany zamach na DOLLFUSSA w Wiedniu (17.II.). Zamordowanie przywódcy rebeliantów nikaraguańskich, AUGUSTO CÉSARA SANDINO w Managui przez Gwardię Narodową (21.II.). PU YI władcą Cesarstwa Mandżukuo, pseudoniezależnego kraju pod kontrolą Japonii (do 1945) – (1.III.). LEOPOLD III królem Belgii (do 1951). Utworzenie faszystowskiej organizacji „Zjednoczenie Narodowe” na Słowacji (ks. ANDREJ HLINKA). Spadek płac robotników we Francji o 24% (w porównaniu z 1930 r.). Umowy gospodarczo-polityczne Włoch z Węgrami i Austrią. Porozumienie handlowe między Japonią a Etiopią (m. in. możliwość imigracji Japończyków). Radziecko-turecki układ o nieagresji. Połączenie złóż roponośnych w Kirkuku (Irak) za pomocą 2 rurociągów z portami Morza Śródziemnego. Zamach stanu w Estonii, KONSTANTIN PÄTS prezydentem-dyktatorem (do 1940) – (III.). Wprowadzenie wewnętrznej autonomii dla Filipin przez USA (zachowanie przez wysokiego komisarza USA prawa veta wobec wszystkich decyzji struktur Filipin) – (24.III.). Badania naukowców z USA, Francji, Wielkiej Brytanii i Niemiec nad opracowaniem teorii radaru (do 1943). Wprowadzenie stanu wyjątkowego w Saragossie (IV.). Odkrycie sztucznej promieniotwórczości (małżeństwo FRÉDÉRIC JEAN i IRÉNE JOLIOT-CURIE). Przyznanie KEMALOWI PAŞY w Turcji przydomka ATATÜRK (Ojciec Turków) przez parlament. Wydalenie TROCKIEGO z Francji (IV.). Ogłoszenie konstytucji w Austrii (30.IV.). Nawiązanie przez Rumunię stosunków dyplomatycznych z ZSRR. Przedłużenie radziecko-polskiego układu o nieagresji do 1945 r. (5.V.). Zamach stanu (ULMANIS) na Łotwie (15.V.). Zamieszki w Bombaju (V.). Zwolnienie GANDHIEGO z więzienia w Indiach Bryt. Wojskowy zamach stanu w Bułgarii (Liga Wolności, grupa Zweno), rząd ponadpartyjny KIMONA GEORGIJEWA (do 1935) – (19.V.). Protokół między Kolumbią a Peru w Rio de Janeiro (graniczne miasto Leticia w Amazonii pozostaje przy Kolumbii) – (24.V.). Zwycięstwo Boliwii nad Paragwajem w bitwie pod Canada Strongest (V.), ofensywa wojsk paragwajskich w El Gran Chaco (V-XI.). II Mistrzostwa Świata w piłce nożnej we Włoszech (uczestnicy: Argentyna, Austria, Belgia, Czechosłowacja, Brazylia, Egipt, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Rumunia, Szwajcaria, Włochy, Węgry, USA, Szwecja; 1.Włochy, 2.Czechosłowacja, 3.Niemcy, 4.Austria) – (27.V.-10.VI.). Zaniechanie spłaty odszkodowań wojennych przez Niemcy (VI.). Zamach ukraińskich nacjonalistów na polskiego ministra spraw wewnętrznych, BRONISŁAWA PIERACKIEGO w Warszawie (15.VI.), utworzenie obozu izolacyjnego (odosobnienia) w Berezie Kartuskiej przez władze polskie (17.VI.). Spotkanie HITLER-MUSSOLINI w Wenecji (VI.). Rozłam w tunezyjskiej Partii Destour na Stary i Nowy (HABIB BURGIBA). Utworzenie Bloku Narodowego Maghrebu w Maroku (MOHAMMAD EL-BAZZANI, AB EL-FAZI), domaganie się zjednoczenia ziem Maroka oraz udziału Marokańczyków w sprawowaniu władzy administracyjnej). Inwestycje Japonii w Etiopii – 8 600 000 franków, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Włoch, USA i Egiptu – 6 000 000 franków, zaniepokojenie Włoch ekspansją handlową Japonii w tym regionie. Pokój arabsko-jemeński (27.VI.). Tzw. „noc długich noży” w
    Niemczech (wymordowanie całego kierownictwa SA, w tym ERNSTA RÖHMA przez oddziały SS na polecenie HITLERA w Monachium, zamordowanie byłego kanclerza VON SCHLEICHERA wraz z żoną w Berlinie) – (30.VI.-1.VII.). HEINRICH HIMMLER kierownikiem obozów koncentracyjnych w Niemczech (9.VII.). Oficjalna wizyta polskich okrętów wojennych w Leningradzie (VII.). Tragedia w Himalajach podczas próby zdobycia Nanga Parbat przez wyprawę austriacko-niemiecką i posiłki Szerpów (9 ofiar) – (VII.). Fiasko puczu faszystowskiego w Austrii, zabicie DOLLFUSSA (25.VII.), koncentracja wojsk włoskich na granicy Austrii (niedopuszczenie do zajęcia Austrii przez Niemcy), KURT VON SCHUSCHNIGG kanclerzem (do 1938), rozwiązanie Schutzbundu, zerwanie przez Austrię traktatu z Saint Germain en-Laye, wprowadzenie powszechnej służby wojskowej, delegalizacja związków zawodowych w kraju. Podpisanie układu o współpracy między komunistami a socjalistami we Francji (27.VII.). Utworzenie Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) w ZSRR, przejęcie funkcji OGPU, a także Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB) – (VII.). Śmierć prezydenta HINDENBURGA (2.VIII.), HITLER wodzem (führer) III Rzeszy (do 1945). Nawiązanie stosunków dyplomatycznych między ZSRR a Bułgarią (VIII.). Umowy polsko-gdańskie (VIII.). Konkordaty: między Watykanem a Austrią i III Rzeszą Niemiecką. Podpisanie układu o współpracy między komunistami a socjalistami we Włoszech (17.VIII.). Spotkanie SCHUSCHNIGGA z MUSSOLINIM we Florencji (21.VIII.). Uwięzienie przywódców partii Neo-Destour w Tunezji przez Francuzów (IX.). Utworzenie tzw. Ententy Bałtyckiej przez Litwę, Łotwę i Estonię (12.IX.). Wypowiedzenie traktatu o mniejszościach (zawartego w traktacie wersalskim) przez Polskę (13.IX.). Przyjęcie ZSRR do Ligi Narodów (18.IX.). Powstanie w Asturii (5-18.X.) i Katalonii (5-7.X.). Zamach terrorystyczny w Marsylii na króla Jugosławii, ALEKSANDRA i ministra spraw zagranicznych Francji, BARTHOU – dokonany przez Macedończyka opłaconego przez chorwackich ustaszy (9.X.). Opuszczenie Indyjskiego Kongresu Narodowego przez GANDHIEGO (24.X.). PIOTR II królem Jugosławii (do 1941), regencja księcia PAWŁA (do 1941). Tzw. długi marsz sił komunistów chińskich (MAO TSE-TUNG, CZU TE, LIN PIAO) z zagrożonych przez CZANG KAJ-SZEKA baz na południe i północ od rzeki Jangcy (prowincja Kiangsi) do prowincji Szensi i Kansu w północno-zachodnich Chinach (6.XI.-20.X.1935). Ustawa JOHNSONA w USA (zakaz udzielania pożyczek krajom nie spłacającym zadłużeń wojennych) – (17.XI.). Przełamanie obrony boliwijskiej przez siły Paragwaju pod Fort Ballivian, wkroczenie w głąb Boliwii na 150 km. Rozwiązanie wszystkich organizacji komunistycznych w Rumunii (27.XI.). Likwidacja związku gmin wyznaniowych w Niemczech (27.XI.). Kryzys polityczny w Egipcie, kasata konstytucji i rozwiązanie parlamentu (30.XI.). Zamach na I sekretarza KC WKP (b) w Leningradzie, SIERGIEJA KIROWA dokonany przez NIKOŁAJEWA na polecenie STALINA (1.XII.). Wprowadzenie upaństwowienia banków i kredytów w Niemczech (4.XII.). Incydent zbrojny między Etiopią a Włochami pod Ual-Ual (130 ofiar) – (5.XII.). Powstanie obozów koncentracyjnych w Estonii (XII.). Nagrody Nobla (literatura – LUIGI PIRANDELLO (Włochy), chemia – HAROLD CLAYTON UREY (USA), fizyka – nie przyznano, fizjologia lub medycyna – GEORGE RICHARDS MINOT, WILLIAM PARRY MURPHY i GEORGE HOYT WHIPPLE (USA), pokojowa – ARTHUR HENDERSON (Wielka Brytania)) – (10.XII.). Zawieszenie autonomii Katalonii przez hiszpański rząd centralny w Madrycie (XII.). Wypowiedzenie przez Japonię układów waszyngtońskich o tonażu flot (19.XII.). Zmiana nazwy Cesarstwa Persji na Cesarstwo Iranu (formalnie od 1.I. 1935) – (27.XII.). ZSRR: Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad w Udmurcji i Mordwinii. ALFONSO LÓPEZ PUMAREJO prezydentem Kolumbii (do 1938). JOSÉ LUIS TEJEDA SORZANO prezydentem Boliwii (do 1936). Krótka władza ALCIDESA PESANTE w Ekwadorze, JOSÉ MARIA VELASCO IBARRA nowym prezydentem (do 1935). ANDRÉS MENÉNDEZ prezydentem Salwadoru (do 1935). LÁZARO CÁRDENAS prezydentem Meksyku (do 1940). LEON KOZŁOWSKI premierem Polski (do 1935). Krótkie rządy RICARDO SAMPERA IBÁŃEZA w Hiszpanii, LERROUX Y GARCIA ponownie premierem (do 1935). Krótka władza CARLOSA HEVIA na Kubie, CARLOS MENDIETA nowym prezydentem (z nadania BATISTY Y ZALDÍVARA, faktycznego rządcy kraju) – (do 1935). THEUNIS premierem Belgii (do 1935). HENRYK JAGODA szefem NKWD (do 1936). Kres działania nazistowskiej rady miejskiej Kłajpedy na Litwie (gubernator NAVAKAS), uwięzienie radykalnych działaczy niemieckich na Litwie, oskarżenia HITLERA o naruszenie autonomii Kłajpedy i prześladowania ludności niemieckiej, zmuszenie NAVAKASA do rezygnacji pod naciskiem Francji i Wielkiej Brytanii. Powstanie Międzynarodowego Komitetu Specjalnego do Spraw Zakłóceń Radio-elektrycznych w Londynie. Krótkie rządy DALADIERA i DOUMERGUE we Francji, PIERRE ÉTIENNE FLANDIN nowym premierem (do 1935). Śmierć FREDERICKA DELIUSA – angielskiego kompozytora, ERICHA MÜHSAMA – pisarza i poety niemieckiego, MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE – polskiej uczonej (podwójnej zdobywczyni nagrody Nobla).
    1935 - 1936 WOJNA WŁOSKO-ETIOPSKA (ABISYŃSKA).
    1935 Oficjalna zmiana nazwy Persji na Iran (1.I.). MAO TSE-TUNG przewodniczącym Komunistycznej Partii Chin (I.). 90,8% głosujących uczestników plebiscytu w Zagłębiu Saary za przyłączeniem tego terytorium do Niemiec (13.I.). Skazanie ZINOWIEWA i KAMIENIEWA na więzienie w ZSRR (17.I.). „Act of India” w Wielkiej Brytanii (statut Indii o charakterze federalnym, umocnienie wpływów brytyjskich poprzez zacieśnienie sojuszu przemysłowców z kołami feudalnymi Indii wobec ruchu narodowego, prawo uczestnictwa dla organizacji feudalnych w Radzie Państwa oraz w zgromadzeniach ustawodawczych, dalekie pełnomocnictwa cywilne oraz wojskowe dla gubernatora generalnego, Rada Ministrów organem wykonawczym gubernatora) – (24.I.). Hagia Sophia w Stambule – muzeum (I.). Rozmowy francusko-niemieckie na temat przyłączenia Zagłębia Saary do Niemiec (I-II.). Wprowadzenie 8-godzinnego dnia pracy w Niemczech (17.II.). Obowiązek noszenia nazwiska rodowego przez każdego obywatela w Turcji (26.II.). Polsko-brytyjski układ handlowy i nawigacyjny podpisany w Londynie (27.II.). Niepowodzenie zamachu stanu (WENIZELOS) w Grecji (1.III.). Oficjalne włączenie Zagłębia Saary do Niemiec (1.III.). Początek cenzury prasy w Niemczech (III.). Nieuznanie przez Niemcy postanowień traktatu wersalskiego o zakazie posiadania lotnictwa wojskowego oraz wprowadzenie obowiązkowej służby wojskowej (16.III.). Konferencja francusko-brytyjsko-włoska na temat zbrojeń Niemiec w Stresa (IV.). Potępienie przez Ligę Narodów polityki zbrojeń niemieckich (IV.). Pobyt TROCKIEGO w Norwegii (do 1937). Ogłoszenie konstytucji w Polsce (nieograniczona władza prezydencka) – (23.IV.). Rokowania między Boliwią a Paragwajem (V-VI.). Traktat o wzajemnej pomocy między Francją a ZSRR w Paryżu (2.V.), analogiczny układ francusko-czechosłowacki (V.). Uchwała o utworzeniu wspólnego frontu ludowego we Francji przeciw faszyzmowi i wojnie (żądanie likwidacji związków faszystowskich, wprowadzenia 48-godzinnego tygodnia pracy, udzielenia pomocy chłopom, utworzenia systemu bezpieczeństwa zbiorowego) – (V.). Śmierć PIŁSUDSKIEGO (12.V.). Układ o wzajemnej pomocy między ZSRR a Czechosłowacją (obowiązuje wówczas, gdy pomocy militarnej Czechosłowacji udzieli Francja) – (16.V.). Napięcie w Hiszpanii, walki górników z wojskami rządowymi w Asturii. Protokół rozejmowy między Boliwią a Paragwajem (9.VI.). Układ morski między Niemcami a Wielką Brytanią (zgoda Wielkiej Brytanii na rozbudowę niemieckiej floty wojennej) – (18.VI.). „National Labour Relation Act” w USA (wolność dla ruchu związkowego) – (5.VII.). VII Kongres Kominternu w Moskwie (nawoływanie do walki z faszyzmem i tworzenia tzw. frontów ludowych) – (25.VII.-25.VIII.). „Social Security Act” w USA (ochrona socjalna) – (14.VIII.). Strajki chłopskie w Polsce (VIII.). Kasata lóż masońskich w Niemczech (17.VIII.). Zakaz małżeństw pomiędzy przedstawicielami tzw. rasy aryjskiej i niearyjskiej w Niemczech (18.VIII.). Pierwszy Akt o Neutralności w USA (31.VIII.). Początek ruchu stachanowskiego w ZSRR (współzawodnictwo pracy) – (VIII.). Porozumienie francusko (LAVAL)-włoskie (MUSSOLINI) o wzajemnym popieraniu się przeciwko planom Niemiec w Europie, zwłaszcza w sprawie Austrii, zobowiązanie Włoch do zwalczania antyfrancuskich napięć w Tunezji, przekazanie Włochom przez Francję – obszaru o powierzchni 120 tys. km˛ na granicy Libii, terenów we Francuskim Somali oraz sprzedaży 20% akcji linii kolejowej Dżibuti-Addis Abeba, poparcie Francji dla agresji Włoch na Etiopię. Flaga ze znakiem swastyki oficjalną flagą Niemiec (15.IX.). Antyżydowskie ustawy norymberskie w Niemczech (o ochronie niemieckiej krwi i czci, oraz o obywatelstwie Rzeszy) – (15.IX.). MANUEL QUEZON prezydentem Filipin (do 1942). Ogłoszenie mobilizacji powszechnej w Etiopii (29.IX.). Agresja 100-tys. armii włoskiej na Etiopię z terytorium Erytrei 2-3.X.). Akt proklamacji autonomicznego Państwa Katalońskiego w Barcelonie (4-5.X.). Ofensywa włoska na terenach Etiopii, zajęcie Adigrat i Ashagane (5.X.). Konferencja Komunistycznej Partii Niemiec w Brukseli (organizacja wspólnego frontu w celu obalenia dyktatury faszystowskiej w Niemczech) – (X.). Uznanie Włoch za agresora przez Ligę Narodów i nałożenie sankcji ekonomicznych (blokada kredytów międzynarodowych i zakaz handlu z tym krajem) – (7.X.), sankcji przestrzega tylko Wielka Brytania, nie objęcie embargiem zakazu sprzedaży żelaza, stali, węgla, ropy naftowej oraz bawełny, pomoc ekonomiczna Niemiec dla Włoch. Restauracja monarchii w Grecji, krótka władza regenta KONDILIS (10.X.-25.XI.). Koniec długiego marszu chińskich sił komunistycznych, dotarcie do bazy w Jenan w prowincji Szensi (ocalenie 30 tys. żołnierzy ze 100 tys., ponad 12 tys. km) – (20.X.). Bunty antybrytyjskie w Egipcie (XI.). Reforma monetarna i pierwsza emisja banknotów w Chinach (XI.). Zdobycie Makalle w Etiopii przez Włochów (8.XI.). Oficjalne wprowadzenie antywłoskich „sankcji” ekonomicznych przez Ligę Narodów (15.XI.). Akcja włoska „dar złota dla ojczyzny” (18.XI.). JERZY II (po raz drugi) królem Grecji (do 1941), linia Schleswig-Sonderburg-Glücksburg (do 1941). Desant wojsk japońskich w Pekinie i Tianjinie (XI.). Pakt o nieagresji między Irakiem, Afganistanem i Iranem (1.XII.). Nagrody Nobla (pokojowa – CARL VON OSSIETZKY (Niemcy), chemia – małżeństwo JOLIOT-CURIE (Francja), literatura – nie przyznano, fizyka – CHADWICK (Wielka Brytania), fizjologia lub medycyna – HANS SPEMANN (Niemcy)) – (10.XII.). Rezygnacja MASARYKA w Czechosłowacji (14.XII.), EDUARD BENEŠ nowym prezydentem (do 1938). Ogłoszenie nowej konstytucji w Egipcie (15.XII.). Ofensywa włoska w Etiopii (XII.). JOSÉ BARNET prezydentem Kuby (do 1936). Krótkie rządy SŁAWKA w Polsce, MARIAN ZYNDRAM-KOŚCIAŁKOWSKI nowym premierem (do 1936). PAUL VON ZEELAND premierem Belgii (do 1937). ELEAZAR LÓPEZ CONTRERAS prezydentem Wenezueli (do 1941). Krótka władza ANTONIO PONSA i BENITO FLORESA w Ekwadorze, FEDÉRICO PAEZ nowym prezydentem (do 1937). JOHANN NYGAARDSVOLD premierem Norwegii (do 1940). HERNÁNDEZ MARTÍNEZ prezydentem Salwadoru (do 1944). BALDWIN premierem Wielkiej Brytanii (do 1937). RAMA VIII (ANANDA MAHIDOL) królem Syjamu (do 1946). Krótkie rządy JOAQUÍNA CHAPAPRIETA Y TERRAGOSA w Hiszpanii, MANUEL PORTELA VALLADARES nowym premierem (do 1936). MICHAEL JOSEPH SAVAGE premierem Nowej Zelandii (do 1940). Przekształcenie algierskiej organizacji nacjonalistycznej, Zwycięskiej Gwiazdy Północnoafrykańskiej (od 1934) w Związek Narodowy Muzułmanów Północnoafrykańskich, rozwiązanie tejże partii przez francuskiego gubernatora. Krótkie rządy FERDINANDA BOUISSONA we Francji, LAVAL premierem (do 1936). ZSRR: Kałmucka Autonomiczna Socjalistyczna Republika Rad (do 1943). MACKENZIE KING premierem Kanady (do 1948). DYMITROW na czele Kominternu (do 1943). Założenie Norylska na Syberii. Zbiory płodów rolnych w Afryce: pszenica – 3,5 mln t, jęczmień – 1,9 mln t, kukurydza – 5,1 mln t, ryż – 1,7 mln t, orzeszki ziemne – 1,5 mln t, kakao – 447 tys. t, kawa – 127 tys. t, tytoń – 65 tys. t, bawełna – 708 tys. t. Śmierć SZYMONA ASKENAZEGO – historyka polskiego, BOLESŁAWA LIMANOWSKIEGO – socjalisty i historyka polskiego, MAXA LIEBERMANNA – malarza niemieckiego, ANDRE CITROËNA – przemysłowca francuskiego, ALBANA BERGA – kompozytora austriackiego.
    1936 - 1939 WOJNA DOMOWA W HISZPANII.
    1936 Produkcja przemysłowa (1936-38): 1.USA, 2.ZSRR, 3. Niemcy, 4.Wielka Brytania, 5.Francja, 6.Japonia, 7.Włochy, 8.Kanada. Zwycięstwo oddziałów włoskich w ofensywie w Etiopii (15.I.). EDWARD VIII królem Wielkiej Brytanii, Irlandii Północnej i cesarzem Indii (I-XII.). Igrzyska IV Olimpiady Zimowej w Garmisch-Partenkirchen (hokej: Wielka Brytania, klasyfikacja medalowa: 1.Norwegia (7 złotych, 5 srebrnych, 3 brązowe, łącznie 15 medali), 2.Niemcy (3 złote, 3 srebrne, łącznie 6 medali), 3.Szwecja (2 złote, 2 srebrne, 3 brązowe, łącznie 7 medali)) – (6-16.II.). Rozwiązanie Narodowej Federacji Studentów Akcji Francuskiej, Ligi Akcji Francuskiej oraz Zrzeszenia Kramarzy Królewskich (II.). Zwycięstwo Frontu Ludowego (republikanie, socjaliści, komuniści, związki zawodowe) w wyborach parlamentarnych w Hiszpanii (16.II.), 268 mandatów na 473; okres reform – amnestia polityczna, rozwiązanie części organizacji faszystowskich, potwierdzenie autonomii Katalonii oraz wprowadzenie ustawodawstwa socjalnego. Powstanie Niemieckiego Komitetu Frontu Ludowego w Paryżu. Rebelia części armii rządowej w Chinach. „Absalomie, Absalomie” WILLIAMA FAULKNERA. Zwycięstwo partii reprezentujących program antywojenny w wyborach parlamentarnych w Japonii (20.II.), nieudany przewrót wojskowy w kraju (28.II.). Drugi Akt o Neutralności w USA (29.II.). Aresztowanie przez władze hiszpańskie JOSÉ ANTONIO PRIMO DE RIVERA, syna byłego dyktatora, jednego z założycieli Falangi (III.). Zerwanie tajnego sojuszu z Francją z 1920 r. przez Belgię (6.III.). Wprowadzenie przez Niemcy wojsk do Nadrenii (tzw. remilitaryzacja), zerwanie układów z Locarno gwarantujących granice Francji i Belgii (7.III.). Radziecko-mongolski traktat o wzajemnej pomocy militarnej (19.III.). Uznanie Niemiec za winne zerwania postanowień Traktatu Wersalskiego przez Ligę Narodów (19.III.). Zawarcie paktu morskiego między Wielką Brytanią, USA oraz Francją w Londynie (25.III.). Wybory do Reichstagu; aprobata dla HITLERA (29.III.). Klęska Etiopczyków w bitwie nad jez. Ascionghi (31.III.-4.IV.). Kryzys rządowy w Hiszpanii, kres władzy prezydenta ZAMORY (7.IV.), krótkie rządy AZAŃA Y DÍAZA, SANTIAGO CASARESA QUIROGA, a także MARTÍNEZA BARRIO i JOSÉ GIRÁL Y PEREYRA. Utworzenie Funduszu Obrony Narodowej (FON) w Polsce (9.IV.). Zdobycie Dessie w Etiopii przez oddziały włoskie (15.IV.). Deportacja ZAMORY z Hiszpanii (17.IV.). Walki wewnętrzne w Palestynie (IV.). Utworzenie mieszanej komisji do Spraw Obrony Narodowej w Belgii (22.IV.). Zwycięstwo partii Wafd w wyborach do parlamentu Egiptu (V.), premierem NAHAS PAŞA (do 1937). FARUK królem Egiptu (do 1952). Ucieczka cesarza Etiopii, HAJLE SELLASJE do Dżibuti na pokładzie brytyjskiego samolotu (2.V.), mianowanie rasa IMRU szefem Tymczasowego Rządu Etiopii z rezydencją w Gore. Zwycięstwo Frontu Ludowego w wyborach do parlamentu we Francji (3.V.), 375 mandatów na 618, dymisja rządu SARRAUTA, LÉON BLUM nowym premierem (do 1937), reformy w kraju: 48-godzinny tydzień pracy, prawo dla robotników do urlopów (2-tygodniowych), wprowadzenie praktyki zakupu art. rolnych od chłopów po stałych cenach, nacjonalizacja przemysłu zbrojeniowego (do 1938). Wkroczenie wojsk włoskich (PIETRO BADOGLIO) do Addis Abeby (5.V.), ogłoszenie narodzin Drugiego Imperium Rzymskiego przez MUSSOLINIEGO w Rzymie, aneksja Cesarstwa Etiopii przez Włochy (9.V.), WIKTOR EMANUEL III nowym cesarzem Etiopii (do 1941). AZAŃA Y DÍAZ prezydentem Hiszpanii (do 1939). ULMANIS prezydentem-dyktatorem Łotwy (do 1940). Dotarcie HAJLE SELLASJE na pokładzie brytyjskiego okrętu wojennego na terytorium Wielkiej Brytanii (6.VI.). Uznanie podboju Etiopii przez Włochy (USA, Francja, Wielka Brytania) – (VI.). Obrady Kongresu Muzułmańskiego w Algierze (opracowanie Karty Narodowej; poparcie dla Frontu Ludowego, żądanie zmiany istniejącego kodeksu karnego oraz równouprawnienia ludności arabskiej z francuską) – (VI.). Fuzja administracyjno-polityczna Etiopii z Somali Włoskim i Erytreą, powstanie tzw. Włoskiej Afryki Wschodniej (1.VII.). Układ polityczny miedzy Niemcami a Austrią (nie wtrącanie się Niemiec do wewnętrznych spraw Austrii przez Niemcy w zamian za zachowywanie się przez Austrię w sprawach międzynarodowych jak „państwo niemieckie”, amnestia dla austriackich nazistów oraz zrobienie miejsca w rządzie dla sympatyków tejże partii) – (11.VII.). Zamach na JOSÉ CALVO SOTELA – przywódcy partii monarchistycznej w Madrycie (13.VII.). Zniesienie sankcji ekonomicznych Ligi Narodów przeciw Włochom (15.VII.). Nieudany zamach na EDWARDA VIII w Londynie dokonany przez ANDREW MC MAHONA (16.VII.). Początek puczu wojskowego w Maroku Hiszp. i płn. Hiszpanii z Vigo, Valladolid, Burgos, Salamanką, Tudelą oraz Saragossą (FRANCISCO BAHAMONDE FRANCO, SANJURJO, EMILIO MOLA) – (17.VII.), wojna domowa w Hiszpanii (do 1939), opanowanie Kadyksu, Sewilli i Kordoby przez nacjonalistów (desant z Maroka Hiszp.) – (VII.). Konferencja międzynarodowa w sprawie cieśnin tureckich w Montreux (pełna swoboda przepływu przez cieśniny czarnomorskie statków handlowych, niezależnie od kraju i ładunku, w dzień i w nocy, w okresie pokoju i wojny, w wypadku udziału Turcji w wojnie prawo przepływu dla statków handlowych nie należących do państwa z nią wojującego de facto uznanie suwerenności Turcji nad cieśninami, możliwość ich fortyfikowania; otrzymanie korzystnych warunków spłaty długu dawnego imperium oraz znaczne ich zmniejszenie) – (20.VII.). Pierwszy zjazd Ogólnoindyjskiego Związku Chłopskiego (VII.). FRANCISCO LARGO CABALLERO premierem rządu republikańskiej Hiszpanii (do 1937). FRANCO szefem i premierem rządu Państwa Hiszpańskiego (Estado Espańol) – (do 1973), Burgos – siedzibą rządu (do 1939). Początek pomocy niemiecko-włoskiej dla nacjonalistów w Hiszpanii (Włochy: 150- 200 tys. żołnierzy + sprzęt, Niemcy: 50 tys. żołnierzy, w tym lotniczy Legion Condor (100 samolotów)) – (VII.) oraz 15 tys. posiłki z Portugalii. Rozszerzenie w nieznacznym stopniu prawa politycznego ludności arabskiej w Algierii przez władze francuskie. Igrzyska XI Olimpiady w Berlinie (zwycięzca maratonu: KITEI SON (Japonia), klasyfikacja medalowa: 1.Niemcy (33 złote, 26 srebrnych, 30 brązowych, łącznie 89 medali), 2.USA (24 złote, 20 srebrnych, 12 brązowych, łącznie 56 medale), 3.Węgry (10 złotych, 1 srebrny, 5 brązowych, łącznie 16 medali) – (1-16.VIII.). Dyktatura JOANNISA METAXASA w Grecji (do 1941) – (4.VIII.). Nacjonalizacja fabryk produkujących broń we Francji (11.VIII.). Fuzja sił nacjonalistów z północy (MOLA) i południa Hiszpanii (FRANCO) w mieście Talavera de la Reina, opanowanie Meridy, Huelvy i Badajoz (14-15.VIII.). I proces moskiewski „terrorystycznego centrum trockistowsko-zinowiewowskiego” (19-24.VIII.), wyroki śmierci dla 16 oskarżonych (m.in. dla ZINOWIEWA i KAMIENIEWA) – (25.VIII.). Traktat egipsko-brytyjski (zakończenie okupacji brytyjskiej części terytorium Egiptu, zagwarantowanie Wielkiej Brytanii ważnych pozycji strategicznych, a także obecności sił wojskowych w strefie Kanału Sueskiego, nawiązanie normalnych stosunków dyplomatycznych i zawarcie sojuszu) – (26.VIII.). Traktat francusko-syryjski (likwidacja systemu mandatowego w przyszłości oraz proklamowanie suwerenności, gwarancja utrzymywania wojsk francuskich w tym rejonie w ciągu 25 lat) podpisany w Paryżu (9.IX.). Zdobycie dawnej stolicy Hiszpanii, Toledo przez wojska nacjonalistów, FRANCO naczelnym dowódcą sił nacjonalistycznych (28.IX.). Początek pomocy wojskowej ZSRR dla sił hiszpańskich republikanów (2 tys. żołnierzy, 240 samolotów, 1200 dział i 700 czołgów), w zamian przekazanie ZSRR – rezerw złota o wartości 315 000 000 dolarów (4.X.), poza tym posiłki tzw. brygad międzynarodowych (ok. 32-37 tys. żołnierzy z 54 narodowości). Przedstawienie warunków japońskich dla Chin (7.X.). Proklamacja autonomicznej Republiki Baskijskiej (Euzkadi) w Guernice y Luna, JOSÉ ANTONIO AGUIRRE prezydentem (do 1939) – (7.X.). Zamieszki w Bombaju (42 ofiary) – (17.X.). Powstanie arabskie w Palestynie (X.). Zdobycie Oviedo na północy Hiszpanii przez nacjonalistów (19.X.). Nieudany zamach stanu w Belgii (X.). Podpisanie przez Niemcy i Włochy paktu o współpracy politycznej (uznanie włoskiego podboju Etiopii oraz ustalenie niemiecko-włoskiej polityki interwencji w wojnie domowej w Hiszpanii), początek tzw. osi Berlin-Rzym (25.X.). Zamach stanu w Iraku (29.X.). Przedmieścia Madrytu w ręku wojsk FRANCO, przeniesienie się rządu republikańskiego do Walencji (6.XI.). Traktat francusko-libański (likwidacja systemu mandatowego w przyszłości oraz proklamowanie suwerenności, zagwarantowanie utrzymywania wojsk francuskich w tym rejonie w ciągu 25 lat) podpisany w Paryżu (13.XI.). Zniesienie tzw. umiędzynarodowienia niemieckich szlaków wodnych (14.XI.). Samobójstwo ROGERA SALENGRO, ministra spraw wewnętrznych Francji w Lille (18.XI.). Uznanie przez Niemcy i Włochy rządu FRANCO (18.XI.). Stracenie JOSÉ ANTONIA PRIMO DE RIVERA przez republikanów (20.XI.). Zawarcie między Niemcami i Japonią Paktu Antykominternowskiego podpisanego w Berlinie (25.XI.). Uchwalenie nowej konstytucji w ZSRR (ZSRR socjalistycznym państwem robotników i chłopów, najwyższym organem władzy państwowej Rada Najwyższa (Rada Związku i Rada Narodowości), wybory powszechne, równe, bezpośrednie i tajne, prawa dla obywateli powyżej 18 lat, prawo do pracy, wypoczynku, prawo do nauki, zaopatrzenia na starość, zapewnienie wolności sumienia i praktyk religijnych, wolność słowa, prasy, zgromadzeń oraz wieców, pochodów i demonstracji ulicznych, a także zrzeszeń) – (5.XII.), większość postanowień ignorowana przez STALINA. Abdykacja EDWARDA VIII w Wielkiej Brytanii wskutek sprzeciwu kół kościelno-rządowych dla jego małżeństwa z Amerykanką, SIMPSON (10.XII.). JERZY VI królem Wielkiej Brytanii, Irlandii Północnej (do 1952) i cesarzem Indii (do 1947). Nagrody Nobla (chemia – PETER JOSEPH DEBYE (Holandia), fizjologia lub medycyna – sir HENRY HALLETT DALE (Wielka Brytania) i OTTO LOEWI (Austria), literatura – EUGENE O’NEILL (USA), pokojowa – CARLOS DE SAAVEDRA LAMAS (Argentyna), fizyka – (1/2) VIKTOR FRANZ HESS (Austria) i CARL DAVID ANDERSON (USA)) – (10.XII.). Incydent w Si’an – CZANG KAJ-SZEK w niewoli komunistycznej (12-20.XII.), porozumienie 2 przeciwstawnych bloków w Chinach: nacjonalistów oraz komunistów w celu wspólnej walki z Japonią (XII.). FELICJAN SŁAWOJ-SKŁADKOWSKI premierem Polski (do 1939). RAFAEL FRANCO prezydentem Paragwaju (do 1937). BRENES JARQUÍN prezydentem Nikaragui. FEDÉRICO LAREDO BRÚ prezydentem Kuby (do 1940). JUAN DEMÓSTENES AROSEMENA prezydentem Panamy (do 1939). LÉON CORTÉS CASTRO prezydentem Kostaryki (do 1940). Krótka władza GERMÁNA BUSCHA BECERRA w Boliwii jako przewodniczącego junty, TORO RUILOVA przewodniczącym junty (do 1937). ANANDYN AMOR premierem Mongolii (do 1938). KALLIO premierem Finlandii (do 1937). Wodowanie „Queen Mary” gigantycznego transatlantyka w Wielkiej Brytanii. ZSRR: Socjalistyczne Republiki Rad – Azerbejdżańska, Gruzińska, Armeńska, Kazachska i Kirgiska, Autonomiczne Socjalistyczne Republiki Rad – Komi, Czeczeńsko-Inguska (do 1944), Mari El, Kabardyno-Bałkarska (do 1944), Karakałpacka w składzie Uzbekistanu, Północnoosetyjska. NIKOŁAJ JEŻOW szefem NKWD (do 1938). Śmierć RUDYARDA KIPLINGA – angielskiego pisarza, MAKSYMA GORKIEGO – pisarza rosyjskiego, FEDÉRICO GARCIA LORCA – hiszpańskiego dramaturga i poety, IWANA PAWŁOWA – rosyjskiego fizjologa, LEONA WYCZÓŁKOWSKIEGO – malarza polskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  7. #7
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1937 - 1945 WOJNA JAPOŃSKO-CHIŃSKA.
    1937 Produkcja przemysłowa: USA – 41,9%, inne państwa – 17,8%, ZSRR – 13,7%, Niemcy – 11,6%, Wielka Brytania – 9,3%, Francja – 5,7%. Bezrobocie na świecie: USA – 7,7 mln, Wielka Brytania – 1,5 mln, Niemcy – 912 tys., Włochy – 874 tys., Czechosłowacja – 409 tys., Francja – 379 tys., Polska – 375 tys., Kanada – 337 tys., Japonia – 295 tys., Belgia – 126 tys., Dania – 109 tys., Szwajcaria – 71 tys., Szwecja – 67 tys., Węgry – 48 tys., Australia – 42 tys., Norwegia – 30 tys., Jugosławia – 22 tys., Rumunia – 11 tys., Finlandia – 3,7 tys., Łotwa – 3 tys., Estonia – 1,2 tys. Rozwój przemysłowy: wytop stali: USA – 51,4 mln t, Niemcy – 22,1 mln t, Wielka Brytania – 13,2 mln t, Francja – 7,9 mln t, Belgia – 3,9 mln t, Luksemburg – 2,5 mln t, Czechosłowacja – 2,3 mln t, Polska – 1,5 mln t, Kanada – 1,4 mln t, Szwecja – 1,1 mln t, wytop żelaza: USA – 37,8 mln t, Niemcy – 16 mln t, Wielka Brytania – 8,6 mln t, Francja – 7,9 mln t, Belgia – 3,8 mln t, Luksemburg – 2,5 mln t, Czechosłowacja – 1,7 mln t, Kanada – 1 mln t, Polska i Szwecja – 700 tys. t, wydobycie węgla: USA – 451 mln t, Niemcy – 355 mln t, Wielka Brytania – 244 mln t, Francja i Japonia – 45 mln t, Polska – 36 mln t, Czechosłowacja – 35 mln t, Belgia – 30 mln t, wydobycie ropy naftowej: USA – 177,7 mln t, Wenezuela – 27,8 mln t, Iran – 10,3 mln t, Hol. Indie Wsch. – 7,3 mln t, Rumunia – 7,2 mln t, Meksyk – 6,7 mln t, Irak – 4,3 mln t, Polska – 500 tys. t. Trzeci Akt o Neutralności w USA (8.I.). Żądanie powstrzymania imigracji żydowskiej do Palestyny przez wielkiego muftiego Jerozolimy (I.). II proces moskiewski przeciwko „antysowieckiemu trockistowskiemu centrum” w ZSRR (większość wyroków śmierci (13), w tym PIATAKOW; 4 na ciężkie więzienie) – (23-30.I.). Tzw. III plan pięcioletni w ZSRR (do 1941). Komisja japońsko-niemiecka tzw. Antykomintern (27.I.). Niemożność przyjęcia Nagrody Nobla przez żadnego Niemca (I.). Zdobycie przez nacjonalistów hiszpańskich Malagi (8.II.) i Motril (18.II.) w płd. części kraju, bitwa nad rzeką Jarama wygrana przez wojska republikańskie (II.). Odkrycie nylonu i perlonu w USA (II.). Konflikt między Kuomintangiem a MAO TSE-TUNGIEM w Chinach (II.). Wykluczenie z KPZR – BUCHARINA i ALEKSIEJA RYKOWA (III.). Zakaz działalności Bloku Narodowego Maghrebu w Maroku, walki zbrojne w Fezie, utworzenie Ruchu Narodowego i Partii Narodowej (III.). Bulla papieska „Mit brennender Sorge” (potępienie antyreligijnej i antykościelnej polityki reżimu hitlerowskiego w Niemczech) – (14.III.). Encyklika papieska „Divini redemptoris” (potępienie komunizmu) – (21.III.). Utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego w Polsce (COP) – (III.). Odwołanie ofensywy na Madryt przez FRANCO (wskutek fanatycznego oporu wojsk wiernych Republice) – (III.). Odłączenie terytorium Birmy od Indii Bryt. (IV.). Rozwiązanie prawicowych i lewicowych organizacji politycznych na uczelniach w Polsce (1.IV.). FRANCO na czele Falangi (20.IV.). Ofensywa nacjonalistów w płn. Hiszpanii (IV.), zbombardowanie miasta Guernica y Luna, ośrodka autonomicznego rządu baskijskiego przez Legion Condor (1600 ofiar) – (26.IV.). Oddanie do użytku mostu Golden Gate w San Francisco, ówcześnie największego na świecie (IV.). Walki w Barcelonie (3.V.). Eksplozja niemieckiego sterowca „Hindenburg” nieopodal lotniska w Nowym Jorku (34 ofiary) – (6.V.), koniec szerokiego stosowania sterowców w lotnictwie cywilnym. Zwycięstwo republikanów nad włoskim korpusem ekspedycyjnym pod Guadalajarą (18.V.). Wielka czystka w Armii Czerwonej (eliminacja 3 z 5 marszałków, 13 z 19 dowódców armii, 110 ze 135 dowódców dywizji oraz kilku tysięcy oficerów (do 1938). Pierwsze lądowanie samolotu na biegunie północnym (pilot radziecki MICHAIŁ WODOPIANOW) – (21.V.). Fala antyfrancuskich demonstracji w Maroku (rozruchy w Fezie), delegalizacja Partii Narodowej, cenzura prasy oraz deportacje (VI-VII.). Nacjonalizacja kolei w Meksyku. Rozstrzelanie TUCHACZEWSKIEGO, marszałka ZSRR w wyniku Wielkiej Czystki (11.VI.). Nowa konstytucja w Wolnym Państwie Irlandzkim (14.VI.). Tragedia w Himalajach podczas próby zdobycia Nanga Parbat przez wyprawę niemiecką i posiłki Szerpów (16 ofiar) – (14/15.VI.). Pierwszy przelot samolotem z Europy do Ameryki ponad biegunem północnym (Rosjanin WALERY CZKAŁOW przelatuje z Moskwy do Vancouver – 8583 km) – (18.VI.). Zdobycie Bilbao przez siły nacjonalistów w Hiszpanii (19.VI.). Plan podziału terytorium Palestyny w Londynie (6.VII.). Incydent zbrojny japońsko-chiński na moście Marco Polo w Wanping k/Pekinu (7-8.VII.), wojna Japonii z Chinami (do 1945). Pakt o nieagresji między Irakiem, Turcją oraz Afganistanem (VII.). Aden pod bezpośrednim zarządem brytyjskiego ministerstwa kolonii. Konwencja w Montreux (zniesienie kapitulacji w Egipcie (nierównoprawnych umów w sprawach osiedleńczych i handlowych). Sukces Kongresu Narodowego w wyborach w Indiach Bryt. Pakt Przednioazjatycki w Saadabadzie między Turcją, Irakiem, Iranem i Afganistanem tzw. Ententa Bliskowschodnia (VII.). Pierwszy przelot na odległość ponad 10 000 km w linii prostej (Rosjanin MICHAIŁ GROMOW przelatuje z załogą z Moskwy do San Jacinto w USA – 10 148 km) – (12-14.VII.). Nieudany zamach na króla Wielkiej Brytanii, Irlandii Płn. i cesarza Indii, JERZEGO VI w Belfaście (28.VII.). Przyjęcie Egiptu do Ligi Narodów. Ofensywa japońska w północnych Chinach, zajęcie Pekinu, Tiencinu oraz sforsowanie Przełęczy Nankou i Wielkiego Muru (VII-VIII.). Walka polityczna króla Egiptu, FARUKA z partią Wafd, obalenie rządu NAHASA PAŞY. Odrzucenie brytyjskiego plan podziału Palestyny przez Światowy Kongres Syjonistyczny w Zurychu (VIII.). Fala strajków chłopskich w Polsce (VIII.). Nalot japoński na Szanghaj (14.VIII.). Chińsko-radziecki pakt o nieagresji (21.VIII.). Zdobycie Santander przez nacjonalistów w płn. Hiszpanii (26.VIII.). Oblężenie Szanghaju przez wojska japońskie (VIII-XI.). Zawiązanie Świętej Unii przeciw Japończykom w Chinach (23.IX.). Gijon w rękach wojsk FRANCO (21.X.). Ofensywa japońska na Nankin (X-XII.). Pseudoniezależne państewko Munc-zjan na terenach chińskich okupowanych przez Japonię (Mongolia Zewnętrzna) – (28.X.). Zdobycie Baskonii i Asturii przez siły nacjonalistów hiszpańskich (X.). Angaż Włoch do Paktu Antykominternowskiego wraz z Niemcami i Japonią (6.XI.). Zdobycie Szanghaju przez wojska japońskie (9.XI.). Uznanie rządu FRANCO przez Japonię (1.XII.). Nagrody Nobla (chemia – (1/2) sir WALTER NORMAN HAWORTH (Wielka Brytania) i PAUL KARRER (Szwajcaria), fizjologia lub medycyna – ALBERT SZENT-GYÖRGYI (Węgry), fizyka – CLINTON JOSEPH DAVISSON (USA) i sir GEORGE PAGET THOMSON (Wielka Brytania), literatura – ROGER MARTIN DU GARD (Francja), pokojowa – EDGAR ALGERNON CECIL OF CHELWOOD (Wielka Brytania)) – (10.XII.). Zdobycie Nankinu przez Japończyków, masakra ludności cywilnej (ponad 40 tys. ofiar) – (13.XII.), zbombardowanie i zatopienie amerykańskiej kanonierki „Panay”, przeniesienie siedziby rządu chińskiego do Hankou. Utworzenie projapońskiego rządu w płn. Chinach (14.XII.). Bitwa pod Teruelem – zwycięstwo republikanów nad wojskami FRANCO (15.XII.-I. 1938). Wystąpienie Włoch z Ligi Narodów (XII.). Strajk powszechny w Paryżu (29.XII.). Irlandia – suwerenną republiką w składzie Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (29.XII.), DOUGLAS HYDE prezydentem (do 1945). ARTHUR NEVILLE CHAMBERLAIN premierem Wielkiej Brytanii (do 1940). JUAN NEGRIN LÓPEZ na czele rządu Republiki Hiszpanii (do 1939). KALLIO prezydentem Finlandii (do 1940). CHAUTEMPS premierem Francji (do 1938). MOTTA prezydentem Szwajcarii. BUSCH BECERRA prezydentem Boliwii (do 1939). FÉLIX PAIVA prezydentem Paragwaju (do 1939). Dyktatura ANASTAZIO SOMOZY GARCÍA w Nikaragui (do 1947). ALBERTO ENRÍQUEZ GALLO prezydentem Ekwadoru (do 1938). PAUL ÉMILE JANSON premierem Belgii (do 1938). CAJANDER premierem Finlandii (do 1939). Założenie miasta Bałchasz w Kazachskiej SRR. Wizyta MUSSOLINIEGO w Niemczech. Pobyt TROCKIEGO w Meksyku (do 1940). Francuskie pożyczki dla Tunezji na sumę 33 000 000 franków (do 1939). Wydobycie surowców mineralnych w Afryce: 210 tys. t rudy chromowej, 423 tys. t miedzi, 22 tys. t ołowiu, 591 tys. t rudy manganowej, 9 mln karatów diamentów. Ruch okrętów na Kanale Sueskim: 6,6 tys. okrętów o tonażu 36,1 mln BRT, 670 tys. pasażerów. Własność europejska w Tunezji: Francuzi – 627 tys. ha, Włosi – 70 tys. ha, inni Europejczycy – 26 tys. ha. Emigracyjny rząd Baskonii (AGUIRRE) w Barcelonie i Geronie (do 1939). Załamanie się zasad „Nowego Ładu” (USA). Śmierć ALFREDA ADLERA – psychologa austriackiego, ERNESTA RUTHERFORDA – fizyka angielskiego, KAROLA SZYMANOWSKIEGO – polskiego kompozytora, GUGLIELMO MARCONI’EGO – fizyka włoskiego, MAURICE’A RAVELA – kompozytora francuskiego, GEORGE’A GERSHWINA – kompozytora amerykańskiego, PIERRE’A DE COUBERTINA – twórcy nowożytnych igrzysk.
    1938 Bezrobocie na świecie: USA – 10,3 mln, Wielka Brytania – 1,8 mln, Włochy – 810 tys., Niemcy – 429 tys., Francja – 408 tys., Kanada – 407 tys., Polska – 347 tys., Czechosłowacja – 336 tys., Japonia – 237 tys., Belgia – 174 tys., Dania – 112 tys., Szwecja – 75 tys., Szwajcaria – 66 tys., Nowa Zelandia – 65 tys., Węgry – 47 tys., Australia – 41 tys., Norwegia – 30 tys., Jugosławia – 23 tys., Rumunia – 7 tys., Finlandia – 3,6 tys., Łotwa – 2,2 tys., Estonia – 1,2 tys. Rozwój przemysłowy: wydobycie ropy naftowej: USA – 171,0 mln t, Wenezuela – 28,1 mln t, Iran – 10,4 mln t, Hol. Indie Wsch. – 7,4 mln t, Rumunia – 6,6 mln t, Meksyk – 5,5 mln t, Irak – 4,3 mln t, Polska – 500 tys. t, wydobycie węgla: Niemcy – 364 mln t, USA – 358 mln t, Wielka Brytania – 231 mln t, Japonia – 49 mln t, Francja – 48 mln t, Polska – 38 mln t, Czechosłowacja – 32 mln t, Belgia – 30 mln t, wytop stali: USA – 28,8 mln t, Niemcy – 25,2 mln t, Wielka Brytania – 10,6 mln t, Francja – 6,2 mln t, Belgia – 2,3 mln t, Czechosłowacja – 1,9 mln t, Polska i Luksemburg – 1,4 mln t, Kanada – 1,2 mln t, Szwecja – 1 mln t, wytop żelaza: USA – 19,5 mln t, Niemcy – 18 mln t, Wielka Brytania – 6,9 mln t, Francja – 6 mln t, Belgia – 2,4 mln t, Luksemburg – 1,6 mln t, Czechosłowacja – 1,3 mln t, Polska – 900 tys. t, Kanada – 800 tys. t, Szwecja – 700 tys. t. Japonia: zerwanie z Chinami stosunków międzynarodowych (16.I.). JOACHIM VON RIBBENTROP nowym ministrem spraw zagranicznych Niemiec (do 1945). Czystki w niemieckim sztabie generalnym (dymisja feldmarszałka WERNERA VON BLOMBERGA i generała WERNERA VON FRITSCHA), HITLER naczelnym wodzem wojsk Rzeszy, szefem sztabu Rzeszy – generał WILHELM KEITEL (4.II.). Zamach stanu KAROLA II w Rumunii (10.II.), rozwiązanie partii politycznych, wprowadzenie nowej konstytucji a także zniesienie podstawowych swobód demokratycznych. Powstanie Arabów w Palestynie (do 1939). Spotkanie HITLERA z VON SCHUSCHNIGGEM w Berchtesgaden (ultimatum: domaganie się amnestii dla wszystkich austriackich nazistów, mianowanie spośród faszystów nowego ministra bezpieczeństwa i porządku publicznego, wprowadzenia swobody propagandy nazistowskiej oraz wolności działań dla grup i klubów nazistów) – (12.II.), przyjęcie ultimatum przez Austrię. Druga ustawa rolnicza (Agricultural Adjustment Act) w USA (18.II.). Zdobycie Teruel przez siły FRANCO w Hiszpanii (II.). III proces moskiewski przeciw „antyradzieckiemu blokowi prawicy i trockistów” (18 wyroków śmierci w tym, BUCHARIN, RYKOW oraz JAGODA) – (1-13.III.). Kryzys w stosunkach litewsko-polskich, starcie w rejonie pogranicznym (III.). Zdobycie Leridy przez nacjonalistów w Hiszpanii (3.III.). Nieudany plebiscyt w Austrii na temat niepodległości kraju, ostry sprzeciw Niemiec (11.III.), wtargnięcie ok. 200 tys. armii niemieckiej w granice Austrii (12.III.), dymisja kanclerza VON SCHUSCHNIGGA, następcą nazista ARTHUR SEYSS-INQUART: anschluss Austrii do Niemiec (13.III.) i przemianowanie jej na Ostmark (Marchię Wschodnią), wzmocnienie potencjału militarnego Rzeszy (pięć nowych dywizji), uzyskanie wspólnej granicy z Włochami. Ultimatum Polski dla Litwy (niezwłoczne nawiązanie stosunków dyplomatycznych i gospodarczych pod presją użycia „innych środków”) – (17.III.). Zbombardowanie Barcelony przez nacjonalistów (17.III.). Znacjonalizowanie przemysłu naftowego w Meksyku (18.III.). Nawiązanie stosunków dyplomatycznych i gospodarczych między Polską a Litwą (31.III.). Zwycięstwo sił chińskich nad Japończykami pod Tajerhczuang. Przekształcenie Klubu Ludzi Wykształconych w Sudanie w Powszechny Kongres Wykształconych Sudańczyków. Rozszczepienie jądra uranu (OTTO HAHN, FRITZ STRASSMANN). Uznanie anschlussu Austrii przez Francję i Wielką Brytanię (2.IV.). Poparcie dla anschlussu Austrii w plebiscytach w Niemczech i Austrii (10.IV.). Zdobycie Vinaroz przez wojska FRANCO, opanowanie ujścia rzeki Ebro, oddzielenie Katalonii od reszty kraju (15.IV.), zdobycie Tremp w Katalonii przez nacjonalistów (18.IV.). Irlandzko-brytyjskie porozumienie wojskowe, handlowe i finansowe (25.IV.). Krótkie rządy BLUMA we Francji, DALADIER premierem (do 1940). Przedłużenie przymierza francusko-brytyjskiego (29.IV.). Uznanie rządu FRANCO przez Watykan (4.V.). Nieudany zamach stanu w Brazylii (11.V.). Napięcie w Sudetach, negocjacje między Francją, Wielką Brytanią, Niemcami i Czechosłowacją (V.). Pierwszy przelot szybowcem na odległość ponad 500 km (Polak TADEUSZ GÓRA) – (18.V.). Zdobycie Süczou w Chinach przez Japończyków (18.V.). Wprowadzenie częściowej mobilizacji armii w Czechosłowacji (21.V.). Zwycięstwo Partii Niemców Sudeckich (KONRAD HENLEIN) w wyborach w Sudetach (22.V.). III Mistrzostwa Świata w piłce nożnej we Francji (uczestnicy: Belgia, Brazylia, Czechosłowacja, Francja, Holandia, Hol. Indie Wsch., Kuba, Niemcy, Norwegia, Polska, Rumunia, Szwajcaria, Szwecja, Węgry, Włochy; 1.Włochy, 2.Węgry, 3.Brazylia, 4.Szwecja) – (4-19.VI.). Pierwszy lot dookoła świata w czasie krótszym niż 100 h (Amerykanin HOWARD HUGHES w czasie 3 dni i 19 h) – (11-14.VI.). Powszechny obowiązek służby we Froncie Pracy w Niemczech (22.VI.). Umowa o nieingerencji w konflikt hiszpański (Francja, Niemcy, Włochy, Wielka Brytania, ZSRR) – (28.VI.). Seria zamachów w Palestynie (6-12.VII.), m. in. zamach na imama z meczetu Omara w Jerozolimie, szejka ABD NOURA EL-KHATIBA (12.VII.). Program zbrojeniowy w Bułgarii (VII.). Zaostrzenie się stosunków niemiecko-czechosłowackich (VII.). Zdobycie Nules we wsch. Hiszpanii przez nacjonalistów (8.VII.). Incydent zbrojny japońsko-radziecki na granicy Cesarstwa Mandżukuo (VII.). Układ o pokoju, przyjaźni oraz granicach w Buenos Aires między Paragwajem a Boliwią (przyznanie prawie 3/4 spornego terenu El Gran Chaco – Paragwajowi, prawo swobodnej żeglugi dla Boliwii po uchodzącej do Oceanu Atlantyckiego rzece Paragwaj) – (21.VII.). Specjalne dowody osobiste dla Żydów w Niemczech (VII.). Przeciwnatarcie sił republikańskich nad rzeką Ebro w
    Hiszpanii (VII-XI.).
    Rozwiązanie przez STALINA – Komunistycznej Partii Polski (30.VII.). Pakt o nieagresji między Bułgarią a Ententą Bałkańską (Turcja, Grecja, Rumunia, Jugosławia) w Salonikach (31.VII.). Sankcje antyżydowskie we Włoszech (VIII.). FRANCO caudillo (wodzem) Hiszpanii (VIII.). Traktat japońsko-radziecki o zawieszeniu broni (10.VIII.). Misja brytyjska lorda RUNCIMANA w Czechosłowacji (VIII.). Zdobycie Cabeza w zach. Hiszpanii przez nacjonalistów (13.VIII.). Ofensywa 240 tys. armii japońskiej na Wuhan (VIII-X.). Wizyta regenta Węgier HORTHY’EGO w Niemczech (VIII.). Negocjacje sudecko-czechosłowackie (HENLEIN-BENEŠ) – (VIII-IX.), zgoda Czechosłowacji na warunki Niemców Sudeckich. Utworzenie IV Międzynarodówki przez TROCKIEGO i jego zwolenników w Périgny we Francji (3.IX.). Zdobycie Kantonu przez Japończyków w Chinach. Nieudana próba włączenia Sudetów do Niemiec, stan wyjątkowy w Czechosłowacji (13.IX.). Spotkanie HITLER-CHAMBERLAIN w Berchtesgaden (15.IX.), zgoda Czechosłowacji na oddanie Sudetów Niemcom. Zacięte walki nad rzeką Ebro (19-23.IX.). Początek wycofywania się Brygad Międzynarodowych z Hiszpanii (21.IX.). Spotkanie HITLER-CHAMBERLAIN w małym uzdrowisku Bad Godesberg n/Renem (22.IX.), opuszczenie Sudetów przez Czechów do 1.X. Mobilizacja powszechna w Czechosłowacji (23.IX.), nieuznanie postanowień z Bad Godesberg (25.IX.). Częściowa mobilizacja we Francji i Wielkiej Brytanii (26.IX.). Ultimatum niemieckie dla Czechosłowacji (27.IX.). Konferencja mocarstw w sprawie sudeckiej w Monachium (CHAMBERLAIN, HITLER, MUSSOLINI, DALADIER), zawarcie układu przewidującego zajęcie Sudetów przez Niemcy w okresie od 1 do 10.X., gwarancje przeprowadzenia plebiscytów na zajmowanych terenach przez Niemcy, spory terytorialne między Czechosłowacją a Polską i Węgrami rozstrzygane na drodze arbitrażu) – (29-30.IX.). Niemiecko-brytyjska deklaracja pokojowa (IX.). Zajmowanie Sudetów przez siły niemieckie (1-10.X.). Zajęcie części Śląska Cieszyńskiego tzw. Zaolzia przez Polskę (2-11.X.). Dymisja BENEŠA, EMIL HÁCHA nowym prezydentem Czechosłowacji (do 1939) – (5.X.). Słowacja pod władzą faszystów, proklamowanie autonomii (ks. JOSEF TISO) – (6.X.). Autonomia dla terenów Rusi Podkarpackiej (ks. VOLOŠIN) – (do 1939). Początek ewakuacji ochotników włoskich z Hiszpanii (10.X.). Zatrzymanie imigracji żydowskiej do Palestyny na okres 2 lat (X.). Wprowadzenie stanu wojennego w Jerozolimie (19.X.). Zdobycie Hankou przez wojska japońskie (X.), przeniesienie stolicy Chin do Chungcingu nad rzeką Jangcy. Roszczenia terytorialne Niemiec wobec Polski (włączenie Wolnego Miasta Gdańsk do Rzeszy, przyznanie prawa do zbudowania na terytorium Polski eksterytorialnej autostrady oraz linii kolejowej łączącej Rzeszę z Prusami Wsch., zgoda Polski na wejście do Paktu Antykominternowskiego) – (24.X.). Zdobycie Wuhan przez wojska japońskie (27.X.). Zerwanie współpracy z komunistami przez socjalistów i radykałów we Francji (X.). Złamanie traktatu z Trianon przez Węgry, ogłoszenie powszechnej służby wojskowej. Zajmowanie przez Polskę części Spisza i Górnej Orawy (1-30.XI.). Zastrzelenie sekretarza poselstwa niemieckiego w Paryżu, ERNSTA VON RATHA przez Żyda HERSCHELA GRÜNSPANA (7.XI.), pretekst do największego pogromu Żydów w Niemczech tzw. Kristallnacht (Kryształowa Noc), zabicie 91 Żydów, liczne aresztowania (35 tys.), zniszczenie 7,5 tys. sklepów i 119 synagog, konfiskata ubezpieczeń żydowskich na sumę 5 000 000 marek, kary na żydowskie firmy w wysokości 1 000 000 000 marek. Fiasko ofensywy republikańskiej nad Ebro (XI.). Śmierć ATATÜRKA w Turcji, ISMET INÖNÜ nowym prezydentem (do 1950). I arbitraż wiedeński (uznanie praw Węgier do płd. części Słowacji z Koszycami (10,4 tys. km˛ z 1,1 mln ludności) oraz Rusi Podkarpackiej (1,6 tys. km˛ ze 180 tys. ludzi)) – (3.XI.). Zajęcie przez Węgry płd. Słowacji (5-10.XI.). Protest Watykanu przeciw włoskiemu prawu „o ochronie rasy” (16.XI.). Rozwiązanie lóż wolnomularskich w Polsce (24.XI.). Ofensywa wojsk FRANCO na Katalonię (XII-I.1939). Nagrody Nobla (chemia – RICHARD KHUN (Niemcy), fizjologia lub medycyna – CORNEILLE JEAN FRANÇOIS HEYMANS (Belgia), fizyka – ENRICO FERMI (Włochy), pokojowa – Międzynarodowy Urząd Nansenowski do Spraw Uchodźców, literatura – PEARL BUCK (USA)) – (10.XII.). Zwrócenie ALFONSOWI XIII przez FRANCO pełni praw obywatelskich i pozwolenie na powrót do Hiszpanii (XII.). PAUL HENRI SPAAK premierem Belgii (do 1939). FRANCISZEK JÓZEF II księciem Liechtensteinu (do 1989). Krótka władza MANUELA MARÍA BORRERO w Ekwadorze, AURELIO MOSQUERA NARVÁEZ nowym prezydentem (do 1939). ROBERTO ORTIZ prezydentem Argentyny (do 1942). ALFREDO BALDOMIR prezydentem Urugwaju (do 1943). PEDRO AGUIRRE CERDA prezydentem Chile (do 1941). EDUARDO SANTOS prezydentem Kolumbii (do 1942). JACINTO PEYNADO prezydentem Dominikany (do 1940). Afryka: 97,8% wydobycia diamentów, 75% kobaltu, 45,5% złota, 40% rudy chromowej, 37,6% rudy manganowej, 33,3% rudy wanadu, 21,3% miedzi, 12,5% ołowiu. Okręg Aleksandretty – autonomicznym Krajem Hatay w granicach Syrii (do 1939). 50% budżetu na zbrojenia w Niemczech (do 1939). Ruch okrętów na Kanale Sueskim: 6,1 tys. okrętów o tonażu 34,5 mln BRT, 464 tys. pasażerów. Uchwalenie nowej konstytucji w Rumunii. Utworzenie Konfederacji Pracy Ameryki Łacińskiej (Confederación de Trabajadores de América Latina; federacje związkowe z Meksyku, Argentyny, Boliwii, Chile, Ekwadoru, Kostaryki, Kuby, Peru, Paragwaju, Nikaragui, Wenezueli i Urugwaju) – (działała do 1964). Powstanie Międzynarodowej Federacji Archiwów Filmowych w Paryżu. Śmierć KARLA VON OSSIETZKY’EGO – publicysty niemieckiego, ANDRE EUGENE BLONDELA – fizyka francuskiego, KARELA ČAPKA – pisarza czeskiego, ERNSTA LUDWIGA KIRCHNERA – malarza niemieckiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  8. #8
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1939 - 1945 II WOJNA ŚWIATOWA.
    1939 Rozwój przemysłowy: wydobycie ropy naftowej: USA – 170,9 mln t, Wenezuela – 30,6 mln t, Iran – 9,7 mln t, Hol. Indie Wsch. – 7,9 mln t, Rumunia – 6,2 mln t, Meksyk – 6,1 mln t, Irak – 4 mln t, Polska – 500 tys. t, stali: USA – 47,9 mln t, Niemcy – 25,7 mln t, Wielka Brytania – 13,4 mln t, Francja – 7,9 mln t, Belgia – 3,1 mln t, Czechosłowacja – 2,3 mln t, Luksemburg – 1,8 mln t, Kanada – 1,4 mln t, Szwecja – 1,2 mln t, Polska – 500 tys. t, wydobycie węgla: USA – 405 mln t, Niemcy – 384 mln t, Wielka Brytania – 231 mln t, Japonia – 52 mln t, Francja – 50 mln t, Czechosłowacja – 38 mln t, Belgia – 30 mln t, Polska – 23 mln t, wytop wytop żelaza: USA – 32,3 mln t, Niemcy – 17,7 mln t, Wielka Brytania – 8,1 mln t, Francja – 7,4 mln t, Belgia – 3,1 mln t, Luksemburg – 1,8 mln t, Czechosłowacja – 1,6 mln t, Kanada – 800 tys. t, Szwecja – 700 tys. t. Bezrobocie na świecie: USA – 9,4 mln, Wielka Brytania – 1,4 mln, Włochy – 706 tys., Polska – 415 tys., Francja – 405 tys., Kanada – 386 tys., Belgia – 195 tys., Dania – 102 tys., Szwecja – 76 tys., Węgry – 48 tys., Australia – 46 tys., Szwajcaria – 40 tys., Norwegia – 28 tys., Jugosławia – 24 tys., Rumunia i Nowa Zelandia – 6 tys., Finlandia – 3,3 tys., Łotwa – 2,5 tys., Estonia – 1,4 tys. Wyjazd na emigrację znanego fizyka FERMIEGO z Włoch (I.). Przystąpienie Węgier do Paktu Antykominternowskiego (13.I.). Zdobycie Tarragony w Katalonii przez nacjonalistów (15.I.). Odrzucenie przez Polskę trzech niemieckich propozycji wspólnej akcji przeciw ZSRR (I.). Palestyna: Arabowie – 985 tys., Żydzi – 445 tys. Nie ratyfikowanie przez Francję traktatów z Syrią i Libanem z 1936 r. o likwidacji systemu mandatowego i suwerenności tychże państw. Światowy tonaż floty handlowej: Wielka Brytania – 18 mln BRT, USA – 11,9 mln BRT, Japonia – 5,6 mln BRT, Norwegia – 4,8 mln BRT, Niemcy – 4,5 mln BRT, Włochy – 3,4 mln BRT, dominia i kolonie bryt. – 3,2 mln BRT, Francja – 2,9 mln BRT. Ruch okrętów na Kanale Sueskim: 5,2 tys. okrętów o tonażu 29,3 mln BRT, 384 tys. pasażerów. „Grona gniewu” JOHNA STEINBECKA. Nasilenie wpływów handlowych Niemiec w Turcji (kontrola ponad połowy handlu zagranicznego tego kraju). Zawieszenie konstytucji w Syrii przez władze francuskie. Oddziały FRANCO w Barcelonie (26.I.). Zerwanie stosunków dyplomatycznych między Węgrami a ZSRR (2.II.). Gerona w Katalonii w rękach nacjonalistów (4.II.). Obrady konferencji w Londynie poświęconej sprawie Palestyny (7.II.-17.III.). Rozwiązanie Małej Ententy przez Rumunię i Jugosławię wskutek kryzysu politycznego w Czechosłowacji (II.). Opanowanie Minorki przez wojska nacjonalistów hiszpańskich (9.II.), zajęcie całości terenów Katalonii przez armię FRANCO (10.II.). Śmierć PIUSA XI (10.II.).
    1939 - 1958 PONTYFIKAT PIUSA XII.
    1939 NEGRIN LÓPEZ prezydentem Hiszpanii republikańskiej (II-III.). Pakt Antykominternowski: angaż Mandżukuo (24.II.). Uznanie rządu FRANCO przez Wielką Brytanię i Francję (27.II.). Kryzys ministerialny w Belgii (5.III.). Układ Brazylii z USA o współpracy i pomocy gosp. (9.III.). „Kasztanowa mowa” STALINA na XVIII Zjeździe KPZR (możliwość porozumienia się ZSRR z każdym państwem bez względu na jego ustrój) – (10.III.). 10-letnia umowa gospodarcza między Rumunią a Niemcami (III.). Nieudana próba uratowania rozpadu Czechosłowacji przez HÁCHĘ, rozwiązanie autonomicznych rządów Słowacji oraz Rusi Podkarpackiej (9.III.), proklamowanie Republiki Słowacji w Bratysławie (TISO) – (14.III.), „audiencja” HÁCHY u HITLERA w Berlinie około godziny 1.00 w nocy (ultimatum Niemiec dla Czechosłowacji grożące bombardowaniem Pragi) – (14-15.III.), wkroczenie wojsk niemieckich na terytorium Czechosłowacji, przybycie HITLERA do Pragi, powstanie Protektoratu Czech i Moraw (istniał do 1945) – (15.III.). Traktat hiszpańsko-portugalski o wzajemnej przyjaźni i nieagresji (17.III.). Zajęcie terytorium Rusi Podkarpackiej przez Węgry (18.III.), powstanie granicy węgiersko-polskiej. Ultimatum Niemiec do Litwy żądające oddania Kłajpedy, układ niemiecko-litewski (wejście Kłajpedy (Memla) do Rzeszy) – (22.III.), zawarcie również porozumienia handlowego z Litwą. Żądania terytorialne Niemiec wobec Polski (22.III.). Zajęcie części wsch. Słowacji (okręg Zvala) przez Węgry (23.III.). Przejęcie „opieki” nad Słowacją przez Niemcy (23.III.). Wejście Hiszpanii do Paktu Antykominternowskiego (27.III.). Zdobycie Madrytu (28.III.) i Walencji (29.III.) przez wojska nacjonalistów, zduszenie ostatnich ognisk oporu (30.III.), ogłoszenie zwycięstwa nacjonalistów w wojnie domowej w Hiszpanii (ok. 1 mln ofiar, spadek poziomu życia ludności o 50%). Emigracyjny rząd Baskonii (AGUIRRE) we Francji. Udzielenie gwarancji bezpieczeństwa Polsce i Rumunii przez Wielką Brytanię (31.III.) Początek rundy rokowań brytyjsko-francusko-radzieckich w sprawie zawarcia sojuszu. Odnowienie stosunków dyplomatycznych między Hiszpanią a USA (2.IV.). Śmierć króla Iraku, GHAZI w wyniku wypadku, FAJSAL II nowym władcą (do 1958). Potwierdzenie gwarancji Wielkiej Brytanii dla Polski w dwustronnym układzie (6.IV.). Nieudana próba uniezależnienia się Albanii (ZOGU) od Włoch, agresja włoska – zajęcie Tirany i obalenie władzy króla (7.IV.). Złożenie członkostwa w Lidze Narodów przez Węgry (11.IV.). Rząd „marionetkowy” w Albanii (12.IV.). Potwierdzenie przez Francję zobowiązań sojuszu z Polską (1921 r.), brytyjskie i francuskie gwarancje bezpieczeństwa dla Grecji (13.IV.). Wycofanie Albanii z Ligi Narodów (14.IV.), ofiarowanie korony albańskiej WIKTOROWI EMANUELOWI III (16.IV.), faktyczna władza w ręku namiestnika GIACOMONI. Propozycja ZSRR dla Niemiec w sprawie unormowania stosunków (17.IV.). Przedstawienie przez ZSRR – Francji i Wielkiej Brytanii warunków układu o wzajemnej pomocy (19.IV.). Wystąpienie HITLERA w Reichstagu (zerwanie polsko-niemieckiego układu z 1934 r. o niestosowaniu przemocy oraz niemiecko-brytyjskiego układu morskiego z 1935 r., oskarżenie Polski i Wielkiej Brytanii o podżeganie do wojny, żądania (powrót Wolnego Miasta Gdańsk do Rzeszy, autostrada i linia kolejowa o charakterze eksterytorialnym przez tzw. polski korytarz, w zamian uznanie wszelkich praw gospodarczych Polski w Gdańsku, gwarancja wolnego portu o dowolnej wielkości, uznanie granicy polsko-niemieckiej za ostateczną, 25-letni pakt o nieagresji, gwarancja wraz z Polską i Węgrami niezależności Słowacji) – (28.IV.). Sejmowe przemówienie polskiego ministra spraw zagranicznych JÓZEFA BECKA (odrzucenie niemieckich żądań) – (5.V.). Zdymisjonowanie LITWINOWA, MOŁOTOW nowym ministrem spraw zagr. ZSRR (V.). Opuszczenie Ligi Narodów przez Hiszpanię (7.V.). Walki zbrojne wojsk radziecko-mongolskich z armią japońską nad rzeką Chałchyn-goł (11.V.-IX.). Zawarcie tzw. paktu stalowego między Niemcami a Włochami (zobowiązanie każdej ze stron do udzielenia pomocy wojskowej w wypadku przystąpienia do wojny) – (22.V.). Zgoda Niemiec na przeprowadzenie rokowań nie tylko handlowych ale i politycznych z ZSRR (30.V.), krytyka ZSRR w sprawie sojuszu z Wielką Brytanią oraz Francją, żądanie zgody na udzielenie gwarancji państwom bałtyckim. Pakt o nieagresji między Danią a Niemcami w Berlinie (31.V.). Niemiecko-estoński i niemiecko-litewski traktat o nieagresji w Berlinie (7.VI.). Porozumienie włosko-niemieckie w kwestii Górnej Adygi – Tyrolu Południowego (185 tys. Tyrolczyków za Niemcami, 38 tys. za Włochami, 43 tys. nie skorzystało z tzw. prawa opcji (uznanie ich ostatecznie za optantów włoskich) – (23.VI.). Gotowość Niemiec do zawarcia z ZSRR paktu o nieagresji i zagwarantowania bezpieczeństwa państwom bałtyckim (30.VI.), żądanie ZSRR wobec Francji i Wielkiej Brytanii o wprowadzenie do paktu pojęcia „agresji pośredniej” (wkroczenie Armii Czerwonej do danego państwa pod pretekstem zmiany rządu), odrzucenie tych propozycji. Rozpoczęcie wojskowych rozmów przedstawicieli Francji, Wielkiej Brytanii i ZSRR w Moskwie (VII.). Wstrzymanie przez Japonię ofensyw w Chinach (VII.). Zerwanie przez USA – traktatu handlowego z Japonią z 1919 r. (26.VII.). Prawo antyterrorystyczne w Wielkiej Brytanii (VII.). Pożyczka brytyjska dla Polski w wysokości 8 000 000 funtów szt. (VIII.). Włączenie Okręgu Aleksandretty tzw. Kraju Hatay do Turcji. Ugoda między rządem Jugosławii a przywódcami chorwackimi (otrzymanie autonomii przez Chorwację w postaci Chorwackiej Banowiny, a także gwarancję udziału jej przedstawicieli w rządzie) – (VIII.). Propozycja Niemiec w sprawie przylotu RIBBENTROPA do ZSRR w celu przedstawienia stanowiska HITLERA (14.VIII.), warunki zawarcia przez ZSRR antyniemieckiego sojuszu z Francją i Wielką Brytanią (zgoda Polski oraz Rumunii na wejście wojsk radzieckich na terytorium tych państw jeszcze przed wybuchem wojny). Pożyczka Francji dla Polski na sumę 66 000 000 złotych (17.VIII.). Zgoda ZSRR na przylot RIBBENTROPA do Moskwy (18.VIII.). Odmowa przyjęcia warunków ZSRR przez Polskę oraz Rumunię. Podpisanie radziecko-niemieckiego układu handlowego w Moskwie (19.VIII.). Zawieszenie rozmów francusko-brytyjsko-radzieckich w Moskwie (20.VIII.) przez KLIMENTA WOROSZYŁOWA. Kontakt telefoniczny HITLER-STALIN (sprawa przyjęcia RIBBENTROPA w Moskwie) – (21.VIII.). Tajna narada sztabu dowódców niemieckich w Obersalzbergu (22.VIII.). Zgoda władz Polski na negocjacje w sprawie pomocy radzieckiej (pod presją Francji i Wielkiej Brytanii), mobilizacja powszechna w Belgii (23.VIII.). RIBBENTROP w Moskwie (23.VIII.), podpisanie 10-letniego paktu o nieagresji i niepopieraniu w żadnej formie napaści państwa trzeciego na jednego z sygnatariuszy między Niemcami a ZSRR tzw. pakt RIBBENTROP-MOŁOTOW (HITLER-STALIN), podpisanie tajnego protokołu dodatkowego (podział Europy Wschodniej na strefy wpływów: Finlandia, Estonia, Łotwa, Besarabia oraz wsch. część Polski dla ZSRR, Litwa oraz zach. część Polski dla Niemiec, podział Polski wzdłuż Sanu, Wisły, Narwi i Pisy) – (23-24.VIII.). Powiadomienie HITLERA przez MUSSOLINIEGO o neutralności Włoch (25.VIII.). Sojusz między Wielką Brytanią a Polską w Londynie (25.VIII.). Misja Szweda BIRGERA DAHLERUSA do Wielkiej Brytanii i Niemiec (26-31.VIII.). Gwarancja neutralności Belgii przez Francję, Wielka Brytanię oraz Niemcy (27-28.VIII.). Wysadzenie w powietrze dworca kolejowego w Tarnowie przez niemieckich dywersantów (28.VIII.). Niemieckie ultimatum dla Polski (29.VIII.). Wyekspediowanie przez Polskę gros sił marynarki wojennej (niszczyciele „Błyskawica”, „Grom”, „Burza”) do portów Wielkiej Brytanii tzw. Plan Pekin (30.VIII.). Odłożenie mobilizacji przez Polskę o jeden dzień pod wpływem Wielkiej Brytanii i Francji (30.VIII.). Ratyfikacja paktu RIBBENTROP-MOŁOTOW przez Radę Najwyższą ZSRR (31.VIII.), obciążenie Polski winą za przerwanie pertraktacji z Francją i Wielką Brytanią. Mobilizacja powszechna w Polsce (31.VIII.). Prowokacja gliwicka – tzw. operacja „Himmler” (rzekoma ofensywa sił polskich na niemiecką radiostację w Gliwicach) – (31.VIII.-1.IX.). Propozycja Włoch o zwołanie do San Remo konferencji międzynarodowej na 5.IX. w sprawie kryzysu gdańskiego. AGRESJA NIEMIEC NA POLSKĘ O GODZINIE 4.45 (1.IX.), WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ. Ostrzał wybrzeża polskiej placówki w Gdańsku na Westerplatte przez „Schleswig-Holstein” – niemiecki pancernik, który wszedł do portu gdańskiego 25.VIII. pod pretekstem „kurtuazyjnej wizyty”, szturm Poczty Polskiej w Gdańsku przez oddziały niemieckie, bój niemieckiej dywizji pancernej z polską kawalerią pod Mokrą, zacięte walki pod Mławą (1-3.IX.), pierwsze egzekucje polskiej ludności przez Niemców (139 ofiar), ogłoszenie proklamacji neutralności Włoch, Szwajcarii, Estonii i Łotwy, ogłoszenie mobilizacji powszechnej we Francji, włączenie Wolnego Miasta Gdańsk do Niemiec, radiowy apel prezydenta USA, ROOSEVELTA o powstrzymanie się od bombardowania miast nieufortyfikowanych oraz ludności cywilnej, pierwsze masowe bombardowania Warszawy przez Luftwaffe, początek akcji „Eutanazja”: eliminacja umysłowo chorych obywateli Niemiec, później więźniów obozów koncentracyjnych, pacjentów polskich szpitali dla umysłowo chorych oraz inwalidów i dzieci z zespołem upośledzeń (1.IX.). Mobilizacja powszechna w Wielkiej Brytanii, bój niemieckiego korpusu pancernego z polską brygadą pancerno-motorową pod Jordanowem, proklamacje neutralności Danii, Islandii, Finlandii, Litwy, Portugalii i Szwecji, nadanie audycji w 9 językach przez Polskie Radio, odwrót wojsk polskich ze Śląska po klęsce pod Pszczyną, przybycie pierwszego transportu Polaków do jednego z obozów koncentracyjnych w Niemczech (Stutthof) – (2.IX.). Ultimatum Francji i Wielkiej Brytanii dla Niemiec w sprawie wycofania wojsk niemieckich z Polski, zajęcie „polskiego korytarza” przez Niemców oraz sforsowanie przez nich Warty, wypowiedzenie wojny Niemcom przez Francję i Wielką Brytanię – godz. 17.00 – konflikt ogólnoeuropejski, wypowiedzenie wojny Niemcom przez Australię, Nową Zelandię i Indie Bryt. – konflikt ogólnoświatowy, zdobycie Częstochowy, Katowic i Radomska przez Niemców, proklamacja neutralności Belgii, Holandii, Norwegii i Luksemburga, zerwanie stosunków dyplomatycznych z Niemcami przez Egipt (ALI MAHER PAŞA), oddanie do dyspozycji Wielkiej Brytanii lotnisk, portów, sieci komunikacyjnej oraz zasobów materialnych na mocy układu z 1936 r., zatopienie największych polskich okrętów wojennych – stawiacza min „Gryf” oraz niszczyciela „Wicher” przez niemiecką flotę, pierwsi polscy jeńcy wojenni (Stalag Lamsdorf), przegranie bitwy granicznej przez Polskę, „Bromberger Blutsonntag” (zaatakowanie wojsk polskich przez niemiecką „piątą kolumnę” w Bydgoszczy), 240 ofiar po stronie polskiej i ok. 300 po stronie niemieckiej (3.IX.). Storpedowanie brytyjskiego statku pasażerskiego „Athenia” przez „U-30”, niemiecki okręt podwodny (FRITZ LEMP), 112 ofiar, w tym 28 obywateli amerykańskich (3-4.IX.). Odwrót armii polskiej „Karpaty” za Nidę i Dunajec (3-7.IX.). Proklamacja neutralności Hiszpanii i Jugosławii, podpisanie w Paryżu polsko-francuskiego protokołu o wprowadzeniu w życie konwencji wojskowej związanej z polsko-francuskim układem z 1921 r. (przystąpienie Francji do ofensywy siłami głównymi w 15. dniu wojny), wycofanie się armii polskiej „Poznań” z Wielkopolski, neutralność Japonii i Meksyku wobec wojny w Europie (4.IX.). Krach Polaków nad Wartą i Widawką (4-5.IX.). Odwrót polskiej armii „Pomorze” na Kujawy (4-8.IX.). Wojska francuskie w Zagłębiu Saary (4-12.IX.), przekroczenie Wisły przez siły niemieckie, mało znaczące ataki francuskie na granicy niemieckiej, proklamacja neutralności USA, początek wojny morskiej, zdobycie Bydgoszczy przez Niemców –masowy odwet na Polakach (5.IX.). Przedarcie się ORP „Wilk”, polskiego okrętu podwodnego z Zatoki Gdańskiej do Wielkiej Brytanii (5-20.IX.). Wypowiedzenie wojny Niemcom przez ZPA, zdobycie Krakowa i Kielc przez wojska niemieckie (6.IX.). Zajęcie Tomaszowa Mazowieckiego przez Niemców – przełamanie frontu polskiego, rozbicie grupy północnej polskiej armii odwodowej „Prusy”, ewakuacja polskiego Naczelnego Dowództwa, rządu i większości instytucji centralnych z Warszawy do Brześcia n/Bugiem, rozkaz wycofania wszystkich armii polskich na linię Narwi, Wisły i Sanu (6-7.IX.). Proklamacja neutralności Rumunii oraz Afganistanu, układ brytyjsko-francusko-polski w Londynie (600 000 000 franków pożyczki od Francji, 5 000 000 funtów pożyczki od Wielkiej Brytanii), kapitulacja Polaków na półwyspie Westerplatte (7.IX.). Niemiecka dywizja pancerna na przedpolach Warszawy, wyjście niemieckich dywizji szybkich na środkową Wisłę (8.IX.). Zniszczenie pod Iłżą południowej grupy armii polskiej „Prusy”, forsowanie dolnego Bugu przez Niemców (8-9.IX.). Natarcie polskiej armii „Poznań” na tyły niemieckiej 8 Armii – początek bitwy nad Bzurą (pod Kutnem), otwarcie drogi na Brześć n/Bugiem przez niemiecki 19 korpus pancerny (HEINZ GUDERIAN), umowa polsko-francuska w sprawie powstania we Francji polskiej dywizji, kres polskiej obrony pod Wizną na Podlasiu (9.IX.). Piętnaście nalotów Luftwaffe na Warszawę, wypowiedzenie wojny Niemcom przez Kanadę, ofensywa polska nad Bzurą (10.IX.). Odbicie Łowicza przez Polaków, wejście do walk nad rzeką Bzurą grupy polskiej armii „Pomorze”, kontratak niemiecki – okrążenie polskich armii „Poznań”, „Pomorze”, „Łódź”, „Prusy”, „Modlin”, „Kraków” i „Małopolska”, udanie się polskiego Naczelnego Dowództwa do Włodzimierza (ewakuacja z Brześcia n/Bugiem), neutralność Turcji, zerwanie stosunków dyplomatycznych z Niemcami przez Arabię Saudyjską (11.IX.). Powstanie Brytyjsko-Francuskiej Najwyższej Rady Wojennej w Abbeville (wstrzymanie jakichkolwiek akcji zaczepnych przeciw Niemcom, wycofanie się armii francuskiej za Linię Maginota, planowanie wielkiej ofensywy na Zachodzie w 1940 r.) – (12.IX.). Odwrót polskiej armii „Kraków” z Tarnobrzega na wschodni brzeg Sanu (12-14.IX.). Dotarcie resztek polskiej armii „Łódź” do Modlina (13.IX.). Pobyt Naczelnego Dowództwa i polskich władz centralnych w Młynowie na Wołyniu (13-14.IX.). Pierwszy zatopiony niemiecki okręt podwodny „U-39” przez brytyjskie niszczyciele (po nieudanym ataku na brytyjski lotniskowiec „Ark Royal”) – (14.IX.). Zwycięska dla Niemców bitwa pod Lubaczowem (14-16.IX.). Układ o rozejmie między Japonią a Mongolią i ZSRR w Moskwie (15.IX.). Zamknięcie przez niemiecką 3 Armię pierścienia oblężenia wokół Warszawy, otwarcie granic Rumunii dla polskich uchodźców, początek epopei polskiego okrętu podwodnego ORP „Orzeł” (odpłynięcie do portu w Tallinie w Estonii celem wysadzenia na brzeg chorego dowódcy), internowanie (15.IX.). Pobyt Naczelnego Dowództwa i polskich władz centralnych w Kołomyi na Pokuciu (15-17.IX.). Ciężkie walki w lasach janowskich i pod Jaworowem (15-18.IX.). Klęska polskich armii „Pomorze” i „Poznań” pod Sochaczewem (16.IX.). Agresja ZSRR na Polskę ok. godz. 6.00, załamanie się wojsk polskich nad Bzurą, depesza DALADIERA do rządu polskiego, zawierająca zgodę rządu francuskiego na przeniesienie się władz polskich do Francji, zatopienie brytyjskiego lotniskowca „Courageous” przez „U-29” (OTTO SCHUHART), rozkaz wycofania się wojsk polskich zgromadzonych na południu do Rumunii i na Węgry (EDWARD RYDZ-ŚMIGŁY), zacięte walki w obronie Lublina, przekroczenie granicy rumuńskiej przez rząd polski i Naczelne Dowództwo (17.IX.). Internowanie polskich okrętów podwodnych ORP „Sęp”, ORP „Ryś”oraz ORP „Żbik” w Szwecji (17, 18, 25.IX.). Odparcie niemieckiego natarcia na Kobryń przez polską Samodzielną Grupę Operacyjną „Polesie” (17-18.IX.). Zwycięstwo sił niemieckich w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim z armią „Kraków” i częścią armii „Lublin” (17-20.IX.). Ogłoszenie deklaracji neutralności przez Bułgarię, Irlandię, Węgry i Grecję w ciągu miesiąca. Internowanie prezydenta Polski, MOŚCICKIEGO (Bicaz), rządu polskiego (Slanica w Karpatach Wsch.) i Naczelnego Wodza RYDZA-ŚMIGŁEGO (Craiova) przez Rumunię, zdobycie Łucka, Dubna i Kołomyi przez wojska ZSRR (18.IX.). Zwycięstwo Rosjan pod Tarnopolem (18-19.IX.). Ucieczka ORP „Orzeł” (JAN GRUDZIŃSKI) z portu w Tallinie (zagrożenie internowaniem) i przedarcie się do Wielkiej Brytanii (bez żadnych map) – (18.IX.-14.X.). Bitwa pod Kozangódkiem między Rosjanami a Polakami, zdobycie Wilna, Lidy, Szczuczyna, Łunińca, Tarnopola, Wołkowyska i Włodzimierza przez Rosjan, kapitulacja wojsk polskich na Wybrzeżu tzw. Kępa Oksywska (oprócz Płw. Helskiego) – (19.IX.). Zwycięstwo Rosjan w bitwach pod Buskiem na Wołyniu (19-21.IX.) i pod Sarnami na Polesiu (19-25.IX.). Zwycięstwo ZSRR pod Szczuczynem i nad jez. Świr, zdobycie Pińska przez Rosjan, złożenie broni przez otoczone armie polskie w zakolu rzeki Bzury (20.IX.). Oblężenie Grodna przez wojska radzieckie (20-22.IX.). Upadek polskiej obrony Lwowa, zdobycie Kowla przez Rosjan (21.IX.). Kapitulacja Lwowa wobec ataku niemiecko-radzieckiego, zdobycie Białegostoku, Grodna, Brześcia n/Bugiem oraz Kobrynia przez wojska ZSRR, komunikat niemiecko-radziecki w sprawie linii demarkacyjnej, zatopienie pierwszego statku neutralnego („U-4” topi fiński statek handlowy „Martti Ragnar") – (22.IX.). Otwarcie obozu wojskowego dla żołnierzy polskich we Francji w Coëtquidan, niemiecki atak na Warszawę (23.IX.). Zwycięskie bitwy dla Rosjan pod Husynnem i Żółkwią (24.IX.). Zacięte walki polsko-radzieckie pod Rawą Ruską i Drohiczynem, zdobycie Chełma przez wojska ZSRR (25.IX.). Starcia na Polesiu pod Szackiem między wojskami polskimi a siłami ZSRR, odparcie niemieckiego szturmu na Warszawę (26.IX.). Tajna organizacja wojskowa – Służba Zwycięstwu Polski (MICHAŁ KARASZEWICZ-TOKARZEWSKI), początek transportu ludności żydowskiej przez Niemców z terenów Gdańska oraz zachodniej Polski do gett zakładanych w miastach na wsch. kraju (27.IX.). Kapitulacja Warszawy (TADEUSZ KUTRZEBA), układ w sprawie granic i przyjaźni między Niemcami a ZSRR w Moskwie (zgoda obu rządów na przesiedlenie ludności niemieckiej, białoruskiej i ukraińskiej z terenów okupowanej Polski, zmiany w podziale stref wpływów z 23.VIII. (otrzymanie przez Niemców obszarów między Wisłą a Bugiem, Litwa do radzieckiej strefy wpływów, współpraca NKWD i Gestapo w zwalczaniu polskiego ruchu niepodległościowego) – (28.IX.). Kapitulacja twierdzy Modlin (29.IX.). Ukonstytuowanie się rządu polskiego na uchodźstwie w Paryżu, SIKORSKI premierem Polski na emigracji (do 1943), emigracyjny prezydent WŁADYSŁAW RACZKIEWICZ (do 1947), pierwszy oddział partyzancki na ziemiach polskich (mjr HENRYK DOBRZAŃSKI „HUBAL”) – (30.IX.). Walki polsko-radzieckie pod Wytycznem na Polesiu (1.X.). Kapitulacja Helu (2.X.). Ostatnia bitwa wojny obronnej Polski – pod Kockiem (2-5.X.). Podpisanie deklaracji panamskiej (utworzenie strefy bezpieczeństwa wokół kontynentu amerykańskiego) – (3.X.). Rozkaz STALINA o „komunizacji” na zajętych obszarach Polski (masowe aresztowania inteligencji, zsyłki wykwalifikowanych robotników do obozów pracy, rozstrzeliwania oficerów), rejestracja Polaków, Żydów i etnicznych Niemców na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką (4.X.). Kres regularnych działań zbrojnych w Polsce, układ między ZSRR a Łotwą o wzajemnej pomocy (5.X.). Złożenie broni przez polskie oddziały pod Kockiem; bilans strat wojny 1939 r. – Niemcy – 16 tys. zabitych i 32 tys. rannych, ZSRR – 2,6 tys. zabitych i rannych, Polska – 66 tys. zabitych, 600 tys. wziętych do niewoli, 26 tys. zabitych cywili, przemowa HITLERA w Reichstagu (zaoferowanie pokoju Francji i Wielkiej Brytanii), zajęcie stanowisk obronnych przez Brytyjski Korpus Ekspedycyjny (161 tys. żołnierzy i 24 tys. pojazdów) w płn. Francji (6.X.). Faza rozmów między Finlandią a ZSRR w Moskwie w sprawie korekty granic (prawo do ustanowienia przez ZSRR na wybrzeżu Finlandii bazy wojenno-morskiej, uzyskanie wysp w Zatoce Fińskiej oraz sporego obszaru w Karelii w pobliżu Leningradu) – (8.X.). Wcielenie do Niemiec Wielkopolski (Wartheland), Kujaw, Pomorza, płn. części Mazowsza, Górnego Śląska i Łodzi na mocy dekretu HITLERA (8.X.). Pierwsze prace nad planem podboju Francji i Wielkiej Brytanii w Niemczech (9.X.). Umowa radziecko-litewska (terytorium Wileńszczyzny dla Litwy, pod warunkiem przyjęcia 30 tys. garnizonu radzieckiego i zgody na eksterytorialną linię kolejową) – (10.X.). Odrzucenie „pokojowych propozycji” HITLERA przez Francję (11.X.). Pierwsza deportacja Żydów z Czech i Austrii na tereny polskie, powstanie Generalnego Gubernatorstwa na pozostałych terenach Polski pod okupacją niemiecką (stolica w Krakowie, cztery dystrykty: krakowski, warszawski, radomski i lubelski, generalnym gubernatorem HANS FRANK) – (12.X.). Zatopienie brytyjskiego pancernika „Royal Oak” przez „U-47” (GÜNTHER PRIEN) w bazie Scapa Flow w Szkocji (14.X.). Wyparcie sił francuskich z Zagłębia Saary przez Niemców, okres wojny pozornej (16.X.). Ustanowienie przez Wielką Brytanię i Francję morskich szlaków konwojowych przez Atlantyk i na Morzu Północnym (18.X.). Konferencja państw skandynawskich (Dania, Norwegia, Finlandia, Szwecja), dyskusja na temat zagrożenia ze strony Niemiec i ZSRR (18.X.). Układ o wzajemnej pomocy między Turcją a Francją i Wielką Brytanią (19.X.). Trójstronna umowa lotnicza polsko-francusko-brytyjska (25.X.). Oficjalne ogłoszenie Słowacji niemieckim protektoratem, aresztowanie przez Niemców byłego prezydenta Warszawy, STEFANA STARZYŃSKIEGO (26.X.). Projekt tzw. gwiazdy Dawida dla Żydów – żółtej łaty dla ludności żydowskiej w mieście Włocławek (28.X.). Niemiecko-radziecki układ o repatriacji Niemców z Litwy do Rzeszy (30.X.). Oficjalne włączenie wschodniej części ziem polskich w skład ZSRR – tzw. Zachodnia Białoruś i Zachodnia Ukraina (1-2.XI.). Porozumienie niemiecko-radzieckie o repatriacji ludności niemieckiej z Wołynia na ziemie polskie wcielone do Rzeszy (3.XI.). Uchwalenie prawa „Cash and Carry” w USA (zezwolenie na zakup amerykańskiego uzbrojenia wojskowego przez strony biorące udział w wojnie) – (4.XI.). „Sonderaktion Krakau” (podstępne aresztowanie 183 profesorów wyższych uczelni krakowskich przez Gestapo i ich wywóz do obozów koncentracyjnych) – (6.XI.). Odłożenie ataku na Francję do lutego 1940 r. przez HITLERA, SIKORSKI Naczelnym Wodzem (7.XI.). Sfingowany zamach GEORGA ELSERA na HITLERA w piwiarni w Monachium (8.XI.). Mobilizacja wojsk w Szwajcarii (10.XI.). Przerwanie przez ZSRR rozmów z Finlandią na temat zmiany granic (12.XI.). Mobilizacja powszechna w Finlandii, powstanie tajnego Związku Walki Zbrojnej (STEFAN ROWECKI) na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką (13.XI.). Polsko-brytyjski układ morski w Londynie (18.XI.). Przeniesienie siedziby emigracyjnego rządu polskiego z Paryża do Angers (22.XI.). Zatopienie brytyjskiego krążownika pomocniczego „Rawalpindi” przez dwa pancerniki niemieckie „Gneisenau” i„Scharnhorst” (23.XI.). Incydenty na granicy fińsko-radzieckiej (26.XI.). Wypowiedzenie paktu o nieagresji z Finlandią przez ZSRR (28.XI.). Napaść wojsk ZSRR na Finlandię w sile 26 dywizji i 900 samolotów (30.XI.), tzw. wojna zimowa (do 1940), pierwsze bombardowania miast fińskich (Helsinki, Viipuri). Odwrót armii fińskiej z Linii Mannerheima, opóźnienie ofensywy radzieckiej wskutek użycia min przez Finów, marionetkowy proradziecki rząd OTTO KUUSINENA na terenach okupowanych przez ZSRR, apel Finlandii o pomoc do Ligi Narodów (2.XII.). Brytyjsko-francuskie porozumienie o współpracy (5.XII.). Terror hitlerowski w Polsce: rozstrzelanie 80 osób w Palmirach (7.XII.). Zatrzymanie radzieckiej ofensywy przez Finów nad jez. Ładoga, utworzenie polskich dywizjonów lotniczych na czas wojny w Wielkiej Brytanii (8.XII.). Blokada wybrzeży fińskich przez ZSRR (9.XII.). Nagrody Nobla (chemia – (1/2) ADOLF BUTENANDT (Niemcy) i LEOPOLD RUŽIČKA (Szwajcaria), fizjologia lub medycyna – GERHARD DOMAGK (Niemcy), fizyka – ERNEST ORLANDO LAWRENCE (USA), pokojowa – nie przyznano, literatura – FRANS EEMIL SILLANPÄÄ (Finlandia)) – (10.XII.). Zniszczenie dwóch radzieckich dywizji przez Finów w bitwie pod Tolvaajarvi (zdobycie 30 dział i 60 czołgów), początek wysyłania sprzętu wojskowego do Finlandii przez Francję i Wielką Brytanię (12.XII.). Pomyślny atak brytyjskiego okrętu podwodnego „Salomon” na dwa niemieckie krążowniki ciężkie „Leipzig” i „Nürnberg” (uszkodzenie) –(13.XII.). Bitwa morska brytyjskich ciężkich krążowników „Exeter” i „Ajax” oraz nowozelandzkiego krążownika „Achilles” z niemieckim pancernikiem „Admiral Graf von Spee” u ujścia rzeki La Plata nieopodal Montevideo (13-19.XII.). Wykluczenie ZSRR z Ligi Narodów na wniosek Argentyny (14.XII.). Pokaz premierowy filmu „Przeminęło z wiatrem” (15.XII.). 6-dniowe natarcie sił radzieckich na Linię Mannerheima pod Summa, udane odparcie wszystkich ataków przez Finów (16-22.XII.). Pierwsze siły kanadyjskie w Wielkiej Brytanii (17.XII.). Utrata 12 myśliwców przez Brytyjczyków w bitwie nad Helgoland Bight, fiasko ataku na Wilhelmshaven (34 zestrzelone samoloty brytyjskie), odwołanie dziennych nalotów (18.XII.). Samozatopienie „Admiral Graf von Spee” u wybrzeży Montevideo, brytyjski niszczyciel „Hyperion” topi niemiecki transatlantyk „Columbus” (19.XII.). Odparcie ataku ZSRR na Isthumus w Karelii (23.XII.). Nasilenie bombardowań Helsinek i głównych miast fińskich przez ZSRR, otwarcie połączenia kolejowego Niemiec z ZSRR przez byłe terytorium Polski (25.XII.). Organizacja Żydowskiego Związku Wojskowego na terenach polskich (XII.). Tworzenie gett żydowskich w miastach polskich (do 1940). Rozstrzelanie 106 Polaków w Wawrze przez Niemców (26-27.XII.). Trzęsienie ziemi w Anatolii (10 tys. ofiar) – (XII.). Dywersja fińska na tyłach frontu wojny zimowej, zniszczenie radzieckich linii zaopatrzenia przez oddziały fińskich narciarzy (29.XII.). Odrzucenie oferty pokojowej Japonii przez Chiny (CZANG KAJ-SZEK) – (XII.). ESTIGARRIBIA prezydentem Paragwaju (do 1940). Krótka władza CARLOSA ALBERTO ARROYO DEL RÍO w Ekwadorze, ANDRÉS CÓRDOBA nowym prezydentem (do 1940). SEEISO królem Lesotho (do 1940). SMUTS premierem ZPA (do 1948). CARLOS QUINTANILLA QUIROGA prezydentem Boliwii (do 1940). MANUEL PRADO Y UGARTECHE prezydentem Peru (do 1945). Krótka władza EZEQUIELA FERNÁNDEZA JAÉNA w Panamie, AUGUSTO BOYD nowym prezydentem (do 1940). DE GEER premierem Holandii (do 1940). CZOJBAŁSAN premierem Mongolii (do 1952). PHILIPP ETTER prezydentem Szwajcarii. HUBERT PIERLOT premierem Belgii (do 1940). Krótkie rządy EARLY PAGE’A w Australii, sir ROBERT GORDON MENZIES nowym premierem (do 1941). RISTO HEIKKI RYTI premierem Finlandii (do 1941). BENEŠ przewodniczącym Czechosłowackiego Komitetu Narodowego na emigracji (do 1940). Utworzenie Bloku Jedności Birmy. Powstanie Komunistycznej Partii Irlandii Płn. Skonstruowanie silnika turboodrzutowego (PABST VON OHAIN). Śmierć SIGMUNDA FREUDA – psychoanalityka austriackiego, WILLIAMA BUTLERA YEATSA – poety irlandzkiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  9. #9
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1940 Długość linii kolejowych: na świecie – 1 305 000 km, Ameryka Płn. i Płd. – 605 000 km, Europa – 400 000 km, Azja – 175 000 km, Afryka – 75 000 km, Australia i Oceania – 50 000 km, USA – 397 000 km, Kanada – 71 000 km, Indie Bryt. – 70 000 km, Niemcy – 59 000 km, Francja – 45 000 km, Anglia i Irlandia – 38 000 km, Japonia – 25 000 km, Chiny – 24 000 km, Włochy – 23 000 km. Mobilizacja mężczyzn w Wielkiej Brytanii od 18 do 27 lat (1.I.). Początek wstępowania ochotników z Norwegii do armii fińskiej (4.I.). Rozbicie radzieckiej 18. dywizji przez Finów nad jez. Ładoga, napływ szwedzkich ochotników do armii fińskiej (5.I.). Początek reglamentacji w Wielkiej Brytanii: cukier, masło, mięso (8.I.). Katastrofa niemieckiego samolotu z planami inwazji na państwa zachodnie w Belgii (10.I.), rozkaz sporządzenia nowych planów przez HITLERA. Odparcie radzieckiego natarcia przez Finów pod Taipale na Linii Mannerheima (12.I.). Oddziały fińskie na tyłach wojsk ZSRR pod Kuhmo (14.I.). Wprowadzenie kartek żywnościowych we Francji (15.I.). Wielka fala mrozu w Europie (17.I.). Złamanie kodu Luftwaffe przez polskich specjalistów szyfrowych na emigracji we Francji (17.I.). Ponowna proklamacja neutralności przez Szwecję, Danię i Norwegię (tym razem wobec konfliktu Finlandii z ZSRR) – (18.I.). Zdobycie Salla przez Finów (19.I.). Usunięcie komunistów z parlamentu we Francji (19.I.). Ogłoszenie w Niemczech przymusowego poboru ludności do wojska i rekwizycji maszyn na cele wojenne przez GÖRINGA i FRANKA, potwierdzenie polityki neutralności przez Holandię (25.I.). Wzrost liczby niemieckich ataków lotniczych na szlakach konwojowych na Morzu Północnym (I.). Zamknięcie 54. dywizji radzieckiej w okrążeniu przez Finów pod Kuhmo (29.I.). Postanowienie Komitetu Panamerykańskiego o internowaniu okrętów państw walczących (30.I.). Początek koncentrycznego ataku wojsk pancernych ZSRR na pozycje fińskie pod Summa (1.II.). Porozumienie Grecji, Jugosławii, Rumunii oraz Turcji o warunkach wzajemnej pomocy w przypadku agresji z zewnątrz (2.II.). Pierwsza wielka deportacja ludności polskiej z ziem pod okupacją ZSRR (ok. 220 tys. osób), początek przesiedleń ludności żydowskiej z Niemiec na tereny polskie (10.II.). Przebicie się sił radzieckich pod Summa, kontratak fiński, pierwsze pertraktacje między ZSRR a Finlandią (11.II.). Niemiecko-radziecka umowa o handlu (12.II.). Wycofanie się oddziałów fińskich na pozycje za tzw. Linię Mannerheima (15.II.). Uwolnienie angielskich marynarzy z niemieckiego tankowca „Altmark“ przez brytyjski niszczyciel „Cossack” w fiordzie Joessing, protest Norwegii wobec naruszenia wód terytorialnych przez obie floty (16.II.). Ukończenie budowy obozu w Oświęcimiu (Auschwitz) przez Niemców, burze śnieżne na Płw. Karelskim, wstrzymanie ofensywy przez Rosjan (21.II.). Zaaprobowanie nowych planów agresji na państwa zachodnie przez HITLERA (24.II.). Misja pokojowa Amerykanina, SUMNERA WELLESA do Europy (26.II.). Wycofanie się Finów z Koivisto (26.II.). Kontratak fiński w Karelii, zdobycie 105 czołgów (28.II.). Ofensywa ZSRR na Viipuri (29.II.-III.). Zatwierdzenie planu agresji na Danię i Norwegię przez HITLERA (1.III.). Przejściowe wycofanie U-bootów z Atlantyku wskutek przygotowań Niemiec do agresji na państwa skandynawskie (III.). Wojska ZSRR na przedmieściach Viipuri (2.III.). Przekroczenie przez Rosjan zamarzniętej Zatoki Viipuri w celu rozpoczęcia natarcia ze skrzydeł, nasilenie nalotów na Helsinki (5.III.). Huragan nad stanem Nowy Jork (5.III.). Przesyłanie dużego ładunku broni i amunicji do Finlandii przez Francję (8.III.). Natężenie walk fińsko-radzieckich w Viipuri (10.III.). Układ pokojowy między Finlandią a ZSRR w Moskwie (utrata przez Finlandię Viipuri (Wyborg) i Vuokosi oraz wydzierżawienie bazy morskiej w Hango na okres 30 lat, wraz z terenami granicznymi wokół jez. Ładoga i wzdłuż wybrzeża Arktyki) – (12.III.); straty: Finlandia – 25 tys. zabitych i 44 tys. rannych, ZSRR – ok. 200 tys. zabitych, straty w uzbrojeniu: ZSRR – ok. 800 samolotów i 1600 czołgów. Spotkanie MUSSOLINI-HITLER na przełęczy Brenner (oferta wsparcia Niemiec przeciwko Francji i Wielkiej Brytanii), zagwarantowanie neutralności Szwecji przez ZSRR (18.III.). Kryzys rządowy we Francji, dymisja DALADIERA, PAUL REYNAUD premierem (20.III.). Początki organizacji ofensywnych patroli granicznych przez Francję i Wielką Brytanię (24.III.). Alians Jugosławii do Paktu Antykominternowskiego (25.III.). Marionetkowy rząd Chin (WANG CZING-WEJ) w Nankinie, podjęcie decyzji o zaminowaniu przybrzeżnych wód Norwegii przez Francję i Wielką Brytanię, aby przerwać dostawy szwedzkiej rudy do Niemiec (28.III.). Wyjście niemieckich okrętów w morze w przygotowaniu inwazji na Norwegię, skryte rozstrzelanie pierwszej grupy oficerów polskich przez NKWD w lesie katyńskim koło Smoleńska (3.IV.). Wypłynięcie brytyjskich okrętów z zadaniem zaminowania norweskich wód terytorialnych (7.IV.). Incydent brytyjsko-niemiecki na norweskich wodach przybrzeżnych – wykrycie konwoju niemieckiej grupy uderzeniowej przez niszczyciel „Glowworm” – staranowanie niemieckiego krążownika ciężkiego „Admiral Hipper” i zatonięcie niszczyciela (8.IV.). Atak Niemiec na Danię i Norwegię; desant niemiecki w Danii pod Kopenhagą i Aalborgiem, zajęcie jej w ciągu jednego dnia; desanty niemieckie w Norwegii pod Oslo, Bergen, Stavanger, Trondheim i Narviku, utrata krążowników „Blücher”, „Königsberg” (pierwszy tak duży okręt wojenny zatopiony przez samoloty) oraz „Karlsruhe”, zatopienie dwóch norweskich pancerników obrony wybrzeża „Eidsvold” i „Norge” w Narviku (9.IV.). „Rząd norweski” QUISLINGA (9-15.IV.). Pierwsza bitwa morska pod Narvikiem – I faza: zatopienie sześciu niemieckich statków handlowych i dwóch niszczycieli „Wilhelm Heidkamp” i „Anton Schmitt” przez aliantów; II faza: zatopienie dwóch brytyjskich niszczycieli „Hardy” i „Hunter” przez Niemców (10.IV.). Ogłoszenie neutralności przez Szwecję wobec wojny w Norwegii (12.IV.). Druga bitwa morska pod Narvikiem: eliminacja 8 niemieckich niszczycieli „Erich Koellner”, „Erich Giese”, „Diether von Roeder”, „Hermann Künne”, „Hans Lüdemann”, „Wolfgang Zenker”, „Bernd von Arnim” i „Georg Thiele” oraz okrętu podwodnego „U-64” (pierwszy w historii II wojny światowej zatopiony przez samolot) przez Brytyjczyków, przejście brytyjskich oddziałów na ląd pod Narvikiem, potępienie niemieckiej agresji na Danię i Norwegię przez USA, druga wielka deportacja ludności polskiej z ziem pod okupacją ZSRR (ok. 320 tys. osób) – (13.IV.). Desant wojsk alianckich pod Harstad (14-15.IV.). Narzucenie Norwegii niemieckiego komisarza Rzeszy, JOSEFA TERBOVENA (rządy do 1945) – (15.IV.). Desant wojsk alianckich pod Narvikiem (15-21.IV.), pod Namsos (16, 19.IV.) i Andalsnes (18, 23.IV.). Zniszczenie baz alianckich w Namsos wskutek niemieckich nalotów (19.IV.). Zwolnienie z wojska dla obywateli Niemiec będących „mieszańcami” lub mającymi za żony Żydówki – tajny rozkaz (20.IV.). Klęska sił alianckich pod Lillehammer (22.IV.). Zatrzymanie przez siły brytyjsko-norweskie niemieckiej ofensywy pod Kvam (24.IV.). Oficjalne wypowiedzenie wojny Norwegii przez Niemcy, zmiana obozu pracy w Oświęcimiu na obóz koncentracyjny (HIMMLER) – (27.IV.). Desant wojsk brytyjskich w Bodö (29.IV.). Ewakuacja króla HAAKONA VII, następcy tronu OLAFA i rządu norweskiego do Tromsö (29.IV.-2.V.). Połączenie się niemieckich oddziałów pod Oslo – zajęcie płd. części Norwegii, powstanie getta żydowskiego w Łodzi, pierwszego na ziemiach polskich (30.IV.). Ewakuacja aliantów z Namsos i Andalsnes (1-2.V.). Wstrzymanie niemieckiej ofensywy pod Narvikiem (1.V.). Lądowanie wojsk alianckich pod Mosjöen (2.V.). Kapitulacja sił norweskich pod Trondheim (3.V.). Zatopienie polskiego niszczyciela „Grom” k/Narviku (4.V.). Odkrycie niemieckiego zgrupowania pancernego w rejonie Ardenów przez francuskiego pilota – zlekceważenie raportu (7.V.). Głosowanie na temat kwestii Norwegii w brytyjskiej Izbie Gmin, dymisja CHAMBERLAINA, WINSTON CHURCHILL nowym premierem (do 1945), ostrzeżenie ambasady Belgii w Berlinie dla rządu w sprawie przygotowywanej agresji Niemiec (8.V.). Zajęcie Islandii i Wysp Owczych przez Brytyjczyków (9.V.). Atak Niemiec na Holandię, Belgię i Luksemburg, zdobycie przez spadochroniarzy belgijskiej twierdzy Eben Emaël i jej zniszczenie, wejście brytyjsko-francuskich sił do Belgii na pozycję rzeki Dyle, marsz oddziałów niemieckich na Rotterdam i Brukselę, przejście Ardenów przez 3 niemieckie korpusy pancerne, wcielenie Luksemburga do tzw. Wielkich Niemiec (10.V.). Ofensywa niemiecka w Ardenach, dojście do rzeki Semoy (11.V.). Niemcy nad Mozą pod Sedanem, zniszczenie mostów na rzece przez Francuzów (12.V.). Zwycięska dla Niemców bitwa nad Mozą, słynne expose CHURCHILLA w Izbie Gmin: „nie mogę wam dać nic prócz krwi, znoju, łez i potu” (13.V.). Nieudany kontratak aliancki pod Sedanem, fiasko nalotu alianckiego na niemieckie mosty pontonowe nad Mozą (50 straconych samolotów ze 150), zbombardowanie Rotterdamu przez Luftwaffe (900 ofiar) – (14.V.). Kapitulacja Holandii (HENRI GERHARD WINKELMAN), ewakuacja rządu i królowej WILHELMINY do Londynu, odwrót armii francuskiej znad Mozy, rozbicie 1 Dywizji Pancernej pod Dinant przez Niemców (utrata 125 ze 175 czołgów), rozmowa telefoniczna premiera Francji, REYNAUDA z CHURCHILLEM, początek brytyjskich nalotów na Zagłębie Ruhry (15.V.). Wycofanie się sił alianckich znad Dyle w kierunku Scheldt w Belgii, czołgi niemieckie ok. 90 km na zachód od Sedanu, CHURCHILL na rozmowach we Francji, pierwsze plany ewakuacji wojsk brytyjskich z portów francuskich (16.V.). Zdobycie Brukseli i Louvain przez Niemców (17.V.). Dotarcie niemieckich czołgów do linii rzeki Sommy, Antwerpia w ręku Niemców, nalot Luftwaffe na aliantów pod Narvikiem, wcielenie do Wlk. Niemiec terenów belgijskich Eupen-Malmedy i Moresnet (18.V.). Usunięcie MAURICE’A GUSTAVE GAMELINA ze stanowiska Naczelnego Wodza wojsk alianckich, następcą MAXIME WEYGAND, wzięcie w niewolę przez Niemców dowódcy 9 Armii francuskiej, HENRI HONORÉ GIRAUD (19.V.). Niemieckie oddziały pancerne w Abbeville na wybrzeżu kanału La Manche (GUDERIAN), odcięcie sił alianckich w Belgii od posiłków i zaopatrzenia (20.V.). Konferencja aliantów (WEYGAND, LEOPOLD III, lord JOHN GORT) – Ypres (wycofanie się sił francusko-brytyjskich z Belgii), fiasko kontrataku alianckiego pod Arras, utrata 9 okrętów przez francuską flotę blisko Dunkierki: niszczyciel „L’Adroit” oraz tankowiec, ścigacz i 6 trałowców (21.V.). Ofensywa niemiecka w kierunku Boulogne, organizacja pierwszych lokalnych oddziałów Obrony Cywilnej w Wielkiej Brytanii (22.V.). Zatopienie dwóch niszczycieli francuskich „Orage” i „Chacal” przez Niemców k/Boulogne (22-23.V.). Przekroczenie Scheldt w Belgii przez Niemców, odwrót wojsk alianckich z Boulogne drogą morską (23.V.). Okrążenie Calais przez siły niemieckie (GUDERIAN), zatrzymanie ofensywy przez HITLERA, zatopienie brytyjskiego niszczyciela „Wessex” pod Calais (24.V.). Krytyczna sytuacja armii belgijskiej – groźba załamania (25.V.). Początek ewakuacji wojsk alianckich z Dunkierki tzw. operacja Dynamo (26.V.-3.VI.). Francuski kontratak pod Abbeville, przełamanie belgijskich linii obrony przez Niemców, początek rokowań z LEOPOLDEM III (27.V.). Kapitulacja Belgii (DEROUSSEOUX), wkroczenie wojsk norweskich (OTTO RUGE) do Narviku (28.V.). 47 tys. żołnierzy alianckich ewakuowanych w ciągu jednego dnia z plaż Dunkierki, utrata przez Brytyjczyków trzech niszczycieli: „Wakeful”, „Grafton” i „Grenade” (29.V.). Ewakuacja dalszych 54 tys. żołnierzy z Dunkierki przez flotyllę małych statków, utworzenie obronnego pierścienia wokół miasta przez brytyjskie oddziały, utrata 3 niszczycieli przez Francuzów: „Bourrasque”, „Sirocco” i „Cyclone" w wyniku storpedowania (30.V.). Nieudana operacja niemieckich okrętów podwodnych przeciw statkom alianckim na kanale La Manche (31.V.). Akcja AB – Ausserordentliche Befriedungsaktion w GG (eliminacja inteligencji polskiej – 3500 ofiar) – (V.-VII.). Zbliżenie się Niemców do Dunkierki, zawieszenie ewakuacji aliantów w dzień, strata 3 niszczycieli przez flotę brytyjską: „Keith”, „Basilisk” i „Havant” oraz francuskiego „Foudroyant”, początek ataków Luftwaffe na francuskie miasta, wycofanie się aliantów z frontu norweskiego (1.VI.). Ewakuacja wojsk alianckich z Norwegii (1-8.VI.). Końcowy etap ewakuacji oddziałów alianckich spod Dunkierki, uratowano łącznie 342 tys. żołnierzy, utrata całego ciężkiego sprzętu oraz artylerii (2-3.VI.). Zdobycie Dunkierki przez siły niemieckie (40 tys. żołnierzy francuskich wziętych do niewoli, uzyskanie 85 tys. brytyjskich pojazdów i 2500 karabinów), słynne przemówienie CHURCHILLA „będziemy walczyć na plażach” (4.VI.). Przełamanie frontu na południe od Sommy przez Niemców i ich ofensywa na Paryż, kryzys rządowy we Francji (5.VI.). Przebicie się niemieckiej dywizji pancernej (ERWIN ROMMEL) pod Amiens (6.VI.). Udanie się HAAKONA VII wraz z rodziną oraz rządem norweskim na emigrację do Wielkiej Brytanii, francuski atak lotniczy na Berlin, sforsowanie Sommy przez Niemców pod Petonne (7.VI.). Bitwa morska pod wyspą Jan Mayen, utrata lotniskowca „Glorious” i 2 niszczycieli „Ardet” i „Acasta” przez flotę brytyjską w wyniku zatopienia przez niemieckie pancerniki „Scharnhorst” (ciężko uszkodzony) i „Gneisenau”, osiągnięcie Sekwany pod Rouen przez niemieckie siły pancerne (ROMMEL), koniec ewakuacji oddziałów alianckich z Norwegii (8.VI.). Zdobycie Rouen i przejście przez rzekę Aisne przez Niemców (9.VI.). Wypowiedzenie wojny Francji i Wielkiej Brytanii przez Włochy, zmiana siedziby rządu francuskiego (przeniesienie do Tours), kapitulacja Norwegii (RUGE), bilans strat w kampanii norweskiej: Niemcy – 5296 żołnierzy, 242 samoloty, 3 krążowniki ciężkie, 10 niszczycieli, 11 transportowców oraz 8 okrętów podwodnych; alianci (bez udziału Norwegii) – 3734 żołnierzy, 50 samolotów, 2 krążowniki, 6 okrętów podwodnych, 5 transportowców 9 niszczycieli oraz lotniskowiec (10.VI.). Pierwsze bombardowania baz włoskich w Libii i Afryce Wsch. przez Brytyjczyków, atak włoskich samolotów na Maltę, wypowiedzenie wojny Włochom przez ZPA, Australię, Nową Zelandię, Indie Bryt. i Kanadę, odmowa francuskiego dowództwa na wykorzystanie przez Wielką Brytanię baz w Marsylii do ataku na Włochy, nalot lotnictwa brytyjskiego na port włoski w Tobruku: zniszczenie krążownika „San Giorgio” (11.VI.). Przekroczenie Marny przez Niemców i zdobycie Reims, potyczki brytyjsko-włoskie na granicy Libii z Egiptem, początek odwrotu Francuzów z Linii Maginota, storpedowanie brytyjskiego krążownika lekkiego „Calypso” przez włoski okręt podwodny na płd. od Krety (12.VI.). Ogłoszenie Paryża miastem otwartym (WEYGAND), przedostanie się pierwszego włoskiego okrętu podwodnego „Giuseppe Finzi” na Atlantyk, bombardowanie Tulonu przez Włochów, nasilenie walk morskich u wybrzeży Norwegii – uszkodzenie „Scharnhorsta” przez bombowce z brytyjskiego lotniskowca „Ark Royal”, deklaracja przyjaźni pomiędzy Hiszpanią, Niemcami i Włochami, opuszczenie Paryża przez wojska francuskie, decyzja Hiszpanii o nieuczestniczeniu w wojnie, bombardowanie Chungcingu, stolicy Chin przez japońskie samoloty (13.VI.). Wkroczenie oddziałów niemieckich do Paryża, wyjazd rządu francuskiego z Tours do Bordeaux, zdobycie Hawru przez Niemców (ROMMEL), nakaz opuszczenia Francji przez wszystkie jednostki brytyjskie (CHURCHILL), radiowy apel REYNAUDA skierowany do ROOSEVELTA z prośbą o pomoc USA dla Francji, zajęcie strefy międzynarodowej Tanger przez Hiszpanię (14.VI.). Operacja „Aerial” (ewakuacja żołnierzy alianckich z atlantyckich portów Francji (14-26.VI.). Zdobycie Verdun przez Niemców, oferta sprzętu wojskowego dla Francji przez USA (odmowa uczestnictwa w wojnie), przeniesienie kwatery głównej francuskiej armii z Briare do Vichy (15.VI.). Kryzys rządowy we Francji – podanie się do dymisji REYNAUDA, PHILIPPE HENRI PÉTAIN następcą, odrzucenie pomysłu CHURCHILLA o unii Francji i Wielkiej Brytanii przez PÉTAINA, ewakuacja 54 tys. aliantów z Francji, ultimatum ZSRR dla Łotwy i Estonii, nieudany atak włoski na francuski konwój na Morzu Śródziemnym (staranowanie włoskiego okrętu podwodnego „Provana”) – (16.VI.). Ofensywa niemiecka na Cherbourg, obalenie rządu SMETONY na Litwie (inspiracja ZSRR), JUSTAS PALECKIS na czele nowego rządu, prośba PÉTAINA o wstawiennictwo Hiszpanii w sprawie rozejmu z Niemcami i Watykanu w sprawie rozejmu z Włochami, zamiar zakupienia całej amerykańskiej produkcji zbrojeniowej przez Wielką Brytanię (17.VI.). Utrata przez aliantów czterech okrętów podwodnych na Morzu Śródziemnym (3 brytyjskie: „Odin”, „Grampus”, „Orpheus” i francuski „Morse”) –(VI.). Zdobycie Cherbourga przez Niemców, ogłoszenie PÉTAINA o zaprzestania obrony przez francuskie miasta i współpracy władz lokalnych i wojskowych z Niemcami, odmowa poddania się (francuskiej armii w Dżibuti, odlot ostatnich brytyjskich samolotów z Francji, spotkanie HITLER-MUSSOLINI, słynny apel radiowy generała CHARLESA DE GAULLE’A z Londynu (organizowanie sił Wolnych Francuzów), początek nocnych nalotów Luftwaffe na brytyjskie miasta (18.VI.). Komunistyczny zamach stanu na Łotwie, obalenie władzy ULMANISA (18-20.VI.). Zdobycie francuskiej bazy morskiej w Brest przez Niemców, zatrzymanie niemieckiej ofensywy na Loarze przez francuskich kadetów kawalerii, początek zorganizowanej ewakuacji dzieci brytyjskich na wieś (19.VI.). Zajęcie Lyonu przez Niemców, poddanie się francuskich kadetów kawalerii z braku amunicji, tajen posiedzenie parlamentu brytyjskiego na temat obrony przed inwazją, początek negocjacji między Francją a Niemcami, przemówienie radiowe PÉTAINA na temat nieuniknionej klęski Francji, zatopienie włoskiego okrętu podwodnego „Diamante” (20.VI.). Rozstrzelanie 360 osób w Palmirach k/Warszawy (20-21.VI.). Rząd ludowy KIRCHENSTEINSA na Łotwie (20.VI.-21.VII.). Udane zakłócenie niemieckiego systemu nawigacyjnego przez Brytyjczyków, spotkanie HITLERA w sprawie rozejmu w wojnie z francuskimi dyplomatami, dopuszczenie rumuńskich faszystów do udziału w rządzie przez króla KAROLA II (21.VI.). Obalenie władzy PÄTSA w Estonii, rząd Frontu Ludowego (21.VI.-21.VII.). Kapitulacja Francji przed Niemcami w Rethondes k/Compičgne (objęcie okupacją wszystkich centrów przemysłowych oraz północnych i zachodnich (atlantyckich) rejonów przybrzeżnych do granicy z Hiszpanią przez Niemcy, reszta Francji pod kontrolą rządu w Vichy, zezwolenie na istnienie 100 tys. armii ochotniczej na terenie nieokupowanej Francji oraz zmniejszonej armii kolonialnej, nakaz demobilizacji i rozbrojenia francuskiej floty, lotnictwa i armii, aneksja Alzacji i Lotaryngii przez Niemcy (22.VI.). Utworzenie Komitetu Wolnej Francji (DE GAULLE) w Londynie, HITLER z wizytą w Paryżu, wymknięcie się Niemcom francuskiego niszczyciela „Lansquenet” z Gironde do Casablanki w Maroku, odmowa uznania rządu PÉTAINA przez Wielką Brytanię (23.VI.). Rozejm francusko-włoski w Rzymie (utworzenie przez Francuzów w swych koloniach stref zdemilitaryzowanych i opuszczenie baz) – (24.VI.). Pierwszy dzień zawieszenia broni we Francji: straty – Francja (90 tys. zabitych, 225 tys. rannych), Wielka Brytania (3,5 tys. zabitych, 15,9 tys. rannych), Niemcy (27 tys. zabitych, 111 tys. rannych), Włochy (630 zabitych, 2,6 tys. rannych) – (25.VI.). 10-dniowe obchody triumfalne w Niemczech (25.VI.-4.VII.). Żądanie ZSRR wobec Rumunii dotyczące oddania Besarabii i Bukowiny, zakończenie operacji„Aerial” (ewakuowanie 191,8 tys. żołnierzy alianckich do Wielkiej Brytanii oraz nieznanej liczby żołnierzy francuskich do Maroka) – (26.VI.). Ogłoszenie blokady wybrzeża europejskiego przez Wielką Brytanię (27.VI.). Strata 8 okrętów podwodnych przez Włochy w wyniku bitew na Morzu Śródziemnym i na Morzu Czerwonym (27-29.VI.). Aneksja Besarabii oraz Bukowiny przez ZSRR, przypadkowe zestrzelenie przez własną artylerię w Libii głównodowodzącego wojsk włoskich w Afryce Płn., ITALO BALBO (28.VI.). Desant niemiecki na Wyspach Normandzkich i ich okupacja, poddanie się ponad 200 tys. armii francuskiej na Linii Maginota (30.VI.). Utworzenie rządu nieokupowanej części Francji w Vichy, PÉTAIN premierem (do 1942), koncentracja wojsk w Rumunii i na Węgrzech po starciach na granicy (1.VII.). Organizacja Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii (SIKORSKI), początek planowania inwazji na Wielką Brytanię – operacja„Seelöwe” (HITLER) – (2.VII.). Przejęcie 59 okrętów wojennych podległych rządowi francuskiemu w Vichy przez Wielką Brytanię w jej portach, odmowa wydania vichystowskich okrętów Wielkiej Brytanii (MARCEL GENSOUL) w Mers-el-Kebir k/Oranu – tzw. operacja „Catapult” (eliminacja francuskiej eskadry z działań wojennych przez flotę brytyjską (ponad 1100 ofiar): zatopienie pancernika „Bretagne”, ciężkie uszkodzenie niszczyciela „Mogador”, 2 pancerniki „Dunkerque” i „Provence” na mieliźnie, ucieczka pancernika „Strasbourg” i 5 niszczycieli z Mers-el-Kebir („Volta”, „Tigre”, „Terrible”, „Kersaint”, „Lynx”) oraz 6 z Oranu w stronę Tulonu (3.VII.). Nalot samolotów Vichy na Gibraltar (3-4.VII.). Zatopienie przez brytyjski okręt podwodny „Pandora” vichystowskiego niszczyciela „Rigault de Genouilly” na szlaku morskim z Oranu do Algieru, bombardowania Malty i Aleksandrii przez lotnictwo włoskie, przejęcie przez Włochów posterunków granicznych między Włoską Afryką Wschodnią a Sudanem (Kassala i Gallabat) – (4.VII.). Zajęcie trzech brytyjskich statków handlowych przez okręty Vichy (5.VII.). Brytyjski nalot bombowy na flotę Vichy w Mers-el-Kebir, uszkodzenie pancernika „Dunkerque” (ok.100 ofiar), triumfalne powitanie HITLERA w Berlinie (6.VII.). Poddanie się eskadry vichystowskiej (pancernik, 3 krążowniki ciężkie, 1 krążownik lekki, 3 niszczyciele, 1 okręt podwodny) Brytyjczykom w Aleksandrii (7.VII.). Włoski nalot bombowy na Aleksandrię (7-8.VII.). Nalot brytyjski na Dakar, uszkodzenie pancernika „Richelieu” podległemu rządowi Vichy, oficjalne zerwanie stosunków dyplomatycznych z Wielką Brytanią przez Francję-Vichy, omyłkowe zaatakowanie przez brytyjskie niszczyciele – szwedzkich okrętów wojennych, reorganizacja ocalonych oddziałów brytyjskich z Dunkierki w 9 dywizji (8.VII.). Początek nocnych nalotów brytyjskich na Niemcy, bitwa morska pod Punta Stilo na Morzu Śródziemnym między flotą włoską i brytyjską (nierozstrzygnięta) – (9.VII.). Bitwa powietrzna o Anglię (10.VII.-31.X.); niemiecki nalot bombowy na statki handlowe na kanale La Manche oraz walijskie doki, aresztowanie przywódcy Brytyjskiej Unii Faszystów – OSWALDA MOSLEY’A, organizacja czechosłowackiego dywizjonu lotniczego w Wielkiej Brytanii, storpedowanie brytyjskiego niszczyciela „Escort” przez włoski okręt podwodny „Marconi” na Morzu Śródziemnym, nalot brytyjski na port włoski Augusta na Sycylii: zatopienie niszczyciela „Pancaldo”, (10.VII.). Unieważnienie konstytucji francuskiej z 1875 roku przez PÉTAINA (głosowanie: 569 za, 80 przeciw oraz 17 wstrzymujących się), utworzenie tzw. Państwa Francuskiego (Etat Français), PÉTAIN szefem państwa (do 1944) – (11.VII.). Utworzenie Karelo-Fińskiej Socjalistycznej Republiki Rad w ZSRR (KUUSINEN) – (12.VII.). Organizacja pierwszego polskiego dywizjonu lotniczego w Wielkiej Brytanii, atak włoski na brytyjskie oddziały pod Moyale w Kenii (13.VII.). Dzień zdobycia Bastylii zastąpiony we Francji-Vichy Dniem Rozważań, złożenie wieńców pod pomnikiem Nieznanego Żołnierza w Londynie przez DE GAULLE’A (Wolna Francja) – (14.VII.). Zakaz używania ogni sztucznych, latawców i balonów w Wielkiej Brytanii, nalot niemiecki na konwoje na kanale La Manche i lotniska w zach-płd. hrabstwach Anglii, utworzenie Zarządu Operacji Specjalnych (SOE) w Wielkiej Brytanii (15.VII.). Kryzys rządowy w Japonii (16.VII.). Zamknięcie przez Wielką Brytanię (pod naciskiem Japonii) Drogi Birmańskiej, jedynego źródła zaopatrzenia armii CZANG KAJ-SZEKA w Chinach (17.VII.). Nowy rząd w Japonii (książę KONOYE), bombardowania brytyjskich statków handlowych na kanale La Manche, przejęcie francuskich statków handlowych przez aliantów w Aleksandrii, zniszczenie przez lotnictwo brytyjskie barek desantowych w portach Danii i Belgii, nocne naloty Brytyjczyków na zakłady zbrojeniowe KRUPPA w Essen (Zagłębie Ruhry) – (18.VII.). Rozbudowa floty USA (zamówienie na 1,3 mln ton wyporności i 15 tys. jednostek powietrznych dla marynarki wojennej), mowa HITLERA w Reichstagu (odwołanie się do „rozsądku” Wielkiej Brytanii w sprawie zawarcia pokoju), zwycięstwo floty brytyjskiej w bitwie morskiej z Włochami pod Cape Spatha: zatopienie lekkiego krążownika „Bartolomeo Colleoni” (19.VII.). Sformowanie dywizjonu nocnych myśliwców (JOSEPH KAMMHUBER) przez Luftwaffe, nalot brytyjski na Tobruk: zatopienie dwóch włoskich niszczycieli „Ostro” i „Nembo” (20.VII.). Powstanie Socjalistycznych Republik Rad – Litwy, Łotwy i Estonii w ZSRR, żądanie HITLERA wobec sztabu generalnego Niemiec (zaplanowanie inwazji na ZSRR), utworzenie rządu czechosłowackiego na emigracji w Londynie przez BENEŠA (21.VII.). Wystąpienie Danii i Rumunii z Ligi Narodów, odrzucenie oferty pokojowej HITLERA z 19.VII. przez Wielką Brytanię, debiut nocnego myśliwca brytyjskiego z założonym radarem na pokładzie (22.VII.). Opuszczenie przez oddziały Francji-Vichy strategicznej przełęczy Jirre w Somali (Dżibuti) – otwarcie włoskim siłom w Etiopii drogi do inwazji Somali Bryt., budżet brytyjski na cele wojenne – 3 400 000 000 funtów: wprowadzenie 33% podatku od „luksusu” oraz zwiększenie podatku dochodowego do 42,5%, kasata polskich stowarzyszeń politycznych, wojskowych oraz akademickich i użyteczności publicznych w GG (23.VII.). Zatopienie statku pasażerskiego Vichy „Meknes” przez Niemców (400 ofiar), nacjonalizacja własności Shella w Rumunii, faktyczna aneksja Alzacji i Lotaryngii przez Niemcy (24.VII.). Wezwanie gen. GUISANA do kadry oficerskiej Szwajcarii o obronę swobód i niezależności kraju; ewakuacja kobiet i dzieci z Gibraltaru (25.VII.). Rezygnacja AVENOLA ze stanowiska sekretarza Ligi Narodów, SEAN LESTER następcą (do 1946), dzienne naloty brytyjskie na stację energetyczną w Dortmund (26.VII.). Zatonięcie 2 brytyjskich niszczycieli wskutek nalotu Luftwaffe na konwoje w kanale La Manche, wycofanie okrętów tej klasy z Dover (27.VII.). Układ w Hawanie (zgoda USA i 20 innych państw amerykańskich na interwencję, gdyby jakakolwiek europejska kolonia w Ameryce stanęła w obliczu agresji), wprowadzenie przez Niemców blokady dróg i linii kolejowych między Francją Vichy i okupowaną, zatopienie 2 statków handlowych przez włoskie okręty podwodne w rejonie Azorów i wyspy Madery (28.VII.). Ustanowienie Sądu Najwyższego przez rząd Vichy i wytoczenie procesu byłym przywódcom III Republiki pod zarzutem „zbrodni wojennych” (29.VII.). Zmasowane naloty niemieckie na konwoje brytyjskie w kanale La Manche oraz na port w Dover (30-31.VII.). Starcia między oddziałami Kuomintangu a komunistami w Chinach. Ogłoszenie tworzenia „nowego porządku” w Azji płd-wsch. przez Japonię, wyznaczenie na 15.IX. daty inwazji na Wielką Brytanię przez HITLERA, zrzut ulotek z propozycją pokoju na płd. Anglię (1.VIII.). Utworzenie w ZSRR Mołdawskiej Socjalistycznej Republiki Rad, skazanie gen. DE GAULLE’A zaocznie na karę śmierci przez sąd Vichy (2.VIII.). Atak włoski na Somali Bryt. (3.VIII.). Umowa polsko-brytyjska w Londynie o organizacji i użyciu polskich sił zbrojnych, układ o współpracy między Wielką Brytanią a Komitetem Wolnej Francji DE GAULLE’A (5.VIII.). Początek niemieckich nalotów na Londyn, atak na porty i konwoje brytyjskie niemieckiej Luftwaffe (8.VIII.). „Aufbau-Ost” (przygotowanie przez Niemców zespołu przedsięwzięć do najazdu na ZSRR) – (9.VIII.). Zakaz używania języka francuskiego w Luksemburgu (10.VIII.). Nalot 400 niemieckich samolotów na płd. Anglię, początek bitwy włosko-brytyjskiej pod Tug Agran w Somali (obrona przełęczy górskiej) – (11.VIII.). Ataki Luftwaffe na południowe wybrzeża Anglii, zbombardowanie i zablokowanie kanału Dortmund-Ems przez brytyjskie samoloty (wstrzymanie przez Niemców przygotowań do desantu morskiego) – (12.VIII.). Operacja „Adlertag” (Dzień Orła) – początek akcji Luftwaffe mającej na celu unicestwienie brytyjskich sił lotniczych, bombardowania lotnisk i urządzanie zasadzek na myśliwce (13.VIII.). Odwrót Brytyjczyków z Somali (14.VIII.). Nalot trzech niemieckich flot powietrznych na płd. Anglię, zatopienie greckiego krążownika „Elli” w Tinos przez nieznany okręt podwodny (włoski „Delfino”) – (15.VIII.). Układ o wzajemnej ochronie Ameryki Płn. między USA oraz Kanadą, ogłoszenie przez Niemców – nieograniczonej wojny podwodnej, bombardowanie Bardii w Libii przez flotę brytyjską (17.VIII.). Koniec pierwszej fazy bitwy powietrznej o Anglię; straty – Wielka Brytania (153 samoloty), Niemcy (450 samolotów) – (18.VIII.). Druga faza bitwy o Anglię (19.VIII.-5.IX.). Początek włoskiej blokady wyspy Malty na Morzu Śródziemnym (20.VIII.). Zamordowanie TROCKIEGO (z rozkazu STALINA) przez RAMÓNA MERCADERA w Coyoaca w Meksyku, zezwolenie na odbywanie w Wielkiej Brytanii przeszkoleń pod własną flagą i dowództwem przez oddziały z Polski, Norwegii, Belgii, Holandii, Francji i Czechosłowacji (21.VIII.). Ostrzeliwanie Dover przez ciężką artylerię niemiecką na wybrzeżu Francji (22.VIII.). Pierwszy nalot nocny na Londyn (24.VIII.). Pierwszy nalot nocny na Berlin (25.VIII.). Przejęcie kontroli w większej części Kamerunu i nad Kongo-Brazzaville oraz w Ubangi-Szari i Czadzie przez Wolną Francję (wcześniej w Indochinach oraz Dżibuti) zmiana założeń operacji desantowej na Wielką Brytanię przez HITLERA (27.VIII.). Zakaz działalności wszystkich partii polit. w Japonii, zniesienie praw chroniących ludność żydowską we Francji-Vichy (28.VIII.). Fiasko porozumienia Wielkiej Brytanii i Niemiec w sprawie udzielania pomocy zestrzelonym pilotom nad kanałem La Manche przez Czerwony Krzyż (29.VIII.). II arbitraż wiedeński (uzyskanie przez Węgry 2/3 Siedmiogrodu z miastami Cluj, Satu Mare i Tirgu Mures oraz ziemie Maramuresz i Kriszana (43,5 tys. km˛ z 2,6 mln ludności) kosztem Rumunii) – (30.VIII.). Ograniczenie przez Francję-Vichy racji żywnościowych (31.VIII.). Zdobycie Buny w Kenii przez siły włoskie (1.IX.). Naloty niemieckie na bazy lotnicze w płd-wsch. Anglii, zgoda USA na przekazanie 50 niszczycieli Wielkiej Brytanii w zamian za prawo do 99-letniej dzierżawy baz wojskowych w Ameryce Płn. i Płd. (2.IX.). Odłożenie inwazji niemieckiej na Wielką Brytanię na 21.IX. przez HITLERA, bombardowanie Berlina przez brytyjskie samoloty (3.IX.). Naloty Luftwaffe na fabryki lotnicze Wellington w Wielkiej Brytanii, przekazanie władzy w Rumunii w ręce armii (ION ANTONESCU) wskutek decyzji KAROLA II (4.IX.). Koniec drugiej fazy bitwy powietrznej o Anglię; straty – Wielka Brytania (219 samoloty), Niemcy (400 samolotów) – (5.IX.). Trzecia faza bitwy o Anglię (6-30.IX.). Abdykacja KAROLA II w Rumunii na rzecz syna MICHAŁA (rządy do 1947) i jego ucieczka z kraju, ANTONESCU wodzem państwa jako conducatorul (do 1944) – (6.IX.). Zmasowany nalot dzienny na Londyn – początek „bitwy o Londyn”, układ rumuńsko-bułgarski w Craiova (uzyskanie płd. Dobrudży przez Bułgarię) – (7.IX.). Ciężki nalot na Londyn, m.in. trafienie Buckingham Palace, koncentracja sił włoskich w Albanii (przygotowania do ataku na Grecję), reforma niemieckich dywizji pancernych (zmniejszenie o połowę normalnej liczby czołgów na jedną dywizję – podwojenie dywizji pancernych) – (10.IX.). Wymknięcie się floty vichystowskiej Francji z Morza Śródziemnego poprzez Cieśninę Gibraltarską do Dakaru (11.IX.). Założenie getta żydowskiego w Warszawie (12.IX.). Atak włoski na Egipt – zdobycie Sollum, strategiczny sukces japoński w wojnie z Chinami (użycie nowych myśliwców Mitsubishi Zero jako osłony nalotu bombowego na Chungcing) – (13.IX.). Naloty niemieckie w płd. Anglii (14.IX.). Dwa silne naloty na Londyn – utrata przez Brytyjczyków 28 maszyn, a przez Niemców 52, zakaz działalności partii politycznych w Rumunii (15.IX.). Obowiązkowa służba wojskowa w USA (16.IX.). Odłożenie operacji desantu na Wielką Brytanię przez HITLERA na czas nieokreślony, zatopienie brytyjskiego statku „City of Benares” (dzieci na pokładzie) przez niemiecki „U-48” (17.IX.). Problemy z zaopatrzeniem wojsk włoskich w Egipcie – zatrzymanie ofensywy pod Sidi Barrani (18.IX.). Pierwszy atak tzw. wilczego stada U-bootów (zatopienie 12 statków konwoju HX-72 na płn-zach. Atlantyku) – (20.IX.). Przekazanie przez władze Francji-Vichy baz w Indochinach na użytek Japonii (22.IX.). Operacja „Menace” (próba przejęcia kontroli nad Dakarem przez Brytyjczyków oraz wojska Wolnych Francuzów) – (23-25.IX.). Bitwa morska pod Dakarem między flotą brytyjską a Vichy: uszkodzenie brytyjskiego krążownika ciężkiego „Cumberland”, zatopienie okrętu podwodnego floty Vichy „Persée” oraz niszczyciela „L’Audacieux” (osadzenie na mieliźnie), nieudany desant sił Wolnych Francuzów na Rufisque (23.IX.). Zatopienie vichystowskiego okrętu podwodnego „Ajax” przez Brytyjczyków pod Dakarem, fiasko nalotu lotniczego brytyjskich bombowców na vichystowski port w Dakarze (24.IX.). Zbombardowanie Gibraltaru przez lotnictwo Francji-Vichy (24-25.IX.). Poważne uszkodzenia brytyjskich pancerników „Resolution” (atak torpedowy vichystowskiego okrętu podwodnego „Bévéziers”) i „Barham” (artyleria), uszkodzenie pancernika Vichy „Richelieu” oraz 2 lekkich krążowników w Dakarze, odwrót floty brytyjskiej (25.IX.). Dywersja partyzancka we włoskiej Albanii (IX.). Wielogodzinne naloty floty powietrznej Luftwaffe na Londyn (177 tys. mieszkańców ukrytych w podziemiach metra), podpisanie w Berlinie paktu wojskowego między Niemcami, Włochami oraz Japonią – oś „Rzym-Berlin-Tokio” (podział wpływów w Europie oraz Azji, udzielenie pomocy danej stronie układu w wypadku zaatakowania przez państwo nie biorące do tej pory udziału w wojnie w Europie czy japońsko-chińskiej, utworzenie 3 komisji (ds. ogólnych, ekonomicznych oraz wojskowych) – (27.IX.). Japońska okupacja brytyjskich wysp Weihaiwei przy wsch. wybrzeżu Chin, wycofanie przez Luftwaffe dwusilnikowych bombowców z dziennych operacji nad Wielką Brytanią (skierowanie do nocnych nalotów), Fińsko-niemiecki układ wojskowo-gospodarczy (zgoda Finlandii na sprzedaż rudy niklu do Niemiec, wzmocnienie garnizonu na Malcie przez Brytyjczyków o 1200 żołnierzy (1.X.). Czwarta faza bitwy o Anglię (1-31.X.). Fala masowych nalotów Luftwaffe na Wielką Brytanię (2.X.). Utworzenie getta żydowskiego w Warszawie (2-16.X.). Fabryki niemieckie: praca robotników przymusowych (1 mln Polaków), ponad 300 tys. na tzw. robotach w Niemczech; obowiązek pracy od 14 roku życia, specjalny status dla Żydów we Francji-Vichy (3.X.). Spotkanie HITLERA z MUSSOLINIM na przełęczy Brenner (omówienie dalszego prowadzenia wojny) – (4.X.). Bomby zapalające nad Hastings w Anglii (5.X.). Przypadkowe zatopienie włoskiego okrętu podwodnego „Tricheco” przez bliźniaczy okręt podwodny „Gemma” (6.X.). Wkroczenie wojsk niemieckich do Rumunii aby zająć pozycje na polach naftowych wokół Ploeşti (7.X.). Ponowne otwarcie Drogi Birmańskiej przez Wielką Brytanię (8.X.). CHURCHILL wybrany przywódcą Partii Konserwatywnej w Wielkiej Brytanii, odsunięcie Żydów od prac rządowych w Holandii (9.X.). Nalot brytyjski na Cherbourg (doki niemieckich okrętów podwodnych) – (10.X.). Zatopienie 2 okrętów Wolnej Francji przez niemieckie ścigacze torpedowe w kanale La Manche (11.X.). Bitwa morska u wybrzeży Sycylii – zatopienie włoskich niszczycieli „Artigliere”, „Airone”, „Ariel” przez brytyjskie krążowniki „Ajax” i „York” (11-12.X.). Odłożenie przez HITLERA inwazji na Wielką Brytanię na wiosnę 1941 roku (12.X.). Bitwa morska u wybrzeży płd. Norwegii: zatopienie 2 niemieckich niszczycieli, atak wojsk chińskich na japońską bazę lotniczą w Iczang (13.X.). 240 bombowców Luftwaffe nad Londynem, nalot brytyjski na Berlin (14.X.). Udany nalot 400 bombowców niemieckich na centrum Londynu (400 ofiar oraz 900 rannych, przerwanie połączeń drogowych i kolejowych), zatopienie w pobliżu wybrzeża Włoch brytyjskiego okrętu podwodnego „Rainbow” przez włoski okręt podwodny „Enrico Totti” (15.X.). 16 mln poborowych w USA, niemieckie akcje wywiadowczo-dezinformacyjne w stosunku do ZSRR (Haifisch, Harpune) – (16.X.). Nieudany atak flotylli niemieckich ścigaczy torpedowych na Kornwalię, nalot Luftwaffe na Londyn – zniszczenie wszystkich urządzeń sygnalizacyjnych na stacji Waterloo (17.X.). Klęska alianckich konwojów „HX-79” oraz „SC-7” (utrata 32 statków wskutek ataku U-bootów) – (17-20.X.). Bombardowanie tzw. Drogi Birmańskiej przez Japończyków, naloty lotnictwa ZPA na włoskie bazy wojskowe w Afryce Wschodniej (18.X.). Ludność Warszawy przepełniona uchodźcami: 1,3 mln (w tym 393 tys. Żydów, 5 tys. Ukraińców i 8 tys. Niemców) – (19.X.). Naloty lotnictwa włoskiego z Dodekanezu na brytyjskie szyby naftowe w Bahrajnie, krach włoskiego ataku na konwój aliancki na Morzu Czerwonym: zatopienie włoskiego niszczyciela „Francesco Nullo” (20-21.X.). Przygotowania włoskie do ataku na Grecję: utworzenie przez marynarkę wojenną sił specjalnych „Maritrafalba” do osłony konwojów do Albanii, przemówienie radiowe CHURCHILLA w języku francuskim – „Czekamy na inwazję, a ryby na żer” (21.X.). Przedłożenie ZSRR propozycji współpracy przez Wielką Brytanię (sir STAFFORD CRIPPS), deportacja ludności żydowskiej z terenu Alzacji, Lotaryngii, Badenii i Saary do płd. Francji (22.X.). Spotkanie HITLER-FRANCO w Hendaye w Pirenejach (pełne poparcie Hiszpanii dla Niemiec, powstrzymanie się od udziału w wojnie) – (23.X.). Korsarski rajd pancernika „Admiral Scheer” na Atlantyku i Oceanie Indyjskim (23.X.-1.IV.1941). Spotkanie HITLERA z PÉTAINEM w Montoire (początek oficjalnej współpracy Francji-Vichy z Niemcami), nocne naloty brytyjskie na Hamburg i Berlin (24.X.). Najdłuższy nalot Luftwaffe na Londyn (25.X.). Uszkodzenie brytyjskiego transatlantyka „Empress of Britain” wskutek bombardowania (26.X.). Pościg „U-32” za uszkodzonym „Empress of Britain”i jego zatopienie (27-28.X.). Ultimatum Włoch wobec Grecji (żądanie obsadzenia Epiru i Wysp Jońskich armią włoską, swobodne przejście oddziałów włoskich przez terytorium greckie) – odrzucenie ultimatum, atak Włoch z trzech kierunków: wybrzeże Adriatyku, z gór Pindos i z Macedonii, ALEXANDROS PAPAGOS dowódcą armii greckiej, spotkanie HITLER-MUSSOLINI we Florencji (odrzucenie pomocy Niemiec przy zdobyciu Krety) – (28.X.). Silny opór wojsk greckich na granicy z włoską Albanią, zaokrętowanie wojsk brytyjskich na Środkowym Wschodzie zmierzających na pomoc Grecji (29.X.). 25 nalot brytyjski na Berlin (30.X.). Lądowanie oddziałów brytyjskich na Krecie i innych strategicznych wyspach, powstrzymanie włoskiej ofensywy na Saloniki, powstanie rządu belgijskiego na emigracji, ostatni dzień bitwy o Anglię: bilans strat – Wielka Brytania (828 samolotów i 1007 ludzi), Niemcy (1733 samoloty i 3893 ludzi) – (31.X.). Deklaracja neutralności Turcji wobec wojny włosko-greckiej, natarcie Włoch wzdłuż wybrzeża i dojście do rzeki Kalamas, bombardowania Koryntu, Korfu, Krety, Larissa, Pireusu przez lotnictwo włoskie, naloty Luftwaffe na konwoje brytyjskie w rejonie Morza Północnego (1.XI.). Nalot włoski na Saloniki (2.XI.). Okrążenie włoskiej 3 Dywizji Alpejskiej (5 tys. żołnierzy) przez Greków w górach Pindos, przybycie Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego do Grecji, storpedowanie dwóch brytyjskich statków handlowych „Patroclus” oraz „Laurentic” przez „U-99” u brzegów Islandii, plan wysłania niemieckiego korpusu pancernego do Afryki Płn. w celu szybszego zajęcia Egiptu (3.XI.). Kapitulacja 3 Dywizji Alpejskiej wobec wojsk greckich, naloty Luftwaffe na Londyn, bombardowania włoskich baz w Bari i Brindisi przez lotnictwo brytyjskie (4.XI.). Zwycięstwo ROOSEVELTA w wyborach prezydenckich w USA (rekordowa trzecia kadencja), omyłkowy nalot włoski na Monastyr w Jugosławii (5.XI.). Zatopienie przez niemiecki pancernik „Admiral Scheer” 7 statków alianckich na Atlantyku: z konwoju HX-84 (krążownik pomocniczy „Jervis Bay”, zbiornikowce „Beaverford” i „Maidan”, frachtowce „Kenbane Head”, „Trevellard” i „Fresno City”) oraz chłodniowca „Mopan” (5-6.XI.). Bombardowania włoskich baz w Albanii przez lotnictwo brytyjskie, pożyczka Wielkiej Brytanii w wysokości 5 000 000 funtów dla rządu Grecji na potrzeby wojenne, szerokie działania niemieckich okrętów podwodnych u wybrzeży Szkocji (6.XI.). Nalot brytyjski na Valonę, włoską bazę w Albanii, szturm Libreville – stolicy Francuskiej Afryki Równikowej przez siły Wolnej Francji (7.XI.). Mowa HITLERA w Monachium skończona na parę minut przed brytyjskim nalotem, zatonięcie 2 statków alianckich obok wybrzeży Melbourne wskutek podłożenia min przez niemiecki stawiacz „Passat”, nowa ofensywa włoska w Grecji (8.XI.). Nowy wynalazek wojenny: zastosowanie przez Brytyjczyków wiertarek pneumatycznych (ochrona przed niemieckimi minami reagującymi na odgłos śrub okrętowych), śmierć CHAMBERLAINA, zniszczenie pól naftowych w Ploeşti (Rumunia) przez trzęsienie ziemi (9.XI.). Odbicie Gallabat w Sudanie przez Brytyjczyków (10.XI.). Nalot brytyjski na Tarent (zatopienie włoskiego pancernika „Caio Duilio”, uszkodzenie pancerników „Conte di Cavour” i „Littorio” oraz 2 krążowników), ewakuacja włoskiej floty do Neapolu, bombardowanie włoskiej bazy w Durrës w Albanii przez Brytyjczyków, zatopienie 4 statków z włoskiego konwoju w cieśninie Otranto przez flotę brytyjską, model nowego samochodu: Jeep Willys, demonstracja Francuzów w Paryżu (11.XI.). Wizyta MOŁOTOWA w Berlinie (omówienie dalszej współpracy ZSRR z Niemcami), rozkaz HITLERA o opracowaniu planu pomocy armii włoskiej w Grecji (12.XI.). Nalot brytyjski na Tarent (13.XI.). Operacja „Sonata księżycowa” – wielki nalot Luftwaffe na Coventry: zniszczenie miasta (568 ofiar), odparcie ataku włoskiego pod Epirus przez armię grecką (14.XI.). Nalot Luftwaffe na Londyn, zamknięcie getta warszawskiego (15.XI.). Odbicie Konitsa przez Greków (16.XI.). Utworzenie wspólnego dowództwa sił lotniczych i lądowych w Wielkiej Brytanii (17.XI.). Ofensywa grecka – zepchnięcie Włochów za rzekę Kalamas (18.XI.). Delegalizacja Szwajcarskiego Ruchu Narodowego (sympatycy nazizmu), początek działania brytyjskiej grupy lotnictwa w Grecji (19.XI.). Przystąpienie Węgier (HORTHY) do osi „Rzym-Berlin-Tokio”, pojmanie brytyjskiego marszałka lotnictwa BOYDA w wyniku przymusowego lądowaniu tegoż na Sycylii (20.XI.). Wkroczenie wojsk greckich do Albanii i zajęcie Korcza (21-22.XI.). Alians Rumunii (ANTONESCU) do osi „Rzym-Berlin-Tokio” (23.XI.). Drugi etap ofensywy greckiej w Albanii (23.XI.-8.XII.). Spotkanie HITLER-PÉTAIN, storpedowanie brytyjskiego statku handlowego „Port Hobart” przez niemiecki pancernik „Admiral Scheer” na Atlantyku (na płn-wsch od Bermudów), przyłączenie się Słowacji (TISO) do osi „Rzym-Berlin-Tokio” (24.XI.). Wysadzenie w powietrze brytyjskiego statku „Patria” (wskutek protestu przeciw deportacji Żydów z Palestyny) przez żydowskich bojowników, pierwszy lot najbardziej uniwersalnego samolotu wojskowego „De Havilland Mosquito” (25.XI.). Nalot brytyjski na Kolonię, odwołanie BADOGLIO ze stanowiska szefa sztabu generalnego wojsk lądowych Włoch na froncie greckim, jego następcą CAVALLERO (26.XI.). Nieudana próba ataku włoskiego na brytyjski konwój k/Sardynii, nierozstrzygnięta bitwa morska u przyl. Spartivento (Teulada): uszkodzenia po obydwu stronach (Włochy: niszczyciel „Lanciere” oraz pancernik „Vittorio Veneto”, Wielka Brytania: ciężki krążownik „Berwick”), 64 morderstwa polityczne „Żelaznej Gwardii” w Rumunii (m.in. zabójstwo byłego premiera NICOLAE IORGA) – (27.XI.). Pojedynek na kanale La Manche (wyspa Wight) między asami lotnictwa Niemiec (WICK) i Wielkiej Brytanii (DUNDAS), obaj zestrzeleni (28.XI.). Pierwsza wersja planu „Barbarossa” w Niemczech, przemówienie DE GAULLE’A przez radio (siły Wolnej Francji – 35 tys. żołnierzy i 1000 lotników) – (29.XI.). Bombardowania doków oraz centrum Southampton przez Luftwaffe, zajęcie Progrades w Albanii przez siły greckie (30.XI.). Korsarski rejs „Admiral Hipper” po Atlantyku (30.XI.-27.XII.). Zatopienie brytyjskiego statku handlowego „Tribesman” przez „Admiral Scheer” u wybrzeży Gambii (1.XII.). Bombardowania Bristolu przez Luftwaffe (2.XII.). Zatopienie brytyjskiego krążownika „Glasgow” przez lotnictwo włoskie u wybrzeży Krety (3.XII.). Grecy w Përmet i Sarandë w Albanii – początek ewakuacji Włochów z Argyrokastro (4.XII.). Odprawa sztabowa u HITLERA (omawanie planu operacji przeciw Grecji i ZSRR) – (5.XII.). Ofensywa grecka w górach Pindos (6.XII.). 14-godzinne bombardowanie Londynu przez Luftwaffe, zdymisjonowanie admirałów floty włoskiej CAMPIONIEGO i CAVAGNARI przez duce (następcami JACHINO oraz RICARDI), odwołanie operacji „Felix” przez HITLERA (opanowanie Gibraltaru) – (7.XII.). Ofensywa brytyjska w rejonie Sidi Barrani tzw. operacja „Compass” (wzięcie do niewoli 4 generałów i 38 tys. żołnierzy włoskich) – (8-9.XII.). Trzeci etap ofensywy greckiej w Albanii (9-28.XII.). Nie przyznanie nagród Nobla we wszystkich kategoriach, zdobycie Sidi Barrani przez wojska brytyjskie, odrzucenie oferty mediacyjnej Niemiec (szef Abwehry WILHELM CANARIS) przez Grecję w wojnie z Włochami (pośrednictwo węgierskiego posła w Hiszpanii) – (10.XII.). Przyłączenie się Japonii do paktu stalowego (11.XII.). Układ o przyjaźni między Jugosławią a Węgrami w Belgradzie, nalot Luftwaffe na Sheffield (12.XII.). Wkroczenie oddziałów niemieckich do Rumunii z Węgier, zdymisjonowanie we Francji-Vichy ministra spraw zagranicznych, LAVALA przez PÉTAINA (protesty niemieckie) – (13.XII.). Zgoda HITLERA na przenosiny ciała NAPOLEONA II z Wiednia do Paryża (15.XII.). Omyłkowe zbombardowanie Bazylei w Szwajcarii przez Brytyjczyków (cztery ofiary), pierwszy nalot dywanowy na Niemcy (dzielnice mieszkaniowe miasta Mannheim) – (16.XII.). Zdobycie Sollum przez wojska brytyjskie w Afryce Płn. (17.XII.). Ostrzeliwanie portu Valona w Albanii przez brytyjską flotę, zaplanowanie agresji Niemiec na ZSRR na 15.V.1941 (założenie użycia potężnych sił pancernych) – (18.XII.). Wysadzenie na wybrzeżu Nowej Gwinei 486 osób z zatopionych statków alianckich przez niemieckie krążowniki pomocnicze „Komet” i „Orion”, odmowa wszelkich stosunków z ZSRR przez Szwajcarię (21.XII.). Bombardowanie Manchesteru przez Luftwaffe (22.XII.). Przemówienie radiowe dla Włoch (CHURCHILL), zdobycie Himarë przez wojska greckie w Albanii – ofensywa na Berat, wprowadzenie zakazu działalności partii komunistycznych w Chinach (23.XII.). Fiasko wyprawy korsarskiej niemieckich pancerników „Scharnhorst” oraz „Gneisenau” (awaria) – (27-29.XII.). Drugi wielki pożar Londynu wskutek bombardowania Luftwaffe (29.XII.). NYGAARDSVOLD premierem Norwegii na emigracji (do 1945). PIETER SJERD GERBRANDY premierem Holandii na emigracji (do 1945). PIERLOT premierem Belgii na emigracji (do 1944). PETER FRASER premierem Nowej Zelandii (do 1949). RYTI prezydentem Finlandii (do 1944). Rządy regencyjne w Lesotho (do 1960). GOLAZ MARCEL PILET prezydentem Szwajcarii. HIGINIO MORÍNIGO prezydentem Paragwaju (do 1948). ENRIQUE PEŃARANDA DEL CASTILLO prezydentem Boliwii (do 1943). MANUEL AVILA CAMACHO prezydentem Meksyku (do 1946). ARNULFO ARIAS MADRID prezydentem Panamy (do 1941). RAFAEL ANGEL CALDERÓN GUARDIA prezydentem Kostaryki (do 1944). Krótkie rządy JULIO ENRIQUE MORENO w Ekwadorze, ARROYO DEL RÍO prezydentem (do 1944). FULGENCIO BATISTA Y ZALDIVAR prezydentem Kuby (do 1944). MANUEL TRONCOSO prezydentem Dominikany (do 1942). Powstanie socjalistycznego ruchu arabskiego o orientacji narodowej (Baas) w Syrii. Śmierć SELMY LAGERLÖF – pisarki szwedzkiej (Cudowna podróż), MICHAIŁA BUŁHAKOWA – pisarza rosyjskiego (Mistrz i Małgorzata), GILBERTA MORGANA – chemika angielskiego, EDOUARDA BRANLY’EGO – wynalazcy francuskiego, FRANCISA SCOTTA FITZGERALDA – pisarza amerykańskiego, JOSEPHA JOHNA THOMSONA – angielskiego fizyka.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

  10. #10
    Mage of the Lesser Tower
    Join Date
    Jun 2007
    Location
    Płońsk
    Posts
    264
    1941 Apel ruchu reksistowskiego (LÉON DEGRELLE) o współpracę Belgów z Niemcami (1.I.). Koncentracja wojsk niemieckich w Rumunii (2.I.). Początek nalotów Luftwaffe na pozycje aliantów w Afryce Płn. z baz włoskich na Sycylii, fiasko ofensywy włoskiej w Albanii (3.I.). Przyjęcie obywatelstwa amerykańskiego przez znaną aktorkę kina niemieckiego, MARLENĘ DIETRICH, zniszczenie włoskiej bazy lotniczej w Murzuk w Libii przez Tuaregów pod dowództwem oficerów Wolnej Francji (4.I.). Odzyskanie Bardii przez Brytyjczyków w Afryce Płn. (45 tys. jeńców włoskich i 130 czołgów) – (5.I.). Powiększenie budżetu wojskowego USA do sumy 17 500 000 000 dolarów (6.I.). Uszkodzenie włoskiego pancernika „Giulio Cesare” przez brytyjskie bombowce (8.I.). Nasilenie walk włosko-brytyjskich pod Tobrukiem (9-22.I.). Seria potężnych nalotów włoskich i Luftwaffe na Maltę, początek dziennego bombardowania baz niemieckich w płn. części Francji przez Brytyjczyków, nalot Luftwaffe na brytyjski lotniskowiec „Illustrious”, umowa Niemiec z ZSRR o przesiedleniu ludności niemieckiej z krajów nadbałtyckich do Rzeszy (10.I.). Zniszczenie brytyjskiego krążownika „Southampton” przez nalot niemiecki u wybrzeży Malty (11.I.). Zajęcie norweskiej floty wielorybniczej i odesłanie jej do Francji przez niemiecki krążownik pomocniczy „Pinguin” (14.I.). Splądrowanie opactwa w Clairvaux przez Niemców (15.I.). Początek negocjacji pokojowych między Francją-Vichy a Tajlandią (16.I.). Zatopienie 3 brytyjskich statków handlowych przez „Admiral Scheer” na Atlantyku (17-20.I.). Rozwiązanie 4. Armii w Chinach (zdominowanej przez komunistów), odbicie Kassali przez wojska brytyjskie w Sudanie – ofensywa na włoską Erytreę (19.I.). Przymusowa służba przeciwpożarowa w Wielkiej Brytanii, nalot lotnictwa ZPA i Rodezji na bazy włoskie w Massawie (Erytrea) – (20.I.). Przełamanie linii obrony włoskiej pod Tobrukiem przez połączone siły brytyjsko-australijskie (21.I.). Fiasko zamachu stanu „Żelaznej Gwardii” (HORIA SIMA) w Rumunii, mord na 1000 Żydach (21-24.I.). Zdobycie Tobruku przez siły alianckie, wzięcie w niewolę 25 tys. Włochów, początek wyprawy „Gneisenau” i „Scharnhorsta” na Atlantyk (22.I.). Wydostanie się norweskiej floty handlowej ze Szwecji na Morze Północne do oczekujących ich tam okrętów brytyjskich (23.I.). Opanowanie buntu „Żelaznej Gwardii” przez ANTONESCU w Rumunii – likwidacja organizacji (24.I.). Okres dużych strat ludzkich na froncie włosko-greckim w Albanii – mróz, tyfus (25.I.). Zajęcie Biscia w Erytrei przez siły brytyjskie (26.I.). Wkroczenie wojsk ZPA do Somali Włoskiego, zaminowanie przez lotnictwo niemieckie Kanału Sueskiego, śmierć METAXASA – dyktatora Grecji (29.I.). Zdobycie Derny przez Brytyjczyków w Afryce Płn. (30.I.). Pokój Francji-Vichy z Tajlandią w Indochinach, koniec prac nad pełną wersją planu „Barbarossa” w Niemczech (31.I.). Zdobycie Agordat i Barentu przez oddziały brytyjskie w Erytrei (1.II.). Korsarski rajd „Admiral Hipper” na Atlantyku (1-15.II.). Bitwa brytyjsko-włoska pod Keren w Erytrei, powstrzymanie ataku brytyjskiego przez 8 tygodni (3.II.-27.III.). Zwycięstwo oddziałów brytyjskich pod Beda Fomm w Afryce Płn. (uzyskanie 112 czołgów, 216 sztuk broni, 20 tys. jeńców włoskich) – zdobycie Barki (5.II.). Brytyjczycy w Benghazi (6 generałów włoskich w niewoli), ROMMEL dowódcą wojsk niemieckich w Afryce Płn. tzw. Afrika Korps (6.II.). Początek miesięcznego oblężenia oazy Al-Kufra, głównej włoskiej bazy lotniczej w płd. Libii przez wojska Wolnej Francji (PHILIPPE LECLERC), zdobycie Agedabja przez siły brytyjskie w Libii (7.II.). Dotarcie oddziałów brytyjskich pod wodzą ARCHIBALDA WAVELLA do El-Agheila w Libii (9.II.). Odwołanie brytyjskiego ambasadora z Rumunii, nalot bombowy Brytyjczyków na tankowce niemieckie w Rotterdamie (10.II.). Nocny atak brytyjskich niszczycieli na Ostendę, zdobycie Ajmadu przez aliantów w Somali Włoskim (11.II.). Zatopienie 7 alianckich statków handlowych (konwój SLS-64) przez „Admiral Hipper” na Atlantyku (11-12.II.). Przybycie ROMMLA do Afryki Płn., spotkanie FRANCO-MUSSOLINI w Bordigerze (12.II.). Rozmowa FRANCO-PÉTAIN w Montpellier (13.II.). Nieudane natarcie wojsk greckich na Tepelenë (13-19.II.). Dotarcie niemieckiego Afrika Korps do Trypolisu, zerwanie stosunków dyplomatycznych z Rumunią przez Wielką Brytanię (14.II.). Rozrzucenie ulotek informacyjnych nad Krakowem i Katowicami przez lotnictwo brytyjskie (15.II.). Bombardowania oddziałów włoskich w Somali przez lotnictwo ZPA (16.II.). Bitwa brytyjsko-włoska nad rzeką Juba w Somali (16-23.II.). Propozycja mediacji Japonii w sprawie zakończenia działań wojennych w sposób dyplomatyczny, obarczenie winą Wielkiej Brytanii za przedłużanie konfliktu (17.II.). Wyzwolenie Mega w Etiopii przez oddziały brytyjskie, wyjaśnienie kwestii przypadkowych nalotów alianckich na ziemie przygraniczne Szwajcarii (18.II.). Odrzucenie propozycji mediacji Niemiec przez Grecję w wojnie z Włochami (19.II.). Zmniejszenie racji żywnościowych we Włoszech (oliwa o 50 %, masło, tłuszcze) – (21.II.). Afrika Korps na linii frontu pod El-Agheila, zatopienie 5 alianckich statków handlowych na Atlantyku przez „Gneisenau” i „Scharnhorsta”, zatopienie 4 alianckich statków handlowych na Oceanie Indyjskim przez „Admiral Scheer”, deportacja 400 Żydów z Amsterdamu do obozu w Mauthausen (22.II.). Przemówienie MUSSOLINIEGO w Rzymie (23.II.). Utworzenie nowego rządu Francji-Vichy przez adm. JEAN’A FRANÇOISA DARLANA, pierwsze starcia brytyjsko-niemieckie w Afryce Płn. (24.II.). Zdobycie Mogadiszu przez aliantów w Somali Włoskim, próba desantu wojsk brytyjskich na wyspie Castelrosso na włoskim Dodekanezie, strajk polityczny w okupowanej przez Niemców – Holandii (25.II.). Plan „Isabella-Felix” (opanowanie Hiszpanii i Gibraltaru przez Niemcy). Utworzenie Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego w ZSRR. Niemiecki nalot na Maltę, zapewnienie FRANCO o lojalności wobec Niemiec, zamieszki w Holandii wskutek prześladowania ludności żydowskiej przez Niemców (26.II.). Śmierć byłego króla Hiszpanii – ALFONSA XIII (28.II.). Przystąpienie Bułgarii do osi „Rzym-Berlin-Tokio”, zajęcie włoskiej bazy Al-Kufra w Libii przez oddziały Wolnej Francji (LECLERC), wysoka grzywna dla władz Amsterdamu (kwota 15 000 000 guldenów) po antyniemieckim strajku i manifestacji (1.III.). Wkroczenie wojsk niemieckich do Bułgarii z terytorium Rumunii, protest ZSRR wobec zaistniałych faktów (2.III.). Zajęcie Cyrenajki przez oddziały brytyjskie, utworzenie getta dla Żydów w Krakowie (3.III.). Operacja „Claymore” – zniszczenie przez brytyjsko-norweskie oddziały komandosów niemieckich stacji meteorologicznych oraz fabryk materiałów wybuchowych w Norwegii, uwolnienie 300 jeńców norweskich (4.III.). Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Bułgarią przez Wielką Brytanię, konsultacje ANTONESCU-GÖRING (kwestia planowanego udziału Rumunii w ataku na ZSRR), przypłynięcie brytyjskiego konwoju z 58 tys. żołnierzy z Egiptu do Grecji – (5.III.). Ofensywa grecka w środkowej Albanii – zdobycie ważnych górskich pozycji strategicznych (6.III.). Zatopienie niemieckiego okrętu podwodnego „U-47” (słynny as wsród U-bootów, PRIEN) przez brytyjski konwój, wprowadzenie przymusowej pracy dla Żydów w Niemczech (7.III.). Odparcie włoskiej ofensywy przez Greków na terytorium Albanii (8.III.). Początek wielkiej ofensywy włoskiej (MUSSOLINI) na froncie greckim, wyjście przednich oddziałów niemieckich na granicę bułgarsko-grecką, zatopienie greckiego frachtowca „Marathon” na Atlantyku przez „Scharnhorsta” (9.III.). Apel PÉTAINA do USA o dostawy żywności dla Francji-Vichy, wyzwolenie Dagabur w Etiopii przez wojska alianckie (10.III.). Fiasko kontynuowania ofensywy przez Włochów w Albanii (10-15.III.). Odstąpienie Tajlandii części Kambodży i Laosu przez Francję-Vichy (pod presją Japonii), „Lend-Lease Act” w USA (przyznanie prawa prezydentowi do sprzedaży, zamiany, dzierżawy lub wypożyczenia wszelkiego sprzętu wojennego krajom, których wsparcie uważać on będzie za żywotny interes obronny dla USA), pierwsza wojskowa pomoc amerykańska dla Chin i Wielkiej Brytanii (11.III.). Bombardowanie Berlina przez Brytyjczyków (12.III.). Nalot Luftwaffe na Glasgow w Szkocji (13.III.). Obrady Konferencji Antarktycznej z udziałem Chile i Argentyny w celu uregulowania sporów granicznych, akcja niemieckich okrętów podwodnych na Atlantyku – zatopienie 7 alianckich statków handlowych z konwoju płynącego z Afryki Zachodniej, początek ofensywy niemieckiej pod dowództwem ROMMLA w Afryce Płn., powstanie konspiracyjnego Frontu Niepodległości w okupowanej Belgii (15.III.). Zatopienie 16 alianckich statków handlowych na Atlantyku przez „Scharnhorsta” i „Gneisenau” (15-16.III.). Krach ataku U-bootów na brytyjski konwój „HX-112” na Atlantyku (śmierć niemieckiego asa wojny podwodnej, SCHEPKEGO, dostanie się KRETSCHMERA w niewoli), zapowiedź HITLERA o zwycięstwie Niemiec w wojnie przy końcu roku 1941 (16.III.). Korsarski rajd „Admiral Hipper” na Atlantyku (16.III.-1.IV.). Kryzys rządowy w Jugosławii (20.III.). Zgoda Wielkiej Brytanii na ograniczone dostawy amerykańskiej żywności dla Francji-Vichy (22.III.). Zdobycie El-Agheila przez oddziały niemieckie w Afryce Płn. (24.III.). Angaż Jugosławii (DRAGIŠA CVETKOVIĆ) do osi „Rzym-Berlin-Tokio”, protesty w Belgradzie (25.III.). Zdobycie Keren w Erytrei przez oddziały brytyjskie, zamach stanu w Jugosławii – obalenie władzy regencji księcia PAWŁA, rządy osobiste PIOTRA II, nowym premierem DUŠAN SIMOVIĆ (27.III.). Bitwa morska k/przyl. Matapan – zatopienie trzech włoskich krążowników ciężkich „Pola”, „Zara”, „Fiume” oraz 2 niszczycieli przez flotę brytyjską + uszkodzenie pancernika „Vittorio Veneto”, zaniechanie większych operacji morskich floty włoskiej na Morzu Śródziemnym (28.III.). Kasata wszystkich stowarzyszeń religijnych na terenie Generalnego Gubernatorstwa (31.III.). Podsumowanie działalności niemieckich krążowników pomocniczych na oceanach („Thor” – zatopienie 11 alianckich statków handlowych, „Atlantis” – 22, „Pinguin” – 17, „Orion”, „Widder” i „Komet” – mniejsze rezultaty) – (IV.). Brak zgody nowego premiera Jugosławii, SIMOVICIA na spotkanie z brytyjskim ministrem spraw zagr., ANTHONY EDENEM, zdobycie Asmary w Erytrei przez siły brytyjskie (PLATT), ofensywa niemiecka w Afryce Płn. – zdobycie Marsa el-Burajka (1.IV.) oraz Agedabja (2.IV.). Proniemiecki zamach stanu w Iraku (RASHID ALI EL-GALIANI) dokonany przy udziale partii „Ojczyźniane Braterstwo” i grupy oficerów – Złoty Kwadrat, zerwanie stosunków dyplomatycznych z Węgrami przez Wielką Brytanię i z Jugosławią przez Niemcy (3.IV.). Zdobycie Benghazi przez Niemców, tajne rozmowy japońsko-niemieckie na temat współpracy (4.IV.). Pakt o przyjaźni między Jugosławią a ZSRR, dotarcie wojsk niemieckich do Barki, układ polsko-kanadyjski o pomocy wojskowej (5.IV.). Atak Niemiec na Jugosławię i Grecję – naloty bombowe na Belgrad, przekroczenie granicy bułgarsko-greckiej przez wojska niemieckie, zdobycie Addis Abeby – stolicy Etiopii przez oddziały ZPA, zdobycie El-Mechila przez Niemców w Afryce Płn., potępienie niemieckiej agresji na Jugosławię i Grecję przez USA (6.IV.). Naloty niemieckie na Belgrad (17 tys. ofiar) i Pireus – zatopienie okrętu amunicyjnego „Clan Fraser”, zniszczenie większej części portu, 13 dalszych okrętów, setki ofiar; zajęcie Skopje przez siły niemieckie – odwrót armii jugosłowiańskiej, wzięcie do niewoli brytyjskiego generała O’CONNORA przez przednie oddziały Afrika Korps (7.IV.). Zajęcie Massawy w Erytrei przez oddziały brytyjskie i Wolnej Francji, zamknięcie pierścienia oblężenia wokół Tobruku przez Niemców (8.IV.). Zdobycie Salonik przez wojska niemieckie w Grecji, przełamanie przez Niemców frontu jugosłowiańskiego, nalot brytyjski na Berlin – pożar Opery Narodowej, zajęcie Bardii przez Afrika Korps, strajki w norweskich fabrykach (9.IV.). Zdobycie Zagrzebia i Monastyra przez wojska niemieckie – ogłoszenie utworzenie Niezależnego Państwa Chorwackiego (Nezavisna Drżava Hrvatska) tzw. NDH przez SLAVKO KVATERNIKA), umowa duńsko-amerykańska (zgoda Danii na tworzenie amerykańskich baz morskich oraz lotniczych na Grenlandii, pierwsze starcie floty amerykańskiej z niemiecką – zaatakowanie U-boota przez amerykański niszczyciel „Niblack” (10.IV.). Przyłączenie się Włoch i Węgier do ataku na Jugosławię, nalot brytyjski na Brest – uszkodzenie pancernika „Gneisenau” (11.IV.). Niemieckie oblężenie Tobruku (11.IV.-10.XII.). Wejście armii niemieckiej do Belgradu (12.IV.). Podpisanie w Moskwie 5-letniego układu o nieagresji między Japonią a ZSRR (13.IV.). Początek odwrotu Greków z Albanii (14.IV.). Zdobycie Sollum w Afryce Płn. przez Afrika Korps (ROMMEL), przedarcie się resztek floty jugosłowiańskiej (m.in. okręt podwodny „Nebosja”) do portu brytyjskiego w Aleksandrii, zerwanie stosunków dyplomatycznych z Jugosławią przez Bułgarię, uznanie Niezależnego Państwa Chorwackiego przez Niemcy i Włochy (15.IV.). Wkroczenie armii niemieckiej do Sarajewa, nalot Luftwaffe na Londyn, zatopienie k/przyl. Bon włoskiego konwoju (pięć statków handlowych i trzy niszczyciele) przez Brytyjczyków, tajne negocjacje japońsko-amerykańskie (16.IV.). Wejście oddziałów brytyjskich do Iraku, kapitulacja Jugosławii – rozbiór kraju (płn. Słowenia z Mariborem do Niemiec, płd. Słowenia z Lublaną, część Dalmacji ze Splitem, Czarnogóra, część Macedonii i Kosowo z Prisztiną do Włoch, Prekmurje wraz z Medjumurje i część Wojwodiny z Nowym Sadem do Węgier, większa część Macedonii ze Skopje oraz płd. część Serbii do Bułgarii, w składzie Chorwacji – Bośnia, Hercegowina, część Wojwodiny i Dalmacja z Dubrownikiem, pozostałe ziemie serbskie pod okupacją niemiecką) – (17.IV.). Samobójstwo premiera Grecji, KORISISA – JERZY II na czele rady ministrów, wyokrętowanie dywersantów niemieckich w Basrze jako pomocy dla RASHIDA ALI EL-GHALIANIEGO w Iraku (18.IV.). Desant wojsk brytyjskich w Habbanija w Iraku (19.IV.). Utworzenie nowego rządu greckiego (EMMANUELOS TSUDEROS), atak floty brytyjskiej na Trypolis – uszkodzenie 7 okrętów włoskich i spalenie rafinerii, nalot niemiecki na Ateny (śmierć brytyjskiego asa lotnictwa, PATTLE’GO), podpisanie na przełęczy Métsovon zawieszenia broni między Grecją a Niemcami (TSÓLAKOGLU, SEPP DIETRICH) – (20.IV.). Początek masowych nalotów na Plymouth, zatopienie 11 okrętów greckich i 43 handlowych przez Luftwaffe, podpisanie aktu kapitulacji Grecji wobec Niemiec (TSÓLAKOGLU, WILHELM LIST) – (21.IV.). Podpisanie trzeciego aktu kapitulacji Grecji, tym razem równocześnie wobec Włoch i Niemiec w Salonikach (TSÓLAKOGLU, ALFRED JODL, FERRERO), podział Grecji na 3 strefy okupacyjne: bułgarska (część zach. Tracji), niemiecka (Macedonia z Salonikami, Płw. Chalcydycki, wyspy Limnos, Lesbos, Chios oraz Attyka z Atenami i część zach. Tracji przy granicy z Turcją), włoska (Epir, Tesalia, Płw. Peloponez, Wyspy Jońskie, Eubea, Cyklady i Sporady) – (23.IV.). Ewakuacja 51-tys. Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego na Kretę i do Egiptu tzw. operacja „Demon” (24-29.IV.). Fiasko ataków niemieckich na Tobruk (24.IV.). Opanowanie przełęczy Halfaya przez Niemców w Afryce Płn., ogłoszenie rozszerzenia patroli amerykańskich okrętów wojennych na Atlantyku do 26 stopnia długości zachodniej i 20 stopnia szerokości południowej (25.IV.). Zdobycie Koryntu przez niemieckich spadochroniarzy, zajęcie Dessie w Etiopii przez wojska alianckie (26.IV.). Wkroczenie armii niemieckiej do Aten, wystąpienie LINDBERGHA z armii amerykańskiej po potępieniu jego izolacjonistycznej przemowy w dniu 23.IV., zatrzymanie ofensywy niemieckiej (Egipt), ataki wojsk irackich (EL-GALIANI) na Brytyjczyków – przecięcie rurociągów (27.IV.). Getto warszawskie – ponad 1,5 mln ludzi (28.IV.). Zajęcie Kalamaty przez siły niemieckie – zakończenie kampanii greckiej (29.IV.). Początek oblężenia brytyjskiej bazy lotniczej w Habbanija przez wojska irackie, wdarcie się Afrika Korps (ROMMEL) w głąb obrony Tobruku (30.IV.). Początek niemieckich nalotów na Liverpool – zniszczenie doków: 1460 ofiar, rozpoczęcie sprzedaży obligacji wojennych przez rząd USA, zdobycz brytyjska – niemieckie urządzenia radiolokacyjne z rozbitego samolotu Luftwaffe (1.V.). Odparcie irackiego ataku na pozycje brytyjskie pod Habbanija – brytyjski nalot bombowy na Bagdad (3.V.). Bitwa wojsk alianckich z włoskimi pod Amba Alagi w Etiopii (3-19.V.). Początek „połączenia promowego” z oblężonym Tobrukiem przez flotę brytyjską i australijską (5.V.). Porozumienie gospodarcze między Japonią a Francją-Vichy w Tokio (6.V.). Zmasowane naloty niemieckie na Hull w Anglii, głosowanie w sprawie wotum zaufania dla rządu CHURCHILLA (447 za, 3 przeciw) – (7.V.). Udaremnienie nalotu Luftwaffe na Derby w Anglii (zagłuszanie niemieckich urządzeń naprowadzających), nalot brytyjski (359 samolotów) na Hamburg i Bremę (8.V.). Zdobycie aktualnego kodu Enigmy przez Brytyjczyków, powrót cesarza Etiopii, HAJLE SELLASJE do Addis Abeby (9.V.). Tajna misja RUDOLFA HESSA do Wielkiej Brytanii (rzekoma oferta zawieszenia broni między Niemcami a Brytyjczykami), lądowanie w Szkocji – uwięzienie, zmasowany nalot Luftwaffe na Londyn (2200 pożarów, 1436 ofiar), strajki górnicze w okupowanej Belgii (10.V.). Opanowanie wysp na Morzu Egejskim (bez Krety) przez oddziały niemieckie i włoskie (11.V.). Ogłoszenie HESSA szaleńcem przez Niemcy, wzmocnienie wojsk brytyjskich w Afryce Płn. 240 czołgami tzw. operacja Tygrys (12.V.). Początek prześladowania Żydów w Paryżu – aresztowanie ponad 3600 osób (13.V.). Wzrost napięcia między Wielką Brytanią a Japonią (wzmocnienie obrony Singapuru) – (14.V.). Odbicie Sollum przez wojska brytyjskie w Egipcie, ostrzeżenie USA dla władz Francji-Vichy (aresztowanie wszystkich francuskich statków handlowych na wodach terytorialnych USA) – (15.V.). Ogłoszenie niezależności Islandii od Danii – SVEINN BJŘRNSSON regentem (do 1944), strajk górniczy w Liege w Belgii (16.V.). Poparcie ZSRR dla GALIANIEGO w Iraku (17.V.). Oficjalna aneksja Dalmacji przez Włochy – ogłoszenie księcia Spoleto – królem Chorwacji jako TOMISŁAWA II, wyjście niemieckiego pancernika „Bismarck” i ciężkiego krążownika „Prinz Eugen” na korsarski rejs na Atlantyk tzw. operacja Rheinübung (18.V.). Klęska armii włoskiej pod Amba Alagi – w niewoli brytyjskiej włoski wicekról Etiopii, książę D’AOSTA i 18 tys. żołnierzy, nalot brytyjski na Bagdad, wypuszczenie przez Niemców 100 tys. francuskich jeńców wojennych (19.V.). Operacja „Merkury” – desant niemiecki na Kretę poprzedzony bombardowaniem wyspy, podpisanie kapitulacji wojsk włoskich w Afryce Wschodniej przez księcia D’AOSTĘ (bronią się jeszcze Włosi w Gondar, Jimma i nad Jubą) – (20.V.). Odparcie ataku niemieckiej floty inwazyjnej na Kretę przez wojska aliantów, zatopienie pierwszego amerykańskiego statku handlowego – „Robin Moor” przez niemieckiego U-boota (21.V.). Kontynuacja niemieckiego ataku na Kretę, ewakuacja lotnictwa brytyjskiego z wyspy, zatopienie 2 krążowników i 3 niszczycieli brytyjskich przez Niemców k/Krety, organizacja norweskiego SS przez HIMMLERA (22.V.). Bitwa morska na Atlantyku między Grenlandią a Islandią – zatopienie brytyjskiego krążownika liniowego „Hood” przez „Bismarcka” (1413 ofiar), ewakuacja króla Grecji, JERZEGO II z Krety do Egiptu, zatopienie włoskiego statku transportowego „Conte Rosso” przez „Upholder”, brytyjski okręt podwodny (800 ofiar), rozwój natarcia niemieckiego na Krecie (24.V.). Powiadomienie USA przez Niemcy o równym traktowaniu okrętów amerykańskich eskortujących konwoje brytyjskie jak pozostałych uczestników wojny, postawienie min w porcie w Lagos (Nigeria) przez „U-69” (25.V.). Atak Luftwaffe na brytyjski lotniskowiec „Formidable” w pobliżu Krety i jego uszkodzenie, powtórne nawiązanie kontaktu ogniowego na płn. Atlantyku z „Bismarckiem” przez Brytyjczyków (atak samolotów z lotniskowca „Ark Royal”), samotny bój polskiego niszczyciela „Piorun” z „Bismarckiem” (okrążenie „Bismarcka” przez okręty brytyjskie), strajki robotnicze w płn. Francji (26.V.). Zatopienie „Bismarcka” (GÜNTHER LÜTJENS) przez flotę brytyjską o godz. 10.37 (ok.2280 ofiar), zatopienie brytyjskiego niszczyciela „Mashona” przez niemieckie samoloty, zdobycie Chanii na Krecie przez Niemców – początek ewakuacji oddziałów alianckich, ogłoszenie stanu zagrożenia państwa w USA (ROOSEVELT), racjonowanie jaj, mleka i ryb w Wielkiej Brytanii, pierwszy konwój z Kanady do Wielkiej Brytanii, eskortowany przez okręt podwodny (27.V.). Zatopienie dwóch brytyjskich niszczycieli „Imperial” oraz „Hereward” przez Luftwaffe u wybrzeży Krety, udostępnienie Niemcom lotnisk w Syrii oraz baz portowych w Tunezji i Senegalu przez Francję- Vichy (28.V.). Nasilenie ewakuacji aliantów z Krety (29.V.-1.VI.). Dotarcie Brytyjczyków do Bagdadu – ucieczka GALIANIEGO do Iranu (30.V.). Poddanie się wojsk irackich oddziałom brytyjskim, omyłkowy nalot Luftwaffe na Dublin – zaostrzenie stosunków dyplomatycznych Niemiec z Irlandią (31.V.). Koniec ewakuacji wojsk alianckich z Krety (straty: 1,7 tys. zabitych, 1,7 tys. rannych, 12 tys. wziętych do niewoli oraz 3 krążowniki, 6 niszczycieli i 46 samolotów, straty niemieckie: 4 tys. zabitych, 2,1 rannych oraz 220 samolotów), przemówienie papieża PIUSA XII na tematy społeczne, powrót „Prinz Eugena” do portu w Breście (1.VI.). Wprowadzenie szeregu procesów dyskryminujących Żydów we Francji-Vichy, spotkanie HITLER-MUSSOLINI na przełęczy Brenner poświęcone omówieniu działań wojennych, nalot brytyjski na Zagłębie Ruhry (2.VI.). Nalot niemiecki na Kair (ponad 150 ofiar), śmierć byłego cesarza Niemiec, WILHELMA II w Holandii, kryzys rządowy w Egipcie (4.VI.). Największy (od zakończenia pierwszej wojny światowej) budżet wojskowy w USA w wysokości 10 000 000 000 dolarów, nalot japoński na Chungcing (ponad 700 ofiar) – (5.VI.). Rozkaz Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu o likwidacji komisarzy Armii Czerwonej w przypadku ich pojmania, pierwszy transport więźniów z zagranicy (Czechy) do obozu w Auschwitz (6.VI.). Nalot brytyjski na Brest, śmierć 230 osób w wyniku bombardowania Aleksandrii przez samoloty niemieckie i włoskie – początek ewakuacji osób cywilnych z miasta (7.VI.). Inwazja sił Wolnej Francji na znajdujące się pod kontrolą władz Francji-Vichy – Syrię i Liban (8.VI.). Zajęcie libańskiego portu Tyr przez Brytyjczyków, odparcie niszczycieli Francji-Vichy przez flotę brytyjską w pobliżu Bejrutu (9.VI.). Ofensywa sił brytyjskich w Syrii, desant wojsk brytyjskich pod Assab w Erytrei – wyparcie Włochów z ostatniej bazy nad Morzem Czerwonym (10.VI.). Pierwszy z serii 20 nalotów brytyjskich na Zagłębie Ruhry, atak lotnictwa alianckiego na niemiecki pancernik „Lützow” nieopodal wybrzeży Norwegii (wyłączenie go ze służby do I.1942) – (12.VI.). Podpisanie porozumienia handlowego między ZSRR a Japonią, dementi rządu ZSRR na temat zadrażnień z Niemcami, masowe aresztowania Żydów (12 tys.) na terenie Francji-Vichy, rekwizycja ich przedsiębiorstw (13.VI.). Zamrożenie wszystkich aktywów państw „Osi” w USA, wypady myśliwców brytyjskich nad północną Francję połączone z atakami bombowców na jednostki na Kanale La Manche (przez 30 dni), przystąpienie Chorwacji do „osi Rzym-Berlin-Tokio” (14.VI.). Nakaz zamknięcia wszystkich konsulatów niemieckich w USA (15.VI.). Operacja „Battleaxe” – odciążenie obrony Tobruku przez ataki alianckie na pozycje Afrika Korps pod Sollum (15-17.VI.). Fiasko operacji „Battleaxe” po utracie 1 tys. żołnierzy i 100 czołgów przez aliantów (17.VI.). Pakt o nieagresji między Niemcami a Turcją (18.VI.). Zamknięcie konsulatów USA w Niemczech i Włoszech (19.VI.). Otworzenie grobu mongolskiego wodza TIMURA przez radzieckich archeologów (20.VI.). Zdobycie Jimma w Etiopii i wyparcie wojsk Francji-Vichy z Damaszku przez siły alianckie (21.VI.). Atak Niemiec i Rumunii na ZSRR o godz. 3.15 – proporcje: Niemcy (3,2 mln żołnierzy, 3350 czołgów, 1950 samolotów, 7,2 tys. dział), Rumunia (300 tys. żołnierzy), ZSRR (2,5 mln żołnierzy, 20 tys. czołgów, 7,7 tys. samolotów w pierwszej linii, 2,2 mln rezerwistów, 3,5 tys. samolotów), przewaga technologiczna po stronie Niemiec; wypowiedzenie wojny ZSRR przez Włochy, utrata przez Rosjan w ciągu pierwszego dnia walk – 1,2 tys. samolotów (Luftwaffe – 10 sztuk), wdarcie się Niemców na 80 km w głąb ZSRR, powstanie w Krakowie Ukraińskiego Komitetu Narodowego i ogłoszenie manifestu o utworzeniu zjednoczonego państwa ukraińskiego (inicjatywa BANDERY) – (22.VI.). Ogłoszenie mobilizacji powszechnej w ZSRR, sforsowanie Bugu przez Niemców, wypowiedzenie wojny ZSRR przez Słowację, obietnica pomocy Wielkiej Brytanii i USA dla ZSRR (23.VI.). Zdobycie Wilna i Kowna przez siły niemieckie, zajęcie większości Litwy i zachodniej Ukrainy, otwarcie w Danii i Hiszpanii biur rekrutacji ochotników gotowych do walki z ZSRR na froncie wschodnim u boku Niemiec, przystąpienie Chorwacji i Słowacji do Paktu Antykominternowskiego (24.VI.). Zgoda Szwecji na przemarsz niemieckich oddziałów do Finlandii, nalot bombowy lotnictwa ZSRR na Helsinki (25.VI.). Wypowiedzenie wojny ZSRR przez Finlandię, ofensywa 400 tys. żołnierzy fińskich na Leningrad, dotarcie niemieckich sił pancernych do Dźwiny, początek okrążania Rosjan pod Mińskiem, bombardowania: Leningradu przez Niemców i Bukaresztu przez Rosjan, oblężenie Płw. Hangö (bazy radzieckiej marynarki wojennej) przez Finów, powstanie Sztabu Głównego Ludowowyzwoleńczych Oddziałów Partyzanckich (JOSIP BROZ TITO) w okupowanej Jugosławii, bombardowanie miejscowości Kassa na Węgrzech – oskarżenie Węgier pod adresem ZSRR o dokonanie zniszczeń (26.VI.). Stan wojny między Węgrami a ZSRR, mobilizacja powszechna na Węgrzech (50 tys. korpus), nalot włoski na Maltę, pogrom Żydów w Białymstoku (1000 ofiar) – (27.VI.). Zajęcie Mińska przez Niemców, pogrom ludności żydowskiej w Kownie (4 tys. ofiar) – (28.VI.). Kapitulacja radzieckiej załogi Brześcia n/Bugiem, mianowanie GÖRINGA swoim następcą przez HITLERA, powołanie Państwowego Komitetu Obrony w ZSRR (STALIN, MOŁOTOW, ŁAWRENTIJ BERIA, GEORGIJ MALENKOW, KLIMENT WOROSZYŁOW), ogłoszenie „Wielkiej Wojny Narodowej (Ojczyźnianej)” przez KC WKP (b) w ZSRR, wzięcie w niewolę przez Niemców w kotle pod Mińskiem 27 dywizji radzieckich (29.VI.). Zdobycie Lwowa przez Niemców, próba ustanowienia rządu ukraińskiego we Lwowie – premierem JAROSŁAW STEĆKO-KARBOWYCZ, CLAUDE AUCHINLECK naczelnym dowódcą brytyjskich wojsk na Bliskim Wschodzie (30.VI.). Zdobycie Rygi przez Niemców, uznanie przez państwa „Osi” marionetkowego rządu Chin, przekroczenie rzeki Berezyny przez niemieckie korpusy pancerne (1.VII.). Nocny nalot brytyjski na Brest – uszkodzenie „Prinz Eugena”, pogrom ludności żydowskiej we Lwowie (7 tys. ofiar) – (2.VII.). Radiowa mowa STALINA do obywateli ZSRR (wezwanie do walki z armią niemiecką i ich sojusznikami), zwycięstwo aliantów nad siłami włoskimi nad rzeką Juba w Etiopii oraz zdobycie przez wojska alianckie Debra Tabor w Etiopii (3.VII.). Zajęcie Ostrowa przez wojska niemieckie, porzucenie polityki antywojennej i wspieranie działań przeciw Niemcom przez Brytyjską Partię Komunistyczną, nalot brytyjski na Bremę z niskiego pułapu (4.VII.). Nocny nalot lotnictwa brytyjskiego na węzeł kolejowy w Münster (5.VII.). Desant wojsk amerykańskich na Islandii, początek kampanii antybolszewickiej w Belgii (DEGRELLE), utworzenie legionu francuskiego do walki z bolszewizmem (PIERRE CONSTANTINI, JACQUES DORIOT, MARCEL DÉAT, EUGČNE DELONCLE) – (7.VII.). Wizyta radzieckiej delegacji wojskowej w Londynie – omówienie szczegółów współdziałania przeciw Niemcom, faktyczny podział ziem byłej Jugosławii między Niemcy, Włochy, Bułgarię i Węgry, wykorzystanie w nalotach na Niemcy amerykańskich Flying Fortress (Latających Fortec) – (8.VII.). Upadek Mińska – wzięcie do niewoli przez Niemców 300 tys. jeńców, zdobycie 2,5 tys. czołgów oraz 1,4 tys. dział i 250 samolotów (9.VII.). Negocjacje niemiecko-japońskie w sprawie przystąpienia Japonii do wojny z ZSRR, rozminowanie portu w San Francisco przez marynarkę amerykańską, wystąpienie do Kongresu USA o dodatkową sumę 4 700 000 000 dolarów dla budżetu obrony (ROOSEVELT), poddanie się sił Vichy w Syrii (DENTZ) – 6 tys. ofiar wśród żołnierzy, dołączenie 5668 żołnierzy Vichy do oddziałów Wolnej Francji, chęć powrotu 30 tys. żołnierzy do ojczyzny, początek bitwy o Leningrad i Smoleńsk (10.VII.). Brak akceptacji rządu Vichy dla warunków kapitulacji DENTZA w Syrii, przekroczenie Dniepru przez niemieckie siły pancerne, likwidacja zalążków władzy ukraińskiej we Lwowie przez Niemców – aresztowanie BANDERY w Berlinie, nasilenie się niemiecko-włoskich ataków na konwoje aliantów płynące do Tobruku, powstanie Kwatery Głównej Naczelnego Dowództwa ZSRR pod przewodnictwem STALINA, w składzie m.in. WOROSZYŁOW, GEORGIJ ŻUKOW, BORYS SZAPOSZNIKOW, MOŁOTOW, SIERGIEJ TIMOSZENKO, SIEMION BUDIONNY (11.VII.). Brytyjsko-radziecki pakt o wzajemnej pomocy (12.VII.). Nalot radziecki na rumuńskie pola naftowe w Ploeşti, odparcie ataku radzieckich okrętów wojennych na niemiecki konwój na Bałtyku (13.VII.). Rozkaz HITLERA w Niemczech dotyczący rozwoju zbrojeń (lotnictwo i marynarka wojenna kosztem sił lądowych), demonstracja Francuzów w Paryżu (14.VII.). Zdobycie Smoleńska przez Niemców, wzięcie 300 tys. jeńców radzieckich do niewoli, pierwsze użycie przez Rosjan wyrzutni rakietowych tzw. katiuszy, „Generalplan Ost” – projekt Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy o deportacji 30 mln Białorusinów, Czechów, Estończyków, Litwinów, Łotyszy, Polaków oraz Ukraińców z terenów zajętych przez Niemcy (15.VII.). Syn STALINA w niewoli niemieckiej, nalot brytyjski na Rotterdam, kontratak radzieckiej floty na port w Rydze, zdobycie Kiszyniowa przez oddziały rumuńskie (16.VII.). Mowa FRANCO o poparciu dla niemieckiej krucjaty przeciw siłom bolszewizmu w ZSRR (17.VII.). Przesilenie rządowe w Japonii, uznanie rządu Czechosłowacji na emigracji przez władze ZSRR – możliwość utworzenia armii na terytorium radzieckim (18.VII.). Napięcie między Peru a Ekwadorem w sprawie granic, walka brytyjsko-niemiecka o literę„V” (spopularyzowaną przez stację BBC, a wykorzystywaną przez obie strony konfliktu jako znak zwycięstwa), umowa handlowa między Szwajcarią a Niemcami, antyrządowy spisek w Boliwii (wydalenie niemieckich dyplomatów), dyrektywa HITLERA o skierowaniu sił pancernych na północ i południowy wschód (19.VII.). STALIN ludowym komisarzem obrony ZSRR (20.VII.). Pierwszy niemiecki nalot na Moskwę, początek operacji „Substance” – alianckiego konwoju na Maltę, koniec brytyjskiej ofensywy w Afryce Płn. (21.VII.). Załamanie się niemieckiego ataku w północnym ZSRR wskutek trudności z zaopatrzeniem (22.VII.). Dotarcie alianckiego konwoju na Maltę (utrata dwóch okrętów: masowca i niszczyciela), uszkodzenie „Scharnhorsta” w wyniku silnego nalotu bombowego lotnictwa brytyjskiego w La Pallice (24.VII.). Zamrożenie aktywów japońskich przez banki w USA i Wielkiej Brytanii, przełamanie umocnień tzw. linii STALINA przez Niemców na froncie wschodnim (25.VII.). Atak włoskich kutrów torpedowych na Maltę (26.VII.). Nalot Luftwaffe na Londyn, zajęcie Phnom Penh w Kambodży przez Japończyków, okupacja Kambodży przez Japonię (do 1945) – (27.VII.). Zamrożenie aktywów brytyjskich, a także amerykańskich przez banki japońskie, lądowanie Japończyków w Wietnamie, zakaz eksportu ropy do Japonii wydany przez władze Holenderskich Indii Wsch. (28.VII.). Oferta USA dla ZSRR, dotycząca dostawy sprzętu wojskowego, zerwanie stosunków dyplomatycznych pomiędzy Finlandią a Wielką Brytanią (29.VII.). Nalot bombowców japońskich na Chongking, układ SIKORSKI-MAJSKI w Londynie (przywrócenie stosunków dyplomatycznych między Polską a ZSRR, zgoda władz ZSRR na utworzenie armii polskiej z uwolnionych jeńców z 1939 r.), nalot brytyjski na niemieckie bazy w Norwegii i Finlandii, zdobycie 17 japońskich łodzi rybackich przez Amerykanów w pobliżu Hawajów (zarzut szpiegostwa) – (30.VII.). Pierwsze przymiarki w Niemczech do „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” (31.VII.). Koniec dostaw ropy amerykańskiej do Japonii, powiększenie terytorium tzw. Generalnego Gubernatorstwa o dystrykt Galicja ze Lwowem, zdobycie Dorpatu i Pskowa przez Niemców (1.VIII.). Pierwsze amerykańskie dostawy dla ZSRR (2.VIII.). Obrona Odessy (4-16.VIII.). Nasilenie walk niemiecko-radzieckich w rejonie Smoleńska (5.VIII.). STALIN głównodowodzącym armii ZSRR (7.VIII.). Obrona Tallinna (7-29.VIII.). Belgijskie posiłki dla Niemców: Legion Waloński (8.VIII.). Spotkanie CHURCHILLA i ROOSEVELTA na pancerniku „Prince of Wales” u wybrzeży Nowej Funlandii – powstanie Karty Atlantyckiej (wyrzeczenie się ekspansji terytorialnej, nieakceptowania zmian terytorialnych bez zgody zainteresowanych narodów, prawo wszystkich narodów do wybrania sobie formy rządu, równy dostęp wszystkich państw do handlu światowego, międzynarodowa współpraca gospodarcza, mająca na celu postęp i rozwój ekonomiczny, swobodna żegluga po zakończeniu wojny, pokój i bezpieczeństwo międzynarodowe po zniszczeniu dyktatury nazistowskiej, dążenie do wyrzeczenia się przemocy w stosunkach międzynarodowych, rozbrojenie państw agresywnych) – (9-14.VIII.). Umowa wojskowa między Polską a ZSRR w Moskwie (przystąpienie do tworzenia armii polskiej na terenach ZSRR) – (14.VIII.). Inkorporacja okręgu białostockiego do Niemiec (15.VIII.). Brytyjsko-radziecki układ handlowy (16.VIII.). Pierwszy szturm Odessy przez Niemców (18.VIII.-5.IX.). Sprzeciw Iranu wobec żądań ZSRR i Wielkiej Brytanii dotyczących wysiedlenia Niemców a także prawa przemarszu przez jego terytorium – wkroczenie sił radziecko-brytyjskich do Iranu, zajęcie Tabrizu i pól naftowych, podział Iranu na strefy wpływów: brytyjską i radziecką, wizyty HITLERA i MUSSOLINIEGO na froncie wschodnim, zatopienie włoskiego transportowca „Esperia" przez brytyjski okręt podwodny „Unique” (1170 ofiar) – (25.VIII.). Nieudany zamach w Wersalu na LAVALA i DÉATA, zdobycie pierwszego niemieckiego okrętu podwodnego „U-570” przez Brytyjczyków (27.VIII.). Wejście pierwszego konwoju brytyjskiego „Dervish” do Archangielska (31.VIII.). Nieudana kontrofensywa radziecka na Dnieprze (31.VIII.-2.IX.). Zarządzenia żydowskie w Niemczech (oznaczenie ich żółtą gwiazdą Dawida), początek ostrzeliwań Leningradu przez Niemców (1.IX.). Pierwsze masowe zagazowania w Oświęcimiu (600 jeńców radzieckich) – (3.IX.). Incydent na Atlantyku między „U-652” a amerykańskim niszczycielem „Greer” (4.IX.). Nalot brytyjski na „Admirala Scheera” w fiordzie Oslo, uwolnienie DENTZA przez Brytyjczyków oraz brytyjskich jeńców z Syrii przez władze Francji-Vichy, zajęcie Dniepropietrowska i Wielkich Łuków przez wojska niemieckie (5.IX.). Nasilenie się strajków robotniczych w Oslo (IX.). Zdobycie Schlisselburga przez Niemców – odwrót Grupy Armii „Środek” pod Jelnią (6.IX.). Początek masowych bombardowań Leningradu przez Niemców (zrzut 12 tys. bomb zapalających), zatopienie okrętu artyleryjskiego „Bremse” przez Brytyjczyków (7.IX.). Dotarcie sił niemieckich do jeziora Ładoga – odcięcie Leningradu od reszty kraju, początek blokady trwającej 900 dni, zatrzymanie natarcia przez wojska fińskie po osiągnięciu granicy sprzed wojny 1939-1940 r., początek deportacji 600 tys. Niemców Nadwołżańskich na Syberię przez ZSRR, kontratak wojsk radzieckich pod Smoleńskiem – zdobycie Jelni, założenie Ligi Niepodległości Wietnamu (Vięt-Minh) przez HO CHI MINHA, aresztowania 100 przywódców wspólnoty żydowskiej przez władze Francji-Vichy (8.IX.). Naloty: brytyjski na Turyn, niemiecki na Kanał Sueski (9.IX.). Pierwsze lotniskowce eskortowe we flocie brytyjskiej – „Audacity” (IX.). Dotarcie wojsk niemieckich (GUDERIAN) do Konotopu, na wschód od Kijowa, poddanie się „U-501” – Kanadyjczykom, stan wojenny w Norwegii wskutek masowych demonstracji robotniczych (10.IX.). ŻUKOW dowódcą garnizonu leningradzkiego w miejsce WOROSZYŁOWA, rozkaz prezydenta ROOSEVELTA o ostrzeliwaniu bez ostrzeżenia wrogich jednostek na wodach amerykańskich (11.IX.). Drugi szturm Odessy przez Niemców (11-22.IX.). Zdobycie Czernihowa przez Niemców, pierwsze śniegi na froncie wschodnim (12.IX.). Obcięcie racji żywnościowych radzieckim jeńcom przez Niemców (13.IX.). Ponowne aresztowanie BANDERY przez Niemców w wyniku wydania przez niego protestu przeciw likwidacji rządu lwowskiego, Okrążenie radzieckich armii przez niemieckie korpusy pancerne (GUDERIAN, EWALD VON KLEIST) pod Łochwicą (15.IX.). Początek akcji informacyjnej wśród żołnierzy niemieckich w okupowanej Polsce – akcja „N”, przerzucenie piechoty i wojsk pancernych spod Lenigradu na front południowy przez HITLERA, rozkaz KEITLA o rozstrzeliwaniu 100 zakładników za każdego zabitego niemieckiego żołnierza na terenach okupowanych (16.IX.). Wzmocnienie eskorty konwojów na Atlantyku między Nową Funlandią a Islandią przez marynarkę wojenną USA, abdykacja REZY KHANA w Iranie pod naciskiem sił brytyjskich i radzieckich – MOHAMMAD REZA PAHLAVI nowym szachem Persji (do 1979), pomoc lotnictwa brytyjskiego dla Rosjan pod Murmańskiem (17.IX.). Port w Leningradzie w zasięgu artylerii niemieckiej, uszkodzenie wskutek ostrzału radzieckiego pancernika „Pietropawłowsk”, zatopienie 2 włoskich transportowców na Morzu Śródziemnym przez brytyjski okręt podwodny „Upholder” (384 ofiary), ogłoszenie poboru do wojska wszystkich mężczyzn w wieku od 16 do 50 lat w ZSRR (18.IX.). Zdobycie Kijowa oraz Połtawy przez Niemców (665 tys. radzieckich żołnierzy w niewoli, zdobycie 850 czołgów oraz blisko 4 tys. dział), brak porozumienia podczas spotkania TITO (komuniści) i DRAŻY MIHAJLOVICIA (czetnicy) w sprawie walki partyzanckiej w Jugosławii (19.IX.). Wprowadzenie do włoskiej marynarki wojennej tzw. żywych torped typu SSB (nurkowie wyposażeni w miniaturowe łodzie podwodne i magnetyczne bomby zegarowe), zatopienie 2 transportowców brytyjskich „Denbydale” i „Fiona” k/Gibraltaru przez Włochów (20.IX.). Zmasowany nalot niemiecki na port w Leningradzie – zatonięcie pancernika „Marat” oraz uszkodzenie pancernika „Oktiabrskaja Rewolucja” (21.IX.). Pierwszy wielki transport kobiet (274) do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück, przybycie króla Grecji, JERZEGO II do Londynu (22.IX.). Powołanie w Londynie Komitetu Narodowego Wolnych Francuzów przez DE GAULLE’A, kara śmierci dla Francuzów, pomagających strąconym lotnikom angielskim podczas nalotów bombowych w okupowanej Francji (23.IX.). Pierwsze niemieckie okręty podwodne na Morzu Śródziemnym (24.IX.). Niemiecki atak na Krym przy użyciu wojsk spadochronowych (25.IX.). Powstanie Frontu Wyzwolenia Narodowego (EAM) w okupowanej Grecji (26.IX.). Proklamacja niepodległości Syrii przez gen. CATROUX, zastępcę DE GAULLE’A, wodowanie pierwszego statku z serii „Liberty” – „Patrick Henry” (27.IX.). REINHARD HEYDRICH protektorem Czech i Moraw (do 1942) – (28.IX.). Rozpoczęcie fali represji w Protektoracie Czech i Moraw – aresztowanie premiera ELIASA, wyjście pierwszego konwoju „PQ-1” z Islandii do portu w Archangielsku, wkroczenie wojsk niemieckich do Zagłębia Donieckiego (29.IX.). Mord komando SS na ludności żydowskiej w Babim Jarze k/Kijowa (33 771 ofiar) – (29-30.IX.). Początek bitwy pod Moskwą – operacja „Tajfun”, dotarcie konwoju „WS-11X” (operacja „Halberd”) na Maltę (30.IX.). Odparcie ofensywy japońskiej w rejonie Changla przez oddziały chińskie (CZANG KAJ-SZEK), porozumienie brytyjsko-amerykańsko-radzieckie w sprawie specjalnej amerykańskiej pożyczki wojskowej „lend-lease”, kara śmierci dla ELIASA w Protektoracie Czech i Moraw (zamieniona później na ułaskawienie) – (1.X.). Pierwszy lot eksperymentalnego niemieckiego myśliwca „Me-163 Komet” o napędzie odrzutowym, nalot bombowy Luftwaffe na Wielką Brytanię (2.X.). Wysadzenie w powietrze 3 paryskich synagog, stracenie burmistrza Pragi, KLAPKI za działalność antyniemiecką (3.X.). Ofensywa niemiecka pod Briańskiem (6-9.X.). Przełamanie linii frontu wschodniego pod Wiaźmą przez Niemców (7.X.). Zdobycie Orła przez wojska niemieckie (8.X.). Okrążenie 2 armii radzieckich pod Briańskiem przez korpus pancerny GUDERIANA (9.X.). Fiasko referendum w sprawie przyłączenia Luksemburga do Niemiec – 97% absencji obywateli (10.X.). Odwołanie ustawy o neutralności w USA (13.X.). Okrążenie 6 armii radzieckich przez Niemców pod Wiaźmą (14.X.). Zdobycie Kalinina i Kaługi przez siły niemieckie, raport SS o przeprowadzeniu na Litwie, Łotwie i w Estonii egzekucji 125 tys. Żydów oraz 5 tys. komunistów od czasu inwazji na ZSRR, zakaz opuszczania gett przez Żydów w Generalnym Gubernatorstwie, kara śmierci za pomoc Żydom dla ludności polskiej (15.X.). Kryzys rządowy w Japonii (dymisja księcia KONOYE), ewakuacja rządu radzieckiego z Moskwy do Kujbyszewa, STALIN nadal w Moskwie, kara dożywotniego więzienia dla BLUMA, DALADIERA oraz LOUISA MANDELA i GAMELINA w procesie we Francji- Vichy (16.X.). Wkroczenie Niemców do Odessy, atak „U-658” na amerykański niszczyciel „Kearny" (17.X.). Aresztowanie radzieckiego szpiega, RICHARDA SORGE w Tokio, gen. HIDEKI TOJO na czele rządu japońskiego, inkorporacja terytorium Transnistrii (terenów między Dniestrem a Bugiem) do Rumunii (18.X.). Poddanie się Rosjan w Briańsku, początek oblężenia Moskwy przez Niemców (19.X.). ŻUKOW naczelnym dowódcą obrony Moskwy (21.X.). Śmierć w zasadzce rumuńskiego gen. GLUGOSCIANU i 50 ludzi w Odessie (22.X.). Egzekucja ok. 50 tys. cywili z Odessy w odwet za zamach na gen. GLUGOSCIANU (23.X.). Zdobycie Biełgorodu i Charkowa przez Niemców (24.X.). Rozstrzelanie 100 francuskich cywili przez Niemców za zabicie 2 niemieckich oficerów przez ruch oporu, zatrzymanie pierwszej ofensywy niemieckiej na Moskwę (25.X.). Oskarżenia senatora ROBERTA TAFTA wobec ROOSEVELTA o wciąganie USA do wojny (28.X.). Rozpoczęcie oblężenia Sewastopola, głównego portu na Krymie przez wojska niemieckie i rumuńskie (30.X.). Kolejny incydent amerykańsko-niemiecki: zatopienie niszczyciela „Reuben James” przez „U-552” na Atlantyku (100 ofiar), fala nastrojów antyniemieckich w USA (31.X.). Zdobycie Kurska oraz Teodozji przez Niemców, nalot radziecki na Helsinki (1.XI.). Raport SS: egzekucje 70 tys. Żydów na terenach środkowej i południowej Ukrainy od początku wojny (3.XI.). Utworzenie konspiracyjnej organizacji „Walka” (Combat) we Francji przez FRANÇOIS DE MENTHONA i HENRI FRENAY’A (4.XI.). Wysłanie do USA przez Japonię – misji dyplomatycznej (SABURO KURUSU) dla zażegnania sporów i dojścia do kompromisu (5.XI.). Wystąpienie STALINA do obywateli ZSRR (6.XI.). Nalot brytyjski na Berlin, kredyt USA dla ZSRR w wysokości 1 000 000 000 dolarów na zakup materiałów wojennych, zatrzymanie ofensywy fińskiej przez Rosjan (7.XI.). Zniszczenie dużego konwoju włoskiego na Morzu Śródziemnym przez Brytyjczyków (9.XI.). Wezwanie USA do Finlandii o zakończenie wojny z ZSRR, długoterminowy plan wyparcia z Azji – Wielkiej Brytanii i USA przez Japonię (11.XI.). Bitwa aliantów z Włochami pod Gondar w Etiopii (11-27.XI.). Przeważająca część Krymu pod kontrolą Niemiec i Rumunii, zatopienie radzieckiego lekkiego krążownika „Krasnaja Ukraina” przez niemieckie lotnictwo na Morzu Czarnym (13.XI.). Zatopienie brytyjskiego lotniskowca „Ark Royal” przez „U-81” (GUGGENBERGER) k/Gibraltaru (14.XI.). Początek drugiej ofensywy niemieckiej na Moskwę (FEDOR VON BOCK) – (15.XI.). Wzmocnienie garnizonu brytyjskiego w Hongkongu (16.XI.). Nieudany atak brytyjski na kwaterę główną ROMMLA w Afryce Płn. (śmierć większości żołnierzy), samobójstwo ERNSTA UDETA – asa lotnictwa Luftwaffe (17.XI.). Początek operacji „Crusader” – ofensywy brytyjskiej w Afryce Płn. (oswobodzenie Tobruku) – (18.XI.). Pojedynek krążowników pomocniczych na wodach Zatoki Shark w zachodniej Australii, australijski „Sydney” kontra niemiecki „Kormoran” (oba okręty toną) – (19.XI.). Powstanie konspiracyjnej Organizacji Wojskowej w Norwegii, zatopienie niemieckiego krążownika pomocniczego „Atlantis” przez brytyjski ciężki krążownik „Devonshire” (22.XI.). Zajęcie Gujany Holenderskiej (Surinamu) przez Amerykanów w wyniku porozumienia z rządem Holandii (ochrona kopalni boksytów), pierwsze próbne użycie gazu do mordowania więźniów w Oświęcimiu (23.XI.). Storpedowanie brytyjskiego pancernika „Barham” przez „U-331” na Morzu Środziemnym (862 ofiary), protest ZSRR wobec złego traktowania jeńców przez Niemców, przedłużenie Paktu Antykominternowskiego na 5 lat, zarządzenie o konfiskacie mienia Żydów przy deportacjach (25.XI.). Żądanie USA opuszczenia Chin przez Japonię, potajemne wypłynięcie floty japońskiej (CHUICHI NAGUMO) na Pacyfik, angaż Finlandii, Danii, Rumunii i Bułgarii do Paktu Antykominternowskiego (26.XI.). Niemcy – 30 km od Moskwy, proklamacja niepodległości Libanu, zdobycie Gondar – ostatniego bastionu obrony włoskiej w Etiopii przez aliantów (27.XI.). Kontratak niemiecki pod Tobrukiem, ofensywa radziecka – zajęcie Rostowa nad Donem (29.XI.). Dymisja GERDA VON RUNDSTEDTA, dowódcy niemieckiej Grupy Armii „Północ” w wyniku różnicy zdań z HITLEREM, następcą WALTHER VON REICHENAU, masakra 10 tys. ludności żydowskiej w Rydze przez SS (30.XI.). Wizyta SIKORSKIEGO w ZSRR (30.XI.-4.XII.). Natarcie niemieckich sił pancernych na Moskwę (GUDERIAN) – (1.XII.). Powstrzymanie natarcia Niemców przez Rosjan w pobliżu pętli tramwajowej – Chimiki ok. 19 km od centrum Moskwy, wzmocnienie sił obrony Singapuru przez część brytyjskiej floty (2.XII.). Rozmowa STALIN- SIKORSKI w Moskwie, ewakuacja Płw. Hangö przez Rosjan – zatonięcie 2 niszczycieli i 6 statków transportowych oraz śmierć ok. 5 tys. żołnierzy i marynarzy, niemiecki dekret „Noc i mgła” (zatarcie śladów po niektórych deportowanych, przeznaczonych do likwidacji) – (3.XII.). Deklaracja polsko-radziecka w Moskwie o wspólnej walce z Niemcami (4.XII.). Załamanie się niemieckiej ofensywy na Moskwę wskutek ostrej zimy, wypowiedzenie wojny Finlandii, Węgrom i Rumunii przez Wielką Brytanię (5.XII.). Osobisty apel ROOSEVELTA o pokój do HIROHITO, cesarza Japonii, kontrofensywa radziecka do 300 km na froncie pod Moskwą – wprowadzenie czołgu T-34, pierwsze ciężarówki z żywnością na tzw. Drodze Życia do Leningradu (zamarznięte jezioro Ładoga), rozpoczęcie fińskiej ofensywy na północy ZSRR (6.XII.). Pierwsze użycie gazów spalinowych do mordowania Żydów w obozie koncentracyjnym – Chełmno n/Nerem, atak samolotów japońskich na bazę amerykańską Pearl Harbor na Hawajach; zatopienie 2 pancerników („Oklahoma” i „Arizona”), 3 krążowników i 3 niszczycieli, ciężkie uszkodzenia 5 dalszych pancerników oraz 2 krążowników, 4 niszczycieli i 2 okrętów-baz, śmierć 2345 żołnierzy, 1238 rannych, utrata 202 samolotów przez Amerykanów, straty japońskie: 29 samolotów 1 okręt podwodny, 5 miniaturowych i 50 żołnierzy; wypowiedzenie wojny Japonii przez USA, Wielką Brytanię i Holandię – stan sił USA: 1,6 mln żołnierzy, 2846 samolotów, 17 pancerników, 6 lotniskowców, 37 krążowników, 171 niszczycieli, 114 okrętów podwodnych, Japonii: 1,4 mln żołnierzy, 11 lotniskowców, 2400 samolotów, 67 okrętów podwodnych, 41 krążowników, 10 pancerników, 129 niszczycieli (7.XII.). Naloty japońskie na Filipiny, Guam, Midway i Wake, bombardowanie Hongkongu, lądowanie sił japońskich na północy Malajów (zajęcie Kota Baharu) i w Tajlandii (zdobycie Bandon, Chumphon, Prachuab i Singora), dotarcie wojsk brytyjskich do Tobruku, egzekucja 27 tys. Żydów przez SS w Rydze, zdobycie wyspy Batan k/Filipin przez Japonię, wypowiedzenie wojny Japonii przez Gwatemalę, Haiti, Honduras, Dominikanę, Nikaraguę, Kostarykę, Panamę, Salwador i Kubę (8.XII.). Odblokowanie połączenie kolejowego z Leningradem przez Rosjan, zdobycie Tychwina i Jelca przez wojska radzieckie, kapitulacja Tajlandii wobec Japonii, wypowiedzenie wojny Niemcom i Włochom przez Chiny (9.XII.). Desant wojsk japońskich na północy Filipin, w Guam, Tarawa i Makin na Oceanie Spokojnym, zdobycie wyspy Camiguin k/Filipin przez Japończyków, nie przyznanie nagród Nobla we wszystkich kategoriach, nalot japoński na brytyjską flotę na północ od Singapuru – zatopienie 2 pancerników „Prince of Wales” oraz „Repulse” (730 ofiar), przerwanie oblężenia Tobruku (10.XII.). Wypowiedzenie wojny USA przez Niemcy i Włochy, odparcie japońskiego desantu na Wake przez Amerykanów – zatopienie 2 niszczycieli „Hayate” i „Kisaragi”, uszkodzenie krążownika oraz 2 innych niszczycieli, zdobycie Legaspi na Filipinach przez wojska japońskie, wypowiedzenie wojny Niemcom i Włochom przez Gwatemalę, Honduras, Nikaraguę, Kostarykę, Salwador i Panamę (11.XII.). Zdobycie Tagueragao na Filipinach przez oddziały japońskie, wypowiedzenie wojny USA przez Rumunię, zajęcie Guam przez Japonię, wypowiedzenie wojny Niemcom i Włochom przez Haiti, Dominikanę i Kubę (12.XII.). Katastrofalna powódź w peruwiańskim mieście Huaraz (7 tys. ofiar), desant wojsk japońskich w Hongkongu, rozkaz STALINA o rozszerzeniu ofensywy Armii Czerwonej na całej linii frontu wschodniego, wypowiedzenie wojny Wielkiej Brytanii i USA przez Węgry i Bułgarię (13.XII.). Bitwa morska u przyl. Bon k/Tunezji – zwycięstwo floty brytyjsko-holenderskiej nad flotą włoską, zatopienie lekkich krążowników „Alberto di Giussano” i „Alberto da Barbiano” (14.XII.). Ofensywa japońska na terenach płn. Malajów, zdobycie Klina i Jasnej Polany przez wojska radzieckie (15.XII.). Zatopienie czterech transportowców japońskich przez holenderski okręt podwodny „O-16” u wybrzeży Tajlandii, wycofanie się Niemców z Kalinina (16.XII.). Desant japoński na Borneo – ofensywa na Penang, operacja niszczenia szybów wiertniczych przez wojska holenderskie na Borneo, niemiecko-rumuńska ofensywa na Krymie, nierozstrzygnięta I bitwa morska pod Syrtą na Morzu Śródziemnym między flotą brytyjską i flotą włoską (17.XII.). Drugi szturm Sewastopola przez Niemców (17-31.XII.). Ciężkie uszkodzenia brytyjskich pancerników „Queen Elizabeth” i „Valiant” oraz niszczyciela „Jervis” i tankowca w porcie Aleksandria w wyniku ataku włoskich torped załogowych, zatonięcie brytyjskiego krążownika „Neptune” w wyniku wejścia na minę, dymisja feldm. VON BRAUCHITSCHA – HITLER głównodowodzącym niemieckich sił zbrojnych, rozkaz fanatycznej obrony, feldm. GÜNTHER VON KLUGE nowym dowódcą Grupy Armii „Środek” na froncie wschodnim, zdobycie Derny w Afryce Płn. przez Brytyjczyków (19.XII.). Zajęcie Wołokołamska przez Rosjan, zdobycie Davao na płd. Filipinach przez Japończyków (20.XII.). Masowe naloty niemieckie na Maltę, egzekucja 32 tys. ludności żydowskiej w okolicach Wilna przez SS (21.XII.). Spotkanie CHURCHILL-ROOSEVELT w Waszyngtonie (22.XII.). Opuszczenie Benghazi przez Afrika Korps (23.XII.). Przejęcie kontroli nad wyspą Wake przez Japończyków (24.XII.). Zdobycie Hongkongu przez wojska japońskie, zajęcie Benghazi i Agedabja przez Brytyjczyków, GUDERIAN do rezerwy, śmierć ok. 3700 mieszkańców Leningradu w ciągu jednego dnia z głodu (25.XII.). Operacja desantowa wojsk radzieckich na Płw. Kercz na Krymie (26.XII.). Ogłoszenie stolicy Filipin – Manili miastem otwartym przez gen. DOUGLASA MAC ARTHURA (27.XII.). Ofensywa japońska w płn. Filipinach (28.XII.-1.I.1942). Rozstrzelanie 10 tys. Żydów w Symferopolu na Krymie przez SS, zdobycie Tarla w płn. Filipinach przez Japończyków (30.XII.). Raport leningradzki: grudzień – śmierć z głodu lub mrozu 52 tys. mieszkańców (31.XII.). Okupacja japońska Wysp Gilberta na Pacyfiku (do 1944). Krótkie rządy ARTHURA WILLIAMA FADDENA w Australii, JOHN JOSEPH CURTIN nowym premierem (do 1945). Okupacja brytyjska Somalii płd. (do 1950). NORODOM SIHANOUK królem Kambodży (do 1955). Powstanie Albańskiej Partii Pracy. ERNST WETTER prezydentem Szwajcarii. Krótka władza ERNESTO JAÉN GUARDIA w Panamie, RICARDO DE LA GUARDIA nowym prezydentem (do 1945). ISAÍAS MEDINA ANGARITA prezydentem Wenezueli (do 1945). ELIE LESCOT prezydentem Haiti (do 1946). JERÓNIMO MENDEZ ARANCIBIA prezydentem Chile (do 1942). Wojna Peru z Ekwadorem (do 1942). JOHAN WILHELM RANGELL premierem Finlandii (do 1943). Utworzenie Międzynarodowej Ligi Praw Człowieka w Nowym Jorku. Śmierć JAMESA JOYCE’A – pisarza irlandzkiego, VIRGINII WOOLF – pisarki angielskiej, RABINDRANATHA TAGORE – pisarza i filozofa hinduskiego, MAURICE’A LEBLANCA – pisarza francuskiego, IGNACEGO JANA PADEREWSKIEGO – pianisty polskiego, HENRI BERGSONA – filozofa francuskiego.
    Autor książki "Almanach dat 1799-1918", Warszawa 2007.

Page 1 of 2 12 LastLast

Similar Threads

  1. Historia powszechna cz.6 /1945-1989/
    By Aux_Teergois in forum Forum - Historia (PL)
    Replies: 24
    Last Post: 02-04-2010, 10:03 AM
  2. Historia powszechna cz.4 /1799-1918/
    By Aux_Teergois in forum Forum - Historia (PL)
    Replies: 25
    Last Post: 02-03-2010, 03:32 PM

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •  
footer